سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » نووسه‌ر ده‌توانێ حه‌قیقه‌ت به‌ هه‌زار شێوه‌ بڵێته‌وه‌پەڕە 2

فوئاد مه‌جید میسری:

نووسه‌ر ده‌توانێ حه‌قیقه‌ت به‌ هه‌زار شێوه‌ بڵێته‌وه‌

ئه‌گه‌رچی نووسه‌ر و رووناكبیر فوئاد مه‌جید میسری قه‌ڵه‌مێكی ناسراوه‌ و پێویستی به‌ ناساندن نییه‌، به‌ڵام بۆ بیرخستنه‌وه‌ی خوێنه‌رانی ئه‌ده‌ب و هونه‌ری كوردستانی نوێ، پێم باشه‌ چه‌ند سه‌ره‌قه‌ڵه‌مێكی له‌باره‌وه‌ بنووسم. بێگومان ئه‌م قه‌ڵه‌مه‌ ژیر و به‌توانایه‌ نزیكه‌ی په‌نجا ساڵه‌ ده‌نووسێت و سه‌ره‌تای نووسینی وه‌كو ره‌خنه‌گرێك هاتۆته‌ بواری كلتووری كوردییه‌وه‌ و یه‌كێكه‌ له‌و كه‌سانه‌ی له‌ مناقه‌شه‌كانی روانگه‌دا به‌شداریی كارای كردووه‌. دواتر رووی له‌ نووسین و وه‌رگێڕان و ئاماده‌كردنی ده‌قی شانۆیی كردووه‌ و خه‌رمانی ره‌نجی چه‌ند ساڵه‌شی بریتییه‌ له‌ كتێبی (كۆی به‌رهه‌مه‌ شانۆییه‌كانم) كه‌ پارساڵ (2018) له‌ دووتوێی (1036)لاپه‌ڕه‌دا، له‌سه‌ر ئه‌ركی وه‌زاره‌تی رۆشنبیریی و لاوان چاپ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ و بریتییه‌ له‌ (نۆ ده‌قی شانۆیی) به‌ نووسین و وه‌رگێڕان و ئاماده‌كردنه‌وه‌. له‌ سه‌ره‌تای هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی رابردووه‌وه‌ بۆمان ده‌رده‌كه‌وێت فوئاد مه‌جید میسری وێڕای شاره‌زایی له‌ بواری ره‌خنه‌ و شانۆدا، له‌ بنه‌ماكانی ئایین و ئیسلامی سیاسیشدا شاره‌زاییه‌كی باشی هه‌یه‌، ئه‌مه‌شمان له‌و ره‌خنه‌یه‌وه‌ بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ به‌ ناونیشانی (ناوه‌ڕۆكی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ چیرۆكی -خه‌ون و خه‌م-دا) له‌سه‌ر چیرۆكی (خه‌م و خه‌ون)ی ره‌زا سه‌ید گوڵ نووسیوێتی و ساڵی (1983) له‌ ژماره‌ (5) گۆڤاری كاروان-دا بڵاوبۆته‌وه‌. پاشان پێویستیی و ئه‌و شاره‌زاییه‌ هانده‌ری بوون بۆ ئه‌وه‌ی دوای راپه‌ڕین، له‌ بواری ئیسلامی سیاسییشدا لێكۆڵینه‌وه‌ی ورد و بابه‌تی بكات، له‌م بواره‌شدا دوو كتێبی گرنگی نووسیوه‌ كه‌ بریتین له‌ (كۆمه‌ڵگا له‌ سایه‌ی ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌تدا و بیری ئووسوڵیی ئیسلامی) كه‌ هه‌ر كام له‌م كتێبانه‌ی ته‌رجه‌مه‌ بكرێن بۆ زمانێكی ئه‌وروپی به‌ دڵنیاییه‌وه‌ دكتۆرا بۆ نووسه‌ره‌كه‌ی مسۆگه‌ر ده‌كه‌ن. جگه‌له‌وه‌ش نووسه‌ری ئه‌م كتێبانه‌ وه‌رگێڕێكی به‌توانایه‌ و له‌ بواری وه‌رگێڕانشیدا چه‌ند كتێبێكی هه‌یه‌. ماوه‌ته‌وه‌ بڵێم ئه‌م دیداره‌ی لێره‌دا ده‌یخوێنینه‌وه‌ ته‌رخان كراوه‌ بۆ شانۆ و شانۆی كوردی، كه‌ به‌وپه‌ڕی سوپاس و پێزانینمه‌وه‌، فوئاد مه‌جید میسری زۆر به‌ وردیی و رۆشنبیرانه‌ وه‌ڵامی هه‌موو پرسیاره‌كانمی دایه‌وه‌ و به‌ وه‌ڵامه‌كانی قووڵه‌كانی سه‌رسامی كردم.

