سەرەکی » ئابووری » یاساكان ناتوانن رێگری لەكاركردنی منداڵان بكەنپەڕە 2

زۆربەیان نەخوێندەوارن

یاساكان ناتوانن رێگری لەكاركردنی منداڵان بكەن

محەمەد عەلی (12 ساڵ) چەندین جار كەوتووە‌و ئازاری پێگەیشتووە، بەڵام ئەو كەوتنە لەڕێگادا نەبووە بەرەو قوتابخانە، بەڵكو بەهۆی هەڵگرتنی كەلوپەلی بیناسازی بووە كە بۆ دابینكردنی بژێوی خێزانەكەی كاری تێدا دەكات.
محەمەد عەلی چەند رۆژێك لەمەوبەر لەگەڵ دەستپێكردنی ساڵی نوێی خوێندن لە عیراق وازی لە قوتابخانە هێنا، چونكە دەستی كردووە بە كاركردن بۆ باشكردنی داهاتی خێزانەكەی پاش ئەوەی باوكی چەند مانگێك لەمەوبەر لە تەقینەوەیەكدا لە بەغدای پایتەخت گیانی لەدەستدا.

12 سەعات لە هەڵگرتنی بەرد‌و لمدا
ئەو كە خوێندكاری پۆلی شەشەمە ئێستا بەخێوكردنی خێزانە بچووكەكەی كەوتۆتە ئەستۆ، ئەو مینەی باوكی كوشت خەونەكانی منداڵە بچووكەشی بۆ تەواوكردنی خوێندن كوشت، كاتێك محەمەد قسەی دەكرد ئارەقە لە نێوچەوانی ماندوویەوە دەهاتە خوارێ رووخساری منداڵانەی هەڵبزركاندبوو، پێستە ناسكەكەی وەك جلوبەرگە شڕەكانی زبر ببوو، ئەو بەر لەوەی خۆر هەڵبێت لەماڵ دێتە دەرەوە‌و ئەو كاتە دەگەڕێتەوە كە خۆر ئاوا بووە.
محەمەد لەبارەی ژیانی خۆیەوە بەماڵپەڕی (نیقاش)ی وت: «ناتوانم خێزانەكەم ببینم لە نەهامەتیدایە بەبێ ئەوەی بەدوای كارێكدا بگەڕێم، بۆیە دەبووایە نان بۆ براكانم‌ و دایكم پەیدا بكەم كە سەرپەرشتیان دەكات‌ و تا من مابم هەرگیز رێگە نادەم دایكم بچێتە دەرەوە بەدوای كاردا بگەڕێت».
لەبەرئەوەی گەورەترینی سێ برایە، ئەوە وایكردووە 12 سەعات لە هەڵگرتنی بەرد‌و لمدا بەسەرببات‌ و تەنیا یەك ژەم خواردن بخوات كە نرخەكەی لە دوو هەزار دینار تێناپەڕێت بۆ ئەوەی لە سەرەتای شەودا بگەڕێتەوە لای دایكی‌ و تەواوی كرێكەی پێبدات كە 15 هەزار دینارە‌و لە «منداڵەكان»ی دڵنیا بێت بەرلەوەی لە تەنیشتیانەوە بچێتە ناو جێگەوە بۆ نووستن.
دیاردەی كاركردنی منداڵان لە عیراق لەدوای ساڵی 2003وە بەشێوەیەكی بەرچاو زیادی كردووە، وەزارەتی پلاندانانی عیراقیش دەڵێت لەهەر پێنج منداڵ یەكێكیان لە خوار تەمەنی یاساییەوە كار دەكات بۆ پەیداكردنی بژێوی خۆی‌ و خێزانەكەی، بەپێی وەزارەتەكە تەمەنی ئەو منداڵانەی بۆ ركابەری گەورەكان بەزوویی دەخرێنە بازاڕی كاركردنەوە، لە نێوان (5 بۆ 14) ساڵدایە.

