سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » كەژاڵ ئیبراهیم خدر لە ژیانیدا ژنێكی بێدەنگ بوو بەڵام پڕبوو لە نووسین

لە كۆڕی دیوانە شیعرێكی كۆچكردوودا

كەژاڵ ئیبراهیم خدر لە ژیانیدا ژنێكی بێدەنگ بوو بەڵام پڕبوو لە نووسین

لەم دووتوێیەدا
لەچوارچێوەی كۆڕو سیمینارەكانی ساڵۆنی كوردستانی نوێدا، رۆژی 1/9/2019، كۆڕی ناساندن و بڵاوكردنەوەی دیوانی شیعریی شاعیری كۆچكردوو (كەژاڵ ئیبراهیم خدر) بەناونیشانی شەوە تاریكەكانی ژیان خەم دەنووسنەوە بەڕێوەچوو.
كۆڕەكە لەلایەن رۆژنامەنووس رێبوار محەمەد یوسف-ی هاوسەرییەوە تیایدا، رێبوار وتی: كەژاڵ ئیبراهیم خدر لەژیانی تایبەتی خۆیدا ژنێكی بێدەنگ، بەڵام پڕبوو لە نووسین، من زۆر جار پێم دەگوت بۆ دەنووسیت كەشیعر دەنووسیت هەست دەكەم هەمیشە سەلیقەیەكی جوان پڕبایەخ بێت، دەیگوت: رێبوار من تازە لەبەرئەوەی لەزمانی كوردی شارەزام یان باشم شیعر وەكو پەموویەك یاخو لۆكەیەك وایە بەدەستمەوە ناهێڵم شیعر لەدەستم رابكات.

کوردستانی نوێ

جەواد حەیدەری:
میوانانی ئازیز بەخێربێن، لەدرێژەی كار‌و چالاكییەكانی ساڵۆنی كوردستانی نوێ، ئەمڕۆ جارێكی تر كۆدەبینەوە بۆ ناساندن‌و دابەشكردنی دواین بەرهەمەكانی خاتوو كەژاڵ ئیبراهیم خدر، بەناوی «شەوە تاریكەكانی ژیان خەم دەنووسینەوە».
سەرەتا لەشیعرەوە دەستپێدەكەین شاملوو دەڵێت:(شیعر زندگیست فەریادەست، پەس زیندەگی كونو فەریاد دزە)، واتە شیعر ژیانە‌و شیعر هاوارە، كەواتە هەم بژی و هەم هاوار بكە، لەبارەی شیعرەوە زۆر وتراوە‌و زۆر دەوترێت، من خۆم لەگەڵ هیچ پێناسەیەك نیم بۆ شیعر، چونكە شیعر جگە لەوەی كە هونەرە ژانرێكی ئەدەبییە،جۆرێك بیركردنەوەشە،كەواتە كاتێك شاعیرێك شیعر دەنووسێت جیهانێكی تر دەخوڵقێنێت ئەو جیهانەی كە خۆی دەیەوێت، یان ئەو جیهانە سروشتییەی كە تێیدا دەژی، كەژاڵێش یەكێك لەو كەسانە بوو ژنێكی بێدەنگ، بەڵام پڕ لەهاوار، ئەو شیعرەی كە كەژاڵ دەیهۆنیەوەو دەینووسی، باسكردنە لەخۆی، باسكردنە لەو كەند‌و كۆسپانەی لەژیانی خۆیدا نە ئەوەی خوێنەر یان وەرگر یان گوێگر چۆن لەبارەی ئەوەوە بیر دەكاتەوە ئەو باسی بیركردنەوەی خۆی دەكات لەشیعردا، من نامەوێت زۆر لەسەر خاتوو كەژاڵ قسەبكەم، كاتێك كاك رێبوار هاوسەر‌و هاوژین‌و هاودەم‌و هاوڕێی لێرەیە.

