سەرەکی » وتار » كاوسێن بابه‌كر‌ » راپەڕینی رانیە،دەستپیکی یەكێتیی نەتەوەیی

راپەڕینی رانیە،دەستپیکی یەكێتیی نەتەوەیی

رەنگە، كەم نەتەوە هەبن وەك كورد بەر نەفرەتی ژیۆپۆلەتیك كەوتبن كە فاكتەرێكی هەرە گرنگ بووە بۆ شكستی شۆڕشەكانی كورد و بەردەوامیی ژێردەستەیی و داگیركاری.
قەدەری كورد ژێردەستەیی و شەتەكدرانی بە دەوڵەتانی دراوسێوە بەدرێژایی مێژوو وای لێكردووە، هەستی نەتەوایەتی درەنگ وەخەبەربێت.
بەتایبەتی لەساڵی 1514 ی زاینی كە كۆتایی بەشەڕە درێژەكانی نێوان سەفەوییەكان و عوسمانییەكان هات و هەمووشی لەسەر ورگی كورد بەڕێوە دەچوو، دوای كاولكارییو كوشتارێكی زۆریش لە كوردستان بێ‌ ئەوەی بچووكترین سوودی سەركەوتنەكانی هیچكامیان بۆ كورد سوودی هەبێت.
لەو ساڵەدا كوردستان كە پێشتریش لەژێر هەژموون و دەسەڵاتی سەفەوی لە خۆرهەڵات و عوسمانی لەخۆرئاوادابوو، ئیدی بەكردەوە كوردستان بەفەرمی دابەشكرا. تادواتر دوای رووخانی دەوڵەتە نەخۆشەكەی عوسمانی چەند پارچەی تریشی لێ كرایەوە، باشووری كوردستان بە عیراقی عەرەبی و رۆژئاوای كوردستان بە سوریاوە لكێنرا دوای جەنگی جیهانی یەكەم.
لێرەدا نامەوێ‌ مێژوو بگێڕمەوە، هەر هێندە ئەو وەبیرهێنانەوەیە پێویست بوو بۆئەوەی لەقەدەری ناهەموواری كورد باشتر تێبگەین كە دابەشكرانی كوردستان بەسەر چوار دەوڵەتدا و نەبوونی دەروازەیەك بۆ دونیای دەرەوە، چ خاكی یان ئاوی و بەستنەوەی بە وڵاتان جگە لە وڵاتە داگیركەرەكان، چ نەفرەتێكی مێژووییە و چ قەدەرێكی تاریكە. كە ئەوەش یەكێك لە فاكتەرە گرنگەكانی شكستی شۆڕشەكان و دروستبوونی دەوڵەتی كوردیی بووە.
دیارە وێڕای دواكەوتوویی ئابوورییو رووناكبیریی. كۆمەڵێك فاكتەری تر كە ئەوانیش هەم فاكتەر و هەم بەرئەنجامی داگیركاریی و نەبوونی دەوڵەتن، چونكە دەوڵەت، فاكتەرێكی بەهێزی بەرزكردنەوەی هەستی نەتەوایەتییە، بزووتنەوەی ناسیونالیستی گەشە پێدەدا هۆكارو بەرئەنجامی یەكترین لەگەڵا دروستبوونی دەوڵەتی نەتەوەدا.
نەبوونی هەستی نەتەوایەتی كە زەرورەتی بزووتنەوەیەكی ناسیونالیستییە وایكردووە هەموو شۆڕشەكان لە گرفتی نەبوونی یەكێتی و نەبوونی بەرنامەیەكی رۆشنی نەتەوایەتی و لەدواجاردا خنكان لە پەرتەوازەیی و كێشەی گروپە عەشایەری و دەستەگەرییەكاندا، شۆڕش و بزووتنەوەكانی لەنیوەی رێدا شكست پێهێناوە. بۆیە جوغزی ئیمارەت و شۆڕشەكان لە سنووری دین و عەشیرەت و بنەماڵە تێنەپەڕیووە، ئەگەر هەستێكیش هەبووبێ‌ت لە شۆڕشی شێخ عوبەیدوڵڵاو سمایل خان، نەگەیشتۆتە رادەی خەونێكی گشتیی یەكگرتوو، تا لە شۆڕشی ئەیلول و كۆماری مەهاباددا ئەو هەستە گەشاوەتەوە، بەڵام هێشتا بزووتنەوەیەكی ناسیونالیستی تۆكمە نەبووە كە خەونی هەمووان تاكە خەونی رزگاریی نەتەوە و دروستكردنی دەوڵەتی نەتەوە بێت. ئەم هەستی نەتەوەییە لە شۆڕشی نوێدا زیاتر گەشەی كردوو خەونەكە گەورەتر بوو، بەڵام هێشتا لەگرفتی دەستەگەریی و حزبگەریی رزگاری نەبووە.
