سەرەکی » راپۆرت » پڕوپاگه‌نده‌ی‌ مێگه‌لی‌

پڕوپاگه‌نده‌ی‌ مێگه‌لی‌

موسلم عه‌باس
و: كورده‌وان محه‌مه‌د سه‌عید

قه‌ت گوێت لێبووه‌ كه‌سێك قسه‌ به‌ نوری‌ مالكی‌ سه‌رۆك وه‌زیری‌ پێشووی‌ عیراق بڵێت‌و به‌ هۆكاری‌ سه‌ره‌كی‌ وێرانبوونی‌ عیراقی‌ بزانێت؟ ئه‌ی‌ كه‌ست بینیوه‌ قسه‌ به‌ پیاوانی‌ ئایینی‌ بڵێت‌و به‌ تاكه‌ هۆكاری‌ دواكه‌وتوویی وڵاتیان بزانێت؟ گوێت لێبووه‌ باس له‌ پیلانگێڕیی ئه‌مریكا‌و ئیسرائیل بكرێت كه‌ بوونه‌ته‌ هۆكاری‌ خراپبوونی‌ بارودۆخی‌ ئه‌منی‌‌و سیاسی‌ وڵات؟ یان بیستوته‌ حزبێك هه‌موو كێشه‌كانی‌ عیراق له‌ بوونی‌ باڵیۆزخانه‌ی‌ ئه‌مریكادا له‌ به‌غدا بچووك ده‌كاته‌وه‌؟
زۆرن ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ پرسیاری‌ یه‌كه‌م ده‌یانگرێته‌وه‌، به‌قه‌د ئه‌وانیش كه‌سانێكی‌ تر هه‌ن پرسیاری‌ دووه‌م ده‌یانگرێته‌وه‌، كێشه‌كان زۆر كورت ده‌كرێنه‌وه‌، كه‌سانی‌ لیبراڵی‌ پێیان وایه‌ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌‌و لابردنی‌ حیجابی‌ ژنان‌و كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ ژماره‌ی‌ مزگه‌وت‌و حوسێنییه‌كان‌و بڕینی‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ ئێران به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ عیراق ببێته‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ پێشكه‌وتوو ته‌نانه‌ت پێش ژاپۆنیش بكه‌وێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ كلیلی‌ پێشكه‌وتن‌و دواكه‌وتن به‌و بڕیاره‌ بچووكانه‌ بێت. به‌رامبه‌ر ئه‌م بیره‌، لایه‌نێكی‌ تر هه‌یه‌ كه‌ هه‌رچی‌ موشه‌كی‌ كه‌ناڵه‌كانی‌ راگه‌یاندنی هه‌یه‌ ئاراسته‌ی‌ باڵیۆزخانه‌ی‌ ئه‌مریكای‌ كردووه‌‌و پێی‌ وایه‌ ئه‌و ئیبلیسه‌ گه‌وره‌كه‌یه‌‌و به‌ردی‌ خستۆته‌ به‌رده‌م ره‌وڕه‌وه‌ی‌ پێشكه‌وتن، ئه‌م كه‌ناڵانه‌ هه‌موو شتێك وا لێك ده‌ده‌نه‌وه‌ كه‌ پیلانگێڕیی ئه‌مریكا‌و ئیسرائیله‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ ئه‌وان هیچ ئیشیان نه‌بێت‌و ساڵ دوازده‌ی‌ مانگ سه‌رقاڵی‌ پیلانگێڕین.
ئه‌م جۆره‌ له‌ وتاری‌ ساده‌ كردنه‌وه‌ی‌ كێشه‌كان ده‌چێته‌ خانه‌ی‌ پڕوپاگه‌نده‌ی‌ سیاسییه‌وه‌، له‌ رووی‌ زانستییه‌وه‌ پێی‌ ده‌وترێ قاڵبه‌ ئاماده‌كراوه‌كان‌و ئیش‌و كاری‌ ئه‌وه‌یه‌ بیرۆكه‌یه‌كی‌ ساده‌ به‌سه‌ر دۆخێكی‌ گشتگیردا ساغ ده‌كاته‌وه‌، ئیتر گوێ ناداته‌ ئه‌وه‌ی‌ بیرۆكه‌كه‌ راسته‌ یان نا، له‌گه‌ڵ واقیع ده‌گونجێ یان نا، ته‌نیا ئه‌وه‌ی‌ لا گرنگه‌ ئایدیۆلۆژیایه‌كی‌ دیاریكراو بخاته‌ بازاڕه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ ململانێكه‌ی‌ خۆیدا سه‌ركه‌وتوو بێت، سه‌ركه‌وتنیش بۆ ئه‌و هه‌نگاوێك چوونه‌پێش یان لانیكه‌م مانه‌وه‌ له‌ پله‌‌و پایه‌كه‌ی‌ خۆیدا.