رێبوار محەمەد یوسف:
زۆر زۆر بەخێرهاتنی ئێوەی بەڕێزو خۆشەویست دەكەم، هەرگیز چاكەو وەفای ئەم ناوەندە سەقافییەم لەبیرناچێتەوە كە بەوپەڕی ڕێزو حورمەتەوە هاوبەشی‌و بەشداری خەمەكانی ئێمەیان كرد، رەنگە ئێستا نەتوانم ناوی یەك بەیەكتان بهێنم،بەڵام وەفاو خۆشەویستی ئێوە جێگەی سەربەستی‌و خۆشحاڵییە بۆ ئێمە، سوپاسی هەموو دەزگاكانی راگەیاندن دەكەم بەڕادیۆو بەرۆژنامەو بە كەناڵی بینراو بیستراویانەوە كە هەموویان بۆ ئەم كۆسپە هاوبەشی خەمی ئێمە بوون، رەنگە قورسبێت ئەمڕۆ بۆ من باس لە كەژاڵ بكەم، بەڵام من وەفای كوردستانی نوێم قەت لەبیرناچێتەوە، كەخۆم لەژمارە( 24)ەوە ئیشم لەم رۆژنامەیەكردووە، زۆر رێزو حورمەتی ئێمەیان گرتووە لەوانەی كەوا هەمیشە بەخەم ژیانی منەوەبووە، كاك قادر عەزیز خۆی لێرە نییە، دەیان جار هەواڵی پرسیوم‌و سەردانم كردووە، كاك رەهبەری سەید برایم رەنگە رۆژێك لەرۆژان بۆ 10 دەقەش من لەگەڵی دانەنیشتبم، بەڵام هەر ئەو چەند ساتەی كە من كاك رەهبەری سەید برایم بینیوە بەحورمەتێكەوە باوەشی پێداكردووم، بەڕێزێكەوە لە شیعرەكانی كەژاڵ دواوە وەكو خۆی لەناو بابەتەكاندا بێت، دووبارە سوپاس‌و رێزو حورمەت بۆ ئێوە.
با لەسەرەتای ژیانی كەژاڵەوە دەست پێبكەم، زۆر جار باس لەوە دەكەن كە شاعیرێك دەردەكەوێت‌و ئەم شیعرانەی لەكوێ بووە؟، كەژاڵ لەساڵی 1982 لە شاری قەڵادزێ بەشداری شانۆیی (تاوانێك لە فەڵەستین)ی كردووە كە وێنەی سەر بەرگی كتێبەكە یەكێكە لە وێنەكانی، ئەو كاتە تەمەنی 14 ساڵ بووە بەشداری ئەم شانۆ گەرییەی كردووە لەقوتابخانەكە، ساڵی 1984 نامەیەك بۆ مامۆستا (ئازاد بابان) دەنووسێت هەندێك شعری خۆی بۆ دەنێرێت، ئازاد بابانیش زۆر بەڕێزو بەحورمەتەوە وەڵامی دەداتەوە و دەڵێت: خۆت بەهرەی شیعری جوانت تێدایە هیوادارم برەو بەم بەهرەیە بدەیت،لە ساڵی 1987 شیعرێك نووسینێك بۆ رۆژنامەی هاوكاری دەنووسێت لەنێوان جیاوازی وشەكاندا، وشەی كوردی ناوچەی پشدەریش بەكاردەهێنێت، دواتر شیعرێك بەناوی دوو هێڵی تەریب كەجیاوازی چینایەتی لە ناوچەی پشدەر زۆرە ئەو شیعرە دەنووسێت، برای ئازیزو خۆشەویستن مامۆستا عەبدوڵڵا عەباس بۆی بڵاودەكاتەوە، لەساڵی 1989 هەندێك شیعری تر دەنووسێت بۆ رۆژنامەی ئاسۆ، بەڵام بە حوكمی ناوچەكە ناتوانێت بڵاویبكاتەوە بەناوی خۆی بەناوی شەونم محەمەد قادر لەڕێی برای بەڕێزم كاك محەمەد ساڵح بەرزنجی ئەم سێ شیعرە بڵاودەكاتەوە، كە هەرسێ شیعرەكەماوە، دواتر دەست دەكات بەچیرۆك و شیعری منداڵان هەتا ساڵەكانی 1998 لە گۆڤاری (رەنگین) چاوپێكەوتنێكی من‌و كەژاڵ لەڕێگەی برای بەڕێزم كاك حەمە سەعیدەوە بڵاودەبێتەوە، ئەمە سەرەتای دەست پێكردنی ژیان نامەی كەژاڵ بووە، ئەم وەسییەتێكی بۆ من كرد دەڵێت: من شیعرەكانم بڵاوكردەوە هەمووكەس خاوەنییەتی تۆ نابێت ڕۆژێك لەڕۆژان شیعرێكی من بڵاوكرایەوە كوموكوڕییەك یان لێگرت تۆ كە هاوسەری ژیانی من بوویت بێیتە جواب لەسەری، ئێ منیش وتم: بەسەرچاو چیان لەسەر نووسی بەچاك بەخراپ ئەوە من بێدەنگ دەبم، بەڵام وەكو بابەتی تایبەتی هەندێك جار مرۆڤ لەوانەیە لەناو ئەدیباندا زۆر ئەم بابەتە هەبێت، تۆ كە دێیت لەسەر شیعرێك بابەتی تایبەتی هەرگیز تێكەڵاو مەكە، رۆژێك لەسەر ئەم بابەتی تایبەتییە رۆژنامەكانم پێبوو بردمەوە بۆ ماڵەوە وتی: رێبوار ئەو شیعرەم بڵاوبۆتەوە لە كوردستانی نوێ زۆرم پێخۆشە،بەڵام حەزدەكەم ئەم رۆژنامەیەم بدەیتێ، وتم: ئەم رۆژنامەیەت نادەمێ، وتی: دیارە شتی لەسەر من تێدایە، وتم: وەڵڵا دێڕێكی تێدایە لەسەر تۆ، وتی: ئەوەی نووسیویەتی حاقیدە یان ناقیدە، وتم:كەژاڵ حاقیدە،وتی:من نموونەیەكت بۆ دەگێڕمەوە كوڕێكی گەنج لەسەر قەبران دەبێت بە مەلا، دەڵێت مامۆستا ئەگەر یەكێك مرد لەپێشەوە بڕۆیت یان لەدواوە بڕۆیت باشترە دیارە گەنجەكە تاقەتی ئەوەی نییە لەگەڵ تەرمەكە بڕوات مەلاكەش دەڵێت كوڕی باوكم گرنگ ئەوەیە لەتابووتەكەدا نەبیت، كەژاڵیش دەڵێت: من سنووری كوردستانم تێپەڕاندووە كەوتوومەتە ناو دووەلی عەرەبییە وە زیاتر لە 190 نووسینیان لەسەر نووسیوم زیاتر لە 45 كەس بەس دكتۆر و پڕۆفیسۆر و ئوستازی زانكۆ لەسەریان نووسیوم تازە دێن بەدێڕێك نەقدی من دەگرن، وتی دیارە لەشۆڕشدا لەخەباتدا قارەمانی جوان جوان دروست دەبیت، بەڵام لە شیعردا ناتوانرێت قارەمان دروستبكرێت ئەگەر كەسەكە خۆی بەرهەمی شیعری جوانی بڵاونەكاتەوە، لەهەموو تەمەنیدا لەوانەیە خۆتان بزانن رۆژێك لەرۆژان وشەیەكی زبر وشەیەكی بەرزی و نزمی بەهیچ كەسێك لەم كۆمەڵگەیە نەوتووە، چونكە هەر ئەدەبەكەی خۆی وابووە كچێكی بێدەنگ بووە، رقی دنیاشی لەراگەیاندن بووە نەك لەوەی شت بنێرێت بۆ رۆژنامەكان بڵاوبكرێتەوە رقی لەراگەیاندن بووە لەبەرئەوەی كە دەركەوێت، دەڵێت: هەموو دەركەوتنی مرۆڤ رەنگە لە 30% راستبێت 40%راست نەبێت بۆیە من ناتوانم 100%بەراستگۆی لەراگەیاندن بدوێم، بۆیە من ناچمە بەردەمی كەناڵەكانی تەلەفزیۆن، لەبەرئەوە بوو بەكەمتر لەتەلەفزیون دەردەكەوت، بەڵام لەرۆژنامەو گۆڤارەكان زۆر بەباشی رێزیان لێدەگرت‌و شیعرەكانی بڵاودەكردەوە، زیاتر لە 200 خەڵاتی بەس دووەلی عەرەبی لەلایەك، رەنگە ئێستا 30 خەڵاتیم هێنابێت، برادەرانی بەڕێز ماڵی منیان بینووە ئەوە (كاك جەوادە، مامۆستا ئیبراهیم)ە زۆر لەو برادەرانەی دیكە كە ئێستا ناوەكانیانم لەخەیاڵ نییە هەموو ژوورەكەی كەژاڵ پڕە لەخەڵاتی دووەلی عەرەبی زیاتر لە100 خەڵاتی خۆشمانی وەرگرتووە، ئەرشیفەكەی زیاتر لە 7 دەستنووسی شیعری نووسیوە هێناومە، زیاتر لە 150 شیعری فارسی وەرگێڕانی بۆكراوە كەبرای بەڕێزم كاك(جەواد حەیدەری) خەریكییەتی، شیعرەكانی كراوە بە ئەمازیخی كە پێم وانییە لە هەموو كورددا تا ئێستا شاعیرێك هەبێت لە وڵاتی جەزائیر شیعرەكانی كرابێت بە ئەمازیخی، شیعرەكانی دیكەشی بۆ سەر زمانەكانی دیكە هەمووی وەرگێڕدراون، لەژیانی تایبەتی خۆیدا ئافرەتێكی بێدەنگ، بەڵام پڕبوو لە نووسین، من زۆر جار پێم دەگووت بۆ دەنووسیت كەشیعر دەنووسیت هەست دەكەم هەمیشە سەلیقەیەكی جوان پڕبایەخ بێت، دەیگووت: رێبوار من تازە لەبەرئەوەی لەزمانی كوردی شارەزام یان باشم شیعر وەكو پەموویەك یاخو لۆكەیەك وایە بەدەستمەوە ناهێڵم شیعر لەدەستم رابكات،هەموو شیعرەكانیشی لەكۆپلەی بچووك بچووكدا هۆنیوەتەوە، ئەو هۆنینەوەیە وای لێكردووە كەوا بەم شێوەیە شیعرەكانی بڵاوبكرێتەوە، زیاتر لە 600 رۆژنامەی دووەلی عەرەبی كە ئەمە سێ ئەرشیفییەتی هێناومە شیعرەكانی بڵاوكراوەتەوە، زیاتر لە 190 بۆ 200 مەقالەی لەسەر نووسراوە، لەنێوەندەكەدا حورمەتێكی رێزێكی ئەدەبێكی خۆی بەجێهێشتووە هەروەكو بنەماڵەكەش بنەماڵەیەكی بەڕێزن چوار برای هەر مودەریسی ئینگلیزی‌و سەرپەرشتیاری پەروەردەیین، كاك ئاریان كە كوڕی خوشكییەتی خۆتان دەزانن كە قەڵەمێكی جوانە، من هەرگیز لەچاكەو خۆشەویستی‌و وەفای ئێوە دەرناچم من كە هاتوومەتەوە كوردستانی نوێ ئەم كۆڕە پێشكەش دەكەم هەمووی وەفاكەی بۆ ستافی كوردستانی نوێ دەگەڕێتەوە، بەڵام لەناو هەموویاندا كاك(مەریوان مەسعود)م لەبیرناچێت، كاكە(قەرە)م لەبیر ناچێتەوە كاك(محەمەد كەریم) لەبیرناچێت وە كاك(ستران عەبدوڵڵا)شم قەت لەبیرناچێت، من لەنەخۆشخانەبووم لەلای كەژاڵ كاك(ئیدریس عەلی) تەلەفونێكی كرد وتی: رێبوار لەكوێیت، وتم: لەنەخۆشخانەم، وتی: حەزەكەم بێم بۆلای دێم بۆلای، وتم: من ناتوانم هیلاكم، وتی: وەرە بۆلام، كەچووم بۆلای وتم فەرموو وتی:رێبوار بەیانی هەواڵی نەخۆشیەكەی كەژاڵ لەكوردستانی نوێ بڵاودەبێتەوە دیارە تۆش نیگەرانییەكت هەیە لەحزبەكەی خۆت، وتم: نیگەرانییەكانی ئێمە هەمیشە ئەوە بووە حەزمانكردووە ئەم حزبەی ئێمە ئەوەندە جوان بێت لەبەرئەوەی هەزاران پیاوی جوان لەڕیزەكانی یەكێتی نیشمانی كوردستان هەیە، وەكو هەمیشە مامۆستا هەڵكۆ كاك كاوەی حاجی عەزیز كە دادەنیشین قسە دەكەین دەڵێت: هەزاران پیاوی جوان لەناو ئەم یەكێتی نیشمانی كوردستانەدا هەیە، وتی: كاك (ستران عەبدوڵڵا) هەواڵەكە بڵاودەكاتەوە، بەڵام لەوانەیە هەواڵی نەخۆشی كەمێك هیلاكیت بداتێ، وتم: دەستی خۆش بێت كاك ستران، دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵەكە كاك(عیماد ئەحمەد) قەت لەبیرم ناچێت كاك موحسینی عەلی ئەكبەر بەدوایدا ناردم بۆ هەولێر، وتی كەژاڵم بۆ بنێرە بۆ ئەڵمانیا یان بۆ ئەردەن، وتم: من شارەزای ئەو شوێنانە نیم، وتی: بۆم بەرە بۆتوركیا، ئیتر بردم بۆ تووركیا ئەو چوارساڵ پێنج ساڵە تەندروستی زۆر باش بوو كە ئەمە هەمووی بۆ هیمەت‌و رێز‌و حورمەتی ئەم مرۆڤە بەرێزانە دەگەڕێتەوە، نامەوێت زۆر لەسەر ژیانی كەژاڵ بدوێم، بەڵام رۆژێك تەلەفونێك لە سكرتاریەتەوە هات دەڵێت: خوالێخۆشبوو جەنابی مام جەلال داوای كەژاڵ دەكات،وتم: بەسەرچاو، دیارە یەكەم كەس كەژاڵ بوو چوو بۆ لای زۆر رێزی گرت زۆر حورمەتی گرت پێی گوت: چیت دەوێت من سەرۆك كۆمارم بۆت دەكەم، كەژاڵ وتی: بەس ئاوات دەخوازم چاك بیتەوە و من هیچ شتێكم ناوێت، بۆ ئەوەی بشزانن خودا شایەتە نە كەژاڵ خاوەنی خانوو بووە نە سەیارە نەخاوەنی پارە نەخاوەنی زێڕ نەخاوەنی كۆمپانیا، ئەوەی منیش هەمە لەژیانی خۆمدا خانوویەكی 94 مەتریە لەگەڵ ئەو منداڵانە تێیدا دەژین، تەقاوتیەكەشی هەمووان دەزانن 200 هەزاری بۆ دەرچووەو لەگەڵ ئەو موچەیەی كەخۆم هەمە، دوو كچەكەشمان هەردووكیان دەرچووی زانكۆن و هێشتا دانەمەزراون، كورەكەشمان لەپۆلی سێی ئامادەییە، رێزو حورمەتم هەیە بۆ رۆژنامەی هاوكاری و رۆژنامەی ئاسۆ كە ئەمانە لەوێوە توانیان كەژاڵ بە دنیای ئەدەب‌و نووسین بناسێنن، چاوی یەك بەیەك خوشك و برابەڕێزەكانم ماچ دەكەم.