سازدانی: محه‌مه‌د كه‌ریم

3-3 و کۆتایی

*تۆ له‌ كتێبه‌كه‌تدا به‌ ناوی (كۆی به‌رهه‌مه‌ شانۆییه‌كانم) زۆر باسی رێگرییه‌كان ده‌كه‌ی له‌ خستنه‌ سه‌ر شانۆی ده‌قه‌كانت، هۆكاری ئه‌و رێگرییانه‌ چی بوون!؟
-هیچ كام له‌و ده‌قانه‌ی من نووسیومن یان ئاماده‌مكردوون یان وه‌رمگێڕاون، بێده‌رده‌سه‌ری نه‌بوون. تا ئه‌و شوێنه‌ی به‌ هۆیانه‌وه‌ ژیانم لێ تاڵ كرا و بوونه‌ قه‌ستی سه‌رم. هاوشێوه‌ی من به‌شداربووانی كاره‌كانم دووچاری ئازار و خه‌م و ناڕه‌حه‌تی كران. من له‌وه‌ تێده‌گه‌م له‌ دونیای داهێناندا حه‌سوودی و ئیره‌یی هه‌یه‌، به‌ڵام حاڵ بگاته‌ ناوزڕاندن و هه‌وڵدان بۆ له‌ناوبردن، مه‌گه‌ر هه‌ر له‌م جۆره‌ كۆمه‌ڵگایانه‌دا هه‌بێ. ناشیرینی و ناجوامێری ئه‌وانه‌ی رێگرییان دروست ده‌كرد و له‌ هه‌وڵی قه‌تل و عامی خه‌ڵكدا بوون، خۆیان به‌ داهێنه‌ر و هه‌ست ناسك و كوردی عه‌یار بیست و چوار ده‌زانی! ئه‌و كاته‌ی من ده‌قی شانۆییم نووسی و تێیدا باسم له‌ فیكر و هه‌ڵوێستی رۆشنبیرێكی كوردی سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیست كرد و شێوه‌ی تیرۆركردنه‌كه‌یم به‌رجه‌سته‌كرد به‌ ناو رۆشنبیری كورد لێم كه‌وتنه‌ ته‌قه‌ و گۆایه‌ هێرشم كردۆته‌ سه‌ر مێژووی كورد!! ئینجا لایه‌نێكی سیاسیان هاندا به‌ (سزای گه‌ل و شۆڕش)م بگه‌یه‌نێ. یه‌كێك له‌و زاتانه‌ له‌و كاته‌دا كه‌ سه‌رقاڵی ئاشتكردنه‌وه‌ی (جود) و (جوقد) بوو، رۆڵی كۆتری ئاشتی ده‌بینی و زۆری لا سته‌م بوو كورد به‌ ده‌ستی كورد بكوژرێ، داوایكردبوو، ره‌حمم پێبكه‌ن نه‌مكوژن و تێزابم پیا بكه‌ن!! ئینجا له‌ ئێستگه‌ی شۆڕشه‌وه‌ هه‌رچی نه‌شێ پێم وترا!! سه‌یر ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌و ده‌قه‌ چه‌ند جار (ئه‌حمه‌د سالار) ی هونه‌رمه‌ند و منیان په‌لكێش كرد بۆ (ئه‌من)ی سلێمانی. پیاوانی ئه‌من به‌دوای ئه‌وه‌وه‌ بوون بزانن مه‌به‌ست له‌و كاراكته‌ره‌ سه‌ربازییه‌ كێیه‌ كه‌ له‌ناو ده‌قه‌كه‌دا، رۆڵی گرنگی هه‌یه‌؟ چونكه‌ هه‌واڵه‌كه‌ وا به‌ ئه‌من گه‌یشتبوو كه‌ مه‌به‌ست (سه‌دام)ه‌.
كه‌ شانۆیی (سه‌له‌ی نانكه‌ر) پێشكه‌شكرا، یه‌كه‌م رۆژی نمایشه‌كه‌ كاغه‌زێكی مۆركراو ئاراسته‌ی كاراكته‌ری (سه‌له‌) كرا، گه‌ر بێ و به‌رده‌وام بێ به‌ سزای گه‌ل و شۆڕش ئه‌گا!! كه‌ ده‌قی (ئادابا) ئاماده‌ی نمایش بوو، پسووڵه‌یه‌كی تری مۆركراو هه‌ڕه‌شه‌ی كوشتنی بۆ هه‌موو به‌شداربووان به‌خشیبووه‌وه‌! كه‌ ده‌قی شانۆیی (شێر عه‌لی) م نووسی و تێیدا نه‌فره‌تم له‌ شه‌ڕی نه‌گریسی ناوخۆ كرد، یه‌ك هونه‌رمه‌ندی سه‌ر به‌م ده‌ڤه‌ره‌ ئاماده‌ نه‌بوون وه‌ك ئه‌ركێكی مێژوویی بیگه‌یه‌ننه‌ سه‌ر شانۆ. دیاره‌ هه‌ندێك له‌ ترسا و هه‌ندێكیش له‌ برسا ئه‌و هه‌ڵوێسته‌یان هه‌ڵبژارد.. ئێستا كه‌ ته‌واوی ئه‌و ده‌قانه‌ له‌ به‌رده‌ست خوێنه‌ری به‌ڕێزدایه‌، با به‌ وردیی سه‌رنجێك له‌ ناوه‌ڕۆكیان بدا و حوكمی عادیلانه‌ی خۆی رابگه‌یه‌نێ. هه‌رچی هه‌لومه‌رجی دوای راپه‌رینه‌، دۆخێكی سیاسی خوڵقاوه‌ تا راده‌یه‌ك ئازادی ده‌ربڕین هه‌یه‌ و به‌پێی یاسای راگه‌یاندنیش سانسۆر له‌سه‌ر ده‌ق نییه‌. به‌ڵام سانسۆری (زاتی) هه‌یه‌، به‌و مانایه‌ی نووسه‌ر و هونه‌رمه‌ند خۆیان سانسۆرن به‌سه‌ر خۆیانه‌وه‌. ئینتیمای سیاسی رۆڵێكی به‌رچاوی هه‌یه‌ و كاریگه‌ری له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی تاكه‌كه‌سی و داهێنانی هونه‌ری داناوه‌. گرفتی شانۆش له‌وه‌دایه‌ كارێكی ده‌سته‌ جه‌معییه‌ و به‌ ده‌ق ته‌واو نابێ. رێگرییه‌كانی تر كێشه‌ی مه‌عریفی و فیكری و هونه‌رییه‌.

