سەرەکی » دۆسێ » هەڵوێستی ئەمریكا لە دۆسێی خاشقچیدا

گۆڕانكاریی بەخۆوەدەبینێت

هەڵوێستی ئەمریكا لە دۆسێی خاشقچیدا

ولایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا گۆڕانكاریی بەسەر هەڵوێستەكانیدا دێت سەبارەت بە دیارنەمانی جەمال خاشقچی رۆژنامەنوسی سعودی لە ئیستەنبوڵ، لەلایەن هەڕەشەی سزادانی سعودیە دەكات گەر بسەلمێت دەسەڵاتدارانی وڵاتەكە دەستییان لە كوشتنیدا هەبووەن لەلایەكی تر بكوژانی رۆژنامەنوسەكە بە لەدەستدەرچوو ناودەبات، لە هەمات كاتیشدا داوا لە دەسەڵاتدارانی توركیا دەكات، لە ئەنجامی كۆتایی لێكۆڵینەوەكان ئاگادارییان بكەنەوە.

وەڵامی سعودیە بۆ هەڕەشەكانی ئەمریكا
سعودیە ئاماژە بە گرتنەبەری سیاسەتی ئابوری دەكات گەر بەهۆی دیارنەمانی جەمال خاشقچی، رۆژنامەنوسی سعودی، وڵاتەكەی دووچاری هەڕەشە ببێتەوە، ئەمەش بەپێی سەرچاوەیەك كە بە ئاژانسی دەنگوباسی رەسمی سعودیەی راگەیاندبوو.
سەرچاوەكە رایگەیاندبوو»گەر سعودیە هەر رێوشوێنێكی لە دژ بگیرێتەبەر، رێوشوێنی گەورەتر دەگرێتەبەر».
هەر لەو چوارچێوەیەدا، گوشارە نێودەوڵەتییەكان لەپێناو ئاشكراكردنی چارەنوشی خاشقچی زیاتر دەبن، بریتانیا و ئەڵمانیا و فەرەنسا داوایان كردبوو، لێكۆڵینەوەیەكی راستەقینە لە كەیسەكەدا بكرێت.
خاشقچی كە لەم ماوەیەی دواییدا بە رەخنەگرتن لە هەندێك سیاسەتی سعودیە ناسرا، لە رۆژی 2ی تشرینی یەكەمی 2018 دیارنەما، ئەمەش دوای ئەوەی چووبووە نێو كونسوڵخانەی وڵاتەكەی لە ئیستەنبوڵ لەپێناو دەرهێنانی بەڵگەنامەی ئیداری.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، هەڕەشەی سزادانی سعودیەی كردبوو گەر بسەلمێت دەستی لە كوشتنی رۆژنامەنوسەكەدا هەیە.
بەرپرسە توركەكان پێیانوایە، خاشقچی لەنێو كونسوڵخانەكەدا كوژراوە، ئەمەش لەلایەن ریازەوە رەتدەكرێتەوە و بە «پڕوپاگەندەیەكی بێ‌ بنەما» وەسفی دەكات.

