سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » له‌ژێر كه‌پرێكدا و له‌پێناوی زمانی كوردیدا ناوه‌ندێك بۆ نووسه‌رانی تاراوگه‌

له‌ژێر كه‌پرێكدا و له‌پێناوی زمانی كوردیدا ناوه‌ندێك بۆ نووسه‌رانی تاراوگه‌

ناوەندی کەپر

ئه‌مساڵ له‌ تاراوگه‌، چه‌ند نووسه‌رێك، له‌پێناوی گه‌ڕاندنه‌وه‌ی به‌ها بۆ كتێب، بۆ نووسه‌ر، بۆ زمان و ئه‌ده‌بیات، ناوه‌ندێكی ئه‌ده‌بی و هونه‌رییان به‌ ناوی كه‌پره‌وه‌ دامه‌زراندووه‌. ئه‌م نووسه‌رانه‌ به‌هاوبیری و هاوكاریی یه‌كتر كتێبه‌كانی خۆیان چاپ و بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌، له‌م رووه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین، كه‌پر ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ نییه‌ و ره‌شنووس له‌ هیچ كه‌س و لایه‌نێك بۆ چاپ و بڵاو كردنه‌وه‌ وه‌رناگرێت. ئه‌م نووسه‌رانه‌، میران ئه‌براهام، دانا ره‌ئووف و كه‌ریم تاقانه‌، ده‌یانه‌وێت گرنگی به‌ زمانی كوردی، به‌ رێنووس و ئه‌لفبێی كوردی بده‌ن. ناوه‌ندی كه‌پر، له‌ نۆبه‌ره‌ی به‌رهه‌مه‌كانیاندا، پێنج كتێبیان، له‌ فۆرم و شێوازێكی جواندا به‌ چاپ گه‌یاندووه‌. بۆ ناساندنی كتێبه‌كان، له‌م راپۆرته‌دا، به‌ پشت به‌ستن به‌ زانیارییه‌كانی ناوندی كه‌پر و كتێبه‌ بڵاوكراوه‌كانیان ئه‌م گوتاره‌ بڵاو ده‌كه‌ینه‌وه‌، به‌و هیوایه‌ی ناوه‌ندی كه‌پر زیاتر بناسرێت و له‌ كاره‌كانیشیان به‌رده‌وام بن.