10 هەزار دیناری پێدام
چیرۆكی محەمەد تەنیا چیرۆكی ئەو منداڵانە نییە كە كار دەكەن بۆ پەیداكردنی بژێوی خێزانەكانیان، چونكە حەیدەریش وا راهاتووە چەكوشێك هەڵبگرێت كە كێشەكەی نیو هێندەی كێشی خۆیەتی تا كار لەسەر ئەو پارچە ئاسنە بكات كە وادەردەكەوێت بەهۆی ئاگرەكەوە بووبێتە پارچەیەك شیرینی‌ و بە چەكوش‌ و مەچەكی خۆی چۆنی بوێت شێوەی دەگۆڕێت.
حەیدەر منداڵێكی دیكەیە كە 10 ساڵی تەمەنی تێنەپەڕاندووە، بەهۆی زۆری تێكەڵبوونی لەگەڵ پۆڵا‌و ئاگر، زۆر خەسڵەتی وەرگرتوون، ئەو دەڵێت: «كاتێك هاوڕێكانم دەبینم دەچن بۆ قوتابخانە ئازارم دەدات، بەڵام هیچم لەدەست نایەت».
حەیدەر بەشەرمەوە بەدەم شاردنەوەی سووتاویەكی دەستیەوە كە لەكاتی كاركردنی لە وەرشەیەكی ئاسنگەری لە ناوەڕاستی بەغدا نۆ مانگ لەمەوبەر تووشی بووە، بە پاشماوەی ئەو بێگەردییەی كە هێشتا لە دەستی نەداوە، سەیری ناو لەپی دەستی دەكات‌و دەڵێت: «ئەو كاتە لێپرسراوی وەرشەكە پێی وتم بەم نزیكانە كاریگەری سووتانەكە نامێنێت، 10 هەزار دیناریشی پێدام، بەڵام بەشی كڕینی چارەسەری سووتاوییەكەی نەكرد».
وتیشی: «ئاواتم ئەوەیە بتوانم بۆ چەند سەعاتێكی زیادە كاربكەم تا كرێیەك وەربگرم هاوتای ئەوە بێت كە باوكم وەری دەگرت، تا بتوانم خەرجی ئەو دەرمانەی بۆ دابین بكەم كە پێویستی پێیەتی بۆئەوەی چاك ببێتەوە‌و منیش جارێكی تر بگەڕێمەوە بۆ قوتابخانە».

مانگانە 300 هەزار دینار‌
سامر (8 ساڵ) چیرۆكێكی دیكەی منداڵێكی كاركەرە، چونكە ئەو منداڵەی سێ ساڵ لەمەبەر لە تەقینەوەی ئۆتۆمبیلێكی بۆمبڕێژكراودا باوكی لەدەستداوە هەرگیز رەحلەی قوتابخانەی نەبینیوە‌و رۆژێك لە رۆژان لەسەری دانەنیشتووە، ئەویش بەهۆی خۆتەرخانكردنی بۆ كاركردن لە وەرشەیەكی تایبەتی «دارتاشی» لەگەڵ برا گەورەكەی بۆ دابینكردنی بژێوی خێزانەكەی.
ئەو منداڵەی لە تەمەنێكی زووەوە باری خێزانەكەی هەڵگرتووە، مانگانە بڕی 300 هەزار دینار وەردەگرێت‌ و دوای مانگێكی تەواو لە كاركردن زۆر بە ئاسانی دەیداتە خاوەنی ئەو ماڵەی لەگەڵ دایكە نەخۆشەكەی‌ و سێ خوشكەكەیدا تێیدا دەژین.

گەیشتۆتە نزیكەی (12%)
وەزارەتی پلاندانان لەسەر زاری عەبدولزەهرە هینداوی وتەبێژیەوە رایگەیاند: «هۆكارەكانی زیادبوونی كاركردنی منداڵان لەوڵاتدا بۆ ئەو بارودۆخە ئابوورییە خراپە دەگەڕێتەوە كە خێزانە هەژارەكان بەدەستیەوە دەناڵێنن‌ و رێژەكەیان گەیشتۆتە نزیكەی (22.5%)ی كۆی دانیشتووانی عیراق».
وتەبێژەكە وتیشی: «رێژەی ئەو منداڵانەی لە پیشەی مەترسیداردا كاردەكەن لە ساڵی 2017دا گەیشتۆتە نزیكەی (12%)، وەزارەتیش چەند پلانێكی بۆ ساڵی 2018 تا 2022 داناوە بەمەبەستی كەمكردنەوەی هەژاری‌ و لەناوبردنی ئەم دیاردەیە».

