سەرەکی » ئەدەب و هونەر (پەڕە 151)

ئەدەب و هونەر

دیالێکته‌کانی زمانی کوردیی

دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز* 5 بەشی یەکەم سه‌باره‌ت به‌ بنه‌چه‌ و دیالێکته‌کانی زمانی کوردیی، هه‌ر له‌ کۆنه‌وه‌ تا ئه‌وڕۆ، هێندێ شاره‌زای زمانه‌وانی کورد و بیانیی، له‌ ئه‌م گۆره‌پانه‌دا، ئه‌سپی کارامه‌یی خۆیان تاوداوه‌، کۆڵینه‌وه‌ی زانستانه‌یان کردووه‌، گه‌لێ زانیاریی گرنگ و پڕ بایه‌خیان نووسیوه‌. له‌نێو‌ پسپۆره‌ بیانییه‌کاندا، (ڤلادیمیر فیۆدۆرۆڤیچ مینۆڕسکی، مێجه‌رسۆن و د. مه‌که‌نزی)، ڕۆلێکی گه‌وره‌یان بینیوه‌. له‌نێو‌ کوردیشدا، گه‌لێ نووسه‌ر، زانا ...

زیاتر »

من موراكامیم

له‌ كاتێكدا شه‌مه‌نده‌فه‌ری خۆشه‌ویستیی هاروكی موراكامی لای خوێنه‌رانی رۆمان له‌ وڵاته‌ جیاوازه‌كانی دنیادا به‌خێرایی به‌ره‌وپێش ده‌چێت، سه‌باره‌ت به‌وه‌ی چۆن بۆته‌ نووسه‌ر له‌ رۆژنامه‌ی ته‌له‌گرافدا بابه‌تێكی بڵاوكردۆته‌وه‌ و سه‌باره‌ت به‌وه‌ نووسیوێتی كه‌ چۆن یارییه‌كی بیسبۆڵ و كۆترێكی بریندار ره‌وتی ژیانی گۆڕیوه‌. هاروكی موراكامی رۆماننووس و چیرۆكنووسی به‌ناوبانگی ژاپۆنی له‌م ساڵانه‌ی دواییدا كتێبه‌كانی له‌ناو بازاڕی نێوده‌وڵه‌تییدا هه‌رایه‌كی زۆری ناوه‌ته‌وه‌. موراكامی زیاتر له‌ ...

زیاتر »

ئینگمار بێرگمان له‌ پرۆسه‌ی نووسینێكی گه‌مه‌ئامێزه‌وه‌ بۆ فیلم

دانا ڕه‌ئووف نووسه‌ر و ریژیسۆری سوێدی ئینگمار بێرگمان ١٩١٨-٢٠٠٧ هه‌میشه‌ دیدێكی گه‌مه‌ئامێز و داهێنه‌رانه‌ی بۆ پرۆسه‌ی نووسین هه‌بووه‌ و نووسینه‌كانی چه‌ندان مه‌ودای گرنگ و ده‌وڵه‌مه‌ند له‌خۆ ده‌گرن، بێرگمان ته‌نها نووسه‌ری سیناریۆی فیلمه‌كانی خۆی نه‌بووه‌، به‌ڵكو ده‌قی شانۆیی، ڕۆمان، یاداشتنامه‌، بیره‌وه‌ری… هتد نووسیوه‌. به‌شێكی تایبه‌ت له‌ ده‌زگای سینه‌مای سوێدی، ئه‌رشیفی بێرگمان-یان پاراستووه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی وه‌هایش ڕێكخراوه‌، كه‌ بۆ لێكۆڵه‌ره‌وان و ...