جۆزێف گۆبڵز وه‌زیری‌ پڕوپاگه‌نده‌ی‌ نازییه‌كانی‌ ئه‌ڵمانیا ئه‌م شێوازه‌ی‌ به‌كار هێنا بۆ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ به‌ ئاسانترین شێوازی‌ ده‌زانی‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی‌ خه‌ڵك‌و ئاراسته‌كردنیان به‌ره‌و ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات به‌ شیاو‌و گونجاوی‌ ده‌زانێت. شێوازی‌ قاڵبی‌ ئاماده‌كراو یان قاڵبی‌ حازربه‌ده‌ست هه‌ست‌و سۆزی‌ خه‌ڵكی‌ ده‌كاته‌ ئامانج‌و له‌ ئاوه‌ز دووریان ده‌خاته‌وه‌، چونكه‌ بیركردنه‌وه‌ی‌ لۆژیكیانه‌ واته‌ هه‌موو لایه‌نه‌كانی‌ بابه‌تێك بخرێته‌ڕوو، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ خه‌ڵكیش ئاستی‌ جیاجیایان هه‌یه‌ له‌ ئاوه‌ز‌و بیركردنه‌وه‌‌و له‌ رووی‌ خوێنده‌وارییه‌وه‌، بیر‌وڕای‌ جیایان لا دروست ده‌بێت سه‌باره‌ت به‌ بابه‌ته‌كه‌‌و ره‌نگه‌ له‌ كۆتاییشدا ره‌تی‌ بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام ساده‌ كردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كه‌‌و وه‌لانانی‌ ورده‌كارییه‌كانی‌‌و چڕبوونه‌وه‌ له‌سه‌ر بیرۆكه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌‌و له‌ بیركردنه‌وه‌‌و بۆچوونی‌ جیاوازی‌ دوور ده‌خاته‌وه‌‌و ئه‌و كاته‌ش رێ خۆش ده‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كه‌ وه‌ك بیرۆكه‌ی‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌ بخرێته‌ بازاڕه‌وه‌.
شێوازی‌ قاڵبی‌ ئاماده‌كراو جۆرێكی‌ تریش له‌ پڕوپاگه‌نده‌ به‌كار ده‌هێنێت، ئه‌ویش دروستكردنی‌ كۆده‌نگییه‌، واته‌ وای‌ پیشان ده‌دات كه‌ بابه‌تێكی‌ دیاركراو رای‌ گشتی‌ له‌سه‌ره‌، یان رای‌ گشتی‌ ره‌تی‌ ده‌كاته‌وه‌. بۆ نموونه‌ دروستكردنی‌ كۆده‌نگی‌ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی‌ جێبه‌جێكردن‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ یاسادانان، كاتێك وتارێكی‌ یه‌ك له‌ راگه‌یاندنه‌كانی‌ عیراق هه‌واڵێك بڵاو ده‌كاته‌وه‌‌و ده‌ڵێ: لیژنه‌ی‌ ئاسایش‌و به‌رگری‌ له‌ په‌ره‌لمان ده‌ستێوه‌ردانی‌ ئه‌مریكا له‌ كاروباری‌ عیراق ره‌ت