سەرەکی » ئاراستە » قه‌تاره‌ڕێی میسۆپۆتامیای كۆن و ساغكردنه‌وه‌ی‌ مێژووی‌ كورد

گوندی بۆسكێن _ بناری‌ كێوه‌ڕه‌ش

قه‌تاره‌ڕێی میسۆپۆتامیای كۆن و ساغكردنه‌وه‌ی‌ مێژووی‌ كورد

ده‌شته‌ جوان و نازداره‌كه‌ی‌ بیتوێن
سنوری‌ جوگرافی له‌باكوره‌وه‌ زنجیره‌ چیای كێوه‌ ڕه‌ش (1420 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌)، له‌ خۆرهه‌ڵاته‌وه‌ چیای ئاسۆس (كۆللاری ئاشورییه‌كان) 2546 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، له‌باشووره‌وه‌ چیای كۆسره‌ت 1468 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی‌ ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، له‌خۆرئاواوه‌ زنجیره‌ چیای ماكۆك 1817 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌. له‌نێوان ئه‌م زنجیره‌ چیایانه‌دا (هه‌رێمی بیتوێن)ه‌ له‌خۆرهه‌ڵاته‌وه‌ بۆ خۆرئاوا (30) كیلۆمه‌تر درێژبۆته‌وه‌، پانی ده‌شتی بیتوێن له‌نێوان (20) كیلۆمه‌تر بۆ (30) كیلۆمه‌تردایه‌، ڕووبه‌ری‌ گشتی بیتوێن (884 كیلۆمه‌تر چوارگۆشه‌یه‌)و به‌رزی‌ له‌ئاستی ده‌ریاوه‌ (500) بۆ (600) مه‌تره‌. ده‌شتی بیتوێن (22517) دۆنم زه‌وی به‌راوی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ (95657) دۆنم پشتاوی هه‌یه‌ واته‌ دێمییه‌، (46492)دۆنمی زه‌وی بیتوێن ژێر ئاو كه‌وتووه‌، ناوی‌ بیتوێن له‌سه‌رده‌می بابلی كۆن به‌ (ئۆتووم) هاتووه‌و باس له‌چه‌ند شارێك ده‌كرێ له‌ ئۆتووم وه‌ك مه‌مله‌كه‌تی‌ شوشارا، كاتێ بیتوێن له‌لایه‌ن وڵاتی‌ (كاكئاموم) داگیركراوه‌ له‌باكوری‌ ڕۆژئاوای بیتوێن پاشای ووڵاتی‌ (سیمۆرۆم) (ئادین سین) كه‌ له‌ كۆیه‌ بووه‌ هێرش ده‌كاته‌سه‌ر (كاكئاموما)و شانشینه‌كه‌ی‌ لێده‌سه‌نێته‌وه‌، له‌و نوسراوه‌ی‌ سه‌ر به‌رده‌كه‌ی‌ كه‌ (شه‌هید غه‌ریب هه‌ڵه‌دنی) دۆزییه‌وه‌ ئه‌م شه‌ڕه‌ تۆماركراوه‌و به‌ناوی‌ پادشای (سیمۆرۆم). ناوی‌ شاری‌ بیتوێن، ئارامیه‌، (بیپ) یان بیت واته‌ شار (بیت واتا) (بێتواته‌)، (بیپ وێن)، بێتواته‌ واته‌ ناوچه‌ی‌ په‌رستگاكان، واته‌ی‌ بێتواته‌ (ئۆتۆ _ خواوه‌ندی ڕۆژ).