بۆ سەربەخۆیی و ئازادیی جگە لە یەكێتییەكی پتەوی سەرجەم چین و توێژەكان و سەرجەم باوەڕ و حزبە سیاسییەكان رێگایەكی تر نییە.
زەمەن كاریگەرییەكی قووڵی دانا لەسەر رەنگڕشتنی هەلومەرجی سیاسیی، كۆمەڵایەتی، كەلتووریی پارچەكان، هەربۆیەش هەر پارچەیە، سنووری جووڵانەوە و خەباتی سیاسی خۆی دیاریكرد، باشووری كوردستان دوای شۆڕشە یەك لەدوای یەكەكان، شۆڕشی نوێ‌ لەسەر دەستی ی. ن. ك و كۆمەڵێك پارت و بزووتنەوەی تر دوای شكستی شۆڕشی ئەیلول هەڵگیرساو بەپێی هەلومەرجە سیاسییەكان شۆڕش لەبەرزو نزمیدا بوو تاكو ساڵی 1988 كە ئەنفال و راگواستنی شارو دێهاتەكانی كوردستان لەسەر دەستی رژێمی گۆڕبەگۆڕی بەعس، فەزای خەباتی سیاسی و چەكداریی تابێت سنوورداركردەوە، یەكێتی بڕیاری دروستكردنی مەفرەزەی پارتیزانی داو دەیان تێكۆشەر لە كونە ئەشكەوت و دۆڵەكاندا، خۆیان قایمكرد، بەهیوای جۆشدانی خەباتی شارەكان و راپەڕینێكی گەورەی جەماوەریی. هەرچەند گەلی كوردستان زۆر تەنگی پێ‌ هەڵچنرابوو، زوڵم و زۆری رژێم هەناسەی لە كۆمەڵانی خەڵك بڕیبوو، بەڵام ئومێدی سەركەوتن وەك ئاگری نەورۆز لەدڵی كۆمەڵانی خەڵكدا كڵپەی دەدا و هەڤاڵانی رێكخستنیش كە خۆیان لەشانەكانی شاڵاوو بروسكدا رێكخستبوو، ئەو ئاگرەیان زیاتر جۆشدەدا.
داگیركردنی كوێت لەلایەن رژێمەوە و تێوەگلانی سەدامی دیكتاتۆر لە تەڵەی جەنگێكی نێودەوڵەتییەوە، هێندەی تر بڵێسەی ئاگری ئەو ئومێدەی بەرزكردەوە. ئیتر راپەڕین بوو بە كارێكی بێ‌ ئەملاو ئەولا. سەركردەكانی شۆڕش دەستیانكرد بە پەیوەندی گرتن بە سەرۆك جاشەكان و لێپرسراوە سەربازییەكانی رژێمەوە، ئەوانەی هێشتا لە زەلكاوی تاواندا نقوم نەببوون، خەونی ئازادیی گەورەتر و ئاسۆكانی سەركەوتن روونتر دەبوون، ئیدی رۆژی لەسەنگی مەحەكدانی كورد بوونی هەرتاكێك هاتبوو، ئیدی رۆژی لێپێچینەوەی خود بوو بۆ وازهێنان لە خۆپەرستی و رازیبوون بە دیلێتی، ئیدی، رۆژی سەلماندنی هەبوونی هەستی نەتەوایەتی بوو كە ئەویش پێش مەرجەكانی وازهێنانی بوو لەهەر ئینتمایەك لە هەستی نەتەوایەتی كەمبكاتەوە و پێداگرتن بوو لەسەر خۆڕێكخستنێكی جیاواز، خۆڕێكخستنێك ئامانجی رزگاریی نیشتمان و پێكهێنانی دەوڵەتێكی كوردی بوو، بەچاوپۆشین لەهەر باوەڕێكی سیاسی و حزبی و ئایینی و عەشیرەتی.
