سەرەکی » زانست » داستانی قەر و گوڵەزەر

داستانی قەر و گوڵەزەر

رانیە، جێگر خدر

قەر و گوڵەزەر داستانێكی خۆشەویستی نێوان دوو عاشقە، كە سەدان ساڵ لەمەوبەر ڕوویداوە و تا ئێستاش گۆڕی ئەو دوو عاشقە لە بەرزاییەكانی نێوان گوندی كەوبین و پڵنگانی ناحیەی سەركەپكانی سەر بە قەزای رانیە، لە تەنیشت یەك ماوەتەوە.

مەلا سمایل نورەدینی نووسەر و مێژووناس، وردەكاری چیرۆكی عاشقانەی قەر و گوڵەزەر بەمشێوەیە بۆ كوردستانی نوێ دەگێڕێتەوە: قەر، كوڕی فەرەجوڵاخانی سندووسی رۆژهەڵاتی كوردستان بووە، گوڵەزەر-یش كچی حەمەدی باشاغایی یەكێك لە تیرەكانی هۆزی ئاكۆ بووە لە سنوری شاری رانیە، لەكۆندا بەهۆی كاری ئاژەڵدارییەوە لە وەرزی هاویندا خەڵك كۆچی كردووە بۆ كوێستانەكانی قەندیل، لەدیووی ڕۆژهەڵاتی كوردستانیش بە هەمان شێوە كۆچەریەكانی هەر دوولا تێكەڵ بوون، ئەوەش وایكردوە قەر و گوڵەزەر یەكتربناسن.

خۆشەویستی ڕاستەقینە وا لەقەر دەكات تاج و تەختی پاشایەتی لە سندووسی موكریان لە رۆژهەڵاتی كوردستانەوە بەجێ بهێڵێت و بێت بۆ باشووری كوردستان چەندان ساڵ ببێتە شوانكارەی ماڵی حەمەدی باشاغا ی باوكی گوڵەزەر ، دوای تێپەڕبوونی ماوەیەك لە وەرزی هاویندا گوڵەزەر نەخۆش دەبێت و داوای بەفری كوێستان دەكات تا قەر لە كوێستانەكان بەفر بۆ خۆشەویستەكەی دێنیت و دەگاتەوە دەبینێ گوڵەزەر گیانی لەدەستداوە.

هەروەها دوای گیانلەدەستدانی ئەو دوو عاشقە قەر و گوڵەزەر بووەتە یەكێك لە بەیتە دڵدارییە فۆلكلۆریەكانی كورد، كە یەكەمجار لەلایەن (ئۆسكارمان-ی ئەڵمانی) لە زمانی حیكایەت خوانێكی شاری مەهاباد بەناوی (ڕەحمان بەكر) بە ئەڵمانیی نوسراوەتەوە و لەگەڵ چەندین بەیتی تر لەساڵێ 1905 لە دوو توێی کتێبێکدا بەناونیشانی (توحفەی موزەفەریە) لە (بەرلین) بڵاوكراوەتەوە، ساڵی 1975 مامۆستا (هێمن موكریانی)ش پەرتووكەكەی لەزمانی فارسییەوە وەرگێڕاوەتە سەر زمانی كوردیی و لە بەغدا بەچاپ گەیشتووە.

ئەم بەیتە لەسەر كاسێت بەشێوەی دەنگ تۆماركراوە لەلایەن سێ حیكایەت خوانی ترەوە وتراوە، یەكەمیان بە دەنگی (سەلیمی بایزی گەڵاسی پشدەر) كە وەكو سۆراغ‌ لە ساڵەكانی (1963یا 1964) لە شاری قەڵادزێ تۆمار كردووە، دووەمیان بە دەنگی (خدر بلوێر گەناوی بناری پشدەرەوە) سێ یەمیشیان وەكو م. عەبدولڕەقیب یوسفی مێژوونووس، باسی كردوە لەلایەن (عوسمان هەمەوەندی) تۆماركراوە، ئەوانەی كە تاكو ئێستاش شیكردنەوە و بەدواداچوونیان بۆ بەیتی (قەر و گوڵەزەر) کردووە بریتین لە، مامۆستا هێمن موكریانی كە وەكو مێژوو لایەنی بەیتەكەی شیكردووەتەوە.

هەروەها م.عەبدولڕەقیب یوسف، لە ساڵی ١٩٨٥ وێڕای دۆزینەوەی ئێسك و پروسك و گواستنەوە و نۆژەنكردنەوەی گۆڕی (قەر و گوڵەزەر) كە لە گوندی پڵینگانی سنوری ئیدارەی راپەرینە بەدواداچوونی جوگرافیی و شوێنەواریی و زمانەوانیی و هونەری بۆ کردووە.

ئەو نوسەرە ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، كە گۆڕی قەر و گوڵەزەر ئەگەر گرنگی پێبدرێت ئەوا وەك شوێنەوارێك بایەخێكی گرنگی هەیە.

 107 جار بینراوە