ده‌كاته‌وه‌، له‌ راستیدا لیژنه‌كه‌ هیچ به‌یاننامه‌یه‌كی ده‌رنه‌كردووه‌، به‌ڵكو ته‌نیا یه‌ك ئه‌نجامی‌ ئه‌و لیژنه‌یه‌ قسه‌یه‌كی‌ وای‌ كردووه‌، نموونه‌یكی‌ فراوانتر، زۆر جار له‌ راپۆرتی‌ راگه‌یاندنه‌كاندا ده‌بینین باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ شه‌قامی‌ عیراقی‌ فڵانه‌ بیرۆكه‌ ره‌ت ده‌كاته‌وه‌، یان ده‌وترێ چالاكوانانی‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان جه‌خت له‌سه‌ر فڵانه‌ داواكاری‌ ده‌كه‌نه‌وه‌، راستییه‌كه‌یشی‌ وا نییه‌‌و ژماره‌یه‌كی‌ زۆر كه‌م داواكارییه‌كی‌ وای‌ هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌و كه‌ناڵی‌ راگه‌یاندنه‌ ده‌یه‌وێ كۆده‌نگی‌ له‌سه‌ر بابه‌تێك دروست بكات.
له‌ ململانێی‌ زۆر هه‌ستیاری‌ وه‌ك عیراقدا هه‌ر ده‌بێ دوو به‌ره‌ هه‌بێت، كه‌ ململانێ له‌گه‌ڵ یه‌كتردا بكه‌ن، هه‌ریه‌كه‌شیان ده‌ستكه‌وته‌كانی‌ خۆی‌ گه‌وره‌ ده‌كات‌و به‌رامبه‌ره‌كه‌یشی‌ بچووك ده‌كاته‌وه‌، به‌ به‌كارهێنانی‌ ئه‌و دوو شێوازی‌ گشتاندنی‌ حازر به‌ده‌ست‌و كۆده‌نگیش به‌شێكی‌ گه‌وره‌ له‌ جه‌ماوه‌ر له‌ سووچێكدا كۆده‌كاته‌وه‌، كه‌ بێئاگایانه‌ ده‌چێته‌ پاڵ لایه‌نێك دژی‌ لایه‌نێكی‌ تر، به‌مه‌ش ده‌بێته‌ ژماره‌یه‌ك له‌ مێگه‌له‌كه‌‌و خۆی‌‌و بیركردنه‌وه‌ی‌ لۆژیكیانه‌ له‌بیر ده‌كات، ئه‌وجا كه‌ بووه‌ سه‌ربازێك‌و یه‌كێك له‌ مێگه‌ل، ناچار ده‌بێ ئاگای‌ له‌ هه‌واڵه‌كانی‌ رۆژانه‌ی‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌كه‌ بێت، له‌و هه‌واڵانه‌شدا به‌دوای‌ ئه‌و بابه‌تانه‌دا ده‌گه‌ڕێ كه‌ هاوڕێك بێت له‌گه‌ڵ ماندووبوونه‌كه‌ی‌ خۆی‌ له‌ ململانێكه‌دا، (به‌ پێی‌ تیۆری‌ سازان‌و هاوڕێكیی مه‌عریفی‌)، كه‌ تاك به‌ دوای‌ ئه‌و شتانه‌دا ده‌گه‌ڕێ له‌گه‌ڵ بیركردنه‌وه‌كانی‌ پێشوویدا بگونجێت. به‌م شێوه‌یه‌ ململانێ به‌رده‌وامه‌‌و ده‌بینین مێگه‌لێكی‌ گه‌وره‌ی ئامرازی‌ پڕوپاگه‌نده‌‌و جه‌ماوه‌رێكی‌ زۆریشی‌ له‌گه‌ڵدایه‌، هێنده‌ی‌ پێ ناچێ هه‌موویان واته‌ مێگه‌لی‌ راگه‌یاندنه‌كه‌‌و جه‌ماوه‌ره‌كه‌ش ده‌بنه‌ لافاوێكی‌ گه‌وره‌ كه‌ هه‌رچی‌ له‌به‌رده‌میدا بێت رایده‌ماڵێ، لێره‌دا مێگه‌ل بیر ناكاته‌وه‌، به‌ دوای‌ راست‌و هه‌ڵه‌ی‌ هه‌واڵ‌و وتاره‌كانیشدا ناگه‌ڕێ، ئه‌و له‌ جه‌نگێكی‌ چاره‌نووسسازی‌ گه‌وره‌دایه‌ له‌گه‌ڵ دوژمن، ئه‌و دوژمنه‌ی‌ پڕۆپاگه‌نده‌ لێی‌ كردووه‌ به‌ ئیبلیس‌و هه‌ر پڕۆپاگه‌نده‌ش ئه‌میشی‌ كردووه‌ به‌ ئیبلیسێكی‌ تر.