بوار نورەدین:
من هاوڕێی منداڵی رێبوارم هەردووكمان لە قەڵادزێ گەورە بووین كەژاڵیش یەكێك بووە لەخوشكەكانم هاوڕێی خوشكەكانم بووە زۆر تێكەڵێن لەگەڵیان، دوای مردنی كەژاڵ من پێم خۆشە ئاماژە بەدووخاڵ بدەم، یەكێكیان ئەوەیە كە من وەكو بیۆگرافێك حەزم كرد خزمەتێكی كەژاڵ بكەم چوومە ماڵەكەیان ویستم بیوگرافیایەك بۆ چلەكەی یان بۆ ساڵ وەختەكەی ئامادەبكەم، كەبەرهەمەكانیم بینی كە خەڵاتەكانیم بینی كە ئەو هەموو بابەت‌و وتارەم بینی لەسەر كەژاڵ نووسراوە بە زمانەكانی فارسی‌و عەرەبی‌و كوردی‌و …. هتد، من شەرم دایگرتم ئەو رۆژە من تەریق بوومەوە بەمانای كەلیمە هەستم بەشەرمەزاری كرد، دووەمیان من دەستخۆشی لەكاك رێبوار دەكەم‌و هیوادارم هەموو هاوسەرێك چ ژن بێت یان پیاو ئەوەندە دڵسۆزبێت بۆ هاوسەرەكەی، چونكە رێبوار جگەلەوەی كە لەكاتی ژیانی كەژاڵداو لەدوای ژیانی كەژاڵیش رێبوار هیچ كەم تەرخەمییەكی نەكردووە من هەمیشە دەستخۆشیم لێكردووەو هەمیشەش دەستخۆشی لێدەكەم، دەشزانم بارەكەی زۆر گرانە دەستی هەموولایەك خۆش بێت.