لێرەدا پێویستە ئاماژە بەهەموو ئەو دەنگ و رەنگ و پێكهاتانە بدەین كە رۆڵیان گێڕا لەگەرم داهێنانی هەست و سۆزی نەتەوایەتی و ئازادیخوازی، لەوانە دەنگی گەلی كوردستان رۆڵی دیارو ئاشكرای هەبوو هەنگاو بەهەنگاو هەناسە بەهەناسە گوللە بەگوللە، هاوار بەهاوار لەگەڵا راپەڕیواندا دونیای خرۆشاندبوو. لەگەڵا یەكەم ریزە گوللەی شەهید علی نەبی هەزاران كەس لەژن و منداڵا و پیاوی وەتەنگهاتووی شاری رانیە رژانە سەر كۆڵان و شەقامەكان و حاجی ئاوا و چوار قووڕنەو… ئیدی سەرجەم شارەكانی ترو ئۆردوگا زۆرەملێكانی تر بەدوایدا هاتن، دەهۆڵا و زوڕنای گۆرانیبێژە میللیەكانی رانیە و شیعرە ئاگرینەكانی شێواو خرۆشانی خەڵكی وا جۆشدەدا كەس مەرگی لەبیرنەبوو.
ئەوانەی تا ئەوچركەیە، ژیان و مەرگی خەڵكی كوردستانیان لەدەستدا بوو، هەزاران جار مەرگیان بە ئاوات دەخواست. ئەو یەكێتییەی لە ئەنجامی چەوساندنەوەی هاوبەش دروست بوو، دەبوو سەربكەوێت. ئیرادەی بەكۆمەڵا و خەونی گەورەی هاوبەش، راپەڕینیان سەرخست، بەڵا راپەڕین لەگەڵا ئازادی و رزگاریی ئومێدی رەخسینی هەستی نەتەوە بوونی لەگەڵا خۆیدا هێنا، هەرئەوەش بەردی بناغەی دەوڵەتی كوردی دادەنێت.
هەرچەند ئامانجەكانی راپەڕین زۆر گەورەتر و فراوانتر بوون لەوەی تائێستا بەدەستهاتوون، بەڵام سنووری هەڕەشەكانی تواندنەوە و لەناوچوونمان بڕیووە، بەرەو بەهێزبوونی ئیرادەی نەتەوەیی و حكومەتی خۆماڵی دەڕۆین و وردە وردە ئەزموونی خۆبەڕێوەبردن دەكەین، نەك هەرئەوە، ئێستا كورد دیموكراسیترین ئاراستەی سیاسییە لە عیراقداو خاڵی پێكەوە گرێدانی ئاراستە دیموكرات و نیشتمانییەكانە بەرەو دروستكردنی عیراقێكی دیموكرات و فیدراڵا.
پێویستە یادی راپەڕین، جۆشی خواست و خەونەكان بدات بۆ پێداگرتن لەسەر خزمەتگوزاریی زیاترو خەبات بۆ ناوچە دابڕێنراوەكان، هیچ شتێك لەو هەنگاوانەمان ساردنەكاتەوە.
خەباتی دووەمیشمان دژی گەندەڵی و هەلپەرستی بێت بە پڕۆژە و بەرنامەی جوان و لەقاودانی گەندەڵكاران درێژە پێبدەین. بەخوێنی شەهیدە سەربەرزەكانیش، راپەڕین تاجی سەركەوتنەكانی خستە سەری كوردستان، بۆیە هەرچەند خزمەت بە بنەماڵەی شەهیدان بكرێ‌ت، هێشتا قەرەبووی ئەو گیانە سپیانە ناكرێتەوە.
زیندووبێ‌ یادی ئەو نەمرانە و بەردەوام بێت گیانی راپەڕین بۆ بەدیهێنانی خەونی لەمێژینەی كوردستانیان كە درەنگ یان زوو لە دەوڵەتێكی كوردییدا بەرجەستە دەبێت.

 660 جار بینراوە