هەڵوێستی بریتانیا و ئەڵمانیا و فەرەنسا
ئەڵمانیا و بریتانیا و فەرەنسا، بەیاننامەیەكیان دەركردبوو كە تێیدا هاتبوو، گەر دەبێت ئەوانەی بەرپرسن لە دیارنەمانی خاشقچی، لەبەرانبەر ئەو كارەدا لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بكرێت.
وەزیرەكانی دەرەوەی ئەو سێ‌ وڵاتە ئەوروپاییە رایانگەیاندبوو كە بەشێوەیەكی زۆر جددی مامەڵە لەگەڵ ئەو كێشەیەدا دەكەن، داواشیان كردبوو راستۆگیانە لێكۆڵینەوەكان ئەنجام بدرێت و چاوەڕوانی ئەوەشن سعودیە وەڵامی تەواوی پرسیارەكان لەو بارەیەوە بداتەوە.
جێرمی هنت، وەزیری دەرەوەی بریتانیا رایگەیاندبوو»گەر سعودیە شتێكی نەشاردبێتەوە، پێویستە هەماهەنگی بكات».
سەرچاوە دیپلۆماسییەكان بە (بی بی سی)یان راگەیاندبوو، وەزیری خەزێنەی ئەمریكا و وەزیری بازرگانی نێودەوڵەتی بریتانیا، ئامادەی كۆنگرەی ئابوری ریاز نەبوون كە لەژێر ناوی «داڤۆسی بیابان» سازكرابوو.
كۆنگرەكە لەلایەن محەمەد بن سەلمانەوە رێكخرابوو لەپێناو بانگەشەكردن بۆ ئەو چاكسازیانەی لە وڵاتەكەیدا ئەنجام دەدرێن. ژمارەیەك لە دامەزراوە سپۆنسەرەكان و میدیاكانیش پاشەكشەەكردنی خۆیان لەو كۆنگرەیە راگەیاندبوو.
ئاژانسی دەنگوباسی رەسمی سعودیە لە لە 14ی تشرینی یەكەمی 2014 رایگەیاندبوو»شانشینی عەرەبی سعودیە، بە تەواوەتی هەموو هەڕەشە و هەوڵی ئاماژەكردن بە سەپاندنی سزای ئابوری، یان بەگارهێنانی گوشارە سیاسییەكان، یان رووبەڕووكردنەوەی تۆمەتە ساختەكان، رەتدەكاتەوە».
سەرچاوەكە لە زاری سەرچاوەیەكی بەرپرسەوە بڵاویكردبۆوە» گەر سعودیە هەر رێوشوێنێكی لەدژ بگیرێتەبەر، بە گرتنەبەری رێوشوێنی گەورەتر وەڵام دەداتەوە، ئابوری سعودیە رۆڵێكی كاریگەر و ژیاری هەیە لەسەر ئابوری جیهانی».
بەڵام ریاز رێزگرتنی وڵاتەكەی بۆ هەموو لایەنەكان خستبووەڕوو، لەوانە ولایەتە یەكگرتووەكان كە پەلەی نەكردوو لە گەیشتن بە «ئەنجامەكان» لەبارەی لێكۆڵینەوەكانی تایبەت بە دیارنەمانی خاشقچی، ئەمەش لەلایەن باڵێوزخانەی سعودیە لە واشنتۆن لەڕێی تویتەرەوە بڵاوكرابۆوە.
دواتر شا سەلمان وەك ئاژانسی دەنگوباسی سعودیە ئاماژەی پێكردبوو، وادەركەوت رێڕەوێكی تری بۆ پێكهاتن گرتۆتەبەر، بەو پێیەی لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا سوپاسی سەرۆكی توركیا كردبوو كە خۆشحاڵ بووە بە پێكهێنانی تیمێكی هاوبەش بۆ لێكۆڵینەوە لە دیارنەمانی خاشقچی.
بە گوتەی شا سەلمان»كەس ناتوانێت زەفەر بە پتەوی پەیوەندی نێوان سعودیە و توركیا ببات».

هەڕەشەكانی ترەمپ
ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، هەڕەشەی «سزایەكی توند»ی لە سعودیە كرد گەر بسەلمێت دەستی لە كوشتنی خاشقچیدا هەیە.
بە گوتەی سەرۆكی ئەمریكا»توڕەییەكەی دەگاتە لوتكە» گەر ئەوە رویدابێت، بەڵام بەووری زانی گرێبەستەكانی چەك هەڵبوەشێنرێنەوە.
سەبارەت بە گرێبەستەكانی چەك، ترەمپ رایگەیاندبوو»گەر گرێبەستەكانی چەك هەڵبوەشێنینەوە، واتای وایە خۆمان سزا دەدەین، ئەوان گەر چەك لە ئێمە نەكڕن، لە روسیا و چین دەیكڕن».

لێكۆڵینەوەكان
مەولد چاویش ئۆغڵۆ، وەزیری دەرەوەی توركیا رایگەیاندبوو»سعودیە هەماهەنگی لەگەڵ لێكۆڵەرەكان ناكات، وێڕای لێدوانەكەی عەبدولعەزیز بن سعود بن نایف بن عەبدلعەزیز، وەزیری دەرەوەی سعودیە كە رایگەیاندبوو»وڵاتەكەی دەیەوێت راستی تەواوەتی بۆ دەربكەوێت».
چاویش ئۆغڵۆ، سعودیەی هاندابوو رێگە بە لێكۆڵەرە توركەكان بدات بچنە نێو كونسوڵخانەكە.
سەرچاوە توركەكان بە (بی بی سی)یان راگەیاندبوو»بەرپرسان تۆمارێكیان بە وێنە و دەنگەو دەستكەوتووە كە تەئكید لە كوژرانی خاشقچی دەكاتەوە لەنێو كونسوڵخانەكەدا».
هەندێك لە سەرچاوەكان دەڵێن، تیمێكی 15 كەسی سعودی بەشداریی لە كوشتنی خاشقچی كردووە.
بەڵام سعودیە هەموو پەیوەندییەكی وڵاتەكەی بە دیارنەمانی خاشقچییەوە رەتدەكاتەوە.

ئەمریكا داوای بینینی بەڵگەكان دەكات
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، لە لێدوانێكی بۆ (فۆكس نیوز)ی ئەمریكایی رایگەیاندبوو»داوامان لە توركیا كردووە، تۆمارەكان بینین، گەر بونیان هەیە».
بە گوتەی ترەمپ»تائێستاش دڵنیانیم لە بوونی (تۆمارەكان)، پێدەچێت بونیان هەبێت، و رەنگە هەبن».
بەرپرسە توركەكان بە رۆژنامە و ئاژانسە خۆرئاوایی و ئەمریكاییەكانیان راگەیاندبوو كە تۆماری ڤیدیۆیی و دەنگی كوشتنی خاشقچییان لایە لەنێو كونسوڵخانەی سعودیە لە ئیستەنبوڵ، كە لە كاتی چوونەژوورەوەی لە 2ی تشرینی یەكەمی 2018وە دیارنەماوە.
هەروەها میدیا جیهانییەكانیش، لەوانە نیویۆرك تایمزی ئەمریكایی، لە زاری بەرپرسانی توركیاوە تەئكید لەسەر بوونی هەمان بەڵگەنامە دەكەنەوە، بەڵام ئەو تۆمارانەیان نەبینیوە.
تەرەپ رەتیكردبۆوە «پەردەپۆشی» بۆ سعودیە بكات، بەڵام رایگەیاندبوو»سعودیە هاوپەیمانێكی گرنگی ئەمریكایە، ئێمە پێویستمان بەو وڵاتە هەیە لە جەنگی بەگژداچوونەوەی تیرۆر، و هەموو ئەو رووداوانەی لە ئێران و شوێنەكانی تر روودەدەن».
سەرۆكی ئەمریكا لە لێدوانەكانی بۆ رۆژنامەوانان رایگەیاندبوو»وڵاتەكەی دەستبەرداریی هاوپەیمانەكەی نابێت» كە مەبەستی سعودیە بوو، هیواشی خواستبوو پادشای سعودیە و جێنشینی شاهانەی وڵاتەكە زانیارییان لەبارەی ئەوەوە نەبێت كە رویداوە.
سعودیە، تۆمەتەكانی توركیای رەتكردبۆوە و تەئكیدیشی لەسەر بێ‌ ئاگایی وڵاتەكەی كردبۆوە سەبارەت بە دیارنەمانی رۆژنامەنوس خاشقچی.

هەڵوێستی ترەمپ
سعودیە یەكێكە لە دەركەوتووترین هاوپەیمانە نزیكەكانی ولایەتە یەكگرتووەكان، بۆیە دیارنەمانی جەمال خاشقچی رۆژنامەنوسی سعودی لە دوای چوونەژوورەوەی بۆ نێو كونسوڵخانەی وڵاتەكەی لە توركیا، ئیدارەی ئەمریكا توشی هەڵوێستێكی ناقوڵا دەكات.
ترەمپ پێشبینی كردبوو، راپۆرتێكی لەلایەن مایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی وڵاتەكەی دەستەبەربكات لەڕێی گەشتەكەی ئەم دواییەی بۆ سعودیە و توركیا كە پرسی خاشقچی لەگەڵ بەرپرسانی هەردوو وڵاتدا تاوتوێ‌ كردبوو.
سەرۆكی ئەمریكا تەئكیدی لەسەر دەركەوتنی راستییەكان كردبۆوە لەم چەند رۆژەدا.
بە تەواوەتی رتیشیكردبۆوە هەوڵی «پەردەپۆشی» بدات بۆ سعودیە و رایگەیاندبوو»هەرگیز، دەیەوێت تەنیا راستی رووداوەكە بزانێت».
لەم ماوەیەی دواییدا، ترەمپ ئاماژەی بە ئەگەری بوونی «بكوژە لەدەستدەرچووەكان»كردبوو سەبارەت بە دیارنەمانی خاشقچی. هۆشداریشی دابوو لەوەی بەرپرسیارێتی تاوانەكە بدرێتە پاڵ سەركردەكانی سعودیە، بە ئاژانسی (ئەسۆشێتد پرێس)یشی راگەیاندبوو»ئەوان تا ئەو كاتەی بێتاوانییان دەردەكەوێت وەك تۆمەتبار مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت».