د. كارزان محەمەد:
حەزدەكەم سەرەتا ئاماژە بە خاڵێكی زۆر گرنگ بدەم لەمێژە باس لەوەدەكرێت ئایا شاعیر‌و دەق، مەرجە پەیوەندییان بەیەكەوە هەبێت؟ چونكە ئێمە زۆر نووسەر و شاعیرمان بینیووە خۆیان شتێكن‌و دەقەكانیان شتێكی ترە،بەڵام خۆش بەختانە (كەژاڵ ئیبراهیم خدر) لەناو دەسەڵاتدا بوو ئەو نەرموو نیانی‌و ئەدەب‌و حورمەت‌و رێزگرتنەی لەوم بینیوە لەكەم كەسم بینییوە، دووەمیش كەژاڵ ئیبراهیم خدر چەندە ئازایەتی خۆیەتی ئەوەندەش ئازایەتی بنەماڵەكەیەتی جێگەی شانازین‌و یەكێكن لەهەرەبنەماڵە بەئەدەبەكانی ناوچەی پشدەر كە بنەماڵەی كەژاڵن، لەسەر وەختی گرانیدا بوو برای مامۆستامان بوون‌و یەكێكیان بەڕێوبەرمان بوو خوێندكار دەبوو لەو دوو مامۆستایەوە فێری ئەدەب‌و حورمەت بێت، فێری ئەدەبی خوێندنەوە بێت‌و فێری زۆر ئاكارو رەفتارو شیرین بێت،سوپاسی كاك رێبواریش دەكەم كە زۆر وەفادارانە بووە بۆ خێزانەكەی،یاخوا گۆڕەكەی پڕ لەنوور بێت‌و دڵنیام لە ناخی هەمووماندا دەژی، دەستان خۆش بێت.

