سەرەکی » وتار » فەیسەڵ عەلی

فەیسەڵ عەلی

فیل و زوهرە

دیستۆیفسکی دەڵێ:»چی دەبوو ئەگەر ئەو عەنکەبوتەی لە ژوورەکەی خۆتا کوشتت، بە درێژایی ژیانی پێی وابوو کە لەو ژوورەتدا هاوڕێتە». ئەم قسەیەی دیستویفسکیم بیر کەوتەوە، کاتێک ئەم دوو رووداوە ناخۆشەم خوێندنەوە کە جیهانی توشی شۆک کرد. یەکەمیان، فیلێکی مێینەی سکپڕی برسی، لە دارستانەکە بەدوای خواردندا دەگەڕا، دوای ئەوەی هیچی دەستناکەوێت، روو لە جیهانی مرۆڤ دەکات بەو هیوایەکی دڵێکی بە رەحەم بدۆزێتەوە ...

زیاتر »

جەستەیەک تەحەدای زانست دەکات

بەر لە ماوەیەک پیاوێکی هندی بە ناوی «براهلاد جانی» لە تەمەنی نەوەد ساڵیدا کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی بۆ چەند دەیەیەک زۆرێکی توێژەرانی جیهانی بەخۆیەوە سەرقاڵ کردبوو، بەوەی بۆ چەند ساڵێکی بەردەوام بە رۆژوو دەبوو، هەر لە تەمەنی یادە ساڵییەوە، دەستی بە رۆژوو گرتن کردووە، واتە نزیکەی 79 ساڵ بەبێ ئاو و زاد ژیاوە. ئەو رەوشەی بووە جێی سەرنجی پزیشکەکان ...

زیاتر »

پارتی چا

کۆپێک چا یان پیاڵەیەک چا یان دوان، وەک ئەوەی حەزمان لێیە بیڵێین، چێژێکی تایبەت بە نانی بەیانی دەبەخشێت، تامێکی خۆش بە دانیشتنی ئێواران دەدات کاتێک بە خۆشی و بەختەوەری لەگەڵ خێزان یان خزم و کەسوکار یان هاوڕێکان یادەوەرییەکانی رابردوو، یان باسی لە رووداوەکانی رۆژ یان پێشهاتەکان تاوتوێ دەکەن. کاتێک چایەک دەخۆیتەوە و لەزەت لە تامەکەی دەبینیت، چا تەنها خواردنەوەیەکی بەتام ...

زیاتر »

هاوژینی زانایەک

لە سێبەردا ژیان بەسەر دەبەن، کارەکانیان بەناوی مێرد یان هاوڕێکانیانەوە دەبردرێن و ئەوانیش لە بیر دەکرێن، چەندین ژن لە پشت مێرد یان برا یان بە ناوی خوازراوەوە لە دەستچوون بەبێ ئەوەی زۆرێک لەسەر کەسایەتییە داهێنەرەکانیان بزانرێت، ئەویش بەهۆی ئەو سیستمە باوکسالارییە لە سەدەی هەژدە و نۆزدەی زاینی لە هەموو جیهان باو بوو، یەک لە ژنانە، هاوژینی ناودارترین زانای سەر گۆی ...

زیاتر »

ئاسۆی ململانێی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

رواڵەتەکانی ململانێی فرەلایەن لە ئاوی خۆرهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لە میانی کێبڕکێی هەژموونگەرایی بەسەر گەورەترین کۆگای نەوت و گازی سروشتی ئەو ناوچە پڕ کێشەیەی جیهان روو لە دەرکەوتنە، بێگومان بوونی هەر جۆرە سامانێک لە هەر ناوچەیەکی جوگرافی ئەگەر دەستپێکردن و بوونی ململانێ و کێبڕکێ لە نێوان لایەنە جیاوازەکانی دوور و نزیکی ئەو ناوچەیە بۆ بەدەستهێنانی ئەو سامانە دێتە ئاراوە، ئەمە ئەو ...