*تۆ له‌ بواری شانۆدا كام یان كامانه‌ له‌ شانۆ نووسه‌كانی دنیا به‌ رابه‌ری خۆت ده‌زانی؟
-من له‌و رۆژه‌وه‌ی ده‌ستم قه‌ڵه‌می گرتووه‌ و هاتوومه‌ته‌ دونیای نووسینه‌وه‌، باوه‌ڕم وایه‌ هونه‌ر به‌ گشتی دیارده‌یه‌كی مێژوویی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌. مێژووییه‌ به‌و مانایه‌ی قۆناغ به‌ قۆناغی گه‌شه‌كردنی كۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تی گه‌شه‌ی كردووه‌و له‌ باره‌ی فۆرم و ناوه‌ڕۆكه‌وه‌ گۆڕانی به‌سه‌رداهاتووه‌. له‌ قۆناغێكدا كه‌ نووسین نه‌بووه‌، له‌ په‌یكه‌ری به‌ردین وێنه‌ی سه‌ره‌تایی، سه‌ر دیواری ئه‌شكه‌وته‌كان ده‌ركه‌وتووه‌. كه‌ مرۆڤ نووسینی داهێنا، داستان و ئه‌فسانه‌ په‌یدابوون و له‌ هه‌ناوی ئه‌وانه‌وه‌ شانۆ هاته‌ ده‌ره‌وه‌. من باوه‌ڕم به‌ كۆمه‌ڵایه‌تیبوونی هونه‌ر هه‌یه‌، یانی هونه‌ر وه‌زیفه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌یه‌ و رۆڵی گرنگ ده‌بینێ هه‌م له‌ پرۆسه‌ی هۆشیاركردنه‌وه‌ی مرۆڤدا و هه‌م هه‌ستی جوانی و چێژی هونه‌ری له‌ ده‌روون و هزری مرۆڤدا مشت و ماڵ ئه‌كا و به‌ره‌و ئاستێكی باڵاتری ئه‌با. هه‌ر داهێنه‌رێكی دنیا له‌م روانگه‌یه‌وه‌ بڕوانێته‌ رۆڵی داهێنانی هونه‌ری به‌ڕابه‌ری خۆمی ئه‌زانم و نه‌ك هه‌ر كه‌ڵكم له‌ به‌رهه‌مه‌كانی وه‌رگرتووه‌ و شتیان لێوه‌ فێربووم، په‌یڕه‌ویشم له‌ تێزه‌ فیكری و فه‌لسه‌فییه‌كان كردووه‌.
(به‌رتۆلد برێشت) له‌ ریزی پێشه‌وه‌ی ئه‌و داهێنه‌رانه‌یه‌ كه‌ گۆڕانی بنه‌ڕه‌تی به‌سه‌ر تێزه‌كانی (ئه‌رستۆ) دا هێنا و شانۆی كرده‌ ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ی ده‌بێ وانه‌ی حه‌قیقه‌تی تێدا بگوترێته‌وه‌. حه‌قیقه‌تیش له‌ روانگه‌ی (برێشت) ه‌وه‌ ده‌توانرێت به‌زۆر شێوه‌ بگوترێ. دیاره‌ ئه‌م تێزه‌ مه‌عریفییه‌ هه‌روا له‌خۆوه‌ پیاده‌ ناكا، ئه‌و له‌ روانگه‌ی فه‌لسه‌فییه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ ژیان كه‌ یاسای ناكۆكی (قانون التناقض) وه‌ك یاسایه‌ك له‌ هه‌رسێ بواری بیرو سروشت و كۆمه‌ڵدا داینه‌مۆی گۆڕان و په‌ره‌سه‌ندنه‌. بوونی ناكۆكی له‌ هزری (برێشت) دا هه‌م ره‌هایه‌ و هه‌م رێژه‌ییه‌. ره‌هایه‌ به‌و مانایه‌ی بوونی زه‌رووره‌ته‌. رێژه‌ییشه‌ به‌و مانایه‌ی لایه‌نه‌كانی ناكۆكی به‌پێی هه‌لومه‌رجی نوێ گۆڕانیان به‌سه‌ردا دێ. هه‌ر ده‌ قێكی (برێشت) بگری، ده‌بینی ناكۆكی وه‌ك تێزێكی فه‌لسه‌فی تێیاندا به‌رجه‌سته‌كراوه‌ له‌ فۆرمی هونه‌ردا. نایشارمه‌وه‌ میتۆده‌كه‌ی (برێشت) ئه‌و زه‌مینه‌ هونه‌رییه‌ی بۆ ره‌خساندم لێوه‌ی بچمه‌ ناو دنیای هونه‌ری شانۆوه‌ و ئه‌وه‌نده‌ی تر لای شیرین كردم.

*ره‌زا قاسمی) ده‌ڵێت زمان شتێكی جێگیر نییه‌ و ده‌گۆڕێت، عه‌ماره‌پۆ ده‌بێ و ده‌ڕزێت و ده‌بێ سه‌ر له‌نوێ دروستبكرێته‌وه‌، هه‌روه‌ك و چۆن كۆمه‌ڵگا له‌ گۆڕاندایه‌، زمانیش له‌ گۆڕاندایه‌. تۆ رات چییه‌ له‌مباره‌یه‌وه‌.؟
-زمانیش هه‌ر به‌رهه‌مێكی مێژووكرد و كۆمه‌ڵایتییه‌ و زه‌رووره‌ت هێناویه‌تییه‌ ژیانه‌وه‌. بێجگه‌ له‌وه‌ی ئامڕازی په‌یوه‌ندیكردن و لێكتێگه‌شتنه‌، خه‌سڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی هه‌یه‌، ئه‌م له‌و نه‌ته‌وه‌ جیا ئه‌كاته‌وه‌. به‌م مانایه‌ زمان ده‌بێته‌ به‌شێكی زۆر گرنگ له‌ كلتووری نه‌ته‌وه‌یی و شوناسه‌كه‌یدا. زمان ناڕزێ عه‌ماره‌پۆ نابێ به‌و جۆره‌ی (قاسمی) تاریفی كردووه‌. چونكه‌ شتی بنچینه‌یی زمان ده‌ستووری زمان و فۆنه‌تیكه‌. راسته‌ گه‌شه‌كردنی زانست و داهێنانی نوێ ناو و وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌ی نوێ ئه‌هێننه‌ ناو زمانه‌وه‌، كه‌ پێشتر تێیدا نه‌بووه‌. هه‌ندێ وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌یش په‌ره‌سه‌ندنی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌لایانه‌وه‌ ده‌نێ و چیتر به‌كارناهێنرێن. ئه‌وانه‌ ئه‌بنه‌ وشه‌ی ناو فه‌رهه‌نگی زمان و به‌ نووسراوی ده‌مێننه‌وه‌. ئه‌گه‌ر به‌وردی سه‌رنج بده‌ی ئه‌م گۆڕانه‌ له‌ زماندا گۆڕانی چه‌ندیه‌تی (الكم) یه‌ و نابێته‌ هۆی گۆڕینی ده‌ستووری زمانه‌كه‌. یانی گۆڕانی چۆنیه‌تی (النوعی). یه‌كێك له‌ خه‌سڵه‌ته‌كانی زمان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هاوكێشه‌ی گۆڕان له‌ (چه‌نده‌وه‌ بۆ چۆن)ی به‌سه‌ردا ناچه‌سپێ. ته‌نانه‌ت زمان خه‌سڵه‌تی چینایه‌تیشی نییه‌. زمانی جووتیارێك و ده‌ره‌به‌گێك هه‌مان زمانه‌. كرێكارێك و سه‌رمایه‌دارێك یه‌ك ده‌ستووری زمان په‌یڕه‌و ئه‌كه‌ن. ئه‌و كاتانه‌ی گۆڕانی كۆمه‌ڵایه‌تی مه‌زن رووئه‌دا و چینێك چینێكی تری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌بن ئه‌با، سیستمی نوێی كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌مان ده‌ستووری زمان په‌یڕه‌ و ئه‌كا كه‌ پێشتر په‌یڕه‌ و ئه‌كرا.

