سەرەکی » وتار » عه‌بدوڵڵا عه‌باس » درۆ نێو ده‌وڵه‌تییه‌كان و سیله‌ی ره‌حم و شتی دی

روانینی دوێنێ‌ و خوێندنه‌وه‌ی‌ ئه‌مڕۆ

درۆ نێو ده‌وڵه‌تییه‌كان و سیله‌ی ره‌حم و شتی دی

( 1 )

له‌گرێی‌ شه‌سته‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا بوو، كه‌ یه‌كیتی سۆڤیه‌ت و ولایه‌ته‌یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌گه‌رمه‌ی پێشبڕكیدا بوون بۆ گه‌یشتنه‌ دۆزینه‌وه‌ی نهینیه‌كانی بۆشایی‌ ئاسمان و ئه‌ستێره‌كان و ئه‌م كاره‌یان له‌ژێرناونیشانی زانستی و بۆ خزمه‌تی ئینسانی ئه‌كرد و سۆڤیه‌ت له‌یه‌كه‌م هه‌نگاوی ئه‌م كاره‌دا سه‌ركه‌وتنی‌ به‌دیهێناو ( گاگارین) له‌ساڵی‌ 1961 دا له‌ مه‌ودای بۆشایی‌ ئاسماندا به‌كه‌شتی یه‌ ئاسمانیه‌كه‌ی‌ (فۆستك 1) و بۆ ماوه‌ی 108 ده‌قیقه‌ به‌ده‌وری بازنه‌ی زه‌ویدا سووڕایه‌وه‌، دوای ئه‌وه‌ به‌ 9 ساڵ ئه‌مه‌ریكا و به‌ كه‌شتی ئاسمانی‌ ئه‌پۆلۆ 11 (ئارمسترۆنگ)ی‌ له‌ 20 ی‌ ته‌مموزی‌ 1969دا گه‌یانده‌ سه‌رمانگ و پیاسه‌یه‌كی‌ به‌سه‌ر ناوچه‌یه‌كی‌ مانگدا كرد كه‌ وه‌ختی خۆی‌ له‌راگه‌یاندنه‌كه‌دا به‌ (ناوچه‌ی‌ سكوون..!) ناویان برد و به‌سه‌لامه‌تی‌ گه‌ڕایه‌وه‌ سه‌ر ئه‌رز، له‌بیرمه‌ چه‌ند رۆژێ‌ تێپه‌ریبوو به‌سه‌ر راگه‌یاندنی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گه‌شته‌كه‌ی‌ (ئارمسترۆنگ)دا، له‌گه‌ڵ چه‌ند براده‌رێكی‌ رۆژنامه‌نووس له‌ (هاوكاری)دا باسی رووداوه‌كه‌مان ئه‌كرد براده‌رێكمان (ره‌حمه‌تی‌ مه‌جید نه‌دیم) كه‌ شه‌و رۆژ مه‌ست بوو، گاڵته‌ی‌ به‌دنیاو رووداوه‌كانی‌ ئه‌هات، لێی‌ پرسین: ئێوه‌ باوڕتان كردووه‌ كه‌ كرملین و ئیداره‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا بۆ زانیاری زانستی‌ ژیان و دنیای دی‌ غه‌یری‌ ئه‌رز ئه‌م گه‌شتانه‌ بۆ ئاسمانی‌ دوور رێك ئه‌خه‌ن؟ وتمان بۆ نه‌؟ ، ئه‌و رای وابوو كه‌ سۆڤیه‌ت و ئیداره‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا پێشبركێ‌ ئه‌كه‌ن هه‌تا بزانه‌ كامیان زووتر دڵنیائه‌بێ‌، ژیان له‌ سه‌ر مانگ موسۆگه‌ره‌، ئه‌وسا ده‌سته‌و دائیره‌ی‌ خۆیان به‌ كه‌شتیه‌كی‌ ئاسمانیی‌ به‌ره‌و ئه‌و شوێنه‌ كۆچ ئه‌كه‌ن و خه‌ڵكی‌ سه‌ر ئه‌رز ئه‌ده‌ن به‌شه‌رو هه‌موو چه‌كێكی‌ وێرانكاری دژی به‌كاردێنن و كامیان سه‌ركه‌وت له‌ پایته‌ختی‌ مانگه‌وه‌ حوكمی ئه‌رز ئه‌كه‌ن….!!!!، كه‌ ئینسان له‌دووره‌وه‌، ده‌نگ و باسه‌ نزیكه‌كانی‌ په‌یوه‌ست به‌دنیاوه‌ به‌رووكه‌ش ئه‌بیستێ‌، درووستبوونی‌ باوه‌ڕكردن به‌دوور گران نییه‌، (مارك توین) گوته‌نی: هه‌ڵسه‌نگاندنی باش به‌رئه‌نجامی تاقیكردنه‌وه‌یه‌، تاقیكردنه‌وه‌ به‌رئه‌نجامی هه‌ڵسه‌نگاندنی هه‌ڵه‌یه‌… تۆبڵێی‌ هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كه‌ی‌ شیخ مه‌جید له‌ئاسمانی‌ ئارمی‌ خۆیه‌وه‌ هاتبی‌، یان له‌ دووری‌ خه‌ونی‌ به‌ینی‌ ئێمه‌و سووڕانه‌وه‌ به‌ده‌وری‌ ئاسماندا به‌بیانووی، یان (علیم و ئارام)، یان نائومیدی‌ سه‌ر ئه‌رز ؟

( 2 )
ئه‌وه‌ راسته‌ كه‌ به‌كارهێنانی‌ (كۆنه‌په‌رست) به‌رامبه‌ر (پێشكه‌وتوخواز) و (چه‌وساوه‌ی‌ ده‌ست زبر) به‌رامبه‌ر (سه‌رمایه‌دار و ده‌ربه‌گی‌ ورگ زل) له‌ ململانێی‌ فیكری سه‌رده‌مدا بۆ جیاكردنه‌وه‌ی‌ زۆرینه‌ی‌ زیان لێكه‌وتوو، به‌رامبه‌ر كه‌مینه‌ی‌ چاوچنۆكی‌ بازرگان، له‌بازاڕی‌ ئازادا باویان نه‌ماوه‌، دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ (غورباتشوف) ناوێك له‌ناوجه‌رگه‌ی‌ به‌ره‌ی‌ (شورای‌ پۆڵاین)دا رایگه‌یاند، ئه‌و به‌ره‌یه‌ی ئیدیعای‌ نوێنه‌رایه‌تی‌ زۆرینه‌ ده‌كات نه‌خۆشه‌ و بۆ چاری‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌، هه‌روه‌ك په‌ندێكی‌ عیراقی هه‌یه‌ (له‌جیاتی ئه‌وه‌ی ده‌رمان بكاته‌ چاوی‌…به‌ده‌رزی‌ كوێریكرد)، به‌وه‌ش مه‌یدانی‌ بۆ لایه‌نی‌ دی ململانێیه‌كه‌ چۆڵكرد .

ئه‌م رووداوه‌ میژووییه‌ هه‌موو مه‌سه‌له‌ فیكرییه‌كانی‌ ململانێی مه‌یدانی‌ به‌شه‌ریه‌تی شێواندنێ‌ شێوان، كاریگه‌ری (هه‌تا بڵێی‌) خراپیكرده‌ سه‌ر سیسته‌مه‌كانی هه‌موو ئه‌و ململانێیانه‌ی‌ ده‌یان ساڵ و سه‌ره‌ڕای‌ چه‌ندان وه‌رچه‌رخانی‌ تووند له‌ژیانی‌ مرۆڤایه‌تیدا، به‌ڵام پێی‌ راهاتبووین، تا راده‌ی ئه‌وه‌ی، به‌لای‌ به‌ره‌ی‌ زۆرینه‌كه‌یه‌وه‌ به‌های باڵا بوون، له‌ پیرۆزیی‌ په‌یوه‌ندی‌ و سوودی‌ زۆرینه‌دا، نوورداییه‌كه‌ی ئه‌و به‌هایه‌ی بۆ ئه‌پاراستن .
دوای چۆڵبوونی‌ مه‌یدان بۆیه‌ك لایه‌نی لوتكه‌ی هێز، خاوه‌ن فیكره‌كانی‌ راهێنانی‌ به‌شه‌ریه‌ت به‌وه‌ی‌ گوایه‌ خۆسه‌پاندنی ئه‌و تاكه‌لایه‌نه‌، زامنی‌ ئارامیانه‌، هاتن و سیسته‌می‌ نوێی‌ نێوده‌وڵه‌تانیان داهێنا، ئه‌و ئاراسته‌یه‌یان به‌لای كۆمه‌ڵانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست (هه‌مووجار بیرتان ئه‌هێنینه‌وه‌ ئێمه‌ به‌شێكین له‌م ناوچه‌یه‌) نیازێكی‌ دیاریكراوی بۆخۆی دیاریكرد ئه‌ویش هه‌ڵته‌كاندنی‌ (سیله‌ی‌ ره‌حم)ه‌ له‌ په‌یوه‌ندی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیدا و ،له‌گه‌ڵیا، كه‌وتنه‌ خستنه‌كاری به‌هێزترین هه‌ڵمه‌تی‌ راگه‌یاندنی‌ ره‌نگاوره‌نگ به‌ناونیشانی‌ (عه‌وله‌مه‌ – جیهانگیری‌) و لای هوشیارانی‌ قه‌وم و قیله‌ی‌ (كۆنه‌په‌رست)، هه‌رله‌سه‌ره‌تاوه‌ دیاربوو، نیاز له‌و (گه‌رده‌لووله‌ ره‌نگاو ره‌نگه‌) هه‌ڵته‌كاندنی خووی په‌یوه‌ندی‌ تاكی‌ كۆمه‌ڵه‌ (لێره‌) كه‌ تیشكی سه‌حه‌ر لێوه‌ی چاوی هه‌ڵهێنا .!!

•دوا وێستگه‌ :

زۆرجار رووئه‌دا ئه‌سبابی بچوك ئه‌نجامی گه‌وره‌ی ئه‌بێ‌، له‌ده‌ستدانی بزمارێ‌ له‌ ناڵی ئه‌سپێك، ناڵه‌كه‌ په‌ك ئه‌خات ..!، له‌ده‌ستدانی‌ ناڵێك ئه‌سپێك له‌ده‌ست ئه‌دات ..! له‌ده‌ستدانی‌ ئه‌سپێك، سوارێكی‌ جوامێر له‌ده‌ست ئه‌دات …!! / بنیامین فرانكلین

 406 جار بینراوە