زیاتر »

بریقه‌ی ده‌می ته‌وره‌كه‌

جه‌بار سابیر كه‌ ته‌وره‌كه‌یان بۆ داوه‌شاندبوو، هه‌رچی ئایه‌ت و سوره‌تی قورئان هه‌بوو بیری چووبۆوه‌. ئه‌و چه‌ند جارێك به‌رگاوبه‌رگ هه‌مووی ئه‌زبه‌ر كردبوو و ماوه‌یه‌كی زۆریش مه‌لایه‌تی و پێشنوێژی خه‌ڵكی كردبوو. چه‌ند ساڵێك فه‌قێیه‌تی وایكردبوو له‌ قورئانی پیرۆزیش تێبگا. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و مه‌لایش بوو، به‌ڵام له‌و كاته‌دا بریقه‌ی ده‌می ته‌وره‌كه‌ و مۆنی چاوی كابرا و سمێڵه‌ زله‌كه‌ی، ئه‌ویان گه‌یاندبووه‌ كه‌وشه‌نی مردن و هه‌رچه‌ندی ...

زیاتر »

زمانه‌ بیانییه‌كان له‌ زانكۆكانی‌ ئه‌وروپا… كاریگه‌ری‌ و ده‌رهاویشته‌كانی‌

زمانی‌ عه‌ره‌بی‌ به‌نموونه‌ ژینۆ عەبدوللا له‌چوارچێوه‌ی چالاكییه‌كانی به‌شی زمانی عه‌ره‌بی،كۆڵێژی زمانی زانكۆی سلێمانی،ڕه‌خنه‌گر وئه‌كادیمی پ.د.زاهیر له‌تیف كه‌ریم، سیمینارێكی ڕۆشنبیری و فیكری،به‌زمانی عه‌ره‌بی،پێشكه‌ش به‌مامۆستایانی به‌شی ناوبراو كرد به‌نێوی»گرنگی زمانی عه‌ره‌بی له‌زانكۆكانی ئه‌وروپادا». پێشكه‌شكار،له‌ڕێگه‌ی ڕه‌هه‌نده‌ مێژوویی ومه‌عریفی و ڕۆشنبیری و فیكرییه‌كانه‌وه‌،جه‌ختی له‌سه‌ر گرنگیدانی زمانی عه‌ره‌بی كرد له‌كۆمه‌ڵگاو زانكۆكانی جیهانی به‌گشتی و ئه‌وروپایی به‌تایبه‌تی. زانكۆكانی ئه‌وروپا، كه‌مێژووی به‌شێكیان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌ندین سه‌ده‌و له‌هه‌مان ...

زیاتر »

زاهیر سدیق:بیری‌ نوێ‌ سه‌رچاوه‌ی‌ داهێنانه‌

به‌ڵێن ساڵح ئاماده‌ و پێشكه‌شكاری‌ به‌رنامه‌ی‌ هه‌فتانه‌ی‌ ژیان له‌ فه‌رهه‌نگدا له‌ به‌شی‌ كوردی‌ ده‌نگی‌ ئه‌مریكا، له‌م ماوه‌ی‌ رابردوودا به‌رنامه‌كه‌ی‌ تایبه‌ت بوو به‌ هونه‌رمه‌ندێكی‌ په‌یكه‌رساز كه‌ ساڵانێكه‌ و له‌ سه‌رده‌می‌ شاخه‌وه‌ هه‌م وه‌كو پێشمه‌رگه‌ و هه‌م وه‌كو هونه‌رمه‌ند كاری‌ كردووه‌ و له‌ دوای‌ راپه‌ڕینیشه‌وه‌ چه‌ند كارین جوان و نایابی‌ پێشكه‌شی‌ هونه‌ری‌ كوردی‌ كردووه‌ و كه‌م شاری‌ باشووری‌ كوردستان هه‌یه‌ به‌ په‌یكه‌ری‌ ...