شاری‌ ڕانیاو سواڵه‌یه‌ له‌ مێژوو
له‌هه‌زاره‌ی‌ دووه‌می پ.ز (گۆئاری‌ _ گۆواری‌) پاشایه‌كی ده‌ست ڕۆشتو و له‌وڵاتێكی شارستان و گه‌وره‌و مه‌زندا بووه‌، ڕانیه‌ له‌ (ئۆرانیا)وه‌ هاتووه‌، وشه‌یه‌كی یۆنانییه‌ واتا (ئاسمان)، (ڕه‌سوڵ حه‌مه‌ عه‌بدولقادر مسته‌فا_ ناسراو به‌ ڕه‌سوڵ بۆسكێنی) یه‌كێكه‌ له‌خوێنده‌وارو نوسه‌ره‌ به‌تواناو لێهاتووه‌كانی‌ ناوچه‌ی‌ ڕانیه‌و خاوه‌نی‌ ژماره‌یه‌ك كتێبی مێژوویی ناوازه‌و دانیسقه‌یه‌و قه‌ڵه‌مێكی ڕاستگۆو بوێرو ماندووه‌، ئه‌م زاته‌ به‌ (گوندستانی‌ نوێ)ی كوردستانی‌ نوێی ڕاگه‌یاند: كاكه‌ دڵشاد ده‌شتی بیتوێن و گردی (شمشارا) نوسینی بزماری‌ كۆنی تێدا دۆزرایه‌وه‌ به‌رله‌ چوار هه‌زار ساڵ پێش ئێستا ژماره‌یه‌ك نامه‌ی‌ گڵینی تێدایه‌ زانیاری‌ زۆری مێژوویی تێدایه‌، ڕانیه‌ (300) شوێنه‌واری‌ دێرینی هه‌یه‌، به‌ڵام شمشارا مێژووی‌ كوردستانی‌ كۆن ئی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ باس ده‌كات، زانیاری‌ گرنگ و به‌سوودی مێژوویی و زمانه‌وانی و نه‌ژادی و جوگرافی زۆر به‌بایه‌خی تیایه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌ (شامشی ئاده‌د) یه‌كه‌م پاشای مه‌مله‌كه‌تی‌ ئاشووریان بووه‌، (245) تابلۆی نوسراوی‌ گڵینی تێدا دۆزراوه‌ته‌وه‌، زۆربه‌ی‌ ئه‌م خشته‌ نوسراوانه‌ (نامه‌)یه‌ بۆ (كووار)ی پاشای (شوشارا _ شمشارا)، (50) نامه‌یان بۆ ئه‌م پاشایه‌ نێردراوه‌، به‌ زمانی‌ ئه‌كه‌دی به‌شێوه‌زاری‌ ناوچه‌یی نوسراونه‌ته‌وه‌، ئه‌م ناوچه‌یه‌ به‌ده‌ریاچه‌و چیا ده‌ور دراوه‌، شاخی كێوه‌ ڕه‌ش زنجیره‌ شاخێكی به‌ردینی زۆر سه‌خته‌، بڕوانه‌ كاك دڵشاد ته‌نیا له‌ حه‌وت شوێن هاتووچۆكردن به‌چیای كێوه‌ ڕه‌شدا گوزه‌ر ده‌كات، پێش (سێ هه‌زار ساڵ) شوره‌ی‌ به‌ردینی به‌ئه‌ندازیاری‌ تێدا بنیات نراوه‌ دوو مه‌تر پانه‌و به‌به‌ردی وشكه‌ كه‌ڵه‌ك دروست كراوه‌، له‌ده‌ربه‌ندی ڕه‌مكان (ده‌ربه‌ندی ڕانیه‌) كه‌ له‌هه‌ردوو چیای ئاسۆس و كێوه‌ ڕه‌ش ده‌روازه‌یه‌ ده‌رگای‌ بووه‌ ده‌ربه‌ندو شوورا بووه‌ شووراكه‌ له‌مبه‌رو ئه‌وبه‌ری‌ هه‌ردوو چیا قایم و تۆكمه‌ بووه‌، بۆیه‌ شالمه‌نساری‌ سێیه‌م و شه‌مسی ئاده‌دی پێنجه‌م و سه‌رگۆنی دووه‌م (چیای كۆللار)یان به‌كۆسپ داناوه‌ كه‌ به‌ كه‌س داگیرناكرێ. ئه‌وی‌ سه‌ر چیای كێوه‌ ڕه‌ش (گه‌رۆ گه‌ۆر)ی پێ ده‌ڵێن، شوراكانی‌ كێوه‌ ڕه‌ش و ئاسۆس بۆ نیوه‌ی‌ یه‌كه‌می هه‌زاره‌ی‌ دووه‌می پێش زایین ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می «گۆواری‌« هاوسه‌رده‌می پاشای ئاشوری‌ (شه‌مسی ئادی یه‌كه‌م) بووه‌ له‌ 1813 بۆ 1781 پێش زایین له‌كاتی‌ ئه‌م پاشایه‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌ ده‌وڵه‌تێكی به‌هێز بووه‌ و هاوپه‌یمانی‌ ده‌وڵه‌تی ئاشووریان بووه‌، له‌ترسی هێرشی بێگانان یان ده‌شێ (گۆتییه‌كان) ئه‌و ئاشووریانه‌ی‌ ئاسۆس و كێوه‌ڕه‌ش دروست كرابێ.