رەهبەر سەید برایم:
زۆر سوپاس بەراستی كۆڕێكی غەمگینی بوو بەداخەوە،كەژاڵ خان شاعیرێكی قەڵەمێكی ژنانەیە نەك لەكوردستان،دەتوانین بڵێین گشتگیریشە، چونكە دەیان نوسەری عەرەب لەسەری نووسیوە، فارس لەسەری نووسیوە، ئەوەی بەلامەوە سەیرە لەكوردستانی خۆشماندا لەناوچەی خۆشمان لەزۆنی سەوز ئەوەندە گرنگی بە كەژاڵ نادرێت جارنییە لەهەولێر باسی كەژاڵ نەكرێت، سەیرم لێدێت هەموو ژیانی لێرە بووە، بەڵام كەمتر لێرە لەسلێمانی باسدەكرێت‌و گرنگی پێدەدرێت، من دەمناسی جارێك لەگەڵ كاك رێبوار بوو پێم وت: ئەو شیعرە نوێیەت بڵاوبۆتەوە بەراستی زۆر زۆر جوان بوو شتێكی نموونەی بوو، ئەو وتی: هەموو ئەو شیعرانەم لەژێر سێبەری كاك رێبوارە هەموو ئەو هانم دەدات‌و یارمەتیم دەدات، ئەمەش كەم جار هەیە پیاو یارمەتی ژن بدات، شاعیرێك بوو جێگەی نرخ و بایەخ بوو پێویستە گرنگی زیاتری پێبدرێت سوپاس.

جەواد حەیدەری:
هەڵبەتە من بیرم چوو ئاماژە بەوەبدەم یەكێك لەخاڵە جوانەكان لەشیعری خاتوو كەژاڵ ئەوەیە بەپێچەوانەی ژنە فێمێنیسمەكانی كورد دژایەتی پیاو ناكات، لە جێگەیەكدا دەڵێت: تۆزیندانی داب‌و نەریتیت‌و من زیندانی ترس،ئەو دژایەتی كردن نییە،چونكە هەندێك لەخاتوونەكان پێیان وایە كە دژایەتی پیاوكرا دەگەن بە مافەكانیان، یەكێك لەخاڵە جوانەكانی ئەوەبوو،شتێكی تریش دەبوایە ئاماژەم پێبكردایە،لەكۆمەڵگەی كوردی، ژن بوون بۆخۆی تاوانێكی زۆرقورسە، بەپێی كەلتووری ئێمە،چونكە ئێمە بەداخەوە لەكۆمەڵگەی كوردی بەخێو دەكرێین هەتا پەروەردە بكرێین، ئێمە دەبێت لەنێوان بەخێوكردن‌و پەروەردەكردن جیاوازییەك دابنێین، لەشوێنێكدا ئاماژەدەكات دەڵێت: فێری پێكەنینم مەكە من تەنها لەزمانی گریان تێدەگەم. لەكۆمەڵگەی ئێمە زۆر جار دایك خۆی قوربانییە، قووربانییەكی تریش پەروەردە دەكات یان بە خێوی دەكات.

نەوزاد ساڵح:
ئەوەی دەمەوێت لەم موناسەبەیەدا بیڵێم ئەوەیە كە كەژاڵ خان ئەوەندە بەسە كە بوترێت شاعیرێكی گەورەی ریزی ئافرەتانی كوردستانە، لەكاك رێبوار داوادەكەم لەم جۆرە موناسەبانەدا سوپاسی هیچ كەسێك نەكات سوپاسی كەژاڵ خۆی نەبێت، چونكە ئەگەر ئەو بەهرەدارێكی خاوەن قەڵەمەی داهێنەرانە نەبوایە لەسەر لاپەڕەكانی رۆژنامەكان‌و لەدەزگاكانی راگەیاندن كە دەنگی شاعیر دەگەیەنێت جێگەی نەدەبوەوە زۆر سوپاس.

عەبدوڵڵا عەباس:
سوپاس‌و ڕێز بۆ ئەم دەزگا جوانە، كە هەستاون بەم بەیانیە گوڵبارینەی بۆ كەژاڵی شاعیر دەبێت، باسی عیشقی كەژاڵ‌و ڕێبوار بەشێوەیەك بكرێت كە بۆ هەتا هەتایە بمێنێتەوە، وەفای ڕێبوار بۆ كەژاڵ سۆزی كەژاڵ بۆ ڕێبوار ئەمانە دەبێت بوترێت، هەروەها شانازیە بۆ ئێمەی ڕۆژنامە نوسانی ئەو سەردەمە كە توانیبێتمان بەرهەمی ئەو شاعیرە لاوانە بگەیەنین‌و لەسەر لاپەڕەی ڕۆژنامەكان بڵاویان بكەینەوە، وەكو رۆژنامەی هاوكاری‌و ئاسۆ كە دەورمان هەبوە تیایا هەر وەها من خۆم بە بەختەوەر ئەزانم كە چەندین پۆستەرە شیعری كەژاڵم كردوە بە عەرەبی و لەگۆڤارو ڕۆژنامە عەرەبیەكان بڵاو بونەتەوە‌و هەر وەها لە لاپەڕەكەی خۆشمدا.
تێبینیەكی زۆر كورت لەسەر قسەكەی كاكە بۆتانی كە وتی: من هیچ پێناسەیەك ناكەم بۆ شیعر من بەپێچەوانەی ئەوەوە ئەڵێم هەموو وەسفێكی جوان بۆ شیعر دروستەو سوپاس.

محەمەد ساڵح بەرزنجی:
زۆر سوپاس بۆ ساڵۆنی كوردستانی نوێ، رۆحی كەژاڵ شادبێت، بەپێی ئەوەی ئێمە پێكەوە لەمەكتەبی رێكخستن بووین، هەم لەگەڵ كاك رێبوار هەم لەگەڵ كەژاڵ خانیش خوالێی خۆشبێت، لەنزیكەوە یەكترمان دەناسی دیوانەكەشم لایەو خوێندووشمەتەوە، هەر ئەوكات كاك رێبوار خۆی شایەت حاڵە گفتووگۆیەكمان كرد وتم: كاك رێبوار ئەم قسەیە بۆ ئەوەناڵێم تۆغیرە بتگرێت، بەڵام ئەگەر كەژاڵ كورد نەبوایە لەهەر ئایین‌و نەتەوە‌و وڵاتێكی تر بژیایە شتێكی زۆر گەورەی بۆدەكرا، من نازانم ئەوكاتە وەزیری رۆشنبیری تاچەند لێپرسینەوەی كرد تاچەند لێپرسینەوەی بۆ بەرهەمەكانی كەژاڵ ئیبراهیم خدر كرد، بەڵام كەژاڵ هەم ئەزموونێكی جوانی هەبووە هەم مرۆڤێكی زۆر گەورەبوو، لێرەشەوە سوپاسی كاك رێبوار دەكەم وەكو مرۆڤێك بۆ وەفای خۆی بەرامبەر بەكەژاڵ ئیبراهیم خدر روحی شاد بێت دەستخۆشی لەهەمووتان دەكەم زۆر سوپاس.

شێخ رەئوف:
من وەكو خۆم ناڵێم شیعرم زۆرە یان شیعرم هەیە، بەڵام سوودم لەكۆپلە شیعرێکی كەژاڵ خان كردوە، لەناو شیعرەكانیا كە هی ئافرەتان زۆربەی كتێبەكانیانم هەیە، یەكەم كتێب لەبەرچاوم هەمیشە كەژاڵێكە ئاوەنگی تكانی گوڵەكان هەر زۆر زۆر پڕە لە پۆستەرە شیعری جوان‌و هەمیشە دڵم پێی كراوەتەوە‌و زۆر جاریش ئەگەر بێتاقەت ببم ئەو كتێبە دەرئەهێنم ئەیخوێنمەوە، وە من دوا قسە ئەڵێم ئەگەر كەژاڵ زیندو بوایەتەوە چی بۆ كاك ڕێبوار كردایە كە هەتا ئێستا فرمێسکی وشك نەبۆتەوە ئەو پیاوە، بە خۆشحاڵیەوە كە ئێمە لێرە دانیشتوین وەك‌و ماتەمینی وایە بۆ كتێبە جوانەكانی كەژاڵ خان . زۆر سوپاستان دەكەم

مەریوان قەرەداغی:
سوپاستان دەكەم من بە پێچەوانەی هاوڕێیانی پێش خۆم، هەڵبەتە ئێمە هەمومان ئەو بانگێشت نامەیە بۆمان هاتووە لۆگۆی ئەم كتێبەی لەسەر بووە حەزم ئەكرد ئەگەر بۆ یەك دەقەش بێت دوای باسێكی ئەم كتێبە بكرایە گوایە چۆن چاپ كراوە‌و چۆن ئەگاتە دەستی ئێمە سوپاسی ئەكەم
من تەنها دەقێكی ئەخوێنمەوە ئەگەر كات لە بەڕێزتان نەگرم( هەڵبەت لەشەوە تاریكەكانی ژیان خەم دەنوسمەوە ) دەقێكی هەیە بەناوی (گریانی وشەكان ) بەیانیت باش گەورەترین ئازار و جوانترین بەختەوەری،بەیانیت باش پیرۆزترین ناو، پاكترین ناونیشان بەیانیت باش، بمبەخشە تۆ هەرگیز ناتوانی بەدوای ئەو ڕاستیەیا بگەڕێی كە لەناخی مندایە، بۆیە ناشارەزای لەدنیای بئ ئاگا نوغرۆ بوی بەیانیت باش، تۆ هەرگیز ناسكی ئاورنگی سەر گوڵی سەر گەڵای گوڵەكانت نەبینیووە بەیانیان پێی بڵێی سپێدە باش، تۆ ناخێكی وا بێگەردت نەبینیوە پێی بڵێی وەرە بەیانیت باش، بەرگێكی سپی سپی بە باڵات ببڕم‌و بمبەخشە دەمویست چڵە مێخەكەكانی سەر ڕێگاو ڕەیحانە ڕشەكانی و نێو پەنجەم شاباشی وەفاداریت پێ بسپێرن، من دەمویست دڵۆپێ لەخوێنمت سوراو بێت لێوانم سور بكا و لێوانت سور بكا‌و ئەمە ئەم خەونە ترسناكەیە كە ترساندومی ئەو شمشێرە ژەهراویە كە هەڕەشەی كوشتنم لێ دەكات بەیانی‌و باش، تۆ هەرگیز نەتزانی لوورەی ڕەشابا سامناكترە یا خوڕووی ئاو، دڵی پەپولەیەك ناسكترە یان پەڕەی گوڵێكی هەڵوەری‌و نەتزانی پێناسەی تەمەنی بەهار و پایز لەیەك جیا بكەیتەوە بەیانی‌و باش تێ ناگەی حیكمەتی باران لەچیدایە گوڵە گەنمەكان بۆ لە تینوێتیدا دەخنكێن دەنكە تەسبیحەكانی روحم دەهۆنمەوەو دامە دەستت زكری پێ بكەی، پێم وابوو دەروێشی دڵەكەمی شیلەی گوڵكانم كۆ ئەكەیتەوەو بە دیاری دامە دەست وام ئەزانی هەنگێكی عاشقی تۆ بە چاویلكەی ڕەشەوە دەڕوانیتە دەوروبەر بۆیە چاوەكانت هەموو جیهان بە تاریكی دەبینن بەیانی‌و باش، تۆ خەوتی لەباوەشی ئازارێكدا سەر خەوێك دەشكێنی بۆیە خەو بەچاو و تفەنگ و شمشێر‌و چەقۆوە دەبینی تۆ زیندانی ناو ماڵێكی دەتەوێ ناوێری قفڵەكەی بشكێنی دەتەوێ فێری تەمەڵی ببیت وەڵامەكان نازانیت، من ناتوانم لەو بەرزیە هەور لەئاسمان داگرم و تكا بكەم ببارێت بەسەرما، من ناتوانم بە ڕوبار بڵێم شەپۆ لەكانت بەرەو دواوە بگەڕێنەوەو بەپایز بڵێم گەڵاكانی تەمەن ڕاگرە و تاڵەكانی قژ مەوەرێنە بەیانی‌و باش، نابێت بەفر سپێتی خۆی ون بكات و بەرەو رەشی ببارێ وەرە دەستم بدەیە تا فێرت بكەم وانەی میهرو پاكیزەی لەنێو دەرونتا پڕ سۆزەكانتا بخوێنمەوە ئەو دەستانە بناسە بۆ سێبەری باڵات دەگەڕێن تا لێت بدزن‌و لەژێریا پشوو بدەن، تۆ خۆت ون مەكە پێناسەی خۆت بیر نەچێتەوە، چڵێك نێرگزی دڕكاوی دەیانەوێ خوێنت بمژن، گوڵەكان دەیانەوێت سەمات بۆ بكەن من دەمەوێ لەسنگمت بدەم بۆنت بمژم یەكە یەكە گەڵاكانت لەنێو دەما بتوێنمەوە بەیانی‌و باش، زۆر سوپاس.