هه‌موو به‌یانییه‌ك رێگه‌ی ماڵ درێژ و درێژتر ده‌بێته‌وه‌
رۆمانێكی نووسه‌ری سویدی « فرێدریك به‌كمان»ه‌، كه‌ریم تاقانه‌ له‌ سویدییه‌وه‌ كردوویه‌تی به‌كوردی. رۆمانه‌كه‌ باسی ئه‌و خۆشی و دڵه‌خورپانه‌ ده‌كات، كه‌ له‌ ژیانی هه‌موو مرۆڤێكدا هه‌یه‌، باسی رازونیازێك ده‌كات له‌ نێوان پیره‌پیاوێك و نه‌وه‌كه‌یدا، له‌ نێوان پیاوێكی گه‌نج و ئه‌وینه‌ مه‌زنه‌كه‌یدا، له‌ نێوان پیاوێك و كوڕه‌كه‌یدا. به‌كمان، له‌ پێشه‌كیی كتێبه‌كه‌یدا ده‌ڵێت: «ئه‌مه‌ چیرۆكێكه‌، باسی ئه‌وه‌ ده‌كات چۆن مرۆڤ، به‌ر له‌وه‌ی بمرێت، زه‌ینی له‌ ده‌ست ده‌دات. ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵت ته‌واو راستگۆبم، ده‌بێت بڵێم هه‌رگیز به‌ ته‌مای ئه‌وه‌ نه‌بووم چیرۆكه‌كه‌ ببێت به‌ كتێب. ئه‌مه‌ ته‌نیا هه‌وڵێك بوو، هه‌تا له‌ ناخمدا شتێك له‌ یه‌كتر جیا بكه‌مه‌وه‌، ئاخر من كه‌سێكم له‌ نووسیندا زیاتر خۆمم، تا له‌ قسه‌كردندا. من ناچارم جاروبار بیره‌كانم له‌ پیتدا ببینم، هه‌تا تێبگه‌م چ هه‌ستێكم هه‌یه‌. ئاخر چیرۆكه‌كه‌ باس له‌وه‌ ده‌كات: له‌ مێشك. ئه‌م رازه‌ گاڵته‌ئامێزه‌ی نێو كه‌للـه‌مان، كه‌ رێی پێ داوین دنیا كه‌شف بكه‌ین، به‌ڵام هیچ رێگه‌یه‌كی خۆش نه‌كردووه‌ هه‌تا بتوانین په‌ی به‌ رازه‌كانی خۆی ببه‌ین. ده‌مویست هه‌وڵی گێڕانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ بده‌م چی روو ده‌دات وه‌ختایه‌ك مێشك وازی له‌ زه‌وی هێناوه‌، به‌ر له‌وه‌ی جه‌سته‌مان واز بهێنێت. ئه‌مه‌ نامه‌ی بچووك بچووكی عاشقانه‌ی لێ كه‌وته‌وه‌، له‌ نێوان پیره‌پیاوێك و نه‌وه‌كه‌یدا، له‌ نێوان پیاوێكی گه‌نج و ئه‌وینه‌ مه‌زنه‌كه‌یدا، له‌ نێوان باوكێك و كوڕه‌كه‌یدا. كتێبه‌كه‌ بوو به‌م هه‌وڵه‌ بچووكه‌ی من، كه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو ترسێكدا بكه‌م، ترس له‌وه‌ كه‌ ده‌زانم هێندێك له‌و مێشكه‌ مه‌زنانه‌، به‌ره‌به‌ره‌، به‌جێمان ده‌هێڵن. ترس له‌وه‌ ئێمه‌یش، كه‌ به‌ جۆرێك ماوینه‌ته‌وه‌، ده‌بێت بژیین و بیری كه‌سێك بكه‌ین هێشتا لێره‌یه‌. پێم وایه‌ هه‌موو مه‌سه‌له‌كه‌ له‌و گفتوگۆیه‌وه‌ ده‌ستی پێ كرد كه‌ بیستبووم. له‌و گفتوگۆیه‌دا، یه‌ك له‌ كه‌سه‌ دڵخوازه‌كانم ده‌یگوت: خراپترین مه‌سه‌له‌ی پیربوون ئه‌وه‌یه‌ مرۆڤ چیی دیكه‌ هیچ بیرۆكه‌یه‌كی بۆ نایه‌ت. ئه‌و وشانه‌ هه‌رگیز به‌ یه‌كجاری به‌ جێیان نه‌هێشتم، ئه‌و خه‌مه‌ به‌دڵمه‌وه‌ نووسا: خه‌یاڵ ده‌توانێت به‌ر له‌ جه‌سته‌، واز بهێنێت. ئه‌مه‌ هه‌ستێكه‌، پێم وایه‌ له‌دڵی هه‌موواندا هه‌بێت، ئاخر ره‌گه‌زی مرۆڤ، سه‌یره‌، به‌جۆرێك هه‌ر ده‌ڵێیت زۆربه‌مان زیاتر له‌ پیربوون ده‌ترسین، تا له‌ مردن.»

ژنه‌كان له‌ نه‌سیمدا ون ده‌بن
یه‌كه‌م دیوانی شیعریی ژنه‌ شاعیر «به‌یان ئه‌حمه‌د» به‌یان ئه‌حمه‌د شاعیرێكه‌ شیعر ئاوێته‌ی ژیان ده‌كات و ژیانی رۆژانه‌ ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی گه‌وره‌ و سرووشبه‌خش. به‌یان، له‌ هه‌موو شیعرێكدا چیرۆكێك ده‌گێڕێته‌وه‌، هه‌ندێك جار ئه‌و چیرۆكه‌ مۆركێكی داستانئامێز له‌ خۆ ده‌گرێت و نه‌فه‌سێكی قووڵی داستانئامێز ده‌به‌خشێت به‌ژیانی رۆژانه‌. شیعر ده‌بێته‌ وه‌رزه‌كانی ساڵ، به‌هار، هاوین، پایز و زستان له‌ نێو بۆته‌ی وێنه‌ شیعرییه‌كاندا، كات و شوێن تێك ده‌شكێنیت و له‌مه‌ودایه‌كی گه‌ردوونیدا وه‌رزێكی تری ساڵ ده‌خوڵقێنێت، ده‌توانین بڵێین وه‌رزی پێنجه‌می شیعر. وێنه‌ی شیعر و چیرۆكه‌شیعرییه‌كان پێكهاته‌یه‌كی هێماگه‌لی و هاوكات خودگه‌رای شیعره‌كانی(به‌یان)نن.