قه‌تاره‌ ڕێی میسۆپۆتامیا
ڕه‌سوڵ بۆسكێنی مێژوونووس ده‌رباره‌ی‌ شوێنه‌واری‌ ڕێگاوبانی بازرگانی‌ و كاروانسه‌را به‌ (گوندستان)ی‌ گوت: فه‌رمانڕه‌وایی پاشا گۆواری پاشای شوشاردا (شمشاره‌) سه‌ربه‌ یه‌كێتی‌ شانشینی (تووروك كی)یان بووه‌، له‌ وڵاتی‌ ماد و هه‌خامه‌نشینی خاكی‌ ئاریاوه‌ كاروانسه‌را به‌م قه‌تاره‌ ڕێیه‌دا هاتووه‌، به‌چیای هه‌یبه‌ت سوڵتان (هیپا_ واته‌ خوای با) تێپه‌ڕیون بۆ وڵاتی‌ ئه‌ربائیلا یان ئاراپخا_ یان له‌نه‌ینه‌وای‌ پایته‌ختی ئاشورییه‌وه‌ كاروانسه‌را هاتبێ و ئاڵوگۆڕی شمه‌كیان كردووه‌. سه‌باره‌ت به‌ گوندی «بۆسكین»ی سنوری ڕانیه‌ ڕه‌سوڵ بۆسكێنی‌ به‌گوندستانی‌ گوت: یۆرگین لیزۆ زانای‌ شوێنه‌وارناسی دانیمارك له‌ساڵی 1957 به‌سه‌رۆكایه‌تی‌ تیمێك ده‌گاته‌ شمشاره‌، له‌كتێبه‌كه‌یدا باسی گوندی بۆسكێن ده‌كات و ده‌ڵێ (باسكین) یان (گیدری‌ باسكین). گوندی بۆسكین مێژووه‌كه‌ی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ حه‌وت هه‌زار ساڵ به‌ر له‌ئێستا، گردێكی گه‌وره‌ی‌ مێژوویی له‌نێوه‌ڕاست بۆسكێن دایه‌، توره‌كه‌ ڕێژه‌، قه‌ڵاتی له‌سه‌ر بووه‌، سه‌رده‌مه‌كانی‌ چاخی (حه‌سونه‌)ی نه‌ینه‌واو (ئوروك)و (ئاشوری‌) تێدا تۆمار كراوه‌ له‌بۆسكێن دۆزراوه‌ته‌وه‌، ئه‌و پارچه‌ شوێنه‌وارانه‌ی‌ لێره‌ دیتراوه‌ته‌وه‌ له‌ماوه‌ی‌ (حه‌سونه‌_ حه‌له‌ف _ عه‌بید _ وه‌ركا _ ئاشور) پێكهاتوون.