*تۆ هاوڕای له‌گه‌ڵ ڤێرجینا ۆۆڵف كه‌ ده‌ڵێت شه‌كسپیر داهێنه‌رێكه‌ قه‌ت دووباره‌ نابێته‌وه‌؟
-شه‌كسپیر داهێنه‌ری سه‌رده‌می خۆیه‌تی. ئه‌و قۆناغه‌ مێژووییه‌ی شه‌كسپیر هێنایه‌ دنیاوه‌، پێویستی به‌ داهێنه‌رێكی وه‌ك شه‌كسپیر هه‌بوو. ئه‌ویش نه‌بوایه‌ یه‌كێكی تر به‌ ناوێكی تره‌وه‌ هه‌مان ئه‌ركی به‌جێ ئه‌هێنا. فه‌یله‌سووف و نووسه‌ری گه‌وره‌ و داهێنه‌ری مه‌زن (قارچك ئاسا هه‌ڵناتۆقن) ئه‌وانه‌ (ماركس) وته‌نی: رۆڵه‌ی سروشتیی سه‌رده‌مه‌كه‌ی خۆیانن. زه‌رووره‌تی مێژوویی و كۆمه‌ڵایه‌تی به‌رهه‌می هێناون. ئه‌ی بۆ له‌م سه‌رده‌مه‌دا (هۆمیرۆس) دووباره‌ نابێته‌وه‌ هاوشێوه‌ی (ئه‌لیاده‌) و (ئۆدیسا) به‌رهه‌مێكمان پێشكه‌ش بكا؟! بۆ (داڤنشی) و (روفائیل)ێك دروست نابنه‌وه‌؟!