وردەكاریی زیاتر
لێكۆڵەرە توركەكان، لە لێكۆڵینەوە سەرەتاییەكانیاندا، ئاماژەیان بە بوونی بەڵگەیەكی دەنگی كردبوو سەبارەت بە كوژرانی خاشقچی.
میدیا توركەكانی نزیك لە حكومەتی توركیا، وردەكاریی زیاتر لەو بارەیەوە پێشكەش دەكەن و دەڵێن، سەرچاوە توركییە تایبەتەكانەوە باس لە كوشتن و پارچەپارچەكردنی لاشەی خاشقچی دەكەن لەنێو كونسوڵخانەكەدا.
رۆژنامەكانی توركیا دەڵێن، خودی محەمەد عتێبی كونسوڵگەری سعودیە دەنگەكەی دەبیسترێت لە تۆمارە دەنگییەكەدا لەكاتی كوشتنی خاشقچی.
رۆژنامەی (یەنی شەفەق)ی نزیك لە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا، راپۆرتێكی بڵاوكردۆتەوە و تێیدا دەڵێت»عتێبی ئامادە بووە و لە تۆمارە دەنگییەكەدا بە جێبەجێكارانی تاوانەكە دەڵێت لەنێو كنسوڵخانەكە «كارەكە لە دەرەوە بكەن، لە كێشەكان تێوەدەگلێم».
عتێبی لەپاش چڕبوونەوەی لێكۆڵینەوەكان، لە ناوەڕاستی هەفتەی رابردوو توركیای بەجێهێشتبوو.

هەڵوێستێكی تری ترەمپ
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاندبوو، ئەو بكوژانەی لەژێر كۆنترۆڵدانیین، رەنگە دەستییان لە رووداوی دیارنەمانی جەمال خاشقچی رۆژنامەنوسی سعودیەدا هەبێت لە توركیا.
لەدوای پەیوەندییە تەلەفۆنییەكەی لەگەڵ شا عەبدولعەزیز، ترەمپ رایگەیاندبوو كە پادشای سعودیە بە تەواوەتی رەتیكردۆتەوە زانیاریی لەبارەی رووداوەكە هەبێت.
ترەمپ بە رۆژنامەوانانی راگەیاندبوو»مایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی بۆ سعودیە رەوانە كردووە، تا وتوێژی بەپەلە لەگەڵ شا سەلماندا ئەنجام بدات».
هەر لەو چوارچێوەیەدا، لێكۆڵەرە توركەكان لەنێو كونسوڵخانەی سعودیە، ئەو بارەگایەی كە خاشقچی چووبووە ناوییەوە بەر لە دیارنەمانی، دەستییان بە لێكۆڵینەوە كردبوو.
توركەكان گومانیان هەیە، خاشقچی لەنێو كونسوڵخانەدا كوژرابێت لەدوای چوونەناوەوەی بارەگاكە لە 2ی تشرینی یەكەمی 2018، ئەمەش لەلایەن دەسەڵاتدارانی سعودیەوە رەتدەكرێتەوە و دەڵێن لە دوای تەواوكردنی مامەڵە ئیدارییەكەی، كوسنوڵخانەكەی بەجێهێشتووە.
ترەمپ دەڵێت، پادشای سعودیە بە تەواوەتی رەتیكردۆتەوە زانیاریی لەبارەی چارەنوسی خاشقچییەوە هەبێت.
سەرۆكی ئەمریكا بە رۆژنامەوانانی راگەیاندبوو»كێ‌ دەزانێت؟ وادەركەوێت ئەو بكوژانەی دەستییان لە دیارنەمانی خاشقچی هەیە، لەدەستدەرچووبن».
پێشتر ترەمپ هەڕەشەی «سزایەكی توند»ی لە ریاز كردبوو گەر بسەلمێت دەستی لە كوشتنی خاشەپچیدا هەیە.
بەپێی لێدوانەكانی پێشووتری»توڕەبوونی دەگاتە لوتكە گەر ئەوە روویدابێت»، بەڵام رەتیكردبۆوە گرێبەستەكانی فرۆشتنی چەك بە وڵاتەكە هەڵبوەشێنرێنەوە.

بە رەسمی كوژرانی خاشقچی راگەیەندرا
لە دوایین پەرەسەندنی رووداوەكانی تایبەت بە دیارنەمانی جەمال خاشقچی رۆژنامەنوسی سعودی، داواكاریی گشتی سعودیە رایگەیاند كە رۆژنامەنوسە سعودییەكە لە كونسوڵخانەی وڵاتەكەی لە ئیستەنبوڵ بە زیندوویی نەهاتۆتەدەرەوە و كوژراوە.
سعود بن عەبدوڵڵا موعجب، داواكاریی گشتی سعودیە لە 20ی تشرینی یەكەمی 2018 و دوای هەژدە رۆژ لە دیارنەمانی رۆژنامەنوسە سعودیەكە، رایگەیاندبوو»خاشقچی لەئەنجامی دەمەقاڵە و شەڕكردنی لەگەڵ ژمارەیە كەسدا لەنێو بارەگای كونسوڵخانەی سعودیە لە شاری ئیستەنبوڵ، كوژراوە.

 246 جار بینراوە