له‌ سایه‌ی‌ پڕوپاگه‌نده‌ی‌ چه‌قبه‌ستوودا هیچ ئاسۆیه‌ك نامێنێته‌وه‌ بۆ ئامرازه‌كانی‌ راگه‌یاندنی‌ ئازاد، پڕپاگه‌نده‌ له‌ سه‌رده‌می‌ ململانێدا ته‌واو راست‌و نییه‌‌و ته‌واو درۆش نییه‌، به‌ڵكو به‌شێك له‌ واقیع ده‌بڕێت‌و وای‌ پیشان ده‌دات كه‌ ئه‌وه‌ هه‌موو راستییه‌كه‌یه‌، بڕینیش به‌ گوێره‌ی‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ خاوه‌ن پڕوپاگه‌نده‌كه‌ ده‌بێت، به‌ڵام راگه‌یاندنی‌ ئازاد هه‌وڵ ده‌دات واقیعه‌كه‌ هه‌مووی‌ وه‌ك خۆی‌ بخاته‌ روو، یان لانیكه‌م زۆر نزیكی‌ بكاته‌وه‌، ئه‌م جۆره‌ راگه‌یاندنه‌ش بۆ لایه‌نه‌كانی‌ ململانێكه‌ ده‌ست نادات، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ده‌بینین له‌ بڵاو كردنه‌وه‌ی‌ هه‌واڵی‌ بێلایه‌نانه‌ تووڕه‌ ده‌بن‌و وای‌ هه‌ژمار ده‌كه‌ن كه‌ لادانه‌ له‌‌و به‌ها‌و بنه‌مایانه‌ی‌ باوه‌ڕیان پێیه‌تی‌، خۆ ئه‌گه‌ر وتارێكی‌ راست‌و دروستیش بنوسیت ره‌نگه‌ رووبه‌ڕووی‌ چه‌ندان جۆر گێچه‌ڵ ببیته‌وه‌.
ئه‌و مێگه‌له‌ی‌ ئامرازه‌كانی‌ پڕپاگه‌نده‌ی‌ خاوه‌ن ئایدیۆلۆژیا دروستی‌ كردووه‌‌و كردوویه‌تیه‌ سوپایه‌ك بۆ پاراستنی‌ به‌ قسه‌ی‌ خۆی‌ شكۆی‌ نیشتمان‌و نه‌ته‌وه‌، ره‌خنه‌ به‌ جنێو ده‌زانێ‌و وتنی‌ راستی‌ به‌ پیلانگێڕیی داده‌نێت، شیكاری‌‌و لێكدانه‌وه‌ی‌ رووداوه‌كانیش به‌ شێوه‌ی‌ بابه‌تیانه‌ به‌ خیانه‌ت له‌ نه‌ته‌وه‌‌و لادان له‌ پێشكه‌وتنی‌ شارستانی‌ ناو ده‌بات. كه‌واته‌ هیچ پانتاییه‌ك بۆ راگه‌یاندنی‌ ئازاد نه‌مایه‌وه‌، چونكه‌ له‌سه‌ر سنووری‌ باریكی‌ نێوان هه‌ردوو لایه‌نه‌كی‌ ململانێ، ئه‌گه‌ر راگه‌یاندنێكی‌ ئازاد بیه‌وێ بێته‌ پێشه‌وه‌‌و كار بكات، ئه‌وا به‌ هه‌ردوو لایان ورد‌و خاشی‌ ده‌كه‌ن. له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێویسته‌ رێسایه‌كی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ له‌ جیاكردنه‌وه‌ی‌ راگه‌یاندنی‌ ئازاد‌و پڕوپاگه‌نده‌ی‌ مێگه‌لدا ره‌چاو بكه‌ین، ئه‌ویش خستنه‌ڕووی‌ هه‌موو راستییه‌كانه‌، هه‌ر راگه‌یاندنێكیش به‌شێك له‌ راستییه‌كان بخاته‌ڕوو ورده‌كارییه‌كان پشتگوێ بخات، ئه‌وه‌ سه‌ر به‌ هه‌ر لایه‌نێك بێت پڕوپاگه‌نده‌یه‌‌و راگه‌یاندنی‌ ئازاد نییه‌.

* تۆڕی‌ زانیاری‌ نه‌به‌‌ء

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

له‌ عیراق، هه‌موو ده‌پرسین، كه‌س وه‌ڵام ناداته‌وه‌

ئه‌یاد ئه‌لعه‌نبه‌ر تۆ بڵێی‌ ئاسۆیه‌ك، تروسكاییه‌ك مابێ؟ كاتێكی‌ دیاریكراو هه‌یه‌ ...