سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » رزگاری، ئاوێنەنمای قۆناغێكی شۆڕشی نوێ ‌و بەشێكی تر لە ئەدەبیاتی یەكێتی لە شاخ

رزگاری، ئاوێنەنمای قۆناغێكی شۆڕشی نوێ ‌و بەشێكی تر لە ئەدەبیاتی یەكێتی لە شاخ

لەم دووتوێیەدا
شۆڕشی نوێی گەلەكەمان بە رابەرایەتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، سەرەڕای رۆڵە پڕ سەروەرییەكەی لە سەرپێ خستنەوەی بزووتنەوەیەكی سیاسیی ‌و چەكداریی لە خاڵی سفرەوە، پێشەنگیش بوو لە برەودان بە خەبات ‌و تێكۆشانی رووناكبیریی ‌و رۆژنامەوانی ‌و جۆرێك لە ئەدەبیات كە لەو سەردەمەدا‌و لە غیابی ئازادیی رادەربڕین ‌و بوونی بەربەستی زۆر لەبەردەم پێشخستنی زمانی كوردیدا، خەباتی رووناكبیریی لەشاخ بووە ئاوێنەنمای قۆناغێكی گەشاوە لە رۆژنامەگەریی ‌و ئەدەبیاتی شاخ.
گۆڤاری رزگاری-ی ئۆرگانی ناوەندیی یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستانیش كە یەكێك لە رێكخراوەكانی پێكهێنەری یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بوو، بەشێك لەو سەروەرییانەی ئەوێ رۆژێی بەردەكەوێت.
رەهبەر سەید برایم ئەندامی سەركردایەتی ی.ن.ك ‌و لێپرسراوی مەكتەبی راگەیاندن، بەم دواییانە لە دووتوێی كتێبێكدا چاپی دووەمی توێژینەوەیەكی خۆی بڵاوكردەوە كە بە پێی ناوەڕۆكەكەی نزیكەی 70 سەرچاوەی جیاجیای بۆ ئامادەكردنی بەكارهێناوە.
بۆ رووناكی خستنە سەر ئەو كتێبەو لاكردنەوە لەو بەشە لە ئەدەبیاتی یەكێتی لەشاخ، كە بەدرێژایی ساڵانی شۆڕشی شاخ بەهەزاران كتێب ‌و نامیلكەی فیكریی ‌و ئەدەبی ‌و سیاسیی بەچاپگەیاندووە، ساڵۆنی كوردستانی نوێ لە رۆژی یەكشەممەی رابردوو رێكەوتی 4/11/2018 كۆڕێكی بۆ رەهبەر سەید برایم رێكخست كە تێیدا وردەكارییەكانی دەركردنی گۆڤارەكەی لە شاخ‌و هۆكارەكانی پشت ئامادەكردنی ئەو توێژینەوەیەی لە دووتوێی ئەو كتێبەدا بۆ ئامادەبووان روونكردەوە.

ساڵۆنی کوردستانی نوێ

سەرنووسەر: هەموولایەكتان بەخێربێن بۆ كۆڕێكی نوێی ساڵۆنی كوردستانی نوێ، كۆڕی ئەمڕۆمان، ناساندنی ئەدەبیاتێكی دیكەی شۆڕشی نوێی گەلەكەمان ‌و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە، كە بریتییە لە گۆڤاری «رزگاری»، ئۆرگانی ناوەندیی یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستانە، وەك هەمیشەش ساتێك وەستان بۆ گیانی شەهیدانی كوردستان دەكەینە دەستپێكی كۆڕەكەمان.
خوشك‌و برایانی خۆشەویست، بێگومان ناساندنی ئەدەبیاتی شۆڕشی نوێی گەلەكەمان‌و ئەدەبیاتەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، هەم جێبەجێكردنی ئەركێكی وەفادارییە بەرامبەر بەو تێكۆشانەی كە لەبواری كەلتووریی ‌و راگەیاندن ‌و فیكری سیاسیدا كراوە‌و هەم تۆماركردنی بەشێك لە ئەرشیڤی رۆژنامەگەریی كوردی لە شاخ ‌و شۆڕشی شاخدا، هەروەها ناسانددنی بەشێك لە ئۆرگانەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە كە وەكو نیمچە بەرەیەك لەسەرەتای دامەزراندنییەوە كە بەهەموو ئەو ئاراستانەی كە پێكەوە بۆ رزگاریی كوردستان ‌و سەرخستنی شۆڕشی نوێی گەلەكەمان ‌و مافی چارەی خۆنووسین خەباتیان كرد، ئەركێكی زۆر گرنگە.
ئەم كتێبەی كە ئێمە لێرە دەیخەینەڕوو، كە لێكۆڵینەوەو ساغكردنەوەی كاك رەهبەری سەید برایم ئەندامی سەركردایەتی ‌و لێپرسراوی مەكتەبی راگەیاندنە، بەڵام ئەمڕۆ وەكو توێژەرێك ئەم كتێبەتان پێ دەناسێنێت، ئەم گۆڤارە «گۆڤاری رزگاریی» كە ئۆرگانی رەسمیی یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستانە كە لەساڵی 1975 تا 1988 دەرچووە، بەشێكە لە تۆماری ئەدەبیاتی كوردایەتی، تەنها لاكردنەوەیەك نییە لە بزووتنەوەی رزگاریخوازیی خەڵكی كوردستان ‌و ئەدەبیاتەكەی، بەڵكو بۆ ئەمڕۆش زەوق ‌و شەوقێكی گرنگی هەیە، چونكە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بەو هەموو هەلومەرجەی پیایدا تێپەڕیووین، ناسینەوەی خۆی ‌و ناسینەوەی ئەو كەلەپوورە گرنگەی كە لەشۆڕشی نوێی گەلەكەماندا دەنگیدایەوەو بوو بە ئەدەبیاتێكی شێوە رەنگی نوێ، زۆر زۆر گرنگە.
ئەوەی كە كاك رەهبەر لەم كتێبەدا كاری لەسەر كردووە، ناساندنی ئەو گۆڤارەیە، كە لە راستیدا لێكۆڵینەوەیەكی تێروتەسەلە، یارمەتیی زۆر كەس دەدات كە بیانەوێت ئەدەبیاتی شۆڕشگێڕان بزانن، كە بێگومان چۆن ناتوانین بەبێ دیراسەكردنی ئەدەبیاتەكانی كۆمەڵە، وێنەیەكی تەواو لەسەر كۆی ئەدەبیاتەكانی یەكێتی پێشكەش بكەین، بێ ناساندنی ئەدەبیاتەكانی یەكێتیی شۆڕشگێڕانیش نەك تەنیا ئەو گۆڤار‌و رۆژنامانەی كە دەری كردوون، بەڵكو هەموو ئەو كتێب ‌و نامیلكانەش كە دەری كردوون، ناتوانین دیمەنەكە تەواوبكەین.
لێرەدا جگە لەو كتێبەی لەبەردەستتاندایە كە پێشكەشی ئامادەبووانی دەكەین، دەرفەتێكیشە بۆ ئەوەی كاك رەهبەر كتێبەكەو ئەو گۆڤارە بە ئامادەبووان بناسێنێت، وەك بەشێك لە ئەدەبیاتی یەكێتی لە شۆڕشی شاخ ‌و وەك بەشێكیش لە ئەدەبیاتی یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستان‌و دیوە گەش ‌و رووناكەكانی ‌و چیرۆكی پشت دەركردنەكەیمان بۆ باس بكات.
بێگومان ئەم كتێبە كە دواتر دەیبینن هەم بە پێشەكییەكی بەڕێز د. فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆماری پێشوو و سكرتێری یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستان رازێنراوەتەوە ‌و هەم لێكۆڵینەوەكەی كاك رەهبەریش زۆر وردەكاریی تێدایە.
ئەم بڵاوكراوەیەش چاپی دووەمێتی لە بڵاوكراوەكانی بنكەی ژین ‌و وەكو بەشێك لە برادەران بە كەلەپووری رۆژنامەگەریی كوردی ‌و هەروەها ئەكادیمیای بیرو هۆشیاریی وەك بەشێك لە بایەخدان بە ئەدبیاتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان چاپكراوە. باشترین كەسیش كە بتوانێت كتێبەكەی خۆی بناسێنێت كاك رەهبەر خۆیەتی بۆیە هیوادارم كە خۆی تیشك بخاتە سەر لایەنە جیاجیاكانی ئەم كتێب‌و گۆڤارەكە.


رەهبەر سەید برایم:
زۆر سوپاس، گەلێك بەخێربێن، ئەركتان كێشا، وەكو كاك ستران فەرمووی، ئەوە چاپی دووەمە، چاپی یەكەمەكەی بەشێوەیەكی بچووك چاپكرابوو، كە بنكەی ژین ‌و ئەكادیمیای پێگەیاندنی كادران چاپیان كردبوو، كە زۆر بەورد چاپكرابوو، ئەوكات ئەو كتێبەشم بۆ جەنابی كاك نەوشیروان ‌و برادەران ناردبوو، چونكە وەڵام‌و رەدو بەدەلی تێدابوو، باشی شتی هەستیارم كردووە، بۆئەوەی وەڵامم بدەنەوە، بەڵام هیچ تێبینییەكیان نەبوو.
ئەمەی بڵاوكراوەتەوە، 12ـەمین كتێبە كە من بڵاوی دەكەمەوە، كە ئەمەیان چاپی دووەمەو لێكۆڵینەوەیە كە زۆر پێوەی ماندووبووم، 70 سەرچاوەم بەكارهێناوە، چاپكراو و دەستنووس، هەروەها 36 وێنەی تێدایە، كە هەمووی لەكاتی كۆبوونەوەكان ‌و پلینۆمەكان ‌و مام جەلال كە ئیعلانی كردووە كە هەمووی هەشت بەشە.
وەكو كاك سترانیش باسی كرد، ئەو پێشەكییە كاك د, فوئاد مەعسوم، نەك لەبەر ئەوەی كە سەرۆك كۆمار بووە، یان نەك لەبەرئەوەی كە دەستەی دامەزرێنەری یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بووە، بەڵكو لەبەرئەوەی كە خۆی سكرتێری یەكێتیی شۆڕشگێڕان بووە، لە دوای مام جەلال، لەبەرئەوەش كە خۆی پیاوێكی ئەكادیمییەو دكتۆرای هەیە، دەبینین لە پێشەكییەكەیدا باسی شتێك دەكات ‌و ناوی من دەهێنێت و دەنووسێت: «زۆر شتی بیرهێنامەوە، سوپاسی دەكەم، بەڕاستی نووسینەكەی دەربارەی راگەیاندنی یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستانە، بەڵام نووسینەكەی كەرەستەیەكی بەپێزی پێشكەش كردووە وەك پێشەكی بۆ بابەتەكە، كە گەڕانەوەیە بۆ بنج و بناوانی شۆڕشی كورد ‌و هێزە سیاسییەكانی لەچەرخی بیستەمدا، كە ئەم نووسینەو هەندێك نووسینی دیكە نەبایە، زۆر لەو مێژووە پڕ سەروەرییە بزر دەبوو، وردەكاریی زۆری كردووە بە ئینساف و بێلایەنانە واتە بەشێوەیەكی بابەتییانە ئەم بەرهەمەی هێناوەتەدی، ئەمەش خزمەتێكی گەورەیە بۆئەوەی نەوەی نوێ لەبەشێكی چالاكیی رووناكبیریی خەباتی میللەتەكەمان ئاگاداربن و بزانن، هەر وەك خۆی دیققەتێكە لە بواری میدیایی ‌و رووناكبیری كە نووسەر پێشكەشی كردووە».
ناوەڕۆكی ئەوە، یەكەم: مێژووی شۆڕشە واتە دامەزراندنی پارتی ‌و گەڕانەوەی مەلا مستەفا، تاكو هەرەس ‌و نسكۆ، باسی هەمووی بە وردەكاریی كراوە، بەسەرچاوەوەو تا دوایی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دامەزراوە.
ئەوەی تێدایە كە ی.ن.ك چۆن دامەزراوە، یەكێتیش كە دامەزراوە، دوو ئۆرگانی هەبووە، كە یەكێكیان شەرارە بووە لە تشرینی دووەمی 1975 دەرچووە، ئەوی دیكەشیان رێبازی نوێ بووە، رێبازی نوێش رەحمەتی كاك عەبدولڕەزاق فەیلی ‌و كامیل بەسیر ناویان لێناوە رێبازی نوێ، ئەوەی هەموو تێدایە. دواتر چۆنێتی هەڵگیرسانەوەی شۆڕش، كە عومەر دەبابە وەكو برادەری نزیكی مام جەلال چووتە لای لە شام ‌و پێی وتووە ئێمە رێكخستنێكمان هەیە كە خۆمان دروستمان كردووە، هەروەها چوونی یەكەم چەكداریش لە 25/5/1976 بووە، كە پارتی بە شۆڕشی گوڵانی دەزانێت، بەڵام لەراستیدا ئەوەی شەهید بوو، ئەندامی كۆمەڵە بوو، ئێمە بۆخۆمان لەگەڵ كاك مەلا بەختیاردا نەوەی ئەو سەید عەبدوڵڵایەمان بینی، كە پێش ئەوەی ئەوان بێنە دەرەوە، لەگەڵ كاك عومەر دەبابە دانیشتوون، مشتومڕو موناقەشەیان كردووەو پێی وتوون ‌و وتوویانە ئەو رۆژەی بەفر بتوێتەوە، ئێمە دەچینە دەرەوە، ئەوانە لەیەكەم دەستەی چەكداربوون، دواتر پارتی قۆستییەوەو ناوی نا شۆڕشی گوڵان. -كە لەبنەڕەتدا ئەو كاك سەید عەبدوڵڵایە كە كاك كاوە خەڵكی ناوچەكەیە شێخ بزێنی ‌و ئەوان كە هاتن ئەوە بەئیعازی مام عومەر دەبابە چوونەتە دەرەوە. شێخ محەمەد باڵەك هەموو ئەو راستییانەی باسكردووە.
یەكەم مەفرەزەی یەكێتی لە 26/6/1976 كە لەشارەزوور بوون عەلی شیعەو شێخ عەلی ‌و حامیدی حاجی غالی ‌و حەمەی حاجی مەحمود ‌و شەوكەتی حاجی موشیر‌و تۆفیق رەحیم ‌و حەمە سەعید بوون، جا ئەوان حەوت كەس بوون، دەیانوت «حەوتن نابن بە هەشت»، یەكەم چالاكیشیان لە 11/7/1976 بوو لەسەر رێگەی خورماڵ – سەید سادق بووە.