گوندی‌ بۆسكێن و كلتورێكی تێكه‌ڵاو و ده‌وڵه‌مه‌ند
«یوسف محه‌مه‌د ڕه‌سوڵ» له‌ئێلی وه‌یسه‌مه‌ره‌ی‌ گه‌رمكانی‌ قه‌ڵادزێیه‌ له‌بناری ئاسۆسێ به‌گوندستانی‌ گوت: وه‌یسه‌مه‌ره‌، مه‌نده‌مه‌ره‌، ئاڵه‌مه‌ره‌ سێ برا بوون (ئاكۆ) بوون له‌م وڵاته‌، ئه‌من ئاكۆمه‌، له‌ساڵی 1985 گونده‌كه‌مان گه‌رمكان حكومه‌تی‌ داگیركه‌ری‌ به‌عس ڕوخاندی‌، ئه‌من هاتمه‌ بۆسكێن دوو ماڵه‌ خاڵم لێرۆكانه‌ بوون (برایمی حه‌مه‌ی‌ ئاڵی و خدری‌ برای) لێره‌ نیشته‌جێ بووم. گوندی‌ بۆسكین كه‌رتی‌ كشتوكاڵی ژماره‌ (4)و به‌ناوی‌ (476) جوتیاره‌وه‌یه‌، (5263) دۆنم زه‌وی‌ شیاوی چاندنمان هه‌یه‌، به‌پێی هه‌ردوو یاسای (117ی‌ ساڵی 1970)و (90ی‌ ساڵی 1975) 6 دۆنم به‌راو و 6 دۆنم پشتاومان هه‌یه‌. (100) دۆنم گرێبه‌ستی‌ زه‌وی‌ ژێرئاو كه‌وتومان هه‌نه‌ له‌گه‌ڵ (50) دۆنم هاوكاری‌. (بورهان عه‌بدولغه‌فور حه‌سه‌ن) یه‌كێكه‌ له‌دانیشتووه‌كانی‌ گوندی‌ بۆسكێن و فه‌رمانده‌یه‌كی ئازای‌ هێزه‌كانی‌ (ی. ن. ك) به‌ گوندستانی‌ گوت: لێره‌ ژماره‌یه‌ك بنه‌ماڵه‌ی‌ جودا ده‌ژین (خه‌ڵكی‌ به‌ری‌ مه‌رگه‌)و (جافه‌ ڕه‌شكه‌)و (ئاكۆ)و (بڵباس)و (پشده‌ری‌) ئێمه‌ش بنه‌ماڵه‌ی‌ ساداتی‌ به‌رزنجه‌ین له‌نه‌وه‌ی‌ شێخ حوسێنی‌ بۆسكێن، ئه‌م پیاوه‌ به‌ڕێزه‌ پشت‌و په‌نای‌ جوتیاران بووه‌ له‌ساڵی‌ 1955 خوێندنگای‌ هێناوه‌ته‌ بۆسكێن، ئێمه‌ هه‌میشه‌ پاڵپشت و پێشمه‌گه‌ی‌ جه‌نابی (مام جه‌لال) بوین، شێخ سه‌دره‌دین له‌سه‌ره‌تای‌ شۆڕشی نوێ به‌نامه‌ی‌ مامی‌ گه‌وره‌ی كورد چووه‌ ده‌رێ و بووبه‌ پێشمه‌رگه‌.
«مام مه‌حمود خدر محه‌مه‌د ئاڵی‌« ڕدێن سپی بۆسكێنێیه‌ له‌ڕانیه‌، به‌گوندستانی‌ گوت: كاك دڵشاد، براكه‌م (محه‌مه‌د) حیمایه‌ی‌ مامی‌ گه‌وره‌ بوو، پێشمه‌رگه‌ی‌ دێرینی (ی. ن. ك) بوو. له‌ساڵی (2 / 2/ 1979)بۆ كاری‌ شۆڕش چونه‌ (چوار قوڕنه‌)و ئیختیفا بوون له‌گه‌ڵ (برایم ڕه‌سوڵ قادر)و (پیرۆت حاجی‌ برایم)، حكومه‌تی‌ بێنامووسی به‌عسی عه‌ره‌بی چوارده‌وری‌ ماڵی گرتن و به‌دیل گیران له‌مانگی 12ی‌ ساڵی 1980له‌قه‌سابخانه‌كه‌ی‌ موسرێ له‌سێداره‌ دران، ئه‌من په‌یوه‌ندیم كرد به‌ (ی. ن. ك) هه‌تا مردن ده‌روێشی ته‌ریقه‌تی‌ كوردایه‌تی‌ مام جه‌لال ده‌بم.