شیعره‌كانی (به‌یان) ده‌نگێكی ره‌سه‌نی ئافره‌تن، له‌ پشت هه‌موو شیعر و دێڕ و وشه‌یه‌كه‌وه‌، ده‌نگی ئافره‌تێك هه‌یه‌: حه‌زه‌كانی ئافره‌ت، دڵه‌ڕاوكێی ئافره‌ت، خه‌ونه‌كانی ئافره‌ت، نه‌فره‌تی ئافره‌ت، په‌یوه‌ندییه‌ چڕ و ئاڵۆزه‌كانی نێوان ژن و پیاو… هتد له‌ پشت شیعره‌كانه‌وه‌ن. ئه‌وه‌ی لێره‌دا گرنگه‌ ئاماژه‌ی بۆ بكرێت، ئه‌و جورئه‌ت و بوێرییه‌یه‌ له‌ نووسیندا، به‌یان رێگا به‌ هیچ به‌ربه‌ستێك نادات سنووردای بكات و سه‌ربه‌ستییه‌كی ته‌واوی له‌ نووسیندا، له‌ ده‌ربڕینه‌كانیدا، له‌ خه‌ونی شیعره‌كانیدا هه‌یه‌.

هه‌ندێك جار نه‌فه‌سێكی شێركۆیی له‌ گێڕانه‌وه‌ی شیعره‌كانیدا به‌دی ده‌كرێن، كاریگه‌ریی شێركۆ بێكه‌س هه‌ن، بێ ئه‌وه‌ی شێركۆ بن. به‌یان، به‌یانه‌ و شیعره‌كانی له‌ خودی خۆیه‌وه‌، له‌ ئه‌زموونی خۆیه‌وه‌، وه‌ك ئافره‌تێك سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌.

وێنه‌ شیعرییه‌كان چه‌نده‌ ساكارن، هێنده‌یش قووڵ و پڕ مانان، بۆ نموونه‌ له‌ هه‌ندێك شیعردا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ مێژوو، مێژوو له‌م وێنانه‌دا چیرۆكی ژیانێكی ئێستامان بۆ ده‌گێڕێته‌وه‌، مێژوو له‌ وێنه‌یه‌كی ته‌ڵخی ئه‌مڕۆماندا دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌، له‌وێدا مێژووه‌ پڕ له‌ كاره‌ساته‌كه‌، له‌ ژیانی ژنێكدا، له‌ ئه‌مڕۆدا، له‌ ئاینده‌یه‌كی نادیاردا، ده‌بێته‌وه‌ به‌ چیرۆكێك، كه‌ زۆرێك له‌ ژنان خۆیانی تیا ده‌بیننه‌وه‌.
به‌یان زیره‌كانه‌ یاری به‌ ره‌گه‌زی نێر و مێ ده‌كات، مێ ده‌بێته‌ نێر و نێریش به‌ مێ، تا هه‌ردووكیان بزانن له‌و گه‌مه‌یه‌دا، چۆن و به‌ چ شێوه‌یه‌ك یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌ و به‌ر یه‌ك ده‌كه‌ون و ئه‌زموونی ئه‌ویتر بكه‌ن.

