سەرەکی » ئابووری » دیارنەمانی 300 ملیار دۆلار و 6 هەزار پڕۆژە دەبێتە جێی مشتومڕ

عیراق

دیارنەمانی 300 ملیار دۆلار و 6 هەزار پڕۆژە دەبێتە جێی مشتومڕ

راپۆرتی: ئیدریس جەبار

دەستكردن بە لێپرسینەوە لە گەندەڵكاران و گێڕانەوەی پارە دزراوەكان، بە گرنگترین هەنگاو بۆ چاكسازیی دادەنرێت و هەمووانیش چاویان بڕیووەتە راستكردنەوەی ئەو دزی و گەندەڵییە كەڵەكە بووە لەلایەن كابینە راگوزەرەكەی مستەفا كازمییەوە.

داهاتی بەرزی نەوت هەموو جووڵەیەكی لەگەڕخست

دۆسێی ئابووریی تەحەددای هەرە گەورەی بەردەم كابینەی نوێی عیراقە كە لەلایەن مستەفا كازمییەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، وەك چۆن پێشتر رووبەڕووی كابینەكانی پێشوو بۆوە. لە دوای ساڵی 2003 و رووخاندنی رژێمی سەدام ، چونكە بەتەنها پشتبەستن بە داهاتی نەوت هەموو جومگەكانی جووڵەی ئابووریی بۆ ماوەی 17 ساڵ لەگەڕخست، نە گەشەكردن و نە پیشەسازیی و نە كشتوكاڵی ناوخۆیی سەرچاوەن بۆ بودجەی گشتی، تەنیا نەوت هەیە، ئەمەش بۆتە كێشەیەكی گەورە و هەڕەشە لە ئایندەی عیراق دەكات.
پێدەچێت ئەمەی روودەدات لەسایەی بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆناوە، كاریگەریی هەبێت لە دەرخستنی لاوازیی و فشەڵیی رەوشی ئابووریی و بەهەدەردانێكی دارایی گەورە لەم وڵاتەدا.

بەڵێنەكانی كازمی و تەنگژەی دارایی

تائێستاش وڵات بەدەست كێشەی ئابوورییەوە دەناڵێنێت بەجۆرێك كە هەڕەشە لەسەر قەوارەكەی دروستكردووە و رێژەی هەژاریی بەشێوەیەكی پێوانەیی رووی لە بەرزبوونەوە كردووە و بەبەرزترین رێژە لە مێژووی عیراقدا دادەنرێت كە بە 50% مەزەندە دەكرێت. ئەمەش بەپێی ئامارە نا رەسمییەكان، وێڕای بەرزبوونەوەی رێژەی بێكاری لە سایەی نەبوونی یاسایەكی توند كە ببێتە مایەی جێبەجێكردنی چاكسازیی ئابووریی و نەبوونی راستگۆیی دامەزراوە ئابوورییەكانی دەوڵەت لە جێبەجێكردنی یاساكاندا كە لەزۆر كاتدا تەنیا وەك مەرەكەبی سەر كاغەز دەردەكەون، ئەمەش بەوتەی چاودێرانی سیاسی ‌و دارایی عیراق.
لە سایەی نەبوونی ژمارە و داتای رەسمیدا، قەبارەی بەهەدەردانی دارایی لە عیراق، لە دوای ساڵی 2003وە تائێستا، بە سەدان ملیار دۆلار مەزەندە كراوە، ئەمەش لە ئاكامی گەندەڵییەكی نەخشە بۆداڕێژراو و پڕۆژەی وەهمی كە لەلایەن هەندێك لە سەركردە دیارەكانی حزبە دەستڕۆیشتووەكانەوە بەڕێوەبراون، ئەوە وێڕای نەبوونی گەشەی ئابووریی و داڕمانی پیشەسازی و كشتوكاڵی ناوخۆیی.