ڕێكخستنی‌ كۆمه‌ڵه‌و مامۆستای‌ نوێی گوند
برایمی مام خدر لێپرسراوی ڕێكخراوی پارتی ده‌بێ له‌گوندی بۆسكێن، له‌ساڵی 1972 مامۆستایه‌ك له‌شاری‌ كۆیه‌وه‌ ده‌گواسرێته‌وه‌ بۆ گوندی بۆسكێن و ناوچه‌ی‌ پارتی نامه‌یه‌ك بۆ برایم ده‌نێرێ و له‌نامه‌كه‌دا ده‌ڵێ مامۆستایه‌كتان له‌بۆ نه‌قڵ بووه‌، ئاگات لێ بێ جه‌لالی كۆنه‌، مامۆستا ده‌چێته‌ گوندو پێشوازی‌ لێ ده‌كه‌ن، ئه‌م چیرۆكه‌ با (عومه‌ری‌ مام خدری مسته‌فا) بیگێڕێته‌وه‌ بۆ گوندستان وه‌كو خۆی: به‌ڵێ مامۆستاكه‌ نێوی‌ (شێخ سه‌لامی شێخ شه‌ره‌ف) بوو لێپرسراوی‌ هێڵی كۆمه‌ڵه‌ بوو له‌كۆیه‌و بیتوێن. ئێمه‌ نه‌مانده‌زانی‌، چووه‌ خوێندنگاو وانه‌ی‌ خۆی ڕۆژانه‌ ده‌گوته‌وه‌، زیره‌كانه‌ چووه‌ناو په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و جێی خۆی له‌دڵی جوتیارو خوێندكارو پارتیشدا كرده‌وه‌، ئه‌وه‌بوو (برایمی مام خدر) كه‌ لێپرسراوی پارتی بوو له‌گه‌ڵ محه‌مه‌دی پور زێنه‌ب و محه‌مه‌دی قادری‌ محه‌مه‌دی كرد به‌ كۆمه‌ڵه‌و تۆوی كۆمه‌ڵه‌ی‌ ڕه‌نجده‌رانی كوردستانی‌ لێره‌ له‌بۆسكێن چاندو به‌ره‌كه‌شی چنیه‌وه‌ و پێشمه‌رگه‌ی‌ شۆڕشی نوێ په‌روه‌رده‌ كرا. یه‌كه‌م پێشمه‌رگه‌ی‌ گوندی بۆسكێن شێخ سه‌دره‌دین بوو له‌سه‌ر داوای‌ مامی‌ گه‌وره‌ی‌ كورد چووه‌ ده‌رێ، یه‌كه‌م شه‌هیدی شۆڕشی نوێ «محه‌مه‌د خدر ئاڵی» بوو له‌ساڵی 1980 له‌سێداره‌ درا، پاشی وی شه‌هید حاجی سه‌عید نوری له‌ساڵی 1983 شه‌هید بوو، خاوه‌نی‌ 17 شه‌هیدی سه‌نگه‌رین، له‌گه‌ڵ 3 شه‌هید كه‌ له‌شه‌ڕه‌كانی‌ دژی چه‌ته‌ بێناموسه‌كانی‌ داعش شه‌هید بوون. ئه‌وه‌ش بڵێم كاك دڵشاد له‌گوندی مه‌ به‌ر له‌ڕاپه‌ڕین سوپای ڕزگاری‌ كوردستان (سرك)مان دامه‌زراند. دوو شانه‌ی‌ چه‌كدار بووین شانه‌ی‌ ژماره‌ (1441) به‌سه‌رۆكایه‌تی هه‌ڤاڵ حوسێن محه‌مه‌د قادر بوو، شانه‌ی‌ ژماره‌ (1442) ئه‌من (عومه‌ر خدر مسته‌فا) فه‌رمانده‌ی‌ بووم، ڕۆڵێكی گه‌وره‌مان له‌ڕاپه‌ڕین گێڕا. دكتۆر حسێن عه‌زیز حوسێن یه‌كێكه‌ له‌تێكۆشه‌ره‌كانی‌ ڕێكخستنی «ی. ن. ك» له‌ساڵی 1981 په‌یوه‌ندی به‌ «ی. ن. ك»ه‌وه‌ كردووه‌و بووه‌به‌ ده‌روێشی مامی‌ شۆڕش و مامی‌ مه‌زنی‌ كورد ئه‌و