هه‌ندێك له‌ شیعره‌كانی به‌یان ئه‌حمه‌د مۆركێكی سیاسی له‌خۆ ده‌گرن، به‌ڵام بێ ئه‌وه‌ی سیاسی بن، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ «سیاسه‌ت» نابێته‌ دروشم و لایه‌نگری لایه‌ك، یان دژایه‌تیكردنی لایه‌نێكی تر و بارگاوی به‌ ئایدۆلۆژیا، به‌ڵكو خستنه‌ڕووی ره‌وشه‌ سیاسییه‌كه‌یه‌ له‌وێنه‌یه‌كی شیعریی روون و ئاشكرادا، بێ ئه‌وه‌ی په‌نجه‌ بۆ كه‌س درێژ بكات. بۆ نموونه‌ ژیانی سه‌رۆكێكی بێخه‌م و بێپه‌روامان بۆ ده‌گێڕێته‌وه‌ و ده‌بێته‌ ره‌وشێكی ژیانی رۆژانه‌، كه‌ خوێنه‌ر ده‌توانێت به‌راوردی خۆی له‌گه‌ڵ سه‌رۆك بكات، یان به‌پێچه‌وانه‌وه‌، سه‌رۆك به‌راوردی خۆی له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی ئاسایی بكات. ئه‌وه‌ی له‌م خاڵه‌دا پێویسته‌ ئاماژه‌ی بۆ بكه‌م، ئه‌وه‌یه‌، كه‌ ئه‌م وێنه‌ سیاسییانه‌ له‌ شیعره‌كانی «به‌یان»دا ده‌بنه‌ كاریكاتۆر و ده‌مانهێننه‌ پێكه‌نین.

سه‌فه‌ر و شانۆ
ئه‌م كتێبه‌ نووسینی نووسه‌ر و شانۆكار «دانا ره‌ئووف»ه‌ و باسی ئه‌زموونی خۆی له‌گه‌ڵ دنیا؟ سه‌فه‌ر و شانۆی وڵاتاندا ده‌كات. دانا، له‌ پێشه‌كییه‌كی كورتی كتێبه‌كه‌یدا ده‌ڵێت: سه‌فه‌ر ئه‌زموونه‌. ئه‌زموونی سه‌فه‌ر مه‌ودایه‌كی فراوان و قووڵ به‌ دید و تێڕوانینی مرۆڤ ده‌به‌خشێت و مرۆڤیش هه‌ر له‌ زه‌مه‌نه‌ دێرینه‌كانه‌وه‌ له‌ سه‌فه‌رێكی به‌رده‌وامدا بووه‌. زۆرجار سه‌فه‌ر ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی گرنگ بۆ نووسه‌ر و هونه‌رمه‌ندان و له‌ ده‌روازه‌كانی سه‌فه‌ره‌وه‌ دیدی هونه‌ری و تێگه‌یشتنی مرۆڤ و فۆرمه‌له‌كردنی دونیایه‌كی گشتگر، دونیادیده‌ی هونه‌رمه‌ند ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌كات، به‌ڵام سه‌فه‌ر له‌لای ئێمه‌ كیشوه‌رێكی تازه‌ دۆزراوه‌یه‌ و له‌م سی چل ساڵه‌ی دوایدا، به‌ تایبه‌تی له‌ شه‌ڕی عیراق/ئێرانه‌وه‌، به‌شێكی زۆری كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ به‌ وڵاتانی ئه‌وروپادا بڵاو بوونه‌ته‌وه‌.

منیش وه‌ك هه‌ر تاكێكی ئه‌م میلله‌ته‌، كه‌ له‌ سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌كانه‌وه‌، له‌ سوید جێگیربووم، سه‌فه‌رم به‌ پێداویستییه‌كی هه‌ره‌ گرنگی ژیانم زانیوه‌. سه‌فه‌ریشم بۆ هه‌ر وڵاتێك، چ له‌ رۆژئاوا، چ له‌ ئاسیا و ئاسیای ناوه‌ڕاست كردبێت، چه‌نده‌ به‌ دوای شانۆی ئه‌م وڵاتانه‌دا گه‌ڕابم، هێنده‌یش هه‌وڵم داوه‌ خه‌ڵكی ئه‌و وڵاتانه‌ بدوێنم و وێنه‌یه‌كی ته‌واوی ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یانه‌م له‌لا دروست ببێت.
زۆرجار به‌ ته‌نها سه‌فه‌رم كردووه‌، به‌ڵام بۆ هه‌ر شوێنێك رۆیشتبم، هاوڕێم هه‌بووه‌: له‌ هه‌موو شوێنێك وا ده‌زانم ده‌چمه‌ ماڵی خۆم و له‌ هیچ شوێنێكیش هه‌ست به‌وه‌ ناكه‌م، كه‌ له‌ ماڵه‌وه‌م.

ئه‌وه‌ی له‌م سه‌فه‌رانه‌یشدا جێگای سه‌رنجه‌، خانووبه‌ره‌، پارك و سه‌رشه‌قامه‌كان نین، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی له‌ نێوان مرۆڤدا، له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان، له‌ناو پارك، له‌ قاوه‌خانه‌ و شانۆ و باره‌كاندا رووده‌ده‌ن.

خاوه‌ن قه‌رز درامایه‌كی ناتورالیزم به‌ كوردی
ستریندبێرگ (1849-1912) له‌ هاوینی ساڵی 1888دا له‌ دانیمارك، به‌ ماوه‌یه‌كی كورت له‌ دوای شانۆنامه‌ی خاتوو ژۆلیا، «خاوه‌نقه‌رز» ده‌نووسێت. بنیاد و ژینگه‌ی ئه‌م شانۆنامه‌یه‌ تا راده‌یه‌ك له‌ شانۆنامه‌ی «باوك»ه‌وه‌ نزیكه‌. ئه‌م شانۆنامانه‌: «باوك»، «خاتوو ژۆلیا» و «خاوه‌نقه‌رز»، كه‌ به‌ ماوه‌یه‌كی كه‌م نووسیونی، له‌ژێر كاریگه‌ریی ته‌وژمی ناتورالیزمی و شیكارییه‌كی وردی سایكۆلۆژیدا نووسراون و به‌شێك بوون له‌ پرۆگرامه‌ نوێیه‌كه‌ی بۆ شانۆیه‌كی ریالیزم و ناتورالیزم، ناتوارالیزم بۆ ستریندبێرگ دیدی ژیان و پڕۆگرامی ژیان خۆی بووه‌، هاوكات چه‌مكێكی خودگه‌را و سایكۆلۆژیی بنه‌ماكانی پێكهێناوه‌.

ستریندبێرگ له‌و ده‌مه‌دا، بانگه‌شه‌ی شانۆیه‌كی بچووكی ناتورالیزمی/ ئه‌زموونگه‌ریی ده‌كرد، ئه‌و ده‌قانه‌یشی ده‌ینووسین، بۆ به‌رجه‌سته‌كردنی بیرۆكه‌ شانۆیییه‌كه‌ی بوون، بۆ نموونه‌ ئه‌و ته‌كنیكه‌ی شانۆنامه‌ی «خاوه‌نقه‌رز»ی پێ نووسراوه‌: سێ كاره‌كته‌ر، یه‌ك دیمه‌ن، هه‌مان سینۆگرافیا (یه‌ك شوێن) له‌ هه‌موو نه‌مایشه‌كه‌دا، ئه‌و شانۆ ئینتیمه‌ بچووكه‌ بوو، كه‌ خه‌ونی پێوه‌ ده‌بینی.

ستریندبێرگ به‌ هاوكاریی «سیری فۆن ئێسن»ی ژنی یه‌كه‌می، له‌ ساڵی 1888دا له‌ دانیمارك بۆ ماوه‌یه‌كی كورت، شانۆیه‌كی ئه‌زموونگه‌ریی ئه‌سكه‌نده‌ناڤی داده‌مه‌زرێنێت، كه‌ دواتر به‌ «ته‌قه‌لا شانۆیییه‌كانی ستریندبێرگ» ناوزه‌د ده‌كرێت. دواتریش له‌ ستۆكهۆڵم له‌و فۆرمه‌دا شانۆی (ئینتیم)ی دامه‌زراند.

له‌ «خاوه‌نقه‌رز»‌دا، پیاوێك بێ ئه‌وه‌ی هیچ چه‌كێك به‌رز بكاته‌وه‌، مێردی ژنه‌ كۆنه‌كه‌ی خۆی ده‌كوژێت. رووداوه‌كانی شانۆنامه‌كه‌، له‌ هاوین و له‌ یه‌كێك له‌ دوورگه‌كانی سویددا روو ده‌دات: ژنومێردێكی به‌ختیاری هونه‌رمه‌ند، «ئادۆڵف» و «تێكلا» له‌ خانوویه‌كی ساكاری كرێگرته‌ی هاوینه‌دا ده‌ژین، له‌ پڕ «گوستاف»، كه‌ مێردی پێشووی «تێكلا» بووه‌، هه‌ر وه‌ك قارچك هه‌ڵده‌تۆقێت. گوستاف بۆ ئه‌وه‌ هاتووه‌ په‌یوه‌ندی‌ ئه‌م ژنومێرده‌ به‌ختیاره‌ تێك بدات و‌ له‌ یه‌كترییان جیا بكاته‌وه‌، گوستاف گیرۆده‌ی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یه‌ و ده‌یه‌وێت به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ك بووه‌ زیان به‌ تێكلا بگه‌یه‌نێت، تێكدانی ژنومێردایه‌تییه‌كه‌یشیان یه‌كێكه‌ له‌ ئامانجه‌كانی.

گوستاف دیدێكی پڕ له‌ قین و شه‌ڕخوازانه‌ی به‌رامبه‌ر به‌ ئافره‌ت هه‌یه‌، كاره‌كته‌رێكی هه‌ست و سۆز سارد و مرۆڤێكی ره‌قه‌ و به‌ بڕوای ئه‌و، ئافره‌ت ته‌نها (قوڕێكی) بێ فۆرمی ژێر ده‌ستی پیاوه‌، تا به‌و شێوه‌یه‌ی ده‌یه‌وێت په‌یكه‌رێكی جوانی بۆ خۆی لێ دروست بكات. هه‌روه‌ها ده‌قه‌كه‌ پڕه‌ له‌هێرشی گرۆتێسسكانه‌ و تۆقێنه‌ر بۆ سه‌ر نه‌ژادی ئافره‌ت و گاڵته‌كردن به‌چه‌مكه‌كانی یه‌كسانیی نێوان پیاو و ژن.

ستریندبێرگ، دیالۆگی نێوان كاره‌كته‌ره‌كانی هێنده‌ چڕوپڕ و راسته‌وخۆ دارشتووه‌، كاریگه‌رییه‌كی به‌هێزی كردۆته‌ سه‌ر په‌یوه‌ندی نێوان كاره‌كته‌ره‌كان و گه‌شه‌ی رووداوه‌كان. دیالۆگه‌كان هێنده‌ ورد چنراون، بنه‌مایه‌كی قووڵی بۆ مۆركه‌ سایكۆلۆژییه‌كه‌ی كاره‌كته‌ره‌كان خوڵقاندووه‌. دراماتۆرگییه‌ ناتورالیزمییه‌كه‌ی ده‌قه‌كه‌، پشت به‌خودی هێزی دیالۆگه‌كان ده‌به‌ستێت، ستریندبێرگ هێزی ده‌قه‌كه‌ی له‌بنه‌مای دیالۆگه‌كانه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ر كردووه‌ و دیالۆگ نه‌خشه‌یه‌كی دراماتۆرگیی پته‌وه‌ بۆ گه‌شه‌ی رووداو، بۆ پێودانگه‌ دراماتیكییه‌كه‌ و بۆ كاره‌كته‌ره‌كانیش. ئه‌و هێز و وزه‌یه‌ی له‌ دیالۆگه‌كاندا هه‌ن، رێگا بۆ كاره‌كته‌ره‌كان ده‌كه‌نه‌وه‌، به‌قووڵی و به‌ شێوه‌یه‌كی زیندوو و پڕ له‌جووڵه‌ به‌نێو ده‌روونی كاره‌كته‌ره‌كاندا رۆده‌چن.

كه‌ریم تاقانه‌، «خاوه‌نقه‌رز» به‌ زمانێكی تژی له‌ ریتم، له‌ شیعر و به‌ تێگه‌یشتنێكی ته‌واوه‌وه‌ ده‌كات به‌ كوردی. بنه‌ما سایكۆلۆژییه‌كان، كه‌ له‌نێو دیالۆگ و ئه‌تمۆسفێری ده‌قه‌كه‌ و ئه‌و گه‌مه‌یه‌ی له‌ نێوان كاره‌كته‌ره‌كاندایه‌، له‌ ده‌قه‌ كوردییه‌كه‌دا، به‌رجه‌سته‌ی ئه‌و زمانه‌ بووه‌، كه‌ تاقانه‌ ستریندبێرگـی پێ كردووه‌ به‌كوردی.

تاقانه‌، زۆر نزیكه‌ له‌ ده‌قه‌كه‌ی ستریندبێرگـه‌وه‌، له‌ ده‌قه‌كه‌ گه‌یشتووه‌ و له‌و تێگه‌یشتنه‌وه‌ بۆ ده‌قێكی شانۆیی، نه‌ك رۆمان و شیعر، وه‌رگێڕانه‌كه‌ی كردووه‌. زمانه‌كه‌ی چه‌نده‌ له‌ زمانی شانۆوه‌ نزیكه‌، هێنده‌یش شیعره‌، شیعرێكی شانۆیی كه‌ به‌ سانایی مه‌ودا سایكۆلۆژییه‌كه‌ی ده‌قه‌كه‌ی دۆزیوه‌ته‌وه‌، هاوكات ساكار و گونجاوه‌ بۆ سه‌ر شانۆ و به‌ركه‌وتنی ئه‌كته‌ر و بینه‌ران. شایانی باسه‌ دانا ره‌ئووف پێشه‌كیی بۆ وه‌رگێڕانه‌كه‌ی كه‌ریم تاقانه‌ نووسیوه‌.

ئاسمانی سوور
دووه‌مین كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكی چاپكراوی تێكۆشه‌ر خالید-ه‌، كتێبه‌كه‌ شه‌ش چیرۆكی پێكپێوه‌ندی له‌خۆ گرتووه‌، هه‌ر چیرۆكێك بابه‌تێكی سه‌ربه‌خۆیه‌، به‌ڵام به‌ ریزبه‌ند خوێندنه‌وه‌ی چیرۆكه‌كان، وێنه‌یه‌كی گشتیی یه‌كچیرۆكیی ده‌به‌خشێت. سه‌رهاتی پیاوێك، كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا دژی جه‌نگه‌ و له‌ پاڵ ئومێد و بێئومێدیدا چیرۆكی خۆی و ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی له‌ سه‌ره‌تای چوونه‌ ناو جه‌نگ تا گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌گێڕێته‌وه‌، رووداوه‌كانیش له‌ ده‌وروبه‌ری كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كیی هێڵی گشتیی چیرۆكه‌كانه‌وه‌ روو ده‌ده‌ن. هه‌ر چیرۆكێك به‌ ته‌كنیك و گێڕانه‌وه‌ی جیاوازتر له‌وی دیكه‌ نووسراوه‌. شوێن و كه‌شی چیرۆكه‌كان جیاوازن و زمانی كاره‌كته‌ره‌كان له‌ هه‌ناوی واقیعه‌وه‌ هاتوونه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ و نووسه‌ر له‌وێوه‌ ساكارانه‌ خه‌یاڵه‌كانیان له‌ باره‌ی عه‌شق، جه‌نگ و ئاشتی ده‌خاته‌ روو. كۆی كاره‌كته‌ره‌كان، زۆربه‌یان هه‌ڵگری نه‌خۆشی یان جۆرێك له‌ گرێی ده‌روونین، كه‌ كولتوور و ژینگه‌ به‌سه‌ری هێناون. ئه‌وان مرۆڤی هیوادار، تێكشكاو و نه‌خۆشن و به‌ ئاسانی ده‌مرن و خۆیان ده‌ده‌ن به‌ ده‌سته‌وه‌. پێده‌كه‌نن و گاڵته‌وگه‌پ ده‌كه‌ن و درۆ ده‌كه‌ن له‌ پێناوی شاردنه‌وه‌ی گرێ و راستیی تاڵی سه‌رده‌می جه‌نگ و ناخۆشیی. له‌ شوێنێك، كه‌ هیچ هیوایه‌ك نه‌ماوه‌، هیوا ده‌خوازن و له‌و شوێنه‌یش، كه‌ ئومێد سه‌رده‌رده‌هێنێت، ئه‌وان ده‌كه‌ونه‌وه‌ بیری رۆژگاره‌ تاریكه‌كان. ئه‌وان مرۆڤی سه‌رده‌می جه‌نگ و تاریكترین رۆژی ژینگه‌كه‌یانن.

print

 143 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*