سەرەکی » مانشێت » چی‌ پێویسته‌ بكرێت بۆ ئاشته‌وایی له‌ عیراق؟

چی‌ پێویسته‌ بكرێت بۆ ئاشته‌وایی له‌ عیراق؟

د. موسه‌نا ئه‌لعوبێدی‌
و: كورده‌وان محه‌مه‌د سه‌عید

له‌م بیست سی‌ ساڵه‌ی‌ دواییدا عیراق گۆڕانكاری‌ زۆری‌ به‌سه‌ردا هاتووه‌، له‌ رووی‌ سیاسی‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و ئابوورییه‌وه‌، ده‌ره‌نجامه‌كانیشی‌ دیارده‌ی‌ تایه‌فی‌‌و نه‌ته‌وه‌چێتی‌‌و ململانێی‌ سیاسی‌ بووه‌ له‌نێوان پێكهاته‌كانی‌ گه‌لی‌ عیراقدا، له‌ ساڵی‌ 2003دا گۆڕانكارییه‌كان گه‌یشتنه‌ لوتكه‌‌و قه‌یرانی‌ فره‌ ره‌هه‌ندی‌ سیاسی‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و ئه‌مه‌نی‌ لێكه‌وته‌وه‌، كێشه‌ به‌میرات جێماوه‌كانیش بوونه‌ ده‌سته‌چیله‌ بۆ خۆشكردنی‌ ئاگری‌ قه‌یرانه‌كان. ئه‌م قه‌یرانه‌ كاریگه‌ریی زۆر‌و جۆرا‌وجۆری‌ هه‌یه‌ بۆ سه‌ر سه‌رجه‌م پێكهاته‌كانی‌ گه‌لی‌ عیراق به‌بێ جیاوازی‌، سه‌رباری‌ هه‌مووشی‌ بۆته‌ به‌ربه‌ستێكی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ له‌به‌رده‌م هه‌وڵه‌كانی‌ بنیاتنانی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ دامه‌زراوه‌یی له‌ عیراقدا.
پرۆسه‌ی‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌ كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ گونجاوترین چاره‌سه‌ره‌كان بۆ ململانێكانی‌ ئه‌مڕۆی‌ عیراق‌و نه‌هێشتنی‌ توندوتیژی‌، وه‌ك پێوێستییه‌ك خۆی‌ ده‌رده‌خات. له‌مه‌دا ئه‌وه‌ی‌ گرنگه‌ خاڵه‌ هاوبه‌شه‌كانی‌ نێوان سه‌رجه‌م پێكهاته‌كانی‌ گه‌لی‌ عیراقه‌‌و هه‌روه‌ها نه‌گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ كێشه‌كانی‌ رابردوو، به‌ڵام به‌و واتایه‌ نا كه‌ پشتگوێ بخرێت‌و هه‌وڵی‌ چاره‌سه‌ر كردنی‌ لێكه‌وته‌كانی‌ نه‌كرێت، پشتبه‌ستن‌و گرنگیدان به‌ خاڵه‌ هاوبه‌شه‌كان پێویستی‌ به‌ ئاشته‌وایی سیاسی‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ گشتگیر‌و قبوڵكردنی‌ یه‌كتر‌و پێكه‌وه‌ژیان هه‌یه‌، ئه‌وه‌ش هه‌مان ئه‌و شێوازی‌ چاره‌سه‌ره‌یه‌ كه‌ له‌ یادداشته‌كه‌ی‌ به‌غدادا هاتووه‌‌و نووسراوه‌: باشترین رێگه‌چاره‌ی‌ ستراتیژییه‌‌و ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ نه‌بێت عیراق ته‌نها دوو رێگه‌ی‌ له‌به‌رده‌مدا ده‌مێنێته‌وه‌، رێگایه‌كیان خه‌نجه‌ر له‌یه‌كتر هه‌ڵكێشان كه‌ وڵات به‌ره‌و پارچه‌پارچه‌بوون ده‌بات، یان وه‌ك خۆی‌ بمێنێته‌وه‌، كه‌ نه‌ ئاسایش هه‌یه‌‌و نه‌ بارودۆخی‌ جێگیر‌و نه‌ گه‌شه‌ كردن، ئه‌مه‌شیان روون‌و ئاشكرایه‌ كه‌ زیان به‌ هه‌موان ده‌گه‌یه‌نێت‌و له‌ قازانجی‌ ده‌وڵه‌تۆچكه‌ی‌ بچووك بچووكی‌ تایه‌فی‌‌و ئه‌وانه‌یه‌ كه‌ شه‌ڕ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات‌و پاره‌ ده‌كه‌ن.
بێینه‌ سه‌ر ئاشته‌وایی كه‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌كی‌ فراوان‌و پڕ له‌ باقوبریقه‌، زۆر واتای‌ هه‌یه‌‌و زۆر هاوواتاش له‌ پاڵیدا جێی‌ ده‌بێته‌وه‌، وه‌ك سازانی‌ لایه‌نه‌كان‌و دروست كردنه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كان، مانایه‌كی‌ تری‌ واته‌ داوای‌ لێبوردن‌و له‌یه‌كتر خۆشبوون، یان واته‌ بنیاتنانی‌ ئاشتی‌‌و پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌، یاخود به‌ مانای‌ ئاشتبوونه‌وه‌ی‌ دادپه‌روه‌رانه‌ دێت، واتای‌ ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ له‌ كه‌سێكه‌وه‌ بۆ كه‌سێكی‌ دیكه‌ ده‌گۆڕێت‌و له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك بۆ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كیش به‌ هه‌مان شێوه‌ ده‌گۆڕێت، ئاشته‌واییه‌ك له‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ دیاریكراودا جێبه‌جێ ده‌كرێت، ره‌نگه‌ نه‌توانرێ هه‌مان شێوه‌ی‌ ئاشته‌وایی له‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ دیكه‌دا جێبه‌جێ بكرێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ بارودۆخه‌ سیاسی‌‌و ئابووری‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌و رۆشنبیرییه‌كه‌ی‌ هه‌ر وڵاتێك جیاوازی‌ خۆی‌ هه‌یه‌.
یادداشته‌كه‌ی‌ به‌غدای‌ تایبه‌ت به‌ ئاشته‌وایی ستراتیژی‌ له‌ عیراق به‌م شێوه‌یه‌ پێناسه‌ی‌ ئاشته‌وایی كردووه‌: كه‌ بریتییه‌ له‌ پرۆسه‌ی‌ بنیاتنانه‌وه‌ی‌ پێكهاته‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌‌و ده‌وڵه‌ت، به‌ جۆرێك رێكه‌وت‌و سازان‌و هاوبه‌شی‌ له‌ نێوان هه‌موو عیراقییه‌كاندا له‌خۆ بگرێت‌و نه‌خشه‌ی‌ چۆنێتی‌ دابه‌شكردنی‌ ده‌سه‌ڵات‌و سامان‌و شێوازی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ وڵاتیش به‌ روونی‌ ده‌ستنیشان كرابێت، هه‌موو ئه‌مانه‌ش ده‌بێ به‌ جۆرێك بێت كه‌ یه‌كێتی‌‌و ته‌بایی كۆمه‌ڵگه‌‌و ده‌وڵه‌تیش بپارێزێت‌و ده‌وڵه‌تێك بێت به‌ڕاستی‌ ده‌وڵه‌تی‌ هه‌موان بێت به‌ یه‌كسانی‌‌و دادپه‌روه‌ریش بێت.
ئه‌گه‌ر كه‌سێك بیه‌وێ به‌دواداچوون بکات بۆ بابه‌تی‌ ئاشته‌وایی له‌ عیراق، ده‌بینێت له‌ ساڵانی‌ رابردوودا زۆر جار ده‌ستپێشخه‌ری‌‌و پێشنیاز پێشكه‌ش كراوه‌، یان زۆر جار‌و له‌ ساڵی‌ 2005ه‌وه‌‌و ساڵانی‌ دواتریش باس له‌ قۆناغه‌كانی‌ ئاشته‌وایی له‌ عیراق كراوه‌، به‌ڵام ئه‌و ده‌ستپێشخه‌ریانه‌ حزب‌و لایه‌نه‌كان هه‌ڵوێستی‌ جیاجیایان هه‌بووه‌ به‌رامبه‌ری‌‌و هه‌ندێكیان ره‌تیان كردۆته‌وه‌‌و هه‌ندێكیش په‌ژراندویانه‌، ئه‌وه‌ش وای‌ كردووه‌ له‌سه‌ر ئه‌رزی‌ واقیع شكست بهێنێت.
پرۆسه‌ی‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌ له‌ عیراق پێویستی‌ به‌ جێبه‌جێ كردن‌و گرتنه‌به‌ر كۆمه‌ڵێك رێوشوێن‌و گره‌نتی‌‌و رێگه‌چاره‌ی‌ جیاجیا هه‌یه‌، كه‌ له‌گه‌ڵ پێدراوه‌كانی‌ ئه‌مڕۆی‌ عیراقدا یه‌ك بگرنه‌وه‌، ئه‌وه‌ش بابه‌تێكه‌ جێبه‌جێ كردنی‌ ئاسان نییه‌، ئه‌گه‌ر سیاسییه‌كان توانا‌و لێهاتوویی‌و ئاگاییه‌كی‌ ته‌واویان نه‌بێت له‌ رووی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و یاسا‌و كه‌لتوورییه‌ سه‌باره‌ت به‌ كۆمه‌ڵگه‌‌و ده‌وڵه‌ته‌كه‌ش، هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر نه‌توانن قوڵ ببنه‌وه‌ له‌ میتۆدێكی‌ گونجاودا بۆ گه‌یشتن به‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی. ره‌نگه‌ دیارترین پێویستییه‌كانی‌ ئاشته‌وایی ئه‌مانه‌ی‌ خواره‌وه‌ بن:
جێبه‌جێ كردنی‌ دادپه‌روه‌ریی كاتی‌. ئاشته‌وایی نیشتمانی‌ له‌ عیراق پێویستی‌ به‌وه‌یه‌ دادپه‌روه‌ری‌ كاتی‌ به‌ شێوه‌‌و داڕشته‌ی‌ دیموكراسیانه‌‌و ئاشته‌وایی جێبه‌جێ بكات، نه‌ك به‌ سزا‌و تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ یه‌كه‌میان گونجاوتره‌ بۆ مسۆگه‌ر كردنی‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌ راسته‌قینه‌، هه‌ر كاتێكیش دادپه‌روه‌ریی ئاشتبوونه‌وه‌ جێبه‌جێ كرا ده‌بێته‌ پشتیوانێك بۆ دادپه‌روه‌ری‌ كاتی‌ كه‌ پایه‌ی‌ یه‌كه‌م له‌ سێ پایه‌كه‌ی‌ ئاشته‌وایی كه‌ بریتین له‌ دادپه‌روه‌ری‌، راستی‌، قه‌ره‌بوو.
دانپێدانان به‌ هه‌ڵه‌كاندا‌و داوای‌ لێبوردن كردن خاڵێكی‌ گرنگه‌، چونكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌ ئاشتی‌ بژین‌و گه‌لیش بتوانێ له‌و كه‌سانه‌ خۆش بێت كه‌ مافی‌ پێشێل كردووه‌، ده‌بێ‌ ئه‌و كه‌سانه‌ به‌ ئاشكرا‌و به‌به‌ر چاوی‌ گه‌له‌وه‌ دان به‌ هه‌ڵه‌كانیاندا بنێن‌و داوای‌ لێبوردنیش بكه‌ن. بۆ چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌ جێماوه‌كانی‌ رابردوو، ده‌بێ پێداویستییه‌كانی‌ بۆ دابین بكرێت‌و پاره‌ی‌ بۆ ته‌رخان بكرێت، پاشان چاره‌سه‌ره‌كه‌ بسه‌پێنرێت، هه‌رچی‌ مڵك‌و ماڵی‌ برا‌و‌و دزرا‌و‌و ده‌ستبه‌سه‌ردا گیراو هه‌یه‌ بگه‌ڕێنرێته‌وه‌ بۆ خاوه‌نی‌ خۆی‌‌و ئه‌وه‌ی‌ زیانیشی‌ لێكه‌وتووه‌ ده‌بێ قه‌ره‌بوو بكرێته‌وه‌، ده‌بێ گره‌نتی‌ ته‌واوی‌ بنه‌ماكانی‌ دادپه‌روه‌ری‌ ئابووری‌ بكرێت‌و هیچ جیاوازییه‌ك نه‌كرێت. به‌و جۆره‌ بنیاتنانی‌ داهاتوو له‌ توانایدا ده‌بێت سته‌م‌و چه‌وسانه‌وه‌ی‌ رابردوو تێپه‌ڕێنێت‌و ئاسایش‌و گه‌شه‌كردن‌و به‌ ئاشتی‌ ژیان مسۆگه‌ر ده‌بێت‌و رێگه‌ش نادرێ جارێكی‌ تر سته‌م بگه‌ڕێته‌وه‌‌و ده‌سه‌ڵات‌و سه‌روه‌ت‌و سامان خراپ به‌كار بهێنرێت.
بنیاتنانی‌ متمانه‌ له‌ نێوان سه‌رجه‌م لایه‌نه‌كاندا. ئه‌مه‌شیان خاڵێكی‌ گرنگه‌ له‌به‌ره‌ی‌ ئاشته‌وایی له‌ نزمترین ئاستیشیدا پێویستی‌ به‌وه‌یه‌ لایه‌نه‌ ركابه‌ر‌و ململانێكاره‌كان متمانه‌یان به‌ یه‌ك هه‌بێت‌و له‌سه‌ر ئاستی‌ هاووڵاتیانیش ئه‌وه‌ هه‌ر راسته‌، بۆ ئه‌مه‌ش پێویسته‌ لایه‌نه‌كان به‌ هه‌موو ئه‌و پێوه‌ر‌و به‌هایانه‌وه‌ پابه‌ند بن كه‌ پێویستن بۆ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌، ده‌بێ باوه‌ڕی‌ ته‌واو به‌و كه‌سانه‌ هه‌بێت كه‌ دامه‌زراوه‌كانی‌ حكومه‌ت به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن‌و دڵنیایی هه‌بێت كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ش پابه‌ندن به‌ به‌ها‌و بنه‌ماكانه‌وه‌.
دانپێدانان به‌وی‌ دیدا. ئاشته‌وایی نیشتمانی‌ له‌ عیراق پێویستی‌ به‌وه‌یه‌ له‌سه‌رجه‌م ئاسته‌كان هه‌ریه‌ك دان به‌وی‌ دیدا بنێت، جا له‌سه‌ر ئاستی‌ تاك‌و گروپه‌كان بێت، یان له‌سه‌ر ئاستی‌ هێز‌و لایه‌نه‌ سیاسییه‌ جیاجیاكان، ده‌بێ دانپێدانان به‌وی‌ دیدا ره‌گه‌زی‌ سه‌ره‌كی‌‌و بنه‌ڕه‌تی‌ ئاشته‌وایی‌و گفتوگۆی‌ نیشتمانی‌ بێت.
به‌شداری‌ پێكردنی‌ سه‌رجه‌م هێزه‌ كاراكان له‌ ئاشته‌واییدا. ده‌بێ ئاشته‌وایی‌و ئاشتبوونه‌وه‌ له‌ نێوان هێزه‌ كاراكانی‌ ناو كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراقیدا به‌ هه‌موو جۆره‌كانییه‌وه‌، ئەنجام بدرێت ئه‌و هێزه‌ كارایه‌ له‌ ناو پرۆسه‌ی‌ سیاسیدا بێت، یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ پرۆسه‌كه‌، واته‌ به‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ چه‌كداریشه‌وه‌، له‌گه‌ڵ گره‌نتی‌ پابه‌ند بوون به‌ ده‌ستووره‌وه‌، ئه‌و جۆره‌ ئاشته‌واییە ده‌بێته‌ ئاشتبوونه‌وه‌یه‌كی‌ مێژوویی‌و ناكۆكییه‌كانی‌ نێوان خودی‌ عیراقییه‌كان كۆتایی پێده‌هێنێت، چونكه‌ قه‌یرانی‌ ئه‌مڕۆی‌ عیراق، قه‌یرانێكی‌ گشتگیره‌‌و هه‌موو لایه‌نه‌كانی‌ ناوه‌وه‌‌و ده‌ره‌وه‌ی‌ پرۆسه‌ی‌ سیاسیش ده‌گرێته‌وه‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش ده‌بێت شێوازی‌ داڕشتنی‌ چاره‌سه‌ره‌كه‌ش هه‌ر گشتگیر بێت‌و سه‌رجه‌م لایه‌نه‌كان به‌شداربن‌و بگه‌نه‌ تێگه‌یشتن‌و رێكه‌وتنێكی‌ گشتگیر سه‌باره‌ت به‌ ناكۆكییه‌كانیان، له‌گه‌ڵ مسۆگه‌ر كردنی‌ پابه‌ندبوون‌و به‌دواداچوونی‌ لیژنه‌ی‌ جێبه‌جێكاری‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌.
رێكه‌وتن له‌سه‌ر نه‌گۆڕه‌ نیشتمانییه‌كان. پێویسته‌ سه‌رجه‌م لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان‌و هه‌موو پێكهاته‌ جیاجیاكانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراقیش رێك بكه‌ون له‌سه‌ر بابه‌ته‌ نه‌گۆڕ‌و جێگیره‌ نیشتمانییه‌كان‌و پاشان گه‌یشتن به‌ سازان له‌سه‌ر بابه‌ته‌ سیاسییه‌كان بۆ رێخۆشكردن بۆ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌.
زاڵكردنی‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ نیشتمانی‌. پێویسته‌ سه‌رجه‌م لایه‌نه‌كان به‌رژه‌وه‌ندی‌ نیشتمانی‌ زاڵ بكه‌ن‌و له‌سه‌رو به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تاكه‌كه‌سییه‌كانی‌ خۆیانه‌وه‌ دایبنێن، هه‌روه‌ها ده‌ستبه‌رداری‌ خۆبه‌زلزانی‌‌و خۆ سه‌پێنی‌ بن، كه‌ ده‌بێته‌ هۆی‌ وروژاندنی‌ هه‌ستی‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌، ده‌بێ گیانی‌ دڵسۆزی‌‌و نیازپاكی‌ خۆیان زیندوو بكه‌نه‌وه‌‌و به‌ ئاشكرا ده‌ری‌ ببڕن، لێبورده‌ بن، بۆ گه‌یشتن به‌ راسته‌ڕێی‌ دیموكراسی‌.
پشتبه‌ستن به‌ به‌رنامه‌ی‌ زانستی‌ رێكاری‌ به‌پلان، چونكه‌ به‌دیهێنانی‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌ پێویستی‌ به‌وه‌یه‌ له‌سه‌ر میتۆدێكی‌ زانستی‌‌و رێكارێكی‌ پلانبۆدانراو بڕوات، به‌ جۆرێك ده‌سته‌‌و كۆمیسۆنه‌ پسپۆڕ‌و تایبه‌تمه‌ند‌و سه‌ربه‌خۆكان به‌پرسیاریی له‌ ئه‌ستۆ بگرن، ئه‌ویش له‌ رێگه‌ی‌ ستراتیژێكی‌ نیشتمانی‌ گشتگیر‌و یاسای‌ نوێوه‌ كه‌ رێوشوێنی‌ ئاشته‌وایی‌و ئه‌ركه‌كان ده‌ستنیشان بكات، كه‌ دواتر گرتنه‌به‌ری‌ ئه‌و رێوشوێنه‌ یاساییانه‌ سه‌رجه‌می‌ پرۆسه‌كه‌ رێكده‌خات‌و هه‌نگاوه‌كان ده‌ستنیشان ده‌كات‌و شه‌رعیه‌تیش ده‌دات به‌ پڕۆژه‌كه‌‌و له‌ لادان‌و ده‌ستبه‌سه‌را گرتنی‌ لایه‌نێكی‌ دیاریكراو به‌دووری‌ ده‌گرێت.
ده‌سته‌یه‌كی‌ سه‌ربه‌خۆ كه‌ سه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ جێبه‌جێكار نه‌بێت پێویسته‌. به‌و مه‌رجه‌ی‌ ئه‌و ده‌سته‌یه‌ خاوه‌نی‌ كه‌سێتی‌ به‌متمانه‌ بێت لای‌ هه‌موان‌و ئه‌ركی‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی‌ ئه‌نجامه‌كانی‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌ له‌ ئه‌ستۆ بگرێت‌و قۆناغ به‌ قۆناغ به‌دواداچوونی‌ بۆ بكات.
ده‌ستپێكردنی‌ كاری‌ موكوڕ‌و لێبڕاوانه‌ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی‌ كاری‌ سیاسی‌‌و قۆناغی‌ پێشوو، له‌گه‌ڵ پێویستیی جه‌خت كردنه‌وه‌ له‌سه‌ر نه‌هێشتنی‌ ناكۆكییه‌كانی‌ رابردوو هه‌ڵدانه‌وه‌ی‌ لاپه‌ڕه‌ی‌ نوێ‌و پاشانیش داواكردنی‌ به‌خشین‌و لێبوردن.
سوود وه‌رگرتن له‌ په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان‌و به‌ها كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و كه‌لتووری‌‌و ئایینییه‌كان كه‌ رۆڵه‌كانی‌ عیراق پێكه‌وه‌ ده‌به‌ستنه‌وه‌، بۆ پشتیوانی‌ له‌ پرۆسه‌ی‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌، به‌ تایبه‌تیش كه‌ توێژێكی‌ تۆكمه‌ی‌ كۆمه‌ڵگه‌ هه‌یه‌ كه‌ پشتیوانی‌ له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ په‌ڕگیریی‌و تیرۆر ده‌كات.
گرنگه‌ هه‌ندێك یاسا كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ رابردووه‌وه‌ هه‌یه‌ چاره‌سه‌ر بكرێت، بۆ نموونه‌ یاسای‌ لێپرسینه‌وه‌‌و دادپه‌روه‌ری‌ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی‌ سوپای‌ پێشوو، له‌خۆ گرتنی‌ ئه‌وانه‌ی‌ ده‌یانگرێته‌وه‌‌و جێكردنه‌وه‌یان له‌ واقیعی‌ سیاسیدا. پاشان كاركردن له‌سه‌ر بنیاتنانی‌ هێزی‌ چه‌كداری‌ ئاسایشی‌ ناوخۆیی‌و نیشتمانی‌‌و فیدراڵی‌، به‌ جۆرێك چه‌ك ته‌نها له‌ ده‌ست ده‌وڵه‌تدا بێت.
پشتبه‌ستن به‌ رێگه‌چاره‌‌و رێوشوێنی‌ پێویست بۆ ئه‌وه‌ی‌ تیرۆر‌و تایه‌فه‌گه‌ری‌‌و ده‌مارگیری‌ نه‌ته‌وه‌یی به‌ یاسا به‌ تاوان بناسرێن. پێویسته‌ ناكۆكییه‌كانی‌ نێوان حكومه‌تی‌ ناوه‌ند‌و هه‌رێم‌و سه‌رجه‌م پارێزگاكان چاره‌سه‌ر بكرێت، ئه‌ویش له‌ رێگه‌ی‌ پێدانی‌ ده‌سه‌ڵات به‌ پارێزگاكان بۆ به‌ڕێوه‌بردنی‌ خۆیان وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ یاسا دانی‌ پێدا ناوه‌، هه‌روه‌ها گرنگه‌ ناكۆكییه‌كانی‌ نێوان حكومه‌تی‌ فیدراڵ‌و هه‌رێمی‌ كوردستان چاره‌سه‌ر بكرێن‌و دۆسێی‌ ئه‌و ناوچانه‌ش كه‌ ناكۆكییان له‌سه‌ره‌ به‌ رێگه‌ی‌ ده‌ستوور‌و یاسا یه‌كلایی بكرێته‌وه‌.
له‌ كۆتاییدا پێویسته‌ بوترێ كه‌ ئاشته‌وایی نیشتمانی‌ زۆر گرنگه‌ بۆ ئه‌و كۆمه‌ڵگانه‌ی‌ به‌ شه‌ڕ‌و ململانێ‌و قه‌یرانی‌ سیاسی‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تیدا تێپه‌ڕ ده‌بن، له‌وه‌ش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌بێ ئاشته‌وایی سه‌رجه‌م هه‌نگاوه‌كان‌و پێداویستییه‌كانی‌ جێبه‌جێ بكرێت‌و گرنگی‌ ته‌واوی‌ پێ بدرێت. حزب‌و لایه‌نه‌كانیش پێویسته‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ خۆیان وه‌لانێن‌و به‌رژه‌وه‌ندی‌ نیشتمانی‌ بخه‌نه‌ پێش هه‌موو شتێكه‌وه‌‌و هه‌موو لایه‌كیش ده‌بێ له‌وه‌ تێبگه‌ن، كه‌ پێویسته‌ عیراق رێگه‌چاره‌ی‌ ئاشته‌وایی تاقی‌ بكاته‌وه‌.

دامه‌زراوه‌ی‌ فیكری‌ عه‌ره‌بی‌

 133 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*