زیاتر »

چیرۆکی ژنە پزیشکێک

لە زەمەنێکدا کە بە هەموو شێوازێک رێگری لە کارکردنی ژنان لە بوارە زانستی و پزیشکییەکاندا دەکرا، لە ساڵی ١٧٨٩، لە بریتانیا کچێکی پڕ ئومێد و ئاوات لە دایک بوو، ناوی « مارگرێت ئان بارکلی» لێنرا. ئەو کچە توشی شۆکی ئەو واقیعە بوو کە ئەوکات ژنی تێدا بوو، بەهۆی باڵادەستی و هەژمونی پیاو بەسەر هەموو پیشەکاندا، بەڵام خەونەکانی لە هەموو ئەو ...

زیاتر »

کۆرۆنا و زیادبوونی دانیشتووان و کەمی خۆراک

وەک چۆن پەتای کۆرۆنا رەوڕەوەی ژیانی لە هەموو جیهان راگرت، جارێکیتر ژیان بۆ تیۆرێکی کۆنی پەیوەست بە رۆڵی پەتا لە گێرانەوەی هاوسەنگیی نێوان سروشت و دانیشتوان گێڕدرایەوە، ئەویش تیۆری زیادبوونی دانیشتوانی تۆماس ماڵتۆسی توێژەری بریتانی کە لە ساڵانی نێوان 1776 بۆ 1834 ژیاوە. لەگەڵ ئەوەی زانایان زۆر دەمێکە ئەو تیۆرەیان بەجێ هێشتووە بەتایبەتی ئەو بەشەی کە بە جیهانی ئابوورییەوە پەیوەستە، ...

زیاتر »

تۆگۆ چەند راستییەکان بشاردرێنەوە،رۆژێک…

تۆگۆ چەند راستییەکان بشاردرێنەوە،رۆژێک دێت مێژوو دەریان دەخات! 26 لە ساڵی 1925، لیۆنارد سیبالا لەگەڵ سەگە بەناوبانگەکەی « تۆگۆ» ماراسۆنێکی پروکێنەری 246 میلی لە چیای تەندرای ئالاسکا دەستپێکرد، کەشێکی زۆر سارد کە 60 پلەی سلیزی ژێر سفر بوو، بۆ هێنانی ڤاکسینێکی دژە ژەهراوی بوون، چونکە نەخۆشی دەفتیریا diphtheria لە ناو منداڵانی گوندەکەیدا بڵاو ببوەوە، کە بەهۆی ئەو زریانە توندەی بەفرەوە ...

زیاتر »

دیوەکەی تری مرۆڤ

25 بۆ ئەوەی ببیتە چیرۆکێک و لە مێژوودا بمێنیتەوە و نەوە دوای نەوە باست بکەن، دەخوازێت کارێکی قارەمانانە یان سەرکێشییەک بکەیت وێنەی نەبێت، یان هەڵوێستێکی یەکلاکەرەوەت لە پرسێکی ئێجگار گرنگدا هەبێت. بەدەر لەم رێسایە، خراپەکاری و شەڕفرۆشتن دەشێ بتباتە مێژووە، ئایا ئەوانە بە سروشت خراپەکارن یاخود لەناخیاندا چەسپیوە؟ زۆرێکی کەسایەتییەکان مێژوو بە عەیبە ناوینای هێناوە، دەشێ شایستەی ئەوە بووبن، چی ...

زیاتر »

چاڵی هێلانەی هەڵۆ

24 زۆرجار گوێبیستی نهێنی و پرسی ئاڵۆز و نەفرەتکراو لە هەندێک شوێن و جێگە دەبین، تێیدایە نهێنییەکەی ئاشکرا بووە، هەشە هێشتا نهێنییەکەی نەدۆزراوەتەوە و بەدوای دۆزینەوەیدا وێڵن، وەک هەرەمەکانی جیزەی قاهیرە و سێگۆشەی بەرمۆدا و وەحشەکەی دەریاچەی نیس و تیشکە لێڵەکان. شوێن و جێگەیش هەن نهێنییەکەی تەنیا لای پسپۆران و کەمینەیەکی خەڵکییە، وەک چاڵی باتۆمسکی یان هێلانەی هەڵۆی ئاگرین کە ...

زیاتر »