زیاتر »

هونەر لە نێوان ماف پێدان و نەدانیدا

ئەمەل سەعید کوردە _ لەندەن یەکێ لە خاسیەتەکانی هونەر بەتایبەت مۆسیقاو گۆرانی ئەوەیە: کاتی دڵخۆشیت چێژ لە مۆسیقا وەردەگریت بەڵام لە دڵتەنگیتدا گوێ بۆ هۆنراوەکەی ڕادێریت و کارت تێ دەکات چونکە هەندێک لە داستان و چیرۆکەکانی ژیان هاوسۆزو هاوخەمی زۆرێک لە ئێمەن و هەندێ لە چیرۆکەکانی ژیانی تریش زۆری دووبارەن. لێرەدا ئەوەمان بۆ دەرئەکەوێت کە تاچەند ڕاستگۆین لە هونەردا . ...

زیاتر »

ئه‌و نووسه‌رانه‌ی دوای مه‌رگیان ئه‌ده‌بی جیهانیان هه‌ژاند

له‌ فارسییه‌وه‌: محه‌مه‌د كه‌ریم كافكا رۆمانی دادگای وه‌كو حیكایه‌تێكی په‌ندئامێز نووسیبوو، به‌ڵام نه‌یده‌زانی چ پێشبینییه‌كی تاڵی مێژوویی ده‌كات. ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ تۆتالیتاره‌ی له‌ رۆمانه‌كه‌دا ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ و جۆزیف كاف ده‌سگیرده‌كات زۆر له‌ رژێمه‌ فه‌رمانڕه‌واكانی سه‌ده‌ی بیستی ئه‌وروپا ده‌چێت. هێنری جه‌یمس، جین ئوستین، فرانز كافكا، ستیگ لارسۆن، جون كیندی تۆل، ئه‌و نووسه‌رانه‌ن كه‌ ته‌نانه‌ت دوای مردنیشیان به‌رهه‌می گرنگیان پێشكه‌شی ئه‌ده‌بدۆستان كرد. 1-دادگایی ...

زیاتر »

نه‌جات نوری: كاتێك ده‌قێك ده‌نووسم ئه‌وه‌ی له‌ خه‌یاڵمدا نه‌بێت ریكلامه‌

چیرۆكنووس و رۆماننووس نه‌جات نوری نه‌وه‌ی دوای راپه‌ڕینه‌ و زیاتر به‌ شێوازی فه‌نتازی ده‌نووسێ و به‌جۆرێك چیرۆكی واقیعی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و شۆڕشی كورد له‌ به‌رگی فانتازیادا ده‌نووسێته‌وه‌. چوار رۆمان و سێ كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی نووسیوه‌ و بڵاوكردوه‌ته‌وه‌ و یه‌كه‌م چیرۆكی له‌ ساڵی 1994 له‌ رۆژنامه‌ی رێگای كوردستان بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ و یه‌كه‌م رۆمانیشی ساڵی 1997 بڵاوكردۆته‌وه‌. نه‌جات نوری له‌ رۆمانه‌كانی دیكه‌یدا زۆرتر له‌ ...

زیاتر »

ململانێی مرۆڤ و كۆمه‌ڵگه‌ له‌ رۆمانی پیاوێكی تێكشكاودا

سه‌دیق سه‌عید ڕواندزی ژان ژاك ڕۆسۆ ده‌ڵێت:مرۆڤ كه‌ له‌ دایك ده‌بێت، وه‌ك په‌ڕه‌یه‌كی سپی وایه‌ كه‌ هیچی لێ تۆمارنه‌كرابێت. ئیدی ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵگه‌و ده‌وروبه‌ره‌، مرۆڤ فێری دڵڕه‌قی و دڕنده‌یی و په‌روه‌رده‌ی نا ته‌ندروست ده‌كات. بێگومان هه‌موومان ده‌زانین مرۆڤ بوونه‌وه‌رێكی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ و له‌ میانه‌ی ئاوێته‌بوونی له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌ و ده‌وروبه‌رو ژینگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی مرۆڤه‌كان دیكه‌، فێری چه‌ندین دیارده‌ی نه‌شیاو، نادروست و نامