سەرەکی » زانست » 6/5 رۆژی ژینگه‌ی جیهانی

6/5 رۆژی ژینگه‌ی جیهانی

ئاماده‌کردنی: سه‌ربه‌ست عه‌بدولره‌حمان

گرنگی دان به‌ژینگه‌ و سرووشت ، مێژویه‌كی دێرینی هه‌یه‌ له‌ناو ئاینه‌كان و شیعری شاعیران ونوسینی ڕوناك بیراندا ، بۆ نمونه‌ زاناو هونه‌رمه‌ند لیۆناردۆ داڤنشی ، كه‌ له‌نێوان 1452ــ 1519 ز ژیاوه‌ وتویه‌تی (مرۆڤ هه‌موو بونه‌وه‌ره‌كان ده‌شوێنێ ) ، شۆڕشی پیشه‌سازی و به‌كارهێنانی نه‌وت و خه‌ڵوزی به‌رد ، به‌ بڕی زۆر بۆ ئاژواندنی ئامێره‌كان به‌تایبه‌ت هۆكانی گواستنه‌وه‌ ، له‌لایه‌ك به‌هۆی شكانی كه‌شتیه‌كانی گواستنه‌وه‌ و ڕژانی نه‌وت بۆناو ده‌ریاكان ، له‌لایه‌كیتر به‌هۆی ئه‌ودوكه‌ڵه‌ زۆره‌ی كه‌ له‌ئه‌نجامی سوتانی هه‌وای پیس ده‌كرد ، كاره‌ساتی ژینگه‌یی زۆریان ده‌خوڵقاند ، به‌كار هێنانی چه‌كی ئه‌تۆمی له‌كۆتای جه‌نگی جیهانی دووهه‌مدا ، جۆرێكی تر له‌ ترس له‌ پیسبوونی ژینگه‌ به‌ تیشكی كوشنده‌ سه‌ری هه‌ڵدا .
بڵاوبونه‌وه‌ی كتێبی (به‌هارێكی بێده‌نگ) له‌ نوسینی راشیل گارسۆن ، له‌ ساڵی 1962دا كه‌ باس له‌ خراپ به‌كارهێنانی قڕكه‌ره‌ كیمایه‌كان ده‌كات ، بۆ ده‌رده‌ كشتوكاڵێه‌كان جۆرێكی ترله‌ ئاوڕدانه‌وه‌ی بۆ ژینگه‌ له‌ناو خه‌ڵكدا خوڵقان . نوسه‌ر له‌م كتێبه‌دا داوای پاراستنی ئه‌و هاوسه‌نگیه‌ی كردووه‌ كه‌ سروشت خوڵقاندویه‌تی ، بۆ پاراستنی مرۆڤ و ڕه‌گه‌زه‌كانی زینده‌وه‌ر .
له‌ ساڵی 1969 دا وێنه‌یه‌كی نوێی زه‌وی كه‌وته‌ به‌ر دیده‌ی خه‌ڵك ، وێنه‌ی ئه‌و گۆ شینه‌ بوو كه‌ له‌ ئاسمانی به‌ریندا ده‌خولایه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ هه‌ستێكی لای خه‌ڵك خوڵقاند ، كه‌ ئێمه‌ هه‌مومان له‌سه‌ر ئه‌وگۆیه‌ به‌سیستمێكی ڕێكخراوی هاوبه‌ش ، له‌گه‌ڵ زینده‌وه‌رو ڕووه‌كه‌كانا ده‌ژین ، بۆیه‌ ئه‌ركی ئێمه‌یه‌ هه‌وڵی پاراستنی ئه‌و سیستمه‌ ژینگه‌ییه‌ بده‌ین بۆ به‌رده‌وامی.
درووست بوونی ڕێكخراوه‌ ژینگه‌یه‌كان ، زیاتر پاڵنه‌ربوو بۆ زیاد بوونی ڕۆشنبیری ژینگه‌یی لای خه‌ڵك ، زۆربوونی ژماره‌ی مرۆڤ و زیاد بوونی كێشه‌ ژینگه‌یه‌كان ، هانی خه‌ڵكی دا بۆ ڕێكخستنی ئه‌م ڕێكخراوانه‌ ، له‌وانه‌ ڕێكخراوی ئاشتی سه‌وز ساڵی 1971 دا دامه‌زرا چالاكانه‌ به‌رهه‌ڵستی تاقیكردنه‌وه‌ ئه‌تۆمیه‌كان و ڕاوی نادرووستی ناو ده‌ریاو ئۆقیانوسه‌كانی ده‌كرد . دواترچه‌ندین ڕێخراوی جیهانی تر و تایبه‌ت به‌ وڵاتان و هه‌رێمه‌كان درووست بوون كه‌ هه‌ریه‌كه‌ به‌جۆرێك داكۆكی له‌ ژینگه‌و پاراستنی ڕه‌گه‌زه‌كانی ده‌كرد .
گه‌شه‌كردنی ڕاگه‌یاندن به‌تایبه‌ت بینراو بیسراو خێرایی گواستنه‌وه‌ی زانیاریه‌كان به‌ده‌مه‌وه‌چوونی بۆ كێشه‌ ژینگه‌یه‌كان زیاد كرد لای خه‌ڵك .
كۆنگره‌ی ستۆكهۆڵم 5 / 6 / 1972
وه‌ك به‌ر پرسیارێتیه‌ك به‌رامبه‌ر به‌ ژیانی خه‌ڵك و ئه‌و سیتمه‌ژینگه‌ییه‌ ، نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ ساڵێ 1972 له‌ سوید له‌ستۆكهۆڵ ، كۆنگره‌یه‌كی جیهانی ڕێكخست له‌ 5 تا 15 حوزه‌یران ، تیایا ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له سه‌ركرده‌و به‌رپرسه‌ باڵاكانی وڵاتان ئاماده‌ بوون . كه‌ له‌ئه‌نجامدا پرۆژه‌یه‌كی 19 خاڵی بڕیاری له‌‌سه‌ردرا كه‌ په‌یڕه‌و بكرێت . وه نه‌خشه‌ ڕێگایه‌ك‌ داڕێژرا بۆ چۆنیه‌تی پاراستنی ژینگه‌ ، وه‌ بڕیاردرا كاربكرێت تا گه‌لان ڕێنمای بكرێن بۆپاراستنی ژینگه‌ی مرۆڤ و چاككردنی . وه‌ ڕۆژی 5 حوزه‌یران وه‌ك ڕۆژی ژینگه‌ بناسێنرێت و ساڵانه‌ یادی بكرێته‌وه‌ ، وه‌ پێكهاتن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی سه‌رۆك و سه‌ركرده‌كانی جیهان هه‌موو ده‌ساڵ جارێك له‌هه‌مان به‌رواردا كۆ ببنه‌وه‌ كۆنگره‌ی ژینگه‌ ڕێكبخرێت .
له‌ به‌یانی كۆتای كۆنگره‌كه‌دا هاتبوو ( له‌خاڵێكی مێژووی داین ، پێویسته‌ به‌رپرسیارانه‌ كاربكه‌ین بۆ ‌ژینگه‌كه‌مان ، ده‌نا نه‌زانین و گوێنه‌دان زیانی ئه‌وتۆ ده‌خوڵقێنێ له‌ زه‌ویدا كه‌ چاره‌سه‌ری ئه‌سته‌مه‌ ، ده‌با شاره‌زایانه‌ و به‌رپرسیارانه‌ هه‌وڵبده‌ین ، تا بۆ خۆمان ونه‌وه‌كانمان ئه‌وزه‌ویه‌ی كه‌ هۆی ژیانمانه‌ ، به‌ شیاوی بمێنێ و پێویستیه‌كانمان دابین بكات . پاراستنی ژینگه‌ و چاك كردنی ئامانجێكه‌ ده‌بێت مرۆڤ په‌یڕه‌وی بكات بۆ ژیانی خۆی و نه‌وه‌كانی ).
كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان ، له‌ كانونی یه‌كه‌می 1972 دا به‌رنامه‌ی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كانی بۆ ژینگه‌ دامه‌زراند ، كه‌‌بریتی بوو له‌و لایه‌نانه‌ی ‌نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ ئه‌ستۆی ده‌گرن ، بۆ پاراستنی ژینگه‌ی جیهان له‌ كاره‌سات و جه‌نگه‌كاندا ، پاراستنی هه‌مه‌جۆری زینده‌گی ، مادده‌ زیان به‌خشه‌كان ، گۆڕانی كه‌ش و هه‌وا ، وه‌ چاودێری كردنی ژینگه‌ ، پاراستنی پێكهاته‌كانی .
كۆنگره‌ی نایروبی 1982
كۆنگره‌ی دوهه‌می ژینگه‌ له‌ساڵی 1982 له‌ نایرۆبی پایته‌ختی كینیا بوو له‌ ئه‌فریقا ، كه‌ باره‌گای سه‌ره‌كی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كانی لێیه‌ بۆ ئه‌فریقاو ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست UNON ، وه‌بڕیاردرا له‌ وپارچه‌ جوانه‌ی گۆی زه‌ویدا ، باره‌گای به‌رنامه‌ی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بۆ ژینگه‌ دابنرێ كه‌به‌ UNEP ناسرا .
كۆنگره‌ی ڕیۆ 1992 كۆنگره‌ی باڵای زه‌وی
له‌ كانونی یه‌كه‌می ساڵی 1989 دا بۆماوه‌ی دووهه‌فته‌ ده‌ست كرا به‌ به‌رنامه‌ دانان بۆ كۆنگره‌ی داهاتوو ، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ چه‌ندین په‌یوه‌ندی و پێكهاتن ڕێكخرا له‌ نێوان وڵاتانی جیهاندا تا نه‌خشه‌ ڕیگای كاره‌كانیان دابڕێژن بۆ سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك ونه‌خشه‌ی كاركردن ڕیك بخه‌ن بۆ گه‌یشتن به‌ په‌ره‌پێدانێكی به‌رده‌وام له‌ جیهاندا ، له‌ دوای بیست ساڵ له‌ كۆنگره‌ی ستۆكهۆڵم ، كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان بۆ ژینگه‌وپه‌ره‌پێدان 3 تا 14 حوزه‌یران 1992 له‌ ڕیۆدۆجانیرۆ له‌ به‌رازیل ڕێكخرا ، ئه‌م كۆنگره‌یه كه‌ به‌ (كۆنگره‌ی باڵای زه‌وی)ناسرا ئه‌مینداری گشتی (موریس ئف سترۆنگ ) ئاماده‌ی بوو ، 172 ده‌وڵه‌ت به‌شداری كرد كه‌ 108 یان سه‌رۆكی یان سه‌رۆكی حكومه‌ت ئاماده‌بوون . هه‌روه‌ها 2400 نوێنه‌ری ڕێكخراوه‌ نا حكومیه‌كان به‌شداریان كرد . وه‌ هاوكات 17000 كه‌س له‌ زاناو كه‌سانی شاره‌زاو ژینگه‌ دۆست ، له‌و كۆڕو كۆبونه‌وانه‌ ئاماده‌ بوون كه‌ ڕێكخراوه‌ناحكومیه‌كان ڕێكیان ده‌خستن ، له‌سه‌رو به‌ندی كۆنگره‌كه‌دا .
بانگه‌وازی گشتی كۆنگره‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌بوو كه‌ جۆری مامه‌ڵه‌ كردنمان له‌گه‌ڵ ژینگه‌و پێكهاته‌كانی بگۆڕێن ، له‌ پاڵ په‌ره‌پێدانی ئابوریدا ، ڕێگاچاره‌یه‌ دابین بكه‌ین بۆ پاراستنی سرووشت و تێكنه‌دانی ژینگه‌ی زه‌وی ، كه ‌ماڵی هه‌موانه‌ تابۆخۆمان و نه‌وه‌ی نوێ به‌ ته‌ندرووستی بمێنێته‌وه‌ . ئه‌م بانگه‌وازه‌ كه‌ زیاتر له‌ 10هه‌زار میدیا كار ده‌یان گوێزایه‌وه‌ و په‌خش ده‌كرا ، ملیۆنه‌ها مرۆڤی زه‌وی چاودێریان ده‌كرد . ئه‌وه‌ی تیا خرایه‌ به‌رباس له‌كاتێكدا هه‌ژاری و قات وقڕی له‌ هه‌ندێ شوێن هه‌زاره‌ها مرۆڤ ده‌كوژێ ، له‌هه‌ندێ شوێنی تر زیاده‌ ڕه‌وی و به‌فیڕۆدان زیان ده‌دات له‌ ژینگه‌ . ده‌وڵه‌تان گه‌یشتنه‌ ئه‌وه‌ی ده‌بێت به‌ سیاسه‌تی خۆیانا بچنه‌وه‌ ، تا بڕیاره‌ ئابوریه‌كانیان لایه‌نی ژینگه‌ به‌هه‌ند بگرێ . واته‌ پاراستنی ژینگه‌ درووستی بووبه‌ به‌رپرسیاریه‌تی ده‌وڵه‌تان ، له‌كاره‌ پیشه‌سازی و بازرگانیه‌كانی سنوری ده‌سه‌ڵاتیانا . بڕیاردان له‌سه‌ر ئه‌مه‌ش كارێكی ئاسان نه‌بوو چونكه‌ چه‌ندین كارگه‌و پڕۆژه‌ ده‌بوو ڕابگیرێ و هه‌زاره‌ها كه‌س بێكار ده‌بوون له‌و وڵاتانه‌دا .
بابه‌تی سه‌ره‌كی كۆنگره‌ ژینگه‌وپه‌ره‌پێدانی به‌رده‌وام بوو . سه‌رئه‌نجام خشته‌ی كاری سه‌ده‌ی بیستو یه‌ك ، گرنگی دان به‌ دارستان له‌چوارچێوه‌ی كاره‌كانی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كاندا بۆ پاراستنی كه‌ش وهه‌وا ، ڕێكه‌وتن له‌سه‌ر پاراستنی هه‌مه‌جۆری ڕه‌گه‌زه‌كانی زینده‌وه‌ران . بڕیاردرا له‌خشته‌ی كاره‌كانی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كاندا له‌ نه‌خشه‌ی جیهاندا ، له‌‌وكارانه‌دا كه‌ نه‌ته‌وه ‌یه‌كگرتووه‌كان ئه‌نجامی ده‌دات بۆ به‌ده‌مه‌و چوون و هاریكاری خه‌ڵك ، ئه‌و بڕیارانه‌ به‌گرنگ بگیرێ .
• شێوازی به‌رهه‌مهێنانی پێكهاته‌ ژه‌هراویه‌كان و به‌كارهێنانیان ، به‌تایبه‌ت قوڕقوشم له‌ به‌نزیندا ، هه‌روه‌ها ژه‌هره‌ قڕكه‌ره‌ كشتوكاڵێه‌كان ، وخاشاك و پاشماوه‌ ژه‌هراویه‌كان ، چاودێری بكرێن له‌ لایه‌ن نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌ كان و ڕێكخراوه‌ ناحكومیه‌كانه‌وه‌ .
• هه‌وڵدان بۆ دۆزینه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ی ووزه‌ی ئه‌و تۆ كه‌ جێگه‌ی نه‌وت و خه‌ڵوزی به‌ردی بگرێته‌وه‌ كه‌ كاریگه‌ریان بۆ سه‌ر كه‌شو هه‌وا هه‌یه‌ .
• كاربكرێ بۆ زیاتر به‌كارهێنانی هۆی گواستنه‌وه‌ی گشتی ، بۆ كه‌م كردنه‌وه‌ی ته‌نگه‌شه‌كانی هاتوچۆ وكه‌م بونه‌وه‌ی ده‌نگه‌ ده‌نگ و ئه‌وكێشه‌ ته‌ندرووستیانه‌ی ، له‌ ئه‌نجامی پیسبونی هه‌وا به‌ هه‌ڵم و دوكه‌ڵی ئۆتۆمبیله‌كان درووست ده‌بن له‌ شاره‌كاندا .
• كێشه‌ی گرنگی ئاوی خاوێن و چۆنیه‌تی به‌كار هێنانی سه‌رچاوه‌كانی به‌شێوه‌ی درووست .
خشته‌ی كاره‌كان بۆ دابین كردنی ژینگه‌یه‌كی درووست له‌ سه‌ده‌ی بیستو یه‌كدا ، چوار لایه‌نی له‌ خۆ گرتبوو كه‌ به‌ 39 خاڵ دیاری كراوه‌ ، هه‌روه‌ها بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كان 27 به‌ند دیاریكرا كه‌ له‌هه‌ر به‌ندێكدا به‌چه‌ندین خاڵ به‌ورردی ئه‌رك و به‌رپرسیاریه‌تیه‌كان ده‌ست نیشان كراون تا ده‌وڵه‌تان و كۆمپانیاو ڕێكخراو مرۆڤه‌كان په‌یڕه‌وی بكه‌ن .
كۆنگره‌ی 1992 كۆنگره‌و په‌یماننامه‌ی تری به‌دوای خۆیدا هێنا ، ئه‌وه‌بوو په‌یماننامه‌ی ڕوبه‌ڕوبونه‌وه‌ی به‌بیابان بوون ، له‌ساڵی 1994 به‌تایبه‌ت له‌ ئه‌فریقا ، وایكرد كه‌ ساڵی 1997 كۆمه‌ڵه‌ی گشتی كۆنگره‌یه‌كی نائاسایی ڕێك خست ، ناویان نا كۆنگره‌ی بالای زه‌وی + 5 بۆ به‌دوادا چوونی كاره‌كانیان ، له‌میانه‌ی به‌رنامه‌ی سه‌ده‌ی 21 و هه‌ڵسه‌نگاندنی وه‌ پێشكه‌ش كردنی پێشنیار بۆ به‌رده‌وامی كاركردن . هه‌روه‌ها كۆنگره‌یه‌كی نائاسایی تر ڕێكخرا له‌ ئه‌ستانبوول له‌ 1996دا بۆ كۆمه‌ڵگاكان و نشینگه‌ی مرۆڤ . وه‌په‌یمان نامه‌ی كیوتو له‌ یابان 1997 بۆ گه‌رمبونی به‌رگه‌هه‌وای زه‌وی ، كه‌ 183 ده‌وڵه‌ت واژۆیان كرد ، وه‌ ڕێكه‌وتن نامه‌ی مونتریاڵ بۆ چاره‌ی توێژی ئۆزۆن1997 .
كۆنگره‌ی جۆهانسبرگ 2002
له‌نێوان 26 ئاب تا 4 ئه‌یلول/2002 له‌ باشوری ئه‌فریقا ئه‌م كۆنگره‌یه‌ سازكرا ،بۆ خستنه ‌به‌رباسی ئه‌ونه‌خشه‌یه‌ی كه‌ بۆ سه‌ده‌ی 21 دارێژرا بوو له‌ ساڵی 1992 دا چۆنیه‌تی جێبه‌جێ بوونی .
بابه‌تی كۆنگره‌ ( په‌ره‌پێدانی به‌رده‌وام ، بارێكی گران نیه‌ ، به‌ڵكو ده‌رفه‌تێكی گونجاوه‌ بۆ ئابوری ، چونكه‌ ده‌رگا كه‌ره‌وه‌یه‌ بۆ كردنه‌وه‌ی بازاڕ و هه‌لی كار ، وه‌به‌شداری كردنی خه‌ڵكی پشتگوێخراو له‌ كۆمه‌ڵگادا ، هه‌روه‌ها له‌ڕوی سیاسیشه‌وه‌ ، ده‌رفه‌ت دان به‌ هه‌موو مرۆڤێك پیاو بێ یان ژن به‌ده‌نگ دان بۆ دیاریكردنی داهاتووی )
كۆفی عنان ئه‌میندارگشتی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌ وتاره‌كه‌یدا ڕایگه‌یاند ( له‌م كیشوه‌ره‌وه‌ كه‌ لانكه‌ مرۆڤایه‌تی بووه‌ ، ڕایده‌گه‌یه‌نین كه‌ به‌رده‌وام ده‌بین له‌سه‌ر به‌رنامه‌ی جێبه‌جێكردنی كۆنگره‌ی باڵای جیهانی بۆ په‌ره‌ پێدانی به‌رده‌وام ، وه‌ به‌پرسیارێتی خۆمان ڕاده‌گه‌یه‌نین به‌رامبه‌ر كۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تی به‌شێوه‌یه‌كی فراوان و به‌رامبه‌ر نه‌وه‌كانمان )
• ئه‌نجومه‌نی په‌ره‌پێدانی به‌رده‌وام له‌كۆبونه‌وه‌ی 2003 دا ، به‌رنامه‌ی نێوان 2004 تا 2017 به شێوه‌یه‌ك ڕێكخست تا هه‌ردوو ساڵ بۆ یه‌كێك له‌ بابه‌ته‌كان به‌رنامه‌و سیاسه‌تی خۆی جێبه‌جێ بكات .
• ئاو و ئاوه‌ڕۆ ، له‌ كۆمه‌ڵگاكانی خه‌ڵكدا 2004 ـ 2005
• وزه‌ له‌پێناو په‌ره‌پێدانی به‌رده‌وام دا ، گه‌شه‌ی پیشه‌سازی ، پیس بوونی به‌رگه‌ هه‌وا ، گۆڕانی كه‌ش 2006ـ2007
• كشتوكاڵ ، په‌ره‌پێدانی گونده‌كان ، پاراستنی زه‌وی ،به‌ بیابان بوون ،كیشه‌كانی ئه‌فریقا 2008 ـ 2009
• گواستنه‌وه‌ ، مادده‌كیمیایه‌كان ، به‌ڕێوه‌ بردنی پاشمامه‌وه‌و خاشاك ، كانزاكردن ، هه‌ڵسه‌نگاندنی 10 ساڵ له‌ شێوازی به‌هه‌مهێنان و به‌كار هێنان له‌جیهاندا 2010 ـ 2011
• دارستان ، هه‌مه‌جۆری زینده‌گی ، ته‌كنۆلۆژیای زینده‌گی ، گه‌شت و گوزار ، چیاكان 2012 ـ 2013
• ده‌ریاو زه‌ریاكان ، به‌روبومی ده‌ریاكان ، ده‌وڵه‌ته‌ تازه‌ پێشكه‌وتوه‌كانی دورگه‌ بچوكه‌كان ، ڕوبه‌ڕوبونه‌وه‌ی كاره‌سات و كاریگه‌ریه‌كانی 2014 ـ 2015
• هه‌ڵسه‌نگاندنی خشته‌ی كاره‌كانی سه‌ده‌ی 21 وه‌ دانانی به‌رنامه‌ی به‌رده‌وامی به‌رنامه‌ی جوهانسبرگ 2016ـ2017
كۆنگره‌ی ڕیو +20
له‌ ریودۆ جانیرۆ بۆدوهه‌م جار له‌ 20 تا 22 حوزه‌یران 2012 سازكرا .
كۆنگره‌ی كه‌ش و هه‌وا 2019
ئه‌نتۆنیۆ غوتیراس ئه‌مینداری گشتی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان بانگهێشتی سه‌رجه‌م سه‌رۆكی وڵاتان ده‌كات بۆ چوون بۆ نیوۆرك له‌ 23/ئه‌یلول دا وه‌ له‌گه‌ڵ خۆیان به‌رنامه‌ی گونجاو زانستیانه‌ی دیاری كراو ببه‌ن ، له‌ هاوبه‌شیكردنیان له‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی گازه‌ ژه‌هراویه‌كان به‌ڕێژه‌ی 45% له‌وڵاته‌كانیاندا له‌ ده‌یه‌ی داهاتودا وه‌ نه‌هێشتنی ئه‌و گازانه‌تا ساڵی 2050
ئاخۆ كوردوستان كه‌ی نوێنه‌ری ده‌بێت له‌و كۆنگره‌ جیهانیانه‌داو ده‌بێته‌ به‌شێك له‌و سیستمه‌ ؟

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شەڕی ئاو لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا

(بەشى دووەم) « هەرێمى رۆژهەڵاتى ناوەڕاست ، جگە لەوەى گیرۆدەى ...