سەرۆك وەزیران بێ ئومێد نییە

كازمی لە رۆژی 10ی حوزەیرانی 2020 رایگەیاند: “گەندەڵی و خراپی بەڕێوەبردن لە هۆكارەكانی روودانی كارەساتەكانی پێشوون لە عیراق، ئێستاش وڵات كەوتۆتە بەردەم تەحەدییەكی گەورەوە، بەڵام دەتوانێێت تێیپەڕێنێت”.
كازمی هەروەها دەڵێت: “حكومەتەكەی میراتێكی قورسی بۆ ماوەتەوە و بودجەیەكی فشەڵی رادەست كراوە، لەئەنجامی خراپیی پلاندانان و پشتبەستی تەواوەتی بە نەوت، بەڵام هەلی سەركەوتن بۆ بنیاتنانی دەوڵەتی هاووڵاتیبوون لەبەردەستدایە”.

ئامادەكاریی بۆ زیاتركردنی داهاتەكان

هەموو ئەو كێشانە حكومەتەكەی كازمی دەخەنە بەردەم رووبەڕووبوونەوەیەكی گەورەتر لە سایەی كەمبوونەوەی داهاتی دارایی بەهۆی دابەزینی نرخی نەوتەوە.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، ماجید سوەری پسپۆڕ لە بواری ئابوریدا دەڵێت: “ئەو رێوشوێنانەی حكومەتەكەی كازمی دەیانگرێتەبەر، مزگێنی بەخشن، بە تایبەتیش كاركردن بۆ كەمكردنەوەی خەرجییەكانی بەكاربردن، ئەم هەنگاوەش زەمینەسازییە بۆ زیادكردنی داهاتەكان”.
بە وتەی سوەری: “حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی خەرجییەكانی فراوان كرد، وێڕای دابەزینی نرخی نەوت، بەجۆرێك قەبارەی خەرجیی بەكاربردن گەیشتە نزیكەی 67 ترلیۆن دینار (56 ملیار دۆلار) لە بودجەی گشتی ساڵی 2020 كە پەسەند نەكرا”. ئەو پسپۆڕە ئابورییە پێیوایە گرنگترین جومگە لە پرۆسەی كۆكردنەوەی داهاتەكاندا، دۆزینەوەی چارەسەرە بۆ مەسەلەی گومرگەكان، كە جڵەوی ئابووریی لەلایەن حزبەكان و هەندێك لە خێڵەكانەوە دەستی بەسەردا گیراوە، ئەو دۆسێیەش بەبێ دەستوەردانی سەربازیی چارەسەر نابێت”.
سوەری، قەبارە و رێژەی راستەقینەی گومرگ لەسەر كاڵا هاوردەكراوەكان بۆ كەرتی تایبەت بە “نزیكەی 9.6 ملیار دۆلار” مەزندە دەكات، “بەڵام جگە لە 850 ملیۆن دۆلار، ئەوی تری ناخرێتە سەر بودجە”.