به‌گوندستانی‌ ڕاگه‌یاند: ئه‌من وه‌كی ته‌ته‌ر وابووم، له‌ڕێی ژماره‌یه‌ك ڕێكخستنه‌وه‌ به‌تایبه‌ت (ڕه‌سوڵ حه‌مه‌ عه‌بدولقادر مسته‌فا) له‌نه‌خۆشخانه‌كانی‌ ڕانیه‌و بیتوێن داو و ده‌رمان و برین پیچ (سارغی) و شته‌كانی‌ دیكه‌ی‌ ته‌ندروستیم خڕ ده‌كرده‌وه‌، له‌ڕێی براده‌رانه‌وه‌ زۆرم ده‌كردو ڕێكخستن ده‌ینارد بۆ بناری‌ قه‌ندیل، باوزێ، قه‌ڵاتوكان، بۆ نه‌خۆشخانه‌كانی‌ شۆڕش، جاره‌ك ده‌رمانێكی زۆر (ده‌رزی، لۆكه‌و سارغی، موعه‌قه‌م، به‌به‌له‌م گواستمه‌وه‌ بۆ به‌ری‌ مه‌رگه‌ی‌، نازانم چۆن ده‌سگیرنه‌كرام؟ به‌ڵام سه‌ركه‌وتوانه‌ بردمه‌ ئه‌وێ و به‌ره‌و ناوچه‌ی‌ به‌ره‌و ناوچه‌ی‌ (شێڕوان)و (كانی‌ توو)یان ڕه‌وانه‌ كرد.

له‌سه‌رده‌شتێ ڕا بۆ بۆسكێنێ
له‌سه‌ره‌تای‌ په‌نجاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ ڕابردوو، قات و قڕی ده‌كه‌وێته‌ ناو گونده‌كانی‌ سه‌رده‌شتی خۆرهه‌ڵاتی‌ كوردستان، خدر مه‌حمود ڕه‌سو ئاغای (فاتم ئه‌حمه‌د كاوان)ی خێزانی‌ و دوو كیژو كوڕه‌كیان، به‌هه‌ناسه‌ ساردی دێنه‌ گوندی بۆسكێن له‌ناوچه‌ی‌ ڕانیه‌، ئه‌من له‌گه‌ڵ پوور مروه‌ت خدر مه‌حمود دانیشتووم و قسانم له‌بۆ ده‌كات و ده‌ینوسمه‌وه‌، ئه‌و به‌گوندستانی‌ ووت: كوڕم دڵشاد ئه‌من پێنج ساران بووم له‌گه‌ر بابم و داكم و برایه‌كم و خوشكه‌كه‌م به‌ كه‌رو بار، ماڵه‌كه‌مان هه‌ر باری‌ كه‌رێ بوو، قۆناغ به‌ قۆناغ له‌گوندی (ئه‌سپێدار)ه‌ی‌ سه‌رده‌شتێ ڕا هاتینه‌ بۆسكێن، لێره‌ پیاوه‌ك بوو نێوێ (شێخ حوسێنی بۆسكێن) بوو ئێمه‌ی‌ داڵده‌ دا، نانی‌ داینێ، ژوره‌كی بۆنخۆش، بڕێ شڕه‌و پڕه‌ی‌ ماڵێ، قه‌ت قه‌تی ئه‌م پیاوه‌ له‌بیر ناكه‌م، بابمی كرده‌ گاوانی‌ گوند، داكم زكی هه‌بوو، گاگه‌لی هه‌موو بۆسكێنی ڕا ده‌داشت بۆ بناری‌ كێوه‌ڕه‌ش و كلكه‌ی‌ كۆڵین و ئه‌شكه‌وتی «شاور»و داكیشم ڕۆژانه‌ قوڵینه‌یه‌كی له‌سه‌ر شانێ داده‌نا ده‌چووه‌ ماڵی خاوه‌ن مانگاكان، هه‌ر دوو سه‌ر مانگا (یه‌ك نان)یان ده‌كرده‌ قوڵینه‌كه‌ی‌ ماڵی مه‌وه‌، ئه‌وجا هه‌نده‌ك ساوارو بڕوش و ڕوونیان ده‌داینێ، ژیانمان به‌ كوڵه‌مه‌رگی ڕاكێشا، شێخ حوسێن بایی تاقه‌تمان «واته‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ پێمان ده‌كرا» زه‌وی‌ كشتوكاری‌ پێمان دا، نه‌جاتمان بوو له‌ گاوانی‌، یه‌كسه‌ر ده‌ستمان كرد به‌ توتن لێدان، هه‌موو ساڵێ پێنج فه‌رده‌ توتنمان به‌رهه‌م ده‌ینا، ده‌بووه‌ ده‌ره‌جه‌ ئولا، هه‌تا حاسڵات پێده‌گه‌یی، جوتیاره‌ ڕه‌ش و ڕووت و نه‌داره‌كانی‌ بۆسكێن ده‌چوین كن «حاجی عه‌لیه‌ ڕه‌ش» به‌خۆی خه‌ڵكی بۆسكێنی بوو به‌ڵام دووكانی‌ له‌ ڕانیه‌ بوو، له‌وێ «سه‌له‌م»مان ده‌كرد، شه‌كرو چا و پێتاو و جل و به‌رگمان لێ ده‌ستاند هه‌تا حاسڵات پێده‌گه‌یی، به‌ڵام شێخ حوسێنی بۆسكێنێ ده‌چووه‌ كن عه‌له‌ڕه‌ش و ده‌یگو: جوتیارانی گونده‌كه‌م چه‌نده‌ت قه‌رزدارن؟ هائه‌وه‌ هه‌قه‌كه‌ت، ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ ده‌یگو: قه‌ومینه‌ پاره‌تان بوو وێم ده‌نه‌وه‌ نه‌بوو ئه‌وا حاسڵاتی‌ ساڵی نوێ بم بده‌نه‌وه‌، ئه‌وجا ده‌ستمان ده‌كرد به‌ (خانوی مور) بۆ خۆمان دیواری‌ قوڕێ، سێ كاریته‌مان له‌سه‌ر داده‌نا، به‌ژاژو قه‌ڕه‌م و بڕێ داری دیكه‌ی‌ ئه‌سپیندار سه‌رمان ده‌گرت و سواغمان ده‌دا. ئه‌وجا دروێنه‌م كردیه‌ دڵشاد، تێله‌كێشیم كردووه‌، گه‌نمم شوشتۆته‌وه‌، گۆلی برنجم بڕیوه‌، دێراوم هه‌ردایته‌وه‌ هه‌تا ساڵی 1963 جه‌یشی تاوانباری‌ عیراق و جه‌رده‌ عه‌شایه‌ره‌كانی‌ حه‌ویجه‌و عه‌ره‌ب هاتنه‌سه‌رمان بۆسكێنیان تاڵان كردو سوتاندیان، هاتینه‌وه‌سه‌ر سفر، ئه‌من و خوشكم لێره‌ مێردمان كرد، ژیانمان لێ تێك چوو، بابم و داكم چونه‌وه‌ سه‌رده‌شتی له‌وێ له‌گوندی خۆمان ئه‌سپیدار چونه‌وه‌به‌ر دلۆڤانی خودا، ئه‌من لێره‌ كوڕه‌كم بوو ناوی (به‌كر برایم ساڵح _ به‌كر بۆسكێنی) بوو فه‌رمانده‌ی‌ تیپ بوو، قاره‌مان و بوێرو كوردپه‌روه‌ر بوو، له‌قوتابخانه‌كه‌ی‌ مامی‌ گه‌وره‌ شه‌هاده‌ی‌ شۆڕشگێڕی پێبه‌خشرابوو، سه‌د حه‌یف كوێربم له‌گوندی (كانی‌ مازوو)ی خه‌له‌كان له‌تاوانكارییه‌كه‌ی‌ 31ی ئابی 1996 شه‌هید بوو، كوڕه‌كه‌ی دیكه‌م «محه‌مه‌د» كه‌م ئه‌ندام بوو، ئێستاش ده‌ژین، ئومێدم وایه‌ كورد ئاڵاكه‌ی‌ له‌نێو ئاڵای‌ گه‌لانی دنیا بشه‌كێته‌وه‌، هیوامان به‌رزه‌ بۆ كوردستانی‌ نیشتمان.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*