سەرەکی » دۆسێ » راگەیاندنی ״رێکەوتنی سەدە״ بۆ ئاشتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

عەرەب بە دڵی نییە

راگەیاندنی ״رێکەوتنی سەدە״ بۆ ئاشتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

پلانی ئاشتی بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كە بە «رێکەوتنی سەدە» ناودەبرێت، لەلایەن ئەمریكاوە راگەیەندرا و خاڵە سەرەكییەكانی خرایەڕوو، بەڵام ئەو پلانە لەلایەن فەلەستینییەكان و وڵاتانی عەرەبییەوە رەتدەكرێتەوە و پێیانوایە خواست و ئامانجەكانیان لەو بارەیەوە ناهێنێتەدی.

راگەیەندنی «رێکەوتنی سەدە»
سەرۆكی ئەمریكا “رێکەوتنی سەدە” بۆ چەسپاندنی ئاشتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست ڕادەگەیەنێت و دەڵێت، فەلەستینییەكان شایەنی ژیانێكی باشترن، ئیسرائیلیش لەمڕۆدا هەنگاوێكی گرنگی بەرەو ئاشتی هەڵناوە، بۆیە لەو ڕووەوە سەرسام بە هەنگاوەكانی ئیسرائیل.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە 28ی كانوونی یەكەمی 2020، لە كۆنفرانسێكی ڕۆژنامەوانی هاوبەش لەگەڵ بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل لە دوای شیكردنەوەی هەندێك لە وردەكارییەكانی پلانی ئاشتی بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كە بە “رێکەوتنی سەدە” ناودەبرێت ڕایگەیاند”فەلەستینییەكان شیاوی ژیانێكی باشترن و بۆ چەسپاندنی ئاشتی و هەنگاونان ڕووەوە ئەو ئاراستەیە، سەرسامم بە هەوڵەكانی ئیسرائیل”، ئاماژەی بە پشتیوانی نەتانیاهۆش كرد لە “رێکەوتنی سەدە”.
هەر لە قسەكانیدا، ترەمپ ڕایگەیاندبوو”من بۆ ئەوە هەڵنەبژێردراوم خۆم لە بڕیارە قورسەكان بدزمەوە، دەبێت ڕێڕەوی ئاشتی ببێتە بناغەی ئاشتی بۆ كۆتایی هاتنی ناكۆكییەكانی نێوان ئیسرائیل و فەلەستینییەكان، بۆیە پێویستە فەلەستنییەكانیش خۆیان نەخەنە نێو توندڕەوی و تیرۆرەوە”، پلانەكەشی بۆ ئاشتی بە ڕێككەوتنێكی مێژویی وەسفكرد.
سەرۆكی ئەمریكا لە بارەی پرۆژەكەوە وتی:”قودسی شەرقی بەپێی پلانە نوێیەكە دەبێتە پایتەختی فەلەستینییەكان و هەر لەڕێی پلانەكەی ئەوانەوە یەك ملیۆن هەلی كار بۆ فەلەستینییەكان دەڕەخسێت كە لەئێستادا لە حاڵەتێكی هەژاریی ترسناكدا دەژین”.
بە گوتەی سەرۆكی ئەمریكا، ئامانجیان لە پرۆژەكە بەدیهێنانی ئاشتی راستەقینەیە، سوپاسی سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیلیشی كرد كە پێشوازیی لە پێشنیارەكە كردووە و ئامادەیی خۆی بۆ سازش و دانوستانە لەپێناو ئاشتیدا دەربڕیوە.

هەڵوێستی سەرۆكی دەسەڵاتی فەلەستینی
لەبەرانبەر راگەیاندنی پلانی ئاشتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، بەبێ‌ بەشداریی عەرەب لە داڕشتنەوەی پلانەكەدا، سەرۆكی دەسەڵاتی فەڵەستین رایگەیاندبوو «قودس بۆ فرۆشتن نییە».
مەحمود عەباس سەرۆكی دەسەڵاتی فەڵەستینی لەوەڵامی «رێکەوتنی سەدە» كە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاندبوو، ”شكست بەم پیلانە دەهێنین و شتێكی نوێیان لە وتەكانی ترەمپ و نەتانیاهۆ نەبینی».
بە گوتەی مەحمود عەباس”هەزار جار نەخێر بۆ ئەم پێشنیازە، ئەمریكا و ئیسرائیل دەیانەوێت بەڵێنی بلفۆر لە 2020 جێبەجێ‌ بكەن».
هەر لەو بارەیەوە سەرۆكی دەسەڵاتی فەڵەستینی دەڵێت”قودس بۆ فرۆشتن نییە و داوا لەگەلی فەلەستین دەكەن یەكێتی خۆی بپارێزێت».