كۆیلەكردن لە كاردا
بەپێی قسەی ئەحمەد ردێنی پزیشكی دەروونی، گەشەی زانینی ئەو منداڵەی واز لە قوتابخانە دەهێنێت‌ و روو لەكاركردن دەكات، كاریگەری بەردەكەوێت، بۆیە توانا‌و گەشەی زانستییان كاریگەری بەردەكەوێت ‌و دەبێتە هۆی دابەزینی تواناكانیان لە خوێندنەوە‌و نووسین‌ و بیركاریدا، ئەمە جگە لەوەی بێگومان داهێنانیشیان كەم دەكات هەروەك گەشەی سۆزداریشیان كەم دەبێتەوە.
ردێنی دووپاتی دەكاتەوە كە جۆرێكی دیكەش لە خاوەن كار هەن سوود لەكاركردنی منداڵان دەبینن بۆ ئاسانكاری لە بە كۆیلەكردنیان لە كاردا. وتیشی: «هەموو ئەم كارانە منداڵان ماندوو دەكەن‌ و باری سەر شانە لاوازەكانیان قورس دەكەن، كە ئەوەش نیشانەی پیربوونی پێشوەختیانە».

یاسا و كاركردنی منداڵان لەعیراق
وەزارەتی كار‌و كاروباری كۆمەڵایەتی كە لە دامەزراوەكانی دیكە زیاتر پەیوەندیدارە بە رێكخستنی كاركردن لەچوارچێوەی یاساكاندا، دووپاتی كردۆتەوە كە تێبینی چەند پێشێلكارییەكی لەدژی كاركردنی منداڵانی خوار تەمەنی‌ رێگەپێدراو بە یاسا كردووە كە بە 15 ساڵ دیاریكراوە.
عەممار مونعیم وتەبێژی وەزارەتەكە دەڵێت: «دەستەی چاودێریكردنی منداڵان تیمێكی بۆ كەمكردنەوەی دیاردەكە پێكهێناوە» ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد كە «لەو رێوشوێنانەی دەگیرێنەبەر بریتیە لە دیاریكردنی ئەو ناوچانەی كاركردنی منداڵانیان تێدا چڕبووەتەوە بۆئەوەی لەو واقیعە دەربهێنرێن».
هاوكات، تەها مەحمود بەرپرسی بەشی بنبڕكردنی كاری منداڵان لە وەزارەتەكە وتی: «بەشەكە بۆچوونێكی روونی هەیە بەگوێرەی یاسای كاری‌ ژمارە 37ی ساڵی 2015 كە پێویست دەكات چاودێری كاركردنی منداڵان بكەین».
ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد: ئەو رێوشوێنانەی لەكاتی بوونی سەرپێچییەكدا دەگیرێنەبەر بە ئاگاداركردنەوەی خاوەنكارەكە دەستپێدەكەن بەپێی ماددەی (95/ دووەم) لەیاسای كار، لەكاتێكیشدا ئەگەر خاوەنكارەكان پابەند نەبوون، ئەوا سەرپێچییەكەیان بەرزدەكرێتەوە بۆ دادگای كار تا حوكمیان بۆ دەربكات.
لایخۆیەوە، عەمید خالید محەنا بەڕێوەبەری پۆلیسی كۆمەڵایەتی لەوەزارەتی ناوخۆ وتی: «تیمی وەزارەت بە چەند قۆناغێك كاردەكات بۆ بەدواداچوونی ئەم دۆسێیە، چونكە رازییە منداڵان لە تەمەنێكی بچووكدا كاربكەن بەڵام كاری بەمە‌رجێك كاری‌ مەترسیدار نەبن ئەویش بەهۆی نزمی ئاستی هەژارییەوە لە عیراق».
وتیشی: «تیمەكانی وەزارەت لێپرسینەوە لەو خاوەن وەرشانە دەكەن كە پیشەكەیان مەترسیدارە‌و رازیبوون بە كاركردنی منداڵان، هەندێك جاریش ئەركی‌ پەروەردەكردنی منداڵان لە باوكانیان وەردەگرێتەوە ئەگەر ئەو كارە دووبارە بكەنەوە».

سەرچاوە: ماڵپەڕی نیقاش

print

 117 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*