سێ سەد ملیار دۆلار بۆ پڕۆژە لەگەڕكەوتووەكان

سوەری دەڵێت”چالاكیی هاوردەكردن لەمساڵدا بە نزیكەی 60 ملیار دۆلار مەزەندە دەكرێت، ئەوانەی سودمەندی لێی، سیاسییەكان و وڵاتانی ئیقلیمی و ئەوانەن كە هەوڵ دەدەن ئاستەنگ لەبەردەم بوونی بەرهەمی ناوخۆیی و گەشەی ئابووریی لە عیراقدا دروستدەكەن”.
ئەو پسپۆڕە ئابوورییە راشیگەیاندووە: “لە بودجەی ساڵی 2014دا ئاماژە بە نزیكەی 228 ترلیۆن دینار (190 ملیار دۆلار) كراوە كە بۆ 6 پڕۆژەی تەواو نەكراو یان لەگەڕكەوتوو یان نادیار خەرجكراوە”، مەزەندەشی كردووە”بەهەدەردان لەو چوارچێوەیەدا بە نزیكەی 360 ترلیۆن دینار (300 ملیار دۆلار) بێت لە ساڵی 2003وە”. بە بۆچوونی ماجد سوەری دۆسێی بەگژداچوونەوەی گەندەڵی ئاڵۆزە، چونكە زۆربەی هەرە زۆری بزاوتە سیاسییەكان لە گەندەڵییەوە تێوەگلاون و زۆربەی گەورە بەرپرسان ‌و كارگێڕانی دەوڵەت گەندەڵی دەیانگرێتەوە، بۆیە هیچ كام لە حكومەتەكانی پێشووش وەك پێویست راستگۆ نەبوون لە قەڵاچۆكردنی گەندەڵیدا”.
لە كۆتایی قسەكانیدا، سوەری دەڵێت: “چارەسەرنەكردنی كێشەی كارەبا، بە خاڵێكی یەكلاكەرەوە دادەنرێت لە پرۆسەی گەشەكردندا، مانای بەردەوامبوونی هاوردەكردن و نەبوونی بەرهەمی ناوخۆیی دەگەیەنێت، ئەو لایەنانەی سوودمەندیشن لە پرۆسەی ئەو هاوردەكردنە گەورەیە، بەرپرسن لە یەكلانەكردنەوەی دۆسێی كارەبا”.

50 هەزار پڕۆژەی پیشسازیی لەكاركەوتوو

لەلایەكی دیكەشەوە باسم ئەنتوان، پسپۆڕ لە بواری پیشەسازیی پێیوایە زنجیرەی پرۆسەی چاكسازیی ئابووری، پێویستە لەڕێی بەرنامەیەكی رەسەنەوە بێت و ستراتیژی حكومەت لەو چوارچێوەیەدا روون بكاتەوە، وێڕای دەستنیشانكردنی كەسایەتییە بەتوانا و لێوەشاوەكان بۆ بەڕێوەبردنی ئەو دۆسێیانە، چونكە كارێكی لۆژیكی نییە ئەو دەزگا پیشەییانە بسپێردرێت بە كەسانێك كە خۆیان سەركردایەتی پڕۆسەی گەندەڵی و بەرتیل وەرگرتنیان كردووە، بەڵام لەولاوە بێین مەسەلەی چاكسازیی ئابوورییش بدەینەوە دەستی ئەوان”.

ئەنتوان راشیگەیاندووە: “دەستكردن بە پرۆسەی لێپرسینەوە لە گەندەڵكاران و گێڕانەوەی پارە دزراوەكان، گرنگترین هەنگاوەكانی رێڕەوی چاكسازییە”.

ئاماژەش دەدات بەوەی كە 50 هەزار پڕۆژەی پیشەسازی لە كەرتی تایبەت”دا هەن كە 85%یان راگیراون، وێڕای بوونی 250 هەزار كارگەی وەزارەتی پیشەسازی كە كارناكەن یان بەرهەمێكی زۆر كەمییان هەیە، ئەمەش بە بۆچوونی ناوبراو “هۆكارەكەی نەبوونی ئاراستەیەكی حكومییە بۆ پشتیوانیی لە بەرهەمی ناوخۆیی”.

راشیگەیاندووە كە ئاسایشی خۆراك نییە، پیلانێك هەیە لەدژی كەرتی پیشەسازی، تا عیراق وەك بازاڕێك بۆ ساغكردنەوەی كاڵا و شتومەكی وڵاتانی دراوسێ بمێنێتەوە.

چینێكیش لە بازرگانە تازە هەڵتۆقیوەكانیش كە پەیوەندیی سیاسییان هەیە، رێگە لەو یاسایانە دەگرن كە پشتیوانیی لە گەشەی ئابووریی وڵاتەكە دەكەن”.

لە كۆتایی قسەكانیشیدا، ئەنتوان دەڵێت: “دەركەوتووترین هۆكارەكانی داڕمان، نەبوونی ئاسایشی ئابووریی و نەبوونی كاریگەریی فەرمانگەكانی چاودێریی تایبەت بە سپیكردنەوەی پارەی گومرگەكان و شوێنەكانی ترە”.

سەرچاوە: ئاژانسەكان

print

 804 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*