هەڵوێستی هەندێك لە وڵاتە عەرەبییەكان
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لەدوای شیكردنەوەی هەندێك لە وردەكارییەكانی پلانی ئاشتی بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كە بە «رێکەوتنی سەدە» ناودەبرێت رایگەیاندبوو، فەڵەستینییەكان شیاوی ژیانێكی باشترن و ستایشی هەڵوێستی ئیسرائیلیشی كردبوو لەڕووی هەنگاونان ڕووەو ئەو ئاراستەیە، بەشێك لە وڵاتانی عەرەبی هەڵوێستی خۆیان لەوبارەیەوە ئاشكرا كردبوو.
سەرەتا، حەسەن كەعبی جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق داوای لە كۆمكاری وڵاتانی عەرەبی و ئەنجومەنی هاریكاری ئیسلامی و سەركردەكانی عەرەب كردبوو هەڵوێستێكی یەكلاكەرەوە و توندیان هەبێت لە دژی ڕاگەیاندنی رێکەوتنی سەدە لەلایەن ئەمریكا و ئیسرائیلەوە و پێویستە قبوڵی نەكەن.
جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق داواشیكردووە، پێویستە كاتێك رێکەوتنی سەدە قبوڵ بكرێت، ئەگەر دەوڵەتێكی فەڵەستینی دابمەزرێنرێت و پایتەختەكەشی قودس بێت.
هاوكات، وەزارەتی دەرەوەی میسر لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاندبوو، كۆماری میسری عەرەبی هەوڵە بەردەوامەكانی ئیدارەی ئەمریكا لەپێناو گەیشتن بە ئاشتی سەرتاسەری و دادپەروەری بۆ كێشەی فەڵەستین بەرز دەنرخێنێت.
وەزارەتی دەرەوەی میسر ئەوەشیخستووەتەڕوو، رێکەوتنی سەدە دەبێتە پاڵپشتییەك بۆ سەقامگیربوونی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كۆتایی هێنان بە ململانێكانی نێوان ئیسرائیل و فەڵەستین.
هەروەها، باڵیۆزی ئیماراتی عەرەبی لە واشنتۆن هەڵوێستی وڵاتەكەی لەبارەی رێکەوتنی سەدە ئاشكرا كرد و ڕایگەیاند: پلانەكەی ئەمریكا بۆ ئاشتی بەرزدەنرخێنین و پێمانوایە دەستپێشخەرییەكی جدییە و زۆربەی كێشە هەڵپەسێردراوەكان چارەسەردەكات.

هەڵوێستی پێشینەی مەحمود عەباس
رۆژنامەیەكی ئیسرائیلی باس لەو هێرشە توندە دەكات، كە مەحمود عەباس، سەرۆكی دەسەڵاتی فەلەستینی كردوویەتییە سەر دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، لە میانی قسەكردنی لەسەر خواستی ئیدارەی ئەمریكایی بۆ ڕاگەیاندنی پلانی ئاشتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كە بە “رێکەوتنی سەدە” ناودەبرێت.
ڕۆژنامەی (جرۆزالیم پۆست)ی ئیسرائیلی لە زاری عەباسەوە لە 28ی كانوونی دووەمی 2019 بڵاویكردبووەوە، “ترەمپ سەگی كوڕی سەگە”، باسی لەو پەیوەندییە تەلەفۆنییەش كردبوو، كە لەلایەن واشنتنەوە پێیگەیشتووە و وەڵامی نەداوەتەوە، رۆژنامەكە وردەكاری زیاتری لەبارەی ئەو قسانەوە نەخستبووەڕوو.
بەپێی رۆژنامە ئیسرائیلییەكە، عەباس ڕایگەیاندبوو، “لە واشنتنەوە پەیوەندییان پێوەكردم و تەلەفۆنەكەم هەڵنەگرت. وتم نەخێر و بەردەوامیش دەبم لەسەر وتنەوەی نەخێر، ئێمە ڕۆژگارێكی سەخت چاوەڕێمان دەكات و سزای ڕەتكردنەوەمان وەردەگرین. پێویستە لە هەموو خاڵەكانی ڕووبەڕووبوونەوەدا بەرگری زیادبكەین. پێویستە هەموو لاوان بۆ ئەو مەبەستە هانبدرێن”.
(جرۆزالیم پۆست) باسی لە قسەكانی عەباس كردبوو، كە وتوویەتی، “پێیان وتووم باجێكی زۆری ئەو هەڵسوكەوتە گەوجانەیە دەدەیت. كاتێكی زۆرم نەماوە بۆ ژیان، بۆیە وەك ناپاك نادۆڕێم. یان بە شەهیدی دەمرم یان ئاڵای فەلەستین لەسەر دیوارەكانی قودس بەرزدەكەمەوە”.
سەبارەت بە هەردوو بزووتنەوەی (حەماس) و (جیهادی ئیسلامی)، عەباس ڕایگەیاندبوو، ئەوەی دەیەوێت یارمەتیمان بدات، پێشوازی لێدەكەین.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*