مامۆستا برایم رەئوف:
بەڕاستی واتایەكی گەورەی هەیە كە ئەمڕۆ لەم كۆڕە كۆبوینەتەوەو لەسەر شیعرە جوانەكانی خاتوو كەژاڵ قسە دەكەین، سوپاسی كاك ڕێبواریش دەكەم سوپاس بۆ ئەو پیاوە بەڕێزەی كەوەسفێكی كرد وتی:» فرمێسكەكانی وشك نەبۆتەوە ئەوە گەورەترین وەفا‌و گەورەترین قسەیە لای من، بەڕاستی من بەش بەحاڵی خۆم دوو پەڕەیەكم لەسەر نوسیووە، ناكرێ دوو پەڕە لەسەری بنوسیت‌و دوو وشەی لەسەری نەڵێی، یەكێكیان باس لەوە ئەكەم بەڕاستی ئەو وەفادارییەی لای عەرەبەكان هەبوو بمبەخشن ئەم قسەیە ئەكەم هەرگیز لای كوردەكان نەبووە ئەو شارەزایەی لای كەسایەتیە عەرەبەكان هەبوە هەرگیز لای كوردەكانی خۆمان نییە‌و وە جارێ ناشبێت‌و زۆری ماوە پێیان بگەین، بەڕاستی لای ئێمە تا ئێستا ناقدمان نییە بەقەناعەتەوە ئەیڵێم شیكەرەوەی شیعرمان نییە،ئێمە ئەگەر بمانەوێت خاتوو كەژاڵ بناسین ئەو شتانەی عەرەبەكان بخوێنینەوە كە لەسەریان نوسییوە نەك ئەوانەی خۆمان، خاتوو كەژاڵ ئەگەر قسەی لەسەر بكەیت یەكێكە لەوانەی ئەگەر لە سەر شیعرەكانی بوەستین ئەوەتا یەكێك لە بەتواناكان لەو كەسانەی لە ئەدەبا شارەزان ناوی خاتوو كەژاڵ لەگەڵ فەروغا ئەهێنێ نابێت بەراوورد بكرێت لەگەڵ هیچ كەسێكدا، بمبوورن تا ئێستا هیچ ئافرەتێكی كورد نەگەشتۆتە ئەوەی كە لەگەڵ فەروغا بەراورد بكرێت، هیوادارم لای خۆمانە لای خۆمان ناقد دروستت ببێت هیوادارم زیاتر لەسەر خاتوو كەژاڵ بنوسرێت.

جەواد حەیدەری:
دەستخۆش مامۆستا برایم، وەك روونكردنەوەیەك لەناو نوسەرەكانی كوردا زۆری لەسەر نوسراوە (ژنێك لە پەلكە زێرینە) سێ بەرگە 52 كەس لەسەریان نوسیووە، ئەو قسەی جەنابت بۆ خاتونەكان راستە تەنها دوو خاتون لەسەریان نوسیووە، ئەمە بەرگی یەكەمیەتی دووەم و سێیەمیشی ماوە، من شاهیدی ئەوە ئەدەم من لە ڤیستیڤاڵی گەلاوێژ كۆمەڵێك شیعریم كرد بە فارسی كە پاشكۆكەی گەلاوێژ دەرچوو ئەو رۆژەی دانیشتنی فارسەكان بوو لەسەر ئەوە قسەیان كرد. ئەو شیعرانەشی كە كورت بوون خوێنرایەوە، یەكیان باسی فروغی كرد، كۆمەڵگای كوردی كۆكەڵگایەكی حاشایە كۆمەڵگایەكی ئیعترافی نییە پێچەوانەی كۆمەڵگای مەسیحی، مرۆڤ لەوی هەر تاوانێك دەكات دەچێتە بەردەم قەشەكەو ئیعتراف دەكات، بەڵام كۆمەڵگای ئێمە كۆمەڵگایەكە حاشا دەكات كارەكەشی كردبێ دەڵێ نەمكردووە، ئەو شیعرەی كە باسی فروغی لەسەر كرا. ئەڵێت:
بیرمە ئێستەش كە منداڵ بووم دایكم پەنجەی شادمانی رادەوەشان، بەدەنگی دەرز پێی دەوتم ئەتۆ كچم مەچۆ بۆ ئەوی شەرمە، ئەو لایەش شوورەییە نەكەی بچی، كە گەورە بووم پەنجەكانم فێریان كردم ئەو پەنجەی هەڕەشەیە بشكێنم لە كچەكەمی راوەشێنم.
ئەگەر كەسێكی بیانی بێتە ئەم وڵاتەوە هیچ شتێك نەخوێنێتەوە ئەم دوو دێڕەی كەژاڵ بخوێنێـتەوە ئەزانێ پێگەی ژن لەم كۆمەڵگایە چۆنە.
نیشتمانەكەم شەقامەكانی پڕن لە بۆنی ترس، دەستەكانی پڕن لە بۆنی خیانەت،زمانەكانی پڕن لە درۆ، ئەم نیشتمانە ناوی بنێن چی؟.

سەربەست كەركوكی:
لەقسەكانی رێبوارەوە دەست پێبكەم، باسی ناقدو حاقدی كرد من بەئەندازەی ئەوەی ئاگام لە لایەنە ئەدەبیەكانی رۆژنامەكانی خۆمان هەیە ئەوەی تێبینم كردووە بە بەراورد لەگەڵ ساڵانی هەشتا بابگەڕێنەوە ساڵانی كاروان‌و رۆژی كوردستان‌و رۆشنبیری نوێی‌و ئەوانە، تێبینی ئەوەم كردووە ستیەكی زۆر بەرچاو هەیە لە حەقلی نەقدی ئەدەبی بەشێوەیەكی گشتی بەتایبەتی شیعرەكان بۆیە تێبینی ئەوەم كردووە ئەوانەی كە دەنوسرێن لەرەخنەگرتن لەچیرۆكێكدا جۆرە شێوازێكی برادەرایەتی تێدایە، من مەبەستمە دیوانی فڵانی برادەرم بەرز بكەمەوە لە دونیای ئەدەبدا، ئەمە واقیعێكە هەمومان تیا ئەژین‌و دوورو نزیك هەستمان پێكردووە، بە كورتی ئێمە ئەمڕۆ نەقدی ئەدەبیمان نییە،ئیتر پێویست بەراوورد بكرێت بە ئەدەبی هیچ نەتەوەیەكی تر، لێرەوە دەڵێم ئەم دانیشتنە باشترین دەرفەتە، ئێمە لەمە بەدوا نەقدی راستەقینە بگرین‌و هەنگاوی باش بنرێت.

رێبوار محەمەد یوسف:
سوپاس بۆ خوشك‌و برایانی ئامادەبوو، هەموتان كاك كاروان لە پی یوكەی میدیا ئەو شیعرە لە نۆ رۆژنامەی عەرەبی بڵاوكراوەتەوە هەمویشیم لەلایە، لەسەر ئەو شاعیرو نوسەرانەی كە قسەیان لەسەر شیعرەكانی كەژاڵ كردووە، كاك حەمە سەعید حەسەن ئەمە نوسینەكەیەتی ئەڵێ لەو ژنانەی كەوا ژنانە شیعر دەنوسن هیچیان ناگاتە كەژاڵ، ئەڵێت كە كەژاڵ شیعر دەنوسێ نازانی دنیای كەژاڵ چییەو چی نییە، كاك لەتیف هەڵمەت دەڵێت: دیكتاتۆرێكی پەڕە سپییەكانی عەشقی وشەیە لە جیهانی شیعری ئەتڵەسدا، من ئەگەر نمونەی كۆمەڵێك شاعیر‌و نووسەر بهێنمەوە وەك‌و نەقد، كاك شێركۆك بێكەس لەساڵی 1999 خۆی باسی دەكات لەسەعاتی چاوپێكەوتنەكەی دا، دەڵی تەمەنا دەكەم هەر جارێك كۆڕی شیعر دەگرم لەگەڵ كەژاڵ بوومایە. شیعرەكانی من‌و كەژاڵ زۆربەی كۆپلە بووە‌و زۆر لێك نزیك بووین، خەندە جەزا، لە هۆڵەنداوە دەڵێت: ژنێك لەئاسمان پاكتربووە. كاك تاریق بابان شیعری بۆ وەرگێڕاوە لە ئیمارات بڵاوكراوەتەوە، سەرۆكی یەكێتی نوسەران لە سودان بابەكر، دەڵێت نەمانزانیووە كورد شاعیری ژنی هەیە، لە بەحرەین لە لوبنان دەیان شتی لەسەر نوسراوە كە چۆن ئەو هەڵسەنگاندنەی بۆ كراوە، من 39 دیوانیم بۆ چاپكردووە لەوانەی چاپكراوە پێنجیان یارمەتیان داوم، كاك هەڤاڵ ئەبوبەكر، كا بابەكر دڕەیی، كاك تەها رەسوڵ،یەكێتی نوسەرانی هەولێریش، جگە لەوانە باقی دیوانەكانی لەسەر گیرفانی خۆم چاپكراوە.داواش لەكاك رەهبەر دەكەم وەك حزب دیوانێكی فارسییەكان بێت بۆم بە چاپ بگەێنێ، ئەم كتێبەش لەسەر گیرفانی خۆم چاپكراوە. ئیتر زۆر سوپاستان دەكەم.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ساڵۆنی کوردستانی نوێ

لەچوارچێوەی کۆڕەکانیدا، سەعات 10.30ی سەرلەبەیانی دوێنێ 15/9/2019 ساڵۆنی کوردستانی نوێ ...