*تۆ وه‌كو نووسین و ئاماده‌كردن كۆمه‌ڵێ ده‌قی ناوازه‌ت به‌رهه‌مهێناوه‌ كامیانت به‌لاوه‌ په‌سه‌نده‌ و بۆچی؟!
-هه‌موویان به‌ جگه‌رگۆشه‌ی خۆم ئه‌زانم و هه‌مووشیانم به‌لاوه‌ په‌سه‌نده‌ و شانازی به‌ یه‌ك به‌یه‌كیانه‌وه‌ ئه‌كه‌م و له‌ وشه‌یه‌كیان په‌شیمان نیم. وه‌ك ده‌ق ئه‌شێ یه‌كێكیان له‌ یه‌كێكی تریان له‌ رووی هونه‌رییه‌وه‌ كامڵتربێ و باشتر و گونجاوتر شه‌رایته‌كانی تێكستی شانۆیی تێدا په‌یره‌وكرابێ. له‌بیریشت نه‌چێ ئه‌و ده‌قانه‌ له‌ سه‌رده‌مێكدا نووسراون، بۆ نووسینی رسته‌یه‌ك ده‌بوو سه‌دجار بیری لێبكه‌یته‌وه‌.
چۆن چۆنی له‌ مقه‌ستی سانسۆر ده‌ربازی بكه‌ن؟! چۆن بینای كاراكته‌رێك بكه‌ی و ماوه‌ نه‌ده‌ی نووسه‌ر و هونه‌رمه‌ندی كورد، به‌رگی ره‌مزێكی سیاسی كوردی به‌باڵا نه‌بڕن و نامه‌ و راپۆرتی كورت و درێژی له‌سه‌ر نه‌هۆننه‌وه‌. به‌ڵام خۆشبه‌ختانه‌ من ئه‌وه‌نده‌ له‌ میتۆده‌كه‌ی (برێشت)ه‌وه‌ فێربووم، كه‌ نووسه‌ر ده‌توانێ حه‌قیقه‌ت به‌هه‌زار شێوه‌ بڵێته‌وه‌. شانازییه‌كی گه‌وره‌یه‌ بۆ من بابه‌ته‌كانیان زیندوون و تا ئێستا هێز و پێزیان له‌ ده‌ست نه‌داوه‌ و ره‌نگه‌ تا چه‌ندین ساڵی تر شایسته‌ی ئه‌وه‌بن له‌سه‌ر شانۆ نمایش بكرێن و بینه‌ر پێیان ئاشنا ببێ.
حه‌قیقه‌تێكیش كه‌ ده‌بێ لێره‌دا بۆ مێژوو تۆماری بكه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هیچ كام له‌و ده‌قانه‌م به‌ نووسین وه‌رگێڕانه‌وه‌، به‌شێوه‌یه‌كی (إعتباطی‌) نه‌نووسیوه‌ و وه‌رنه‌گێڕاوه‌. هه‌ر هه‌موویان زاده‌ی بیركردنه‌وه‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنی هه‌لومه‌رجی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و رۆشنبیریی كۆمه‌ڵگای كوردین. كاراكته‌ری ده‌قه‌كانم نموونه‌ی ناو ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌ن. ته‌نانه‌ت وه‌رگێڕدراوه‌كانیش له‌ هه‌ندێ رووه‌وه‌ له‌م پڕه‌نسیپه‌ به‌ده‌رنین. بۆ له‌ناو چه‌ندین تێكستی ناوازه‌ی (برێشت)دا (ژیانی گالیلۆ) و (دایكه‌ ئازا)كه‌ هه‌ڵئه‌بژێرم؟! چونكه‌ (برێشت) ئه‌یه‌وێ رۆڵی زانست و هه‌ڵوێستی زانایان له‌ پڕۆسه‌ی پێشخستنی كۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تیدا به‌رجه‌سته‌ بكا. هاوكات مۆری تاوان ئه‌نێ به‌ته‌ختی ته‌وێڵی كڵێسا و پیاوه‌ ئاینییه‌كانه‌وه‌. له‌ (دایكه‌ ئازاكه‌)دا باس له‌ ناكۆكی و ململانه‌ی مه‌زهه‌بی نێوان (كاتۆلیك) و (پرۆستانت) ئه‌كا. بێوه‌ژنێك ده‌كاته‌ كاراكته‌ری سه‌ره‌كی، هه‌رسێ مناڵه‌كه‌ی ئه‌بنه‌ قۆچی قوربانی شه‌ڕێكی 30 ساڵه‌ كه‌ تێیدا كیشوه‌ری ئه‌وروپای شه‌ڵاڵی خوێن كردبوو.

*تۆ ئه‌و هه‌موو ده‌قه‌ت به‌رهه‌مهێناوه‌، چ به‌ نووسین چ به‌ ئاماده‌كردن به‌ڵام رۆمانت نه‌نووسیوه‌. بۆچی؟!
-وه‌ك له‌ شوێنێكی تری ئه‌م چاوپێكه‌وتنه‌دا ئاماژه‌م پێدا، چ ده‌قی شانۆیی و چ رۆمان دوو ژانری ئه‌ده‌بین و ره‌گه‌زه‌ بنچینه‌ییه‌كانیان یه‌كه‌ و ئه‌توانم راشكاوانه‌ بڵێم ده‌قی شانۆیی دایكی حه‌قیقی رۆمانه‌. رۆمان هونه‌ری گێڕانه‌وه‌ (السرد)ه‌، هه‌رچی شانۆیه‌ بێجگه‌ له‌لایه‌نه‌ ئه‌ده‌بیه‌كه‌ی هونه‌ری نواندنیشه‌. ده‌قی شانۆیی به‌نمایش ئه‌بێته‌ ده‌نگ و ره‌نگ و جووڵه‌ و له‌به‌رده‌م بینه‌ردا تابلۆیه‌كی ژیان به‌رجه‌سته‌ ئه‌كا. رۆمان ته‌نها خوێنه‌ر چێژی لێ ئه‌بینێ، به‌ڵام شانۆ چالاكییه‌كی هونه‌رییه‌ هه‌موو كه‌س به‌ خوێنده‌وار و نه‌خوێده‌واره‌وه‌ چێژی لێ وه‌رئه‌گرن و شتی لێوه‌ فێرئه‌بن. راسته‌وخۆ كاریگه‌ری له‌سه‌ر زه‌ینی مرۆڤ دائه‌نێ. دیاره‌ من له‌م قسه‌یه‌ مه‌به‌ستم كه‌مكردنه‌وه‌ی نییه‌ له‌ به‌های رۆمان كه‌ وه‌ك ژانرێك له‌ هه‌لومه‌رجی مێژوویی كۆمه‌ڵایه‌تی خۆیدا سه‌ری هه‌ڵدا و (هیگڵ) وته‌نی: جێگای داستانی گرته‌وه‌. لای من وه‌ك وتراوه‌ (شانۆ قوتابخانه‌ی گه‌له‌) كه‌ قوتابخانه‌ بێ، ئه‌بێ وانه‌ی حه‌قیقه‌تی تێدا بگوترێته‌وه‌ به‌ڵام له‌ فۆرمێكی هونه‌ری به‌رزدا. ئه‌م ئه‌ركه‌ش كه‌ مێژوو به‌ شانۆی سپاردووه‌ بۆ خۆی به‌ڵگه‌ی ره‌وا بوونی وه‌زیفه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیبوونی هونه‌ره‌ به‌ گشتیی.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

له‌ ماڵی باوكمدا شوێنێك بۆ من نییه‌

سیامه‌ند هادی له‌ پرۆسه‌ی خوێندنه‌وه‌دا زۆر جار له‌ ڕێگه‌ی هه‌واڵ ...