لە 6/8/1976 لە گوندی هەڵەدن عەلی عەسكەری بزووتنەوەی سۆشیالیستی راگەیاند، بێگومان بزووتنەوەی سۆشیالیستی دیموكراتی كوردستان گفتوگۆی زۆری لەسەر بووە، یەكەمجار هەموویان لە شاری ورمێ لە ئێران دانیشتوون، بۆئەوەی رێكخراوێك دروست بكەن، مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەدیش لەوێ بووە، سەلیم ئاغۆك-یش لەوێ بووە، تێكەڵ ‌و پێكەڵییەك لە جەلالی ‌و مەلاییە كۆنەكان هەموو لەوێ بوون ‌و بۆئەوەی بزانن چی بكەن، تەنانەت یەكێكیشیان كە كاك كەمال محێدین بووە ناردوویانەتەوە بۆ عیراق كە ئەوەی بە تێروتەسەلی ‌و دورو درێژیی تێدایە، سەرەنجام بزووتنەوەی سۆشیالیستی دیموكراتی كوردستان دروست دەكەن كە لەدەستەی دامەزرێنەرەكان سەیدا ساڵح یوسفی بووە، عەلی عەسكەری بووە، دكتۆر خالید بووە، مولازم تایەر عەلی والی بووە، سەعدی گچكە بووە، عومەر دەبابە بووە، رەسوڵ مامەند بووە، عەلی هەژار بووە، كاردۆ گەڵاڵی بووە، مەلا ناسیح بووە، تۆ دیققەت بدە لەسەرەتای دروستبوونی بزووتنەوە، دوو بۆچوون هەبووە، هەندێكیان مەلایی ‌و جەلالی بوون، چوار جەلالی ‌و شەش مەلایی تێدابووە.
بزووتنەوە كە دامەزراوە، بۆ ئەوە بووە كە وەك هێڵی سێیەم بێنە كایەوە، بەڵام نەیانتوانی ‌و سەركردەیان نەبووە، تا بتوانن ئەو ئامانجە بپێكن، بەڵام لەشوێنێكی دیكەدا دەوترێت دەستەی دامەزرێنەر شەش كەس بوون، سەیدا ساڵح یوسفی ‌و رەسوڵ مامەند ‌و نورەدین عەبدولڕەحمان ‌و عەلی هەژارو تایەر عەلی والی ‌و مەلا ناسیح.
یەكەم بەیاننامەی راگەیاندنی بزووتنەوە، لە 7/4/1976دا بڵاوكراوەتەوە، بێگومان هەریەكە لە دكتۆر خالید ‌و عەلی عەسكەری ‌و عومەر دەبابە كە كەسایەتیی گەورەبوون، ئەو سێ هەڤاڵە پەیوەندییەكی رۆحییان هەبووە، تەنانەت ئەوە تێكەڵاوییە بە جۆرێك بووە لەناو خێزانەكانیاندا دەستنوێژیان لەیەكتریی نەشكاوە، رەنگە بەشێكتان لەوێ بووبن، لە یەكەمین كۆنگرەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، كە مام جەلال وتارەكەی خوێندەوە‌و وتی: شەهیدان عەلی عەسكەری ‌و دكتۆر خالید، ئالەو كاتەدا مام عومەر دەبابە دڵی وەستا، چونكە ئەوەندە لێك نزیكبوون ‌و هێندە لای یەكتریی خۆشەویست بوون لەناو خۆیاندا.
وەكو پێشتر وتم: دوو بۆچوون لەناو بزووتنەوەدا هەبوو، یەكێكیان بەرەو جەلالی و مەلاییەكە بوو، ئەوەی سەرپەرشتی دەكرد بۆ جەلالییەكە، عەلی عەسكەریی بوو، ئەوی دیكەشیان رەسوڵ مامەند بوو، بێگومان بە پشتیوانیی سەیدا ساڵح یوسفی، پاش كارەساتی هەكاری كە پێشتر سەعدی گچكە شەهیدكرابوو كە لەدەستەی دامەزرێنەر بوو و فەرماندەی هەرێم بوو، كەمالی كاك قادرە، لەگەڵ عەلی عەسكەری ‌و د. خالید ‌و شێخ حسێن بابەشێخ، بزووتنەوە هەستیان بە ئیهانەی ناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەكرد، ئەوەبوو لە نەورۆزی 1979دا جیابوونەوە، لەگەڵ كۆمیتەی ئامادەكردنی پارتی دیموكراتی كوردستان كە بریتی بوون لە د. مەحمود عوسمان، عەدنان موفتی ‌و قادر جەباری ‌و شەمسەدین موفتی و چەند كەسێكی دیكە، لە زەڵێ-وە چوونە گۆڕەشێر، لەسەرەتاوە پێیان دەوت بەرەی گۆڕەشێر، لە 8/8/1979 بوون بە حزبی سۆشیالیستی یەكگرتووی كوردستان «حسیك» ‌و ئیعلانی حزبەكەیان كرد. ئەوكاتە شەهید كاك شەوكەتی حاجی مشیریش لەگەڵیاندا بوو.
ئەوانەی بە سەركردایەتیی حسیك دەرچوون بریتیبوون لە: رەسوڵ مەمەند، د. مەحمود، تایەر عەلی والی، عادل موراد، قادر جەباری، عەدنان موفتی، سەید كاكە، قادر عەزیز، ئەحمەد فەقێ رەش، شەوكەتی حاجی موشیر، ئەنوەری مەجید سوڵتان.
بێگومان ئەوان سكرتێرەكەیان كە سەیدا ساڵح یوسفی بوو، لەبەغدا بوو، جا هەر ئەوكات خۆیان ئاشكرایان كرد، كە دەیانوت: كۆنە وەزیر بووە، ئەندامی مەكتەبی سیاسیی پارتی بووە، لە بادینان بووە، نووسەر‌و ئەدیب بووە، هەر بەو وەسفانە، خەڵك لەخواریشەوە دەیانزانی كە سەیدا ساڵح یوسفی سكرتێری حزبی سۆشیالیستی یەكگرتووی كوردستانە.


ئەوەبوو رژێم لە پیلانێكی دەزگای ئەمن ‌و موخابەتی ئەو سەردەمەدا لە 25/6/1981دا بەهۆی پۆستێكی بەلوغم چێنراوەوە شەهیدیان كرد.
پێشتریش ئەوان كۆمیتەی بەڕێوەبردنیان هەبوو كە لەسێ كەس پێكهاتبوو كە بریتی بوون لە رەسوڵ مامەند ‌و د. مەحمود ‌و تایەری عەلی والی، ئەوانەش كە لەناو شاردا مابوونەوە بزووتنەوە بوون و نەبوونە لایەنە حزبییەكە، لەشار مانەوە كە بریتیبوون لە : جەمال ئاغا‌و عەلی حەوێز ‌و مامۆستا نازم، ئیتر بزووتنەوەیان دروستكردەوە، تەنها عومەر دەبابە‌و عەزیز بەگ لە دەرەوە مابوونەوەو نەچووبوونە ناو حسیكەوە، ئیتر دوایی ئەوانەی ناوشاریش لەبەرئەوەی لەگەڵیان نەبوون، ئاشكرابوون ‌و هاتنە دەرەوە كە بریتی بوون لە مامۆستا عەبدوڵڵا ‌و مامۆستا شەریف مەولود كە بەسۆشیالیستی شەهیدكرا، كە جەمال ئاغاو مامۆستا نازم ‌و ئەوان هاتنە دەرەوەو بزووتنەوەیان دروستكردەوە، سەرەتا لەناو كۆمەڵە بووە هەڵڵاو بووە گرفتێكی گەورە، كە چۆن دەبێت ئەوانە ئەندامی مەكتەبی سیاسی بن؟ ململانێیەكی قووڵ هەبوو، بەڵام مام جەلال لەكردنیان مەبەستی هەبوو. لەبەرئەوەی مامۆستا عەلی حەوێز دەستێكی تەواو نەبوو، پێیان دەوت باڵە گۆجەكەی یەكێتی.
زۆریش نەبوون، كۆمەڵێك بوون. كاك شەماڵ ‌و مامۆستا محەمەد ‌و ئەوانە بووین، ململانێیەك لەناو یەكێتی هەبوو لەنێوان كۆمەڵەو بزووتنەوە، ململانێیەكە ئەوەبوو ، سۆشیالیستەكان دەیانوت ئێمە لەڕقی كۆمەڵە هاتووینەتە دەرەوە، كە دەهاتنە دەرەوە دەبوونە كۆمەڵە، نەدەبوونەوە بزووتنەوەو شۆڕشیگێڕانیش، وەكو ئێستا گۆڕان دەبینیت دەبێتە پارتی نابێتە یەكێتی، كە بەحساب لەرقی پارتیش لە یەكێتی جیابووەتەوە.
ئەوكاتە سیاسەتی دووانە هەبوو كە دووان لە كۆمەڵە‌و دووان لە بزووتنەوەو دووان لە خەتی گشتی، خەتی گشتیش ئەوانە بوون كە نە كۆمەڵە بوون ‌و نە بزووتنەوە بوون، خەتی گشتییەكەش ئەوەبوو كە مام جەلال سەركردایەتی دەكرد، هەندێك جار پێیان دەوتن خەتی پان، ناوی سەیریان لێ دەنان بۆئەوەی خەڵك دوایان نەكەوێت. كە رێكخستنیان نەبوو و بریتی بوون لە د. كەمال فوئاد ‌و د. فوئاد مەعسوم ‌و د. خدر مەعسوم ‌و د. كەمال خۆشناوو كە د. كەمال خۆشناو لە كۆنفرانسێكدا بووە كۆمەڵە. ئیتر لەسەر ئەو بنەمایە بە سیاسەتی دووانە، مەكتەبی سیاسی ‌و سەركردایەتیی یەكێتییان پێكدەهێنا.
سەرەنجام وا بیركرایەوە كە بزووتنەوەی سۆشیالیستی ‌و خەتی گشتی ببن بەیەك، لەو بوون بەیەكەدا لیژنەیەكی یەكگرتنەوەیان دانا، لە شێخ دارای حەفید، د. پێشەوا تاڵەبانی، فەرید زامدار، رەئوف سلێمان، مامۆستا عەزیز حەسەن.
جا ئەوەی سەیربوو، زۆربەی كادرە عەسكەرییەكان زۆربەی لە حزبی سۆشیالیست بوون، مام غەفور، عەبدوڵڵا بۆر، عەبدوڵڵای مام عەلی، شینە بۆڵی ‌و شەوكەتی حاجی موشیر‌و ئەنوەری مەجید سوڵتان ‌و مامۆستا عەزیز حەسەن‌و ئیتر هەموو ئەفەندییەكان یەكێتی بوون كە لەهەولێر بەولاوە لەخۆشناوەتی كەسی تێدا نەبوو، هەموو كادری لێهاتووش بوون.
پاش جەند دانیشتنێك لەگەڵ مام جەلال ئەوەبوو یەكێتیی شۆڕشگێڕان دامەزرێنرا‌و لەسەر پێشنیازی هەڤاڵان مام جەلال ‌و د. كەمال فوئاد ‌و د. فوئاد مەعسوم ‌و عومەر شێخ موس ‌و عومەر دەبابە رێكخستنە نوێیەكە ناوی لێنرا یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستان.
رۆژی 11/9/1982 یەكێتیی شۆڕشگێڕان دامەزراو بەیاننامەی دامەزراندنی راگەیاند ‌و مام جەلال سەرپەرشتیی دەكرد. سەركردایەتییەكی هاوبەش لەنێوان خەتی گشتی ‌و بزووتنەوە پێكهێنرا كە بریتی بوون لە مام جەلال ‌و جەمال حەكیم ئاغاو د. خدر ‌و عەلی حەوێز ‌و سەید مەجید ‌و مامۆستا نازم عومەر‌و عومەر عەزیز.
لەگەڵ ئەو برادەرانەی دەرەوە د. كەمال فوئاد‌و د. فوئاد مەعسوم ‌و عومەر شێخمووس ‌و عومەر دەبابە.
پێكهاتەیەكیان تەشكیل كرد‌و د. خدر مەعسومیان كردە بەرپرسی رێكخستنی شۆڕشگێڕان، مامۆستا عەلی حەوێزیشیان كردە بەرپرسی راگەیاندن، د. پێشەواو مەحمود خۆشناوو فەرید زامدار‌و مامۆستا چەتۆ بوونە ئەندام.
كاك نەوشیروان لە كتێبـی «لە كەناری دانوبەوە بۆ خڕی ناوزەنگ» دەڵێت: شۆڕشگێڕان لە 15ی ئاب دەرچووە، ئەوە وانییە، ئەوەشم وەك سەرنج كاتی خۆی بۆ نارد كە ئەو مێژووە راست نییە.
لە 23/8/1983 لە گوندی خەتێ كۆنفرانسێكیان بەست، مام جەلال بووە سكرتێری شۆڕشگێڕان، ئەوەش بە كۆمەڵە هەزم نەدەكرا، من ئەوكاتە لەشەڕی قەندیل بووم برینداربووم، نەچووبووم بەشداریی ئەو كۆبوونەوەیەم نەكرد، لەوكاتەش كاك نەوشیروان ئەوەی دەنووسی «چیای قەندیل جێگای داڵە كەرخۆرە نابێتەوە»، ئەوكاتە من جێگری تیپ بووم، ئەو نامانەی كۆبوونەوەكەم هەمووی بۆ هاتبوو، د. پێشەوای برای كاك شێخ سەڵاح شێخ شەرەف، دووەم دەنگ بوو لەدوای مام جەلال.
ئینجا وتیان كێ ئەو پشێوییەی دروستكردووە، مام جەلال چۆن بووەتە شۆڕشگێڕان ‌و سكرتێری شۆڕشیگێڕان، منیش وتم: ئەوە منم، ئەوە هەموو نامەكان، لەمەولا كۆمەڵە ناتوانێت غەدرمان لێبكات، مام جەلال بووەتە سكرتێرمان، پاشان كاك نەوشیروان وتی ئەوە راستە؟ وتم بەڵێ راستە، جا هەر لەسەر ئەوە مامۆستا عەلی حەوێز نوكتەیەكی لەسەر دروستبوو، بە مەحمود خۆشناوی وتبوو دەنگم بدەرێ قەمسەڵەیەكت بۆ دەكڕم، ئەویش دواتر كە دەرچوو بوو وتبووی بۆچی قەمسەڵەكەم بۆ ناكڕیت؟ وتبووی: بەحاڵی سەگ دەرچووم چیت بۆ بكڕم.
ئیتر دوای ئەوە كاك نەوشیروان زۆر نیگەران بوو لەوە، وتی یان دەبێت ئەگەر مام جەلال هاوسەنگیی دەوێت یان دەبێت من شەش مانگ سكرتێری گشتی یەكێتی بم، یان تازە مام جەلال خۆی ساغكردەوە، ئەوە نەما ئەو هاوسەنگی ‌و تەوازونە.
ئەوە مشتومڕێكی زۆری دروستكرد، خۆشی باسی كردووەو برادەرانی كۆمەڵە پێیان هەزم نەدەكرا، دوایی داوایان لە مام جەلال كرد، خۆی یەكلایی بكاتەوە، مام جەلالیش خۆتان دەزانن چۆن بوو، بەبێ هیچ كێشەیەك وازی لە شۆڕشگێڕان هێنا‌و لە مێرگەپان لە 15/8/1984 پلینۆمێكمان بەست، كاك د. فوئاد بووە سكرتێر.
ئەوە كۆنۆلۆژیی كۆبوونەوەو كۆنفرانسەكان هەمووی تێدایە لەلاپەڕە 220-ە یان 221-ە، كە كێ دەرچووەو كێ بووەتە سەركردایەتی، من ‌و جەمیل هەورامی كە شۆڕشگێڕان بووین، بەڵام سەركردایەتی نەبووین، بەڵام لە هەموو كۆبوونەوەیەكدا بەشدارییان پێ دەكردین، چونكە فەرماندە بووین و لەخوارەوە بووین.
ئەو شانازییانەی كە شۆڕشگێڕان تۆماری كردووە، ئەوەبوو كە ئێمە رێكخستنێكی لاوازبووین، بەڕاستی ململانێیەكی قووڵ هەبوو، زۆر ئیهانە دەكراو نەشیان دەسەلماند، ئیتر ئەو شانازییانەی كە یەكێتیی شۆڕشگێڕان دەیانكرد واقیعییانە بوو، خۆشەویستییەكی زۆریان لەناو برادەرانی خۆیاندا هەبوو.
بۆیەكەمین جاریش بەچەكی كیمیایی لە ناوەندیی شۆڕشگێڕان درا لە 15/4/1987، لەگوندی بەرگەڵو، لەوانەی برینداربوون رەنگە كاك ئاری كەمال ‌و مامۆستا عەلی ‌و كاك شەماڵ بیانناسن، رۆژنامەنووسێكی توركیش هەر لەوێ برینداربوو ناوی عەلی كەعیب بوو، هەروەها مامۆستا عومەر عەزیز ‌و قادر نەسروڵڵا‌و فوئاد تاڵەبانی ‌و جەمال شوەیلان برینداربوون. هەروەها شۆڕشگێڕان یەكەم رێكخراوبوو كە دروشمی فیدرالیزمی هەڵگرت.
راستییەكی دیكەش هەیە كە هەڵوێستی یەكێتی شۆڕشیگێڕان ‌و شەخسی هەڤاڵ د. فوئاد مەعسوم بەرامبەر ئاڵای شۆڕش یان «ئاش» زۆر نەرم بوو و لەگەڵ كوشتنی هیچ كامیان نەبوو، ئەوە كێشەیەكی گەورەی دروستكرد كە وتی: ئێمە نابێت لەسەر بیروباوەڕ خەڵك بكوژین ‌و موستەحیلە، ئەوە تۆزێك كۆبوونەوەكەی بەرەو نائارامی برد، وتی: ئێمە هەرگیز رێگا نادەین كە پلینۆم «كە ئێمە وەك خۆمان ناومان لێنابوو پلیتۆپ» كە بڕیاریاندابوو سەركردەكانی ئاڵای شۆڕش بكوژن كە لەیەكێتی جیابوونەوە، بەڵام سەركردەكانی یەكێتی شۆڕشگێڕان جگە لە كاك شەوكەتی حاجی موشیر نەبێت كە لەگەڵ كوشتنیان بوو، ئەوانی دیكە كەسیان لەگەڵ ئەوە نەبوون كە بیانكوژن.
ئیتر تا یەكێتی لە قاسمەڕەش یەكەم كۆبوونەوە كە كرا لەساڵی 1989 لە نۆكان كە ئەوە دوا كۆبوونەوەی یەكێتیی شۆڕشگێڕان بوو تێیدا پێشنیازی یەكگرتنەوەی كۆمەڵەو شۆڕشگێڕان كرا، كە لە وتارەكەدا كاك فەرەیدون عەبدولقادر پێشنیازی یەكگرتنەوەكەی كرد، ئەوكاتیش زۆرێك لە توندڕەوەكانی ناو كۆمەڵە ئەوەیان پێ قبوڵنەدەكرا، دەیانوت: دەبێت كاك فەرەیدون ئیعدام بكرێت، چۆن قسەی وا دەكات، كە ئێمە لەگەڵ ئەوانەدا ببین بەیەك، هەڵڵایەكی زۆر گەورە دروست بوو، تا هێوركرایەوە‌و رایەكەیان هەڵپەسارد بۆ كۆنفرانسێك، تا ئەوەبوو سەرەنجام لە یەكەمین كۆنگرەدا كۆمەڵەو شۆڕشگێڕان یەكیانگرتەوەو هەموومان بووینەوە بە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان.
دیارە لەو كتێبەدا بواری رۆژنامەگەرییم باسكردووە، هەر لەسەرەتاوە رۆژنامەگەریی نهێنی دەستیپێكردووە، یەكەمجار رزگاریی هەبووە كە حزبی رزگاریی دەریكردووە‌و بۆچوون هەیە لەسەر یەكەم رۆژنامەی شاخ ‌و دەرەوە، زۆربەی رایان وایە كە «بانگی حەق» ئەوەی شێخ مەحمود لە 1923 لە ئەشكەوتی جاسەنە دەرچووە، ئەوە یەكەم بڵاوكراوەی شاخە، كاك كەمال فوئاد ‌و كاك د. كەمال مەزهەر‌و زۆربەی برادەران پێیانوایە، چونكە ئەوە لەشاخ دەرچووە، لەئەشكەوتی جاسەنە، چاپخانەكەشیان بردووە، ئینگلیز چووەو چاپخانەكەشی بردووەو هەموو ژمارەكانیشی بردووە، ئێستا هەرسێ ژمارەكەی دۆزراوەتەوە، كە لەراستیدا ئەو رۆژنامەیە وەكو بەلاغێكە، راگەیاندنێكی جیهادییە، هەمووی لەسەر شەڕە، لە سەرەتایەوە نووسراوە:
ناشكێ بە تۆپ ‌و بۆمبا سەرفرازە بانگی حەق
ئیتر كاك كەمال مەزهەریش دەڵێت حزبی هیوا یەكەم پەخشی دەستنووسی بڵاوكردووەتەوە لە 1938-1945، هەندێك راش هەیە كە «ژ.ك» یەكەم گۆڤاری نیشتمانی ئەو دەریكردووە بە نهێنی، كاك د. ئەرسەلان بایزیش پێیوایە رۆژی كورد، شەوی عەجەم زەمانی سمكۆی شكاك، ئەو یەكەم رۆژنامەیە، ئەو بۆچوونە رەت دەدرێتەوە، چونكە لەورمێ دەرچووە، چونكە ئەوە لە شارێك بووە، بۆیە ناچێتە خانەی رۆژنامەگەریی شاخەوە.
هەروەها بڵاوكراوە نهێنییەكانی پارتیم هەمووی تێدا باسكردووە، كە رۆژنامەی بانگی كوردستان، خەباتی كوردستان، گۆڤاری نوێی خەبات، «صەوتی كوردستان «، رزگاریی، رزگاریی كوردستان، ئاسۆی كورد بەرەو پێشەوە، ئاگری سەفین، دەنگی كوردستان، مەشخەڵان، دەنگی پێشمەرگە، كادر، پێشمەرگە، ئەوانە هەمووی بڵاوكراوەی نهێنی پارتی بوون.
رۆژنامە نهێنییەكانی یەكێتیش، دەبێت ئەو راستییە بزانن كە یەكەم راگەیاندنی یەكێتی كە ئێستا لەجێگەی بینا كۆنەكەی زانكۆی ئەمریكییە، لە ئەشكەوتی مادێنا بوو لە دۆڵی جافایەتی لەشاخی ژیلوان بەرامبەر بە گوندی هەڵەدن، بەڕەحمەت بێت ئازاد خانەقینیش یەك كتێبـی هەیە لەسەر مادێنا، ئالەوێ ئامێری چاپەكەیان دەبردە خوارەوەو چاپیان دەكرد، یەكەم بەیانی دامەزراندنی یەكێتی، اتحاد الوطني الكردستاني لماذا، الشرارة‌و رێبازی نوێ.
ئەوەی نووسەرەكان بوون، زیاتر مام جەلال ‌و كاك نەوشیروان لە بڵاوكراوەكانی یەكێتی دەیاننووسی، دواتر الاتحاد دەرچوو، دواتر «ذ سپارك» دەرچوو، پاشان ئاڵا، ئەستێرەی كوردستان، بەفەرەنسی، و یەكێكیش بە ئەڵمانی.
یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان چەند چاپخانەی هەبووە؟
چاپخانەی شەهید ئیبراهیم عەزۆ، چاپخانەی شەهید جەعفەر عەبدولواحید، چاپخانەی شەهید عەبدولخالق مەعروف، چاپخانەی یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستان.
راگەیاندنی كۆمەڵە
بێگومان گۆڤاری رزگاری، زەمانی جەلالییەكان رەنگە ئەوە كاك كەمال شاڵی بزانێت ئەوە چەند ژمارەی لێ دەرچووە، ئەو رزگارییەی كە كاك شازاد سائیب خاوەن ئیمتیازی بوو بەڕەحمەت بێت و كاك نەوشیروان سەرنووسەری بوو، كە لەبنەڕەتدا بەپێچەوانە بوو، ئەو رزگارییە مینبەری دامەزراندنی كۆمەڵە لە گۆڤاری رزگاریی سلێمانییەوە بوو، كە لەوێوە فیكری ماركسیزمیان بڵاودەكردەوە، بێگومان هێشتا مەعلوم نییە كە كۆمەڵە لەچ رۆژێك دامەزراوە، راستە 10/6/1970 دانراوە، بەڵام هەتا ئێستا لەڕووی ئەكادیمییەوە لەڕووی زانستییەوە نەتوانراوە بەیانی دامەزراندنی كۆمەڵە هەبێت.
چونكە چەند ئاراستەیەك بووە هەروەها بەپێی قسەی كاك نەوشیروان لەپاش مام جەلال تەنها كاك نەوشیروان سكرتێری كۆمەڵە بووە كە لەشێنێ هەڵبژێردراوە، ئەگەرنا نە كاك ئارام نە خاڵە شیهاب و نە كەسی دیكە سكرتێری كۆمەڵە نەبووە.
لە بڵاوكراوەكانی كۆمەڵە ئاڵای شۆڕش یەكەم بڵاوكراوەی كۆمەڵە لەساڵی 1973، دواتر ئاڵای شۆڕش لە ساڵی 1977، هەر كۆمەڵە بە سێ قۆناغ دەریانكرد، كە ئۆرگانی كۆمەڵەی ماركسی لینینی بوو و دواتر بووە كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستان، دواتر دەزگای رۆشنبیریی كۆمەڵەیان دامەزراند لەكانی توو، هەروەها لە گوندی هەڵەدن، دواتر لە دۆڵە كۆگەو پاشان بۆ قاسمە رەش.

راگەیاندنی یەكێتیی شۆڕشگێرانی كوردستان
یەكەمجار بەناوی بزووتنەوە بوو كە بە دوو خول دەرچووە، كوردایەتی كە ئۆرگانی رەسمیی یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستان بوو، ئەویش بنكەی ژین هەمووی چاپكردووەتەوە، بەداخەوە پەلەیان كرد ئەگەرنا ناوی نووسەرەكان هەمووی دیارە كێن، چونكە لە بڵاوكراوەكانی شاخ ‌و نهێنیدا، ناوی نووسەر نەدەنووسرا، بەڵام بەناوی نهێنی دەمانزانی كێ نووسیونی، بۆنموونە كاك نەوشیروان لەشاخ بەناوی جوامێر، ماهی، مەولود، دەینووسی، كاك فەرەیدون بەناوی ئەبو شوان دەینووسی، مەلا بەختیار بەناوی باوكی ئاوارە دەینووسی، ئەوانە لەشاخ دەناسرانەوە.
كۆساریش دەرچوو كە د.پێشەوا دەری دەكرد، رۆشنبیری ئەویش 15 ژمارەی دەرچوو كە كاك نەوزاد عەلی ئەحمەد ئێمە بۆمان چاپ دەكرد، هەموو ژمارەكانی دەركرد‌و بڵاوكرایەوە، سۆسیالیست بەڵام تا ئێستا كەس نەیبینیوە، بەڵام مامۆستا چەتۆ بەهۆی ئەوەی كە لە راگەیاندن كاری كردووە دەڵێت: ئێمە سۆشیالیستمان دەركردووە.
دەمێنێتەوە سەر ئەو رزگاری-یە، یەكێك لە كێشەكانی راگەیاندنی ئێمە لەناو رۆژنامەگەریی كوردی، بەكارهێنانەوەو دووبارە ناو نانەوەیە، ئەمە شەشەمین ناوە لە رزگاری نراوە، پێنج رزگاری درچووە، پاشان ئەو رزگاری-یە.
یەكەم گۆڤاری رزگاریی بووە کە من هەموو ژمارەكانیم كۆكردووەتەوە 25 ژمارەی لێدەرچووە، لە 16ی ئابی 1946 دەرچووە، كە پارتی دیموكراتی كوردستان دەریكردووە، دواتر گۆڤاری رزگاریی هەفتانە هەبووە كە لەبەغدا دەرچووە، كە خاوەن ئیمتیازی ساڵح حەیدەریی بووە، پاشان عومەر دەبابە خاوەن ئیمتیازی بووەو فوئاد جەلال سەرنووسەری بووە، دوای ئەوە گۆڤاری رزگاریی ئۆرگانی لقی چواری پارتی دیموكراتی كوردستان بووە، ژمارەی یەكەمی لە ساڵی 1962 دەرچووە، دواتر ئەو گۆڤاری رزگارییە لە سلێمانی دەرچووە كە كاك نەوشیروان خاوەن ئیمتیاز‌و شازاد سائیب سەرنووسەری بووە، پاشان گۆڤارێكی رزگاریی دیكە لەلایەن لقی هەشتی پارتی دیموكراتی كوردستانی ئێران دەرچووە، ئینجا ئەو رزگارییەیە.
خۆم چوار نووسینم تێدا بڵاوكردوەتەوە بێ ناو بووە دوو یادگاریشی تێدایە، ئەو كات شەڕێكمان كرد لە كلكە سماقی 157 قووە خاسە كەوتنە خوارێ لە شەڕەكەیدا لەوێ كوڕێكمان شەهید بوو خەڵكی كەركوك بوو، ناوی حەمید بوو، براكانی هێشتا ماون كە شەهید بوو خێزانەكەی ناوی پەخشان چیمەنی بوو كە شەهید بوو خێزانەكەی راست خۆی سوتاند پێكەوە نێژران، یەك منداڵیان هەبوو ناوی دیاری بوو ئەو منداڵەش لەگەڵ شەهید مەلا ئاراس بوو ئەویش شەهید بوو، جا ئەو نووسینەم لەوێدا بڵاوكردەوە لە كوردستانی نوێش كاتی خۆی گۆشەیەكم هەبوو بەناوی گڕدار لەوێ ئەو راستیانەم هەموو تێدا باس كردووە.
یەكێكی دیكەش لەو نوسینانەم لەو گۆڤارەدا بڵاو بووەتەوە بێ ناوە شەڕی قەیوان ماوەتە، بێگومان ئەو شەڕی قەیوان ماوەتە مام جەلال سەرپەرشی دەكرد دەیگوت ناڕۆم ‌و لە كۆڵانەكانی گوندی یاخسەمەر شەڕە دەمانچە دەكەم ‌و بەجێی ناهێڵم 101 رۆژی خایاند‌و پاشان داوایان لێكردم شتێكی لەسەر بنووسم، منیش شتێكی زۆر هاكەزاییم نووسی برادەرێكیش كە نووسەرێكی گەورە بوو، ئەویش شتێكی نووسیبوو هی منیان بڵاو كردەوە هی ئەویان بڵاو نەكردەوە ئەویش تورە ببوو گوتبووی ئەو كەی نوسەرە ئەو پیاوە عەسكەرییە‌و بۆ هی من بڵاو ناكەیتەوە د.فوئادیش ئەو كات بەرپرسی راگەیاندن بوو گوتبووی ئەو هەرچیەك بنوسێت لە ناو جەرگەی شەرەكەی بووە هەموو راستگۆیی تێدایە بۆیە هی ئەو بڵاو دەكەینەوە، رزگاری د.فوئاد سەرپەرشتی دەكرد ‌و حاكم پێشرەوی برام سەرنوسەری بوو، ئەوانەی كاریان تێدا كردووە شەرت شۆڕشگێران بووبن، جەوهەر كرمانج دەهاتە ئەوێ، فازل قەساب، سیار بامەرنی كە ئێستا لە بادینانە، ئەوانە لە شۆڕشگێران نەبوون. بەڵام دەهاتنە ئەوێ‌و لەوێ بڵاویان دەكردەوە.
باسی هونەری رۆژنامەوانی كە هەواڵ‌و سەروتار‌و دیدار‌و گۆشە‌و نووسینی زۆر تێدا هەبووە هەروەها ئەو كێشە‌و تەگەرانەی هەبووە بۆ نموونە هەندێكجار كاغەز نەبووە تەنانەت جارێك دكتۆر پێشەوا وتبووی كاغەزمان بۆ بنێرن، بۆ ئەوەی رزگاری پێ دەركەین، كەچی هەتا كاغەز دەگات باوزێش گیراوە، زۆر تەگەرەو كێشەی تێدا بووە.
لەكۆتاییدا دوو سەرنجم تێدا روونكردووەتەوە لەبەرچی یەكێتی شۆڕشگێرانی كوردستان 11/9 بوو بۆ 11ی ئەیلول، لە لایەكی دیكەش مام جەلال هەم سكرتێری كۆمەڵە بوو هەم سەرکردەی شۆڕش بوو هەم سكرتێری یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان خاوەنی هەموو ئەمانە بووە، ئەمانە هەموو ئەو سەرنجانەم تێدا باس كردووە‌و هیوادارم بیخوێننەوە. سوپاس.
ستران عەبدوڵڵا:
دەستخۆش كاك رەهبەر هیوادارم گفتوگۆكان كێشەكانی بزووتنەوەو كۆمەڵە زیاد نەكات هەر بەڕێزێك پرسیاری هەیە لەسەر قسەكانی كاك رەهبەر ئەوا لە خزمەتداین.
شوان كابان:
زۆر سوپاس بۆ كاك رەهبەر، من دوو ئیزافەم هەیە یەكێكیان، یەكێك لە سیما دیار‌و گرنگەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ئەوە بوو كە بزاڤیكی رۆشنبیریی بەرفراوانی كردبووەوە دەبێت من ‌و هەموو رۆشنبیرەكان ئەوە لەبەرچاو بگرین‌و گرنگی پێبدەین، بۆ نموونە لەساڵی 1986دا یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەماوەی ساڵیكدا نزیكەی 560 كتێب ‌و بڵاوكراوەی بڵاوكردەوە لە شاخ، یەكێتی جگە لەوەی كۆمەڵە ‌و رێكخراوەكانی ناوی بۆ خۆیان چاپخانە و بڵاوكراوەیان هەبووە، یەكێتیش بۆ خۆی ناوەندی هەبووە، هەموو ئەو راگەیاندنانە لەو بارودۆخە ناخۆشەی ئەو سەردەمەدا كاری خۆیان دەكرد‌و هەموو بڵاوكراوەكان لە كات‌و ساتی خۆیدا بڵاودەبووەوە.
ئیزافەی دووەمم ئەوەیە ناوەندی شۆڕشگێران لە ساڵی 1987 بەر بۆمببارانی كیمیایی كەوت، لەڕاستیدا ناوەندیی شۆڕشگێران بارەگایەك نەبوو بە تەنیا لە پانتایی 1000 مەتردا، راگەیاندنی یەكێتی لێ بوو، ئیزگە‌و چاپخانە، ناوەندی شۆڕشگێرانی لێبوو، بارەگای كاك نەوشیروانی لێبوو، لەگەڵ بارەگای كاك د.فوئادی لێبوو، رژێم دوای داستانی رزگاری ئەوێی زۆر بە خەستی بۆمبباران كرد، دوای ئەو بۆردومانە، ئەو ناوچەیە 11 جاری دیكە قەسف كراوە، حەوت هەشت جاری كیمیایی بووە زۆر سوپاس.
شەماڵ عەبدولعەزیز:
ئەوەی كاك شوان باسی كرد لەو ناوچەیە كیمیاییەكە دای لە ئەرز، بەڵام پێنج مەتر لە مەتبەخەكەی ناوەندیی شۆڕشگێران دوور بوو، ئەو نەخۆشانە من خۆم بردمن بۆ لای دكتۆر هەڵۆ، پێی وتم هەرچی خواردنی مەقەر هەیە فرێی بدەن، وتم هەرچی فاسۆلیای زەردكراو بوو خواردمان، وتی چاوەرێ بن تا سبەی بزانن چیتان لێ دێت؟ سوپاس بۆ خوا كەسمان هیچمان لێ نەهات، بەڵام من دەمەوێت یەك شت بڵێم، شەرەفێك كە شانازیی پێوە دەكەم، من قەت لە راگەیاندن كارم نەكردووە، بەڵام ساڵی 1981 بەرپرسی بارەگای ناوەندیی شۆڕشگێران بووم، توانیم هاوكاریی ئەو هەڤاڵانە بكەم كە لە راگەیاندن كاریان دەكرد، هاوكارییەكە ئەوە بوو خەفەریات‌و حەرەسیات كەسی لێ بەدەر نەدەكرا، بەڵام من ئەوەم خستە سەر شانی خۆم، هەموو ئەو هەڤاڵانەی لە راگەیاندن كاریان دەكرد، لە خەفارەت ‌و حەرەسیات بەخشیمن، وتم ئەگەر زۆریشتان بۆ هات، خەفەریاتی هەمووی خۆم دەیگرم، بەڵام لەبەر ئەوەی كاری راگەیاندن دەكەن.
كەمال شاڵی:
زۆر سوپاس بۆ كاك رەهبەر دەستخۆسی لێدەكەم، تێبینییەكم هەبوو لەسەر ئەوەی كە فەرمووی بزووتنەوەی سۆشیالیستی لە هەڵەدن دروستكرا، بەڵام راستییەكەی ئەوەیە ئێمە شەهید عەلی عەسكەری كە گەڕایەوە لە روفاعی بە تەنسیقێك لەگەڵ خوالێخۆشبوو شێخ ستار، كە گوایە كۆبوونەوەیەكی بەڕێوەبەری شارەوانییەكان هەیە، ئەگەرنا مۆڵەتیان نەدەدایە، ئەوەبوو كە هاتەوە بۆ ئێرە ئێمە بینیمان، لەگەڵ جەمال ئاغاو د. نەوزاد ساڵح ‌و هادیە سوورو عوسمان بەكر، حسەڕەشی خەیات، هەموو ئەوانەی لێرە پێ راگەیاندین، كە ئێوە لێرەوە رێكخستنێكی ناوخۆیی سۆشیالیست دروست بكەن، دوای ئەوە چووە دەرەوە، كە ئەو رۆیشت، ئینجا ئێمە لێرەوە دەستمانكرد بە كاری خۆمان، كە یەكێتیی شۆڕشگێڕانیش دروست بوو، لەسەر رای براردەران هەموومان پەیوەندیمان پێوەكرد، بەڵام ئێمە لێرە كۆمیتەی 11مان دانا، دەستمانكرد بە چالاكییەكی زۆر لەسلێمانی، هەر لەڕێگەی ئێمەشەوە تەنسیقێكی باش هەبوو لەگەڵ برادەرانی كۆمەڵە، لەڕێگەی د. نەوزاد‌و ئێمەو خوالێخۆشبوو د. خەسرەو خاڵ‌و كاك عومەر فەتاح، ئەوسا ئەوانیش وەكو كۆمەڵە كاریان دەكرد، پاش ئەوەش لەسەر بڕیاری بەڕێز مام جەلال لە كۆمەڵەو شۆڕشگێڕان جیابووینەوەو بووینە یەكێتیی ناو یەكێتی، یەكێتییەكمان دروستكرد بەناوی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، بەوجۆرە هەر بەردەوام بووین لەسەر كاری خۆمان تا كۆنگرەی یەكەم، لەكۆنگرەی یەكەم كۆمەڵەو شۆڕشگێڕان بوون بەیەك، ئێمەش لەوێ ئیعلانی توانەوەی خۆمان كردو هاتینە ناو یەكێتییە گەورەكەی خۆمان.
رەهبەر سەید برایم:
راستەی ئەوەی من وتوومە كە شەهید عەلی عەسكەری هاتە دەرەوە لە گوندی هەڵەدن ئیعلانی بزووتنەوەی سۆشیالیستی كرد، لەوێ ئیعلانی كرد. یەكەمجاریش بەناوی بزووتنەوەی سۆشیالیستی دیموكراتی كوردستان بوو، مام جەلال قبووڵی نەكرد، وتی: ئەگەر دیموكرات بن، نابێت خەباتی چەكداریی بكەن. ئیتر كردیانە بزووتنەوەی سۆشیالیستی كوردستان.
لەتیف فاتیح فەرەج:
ئەم كاتەتان باش، لە راستیدا من زیاتر قسەم لەسەر بیرەوەرییەكانی پێشمەرگەیە بە گشتی ئەو پێشمەرگە ‌و فەرماندانەی شتیان نووسیوە، لاپەڕەكانیان زۆر خوێناوین، هەمووی باسی شەڕ‌و یەك كوشتنن زۆر جار ئەمە لە ئەدەبیات‌و رۆژنامە‌و گۆڤارەكانیشدا رەنگی داوەتەوە. ئەو گۆڤارانەی كە كۆكراونەتەوە كۆمەڵێك لەو ناكۆكی‌و دژبەیەكی تێدایە كە لەبەرامبەر یەكدا هەبووە، دەبێت لیژنەیەك هەبێت ئەمە ساغ بكاتەوە. دەبێت لایەنێك، گرووپێك، دەستەیەك هەبێت ئەوانە ساغ بكاتەوە.
ئایا ئەو مێژووەی كاك رەهبەر دەیڵی راستە یان ئەوەی كاك نەوشیروان دەیڵی یان ئەوەی كاك فلان دەیڵێ.
من بۆ خۆم لەم رۆژانەدا شتێكم خوێندەوە زۆر بەلامەوە سەیر بوو جەرجیس فەتحوڵڵا باسی ئەو كەسانە دەكات كە پێداگرن لەسەر ئەوەی كە نابێت شۆڕش بتوێتەوە‌و دەڵێت پێداگرترین كەسیان عەلی عەسكەری بوو هەر ئەو رۆژە وتی: نابێت، پاش راگەیاندنی ئاشبەتاڵ هەر ئەو رۆژە وتی: نابێت شۆڕش بتاوێتەوەو هەر لەوێشەوە رقێكی لێ هەڵگیرا، بەراستی من ئەوەی لام گرنگە ئەوەیە ئەم وردەكارییانە كەسێك هەبێت لە دەرەوەی شۆڕش بێت كار لەسەر ئەم جیاوازییانە بكات، چۆن ئەم خیلافاتە هەبووە‌و بۆ گەشتوەتە ئەوێ ‌و وێنە راستییەكە نیشانی ئێمە بدات زۆر سوپاس.
رەهبەر سەید ئیبراهیم:
بەراستی من هی خۆمم پێ راستە، هی كاك نەوشیروانم پێ هەڵەیە، موناقەشەشم لەگەڵدا كردووە، من بەپێی بەیاننامەكە قسە دەكەم، نووسیومە یەكێتی شۆڕشگێران 11/9 دامەزراوە ئەو دەڵێت 15/8 ئێ خۆ بەیاننامە هەیە، ئەوە بەڵگەیە، خۆی ئەوەندە گرنگی پێ نەداوە، بەڵام لەبەینی مام جەلال بوو بە سكرتێری شۆڕشگێران خۆی بە ئاشكرا دەڵێت ئێمە پێمان قبووڵ نەدەكرا، مام جەلال بێت، هەروەها ئەو سیراعەی باسیشی دەكەم خۆم لەناو سیراعەكان بووم، تەنانەت كە بووین بەیەك، بە كاك نەوشیروانم وت: ئێمە زەعیف بووین، مێروولە بووین بەس فیلمان قوتدا. وتم: ئەوەی لە 76 تا 78 كۆمەڵە بووبێت، هەقە مەدالیای شەرەفی بدەنێ، ئەوەی لە 78 تا ئێستا شۆڕشگێڕان بووبێت، هەقە مەدالیای شەرەفی بدەنێ، چونكە ئەوەندەتان عەزێت دان.
ئەوە مێژوویەكە چی بكەین خەباتی چەكداری وابووە، هەر شەهید‌و خوێنە، ئەو رووداوانەی من باسی دەكەم ئەوە لە گۆشەی شەهیدان باسكراوە، قەبریشیان هەیە كەسوكاریان ماوە.
لەكتێبەكەدا تێدایە مام جەلال بەرەی كوردستانی دانا تەنانەت لە پەیامەكەیدا دەڵی ئاشتبوونەوەمان كرد، بەڵام دەبێت ببێتە بەرەی كوردستانی ئەوە بوو ئاشتبوونەوە دروست بوو، رۆژنامەیەكیشیان دەركرد بەناوی بەرەی كوردستانی هەموو ژمارەكانیم لا ماوە، بەو ژمارەیەشەوە كە كاك عەلی بچكۆلی لەسەر دەركراو ئاوارە كرا.
د.كاوە رەزا:
بەراستی زانیاری باشی تێدایە بۆ ئێمە كە ئەو سەردەمەمان نەبینیوە بەڵام لێرە زیاتر پشتت بە یاداشتی خۆت بەستووە یان سەرچاوەی كۆكراوەی وەك ئەوەی ئاماژەت پێكرد؟
رەهبەر سەید ئیبراهیم:
من ئاماژەم پێكردووە نوسیومە كە 70 سەرچاوەم بەكار هێناوە دیدارەكانیش هەمووی ماون، بۆ نموونە د.پێشەوا كە مەسئولی ئیعلام بوو كاریگەری هەبووە، مەحمود خۆشناو زۆربەی ماون، چەند چاپێك چاوپێكەوتنە، دوو دەست نووسە، 70 سەرچاوەیە، ئەوە كاك د.فوئادیش مەعسومیش ماوە بە وردی خوێندیەوە ئەو سەرچاوانە هەموو هەیە، یەكێكی دیكەش لەوانە د. سەروەر عەبدولڕەحمانە كە ماستەرەكەی لەسەر یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە، خۆی یەكێك لە ئەندامەكانی لیژنەی هەڵسەنگاندن بووە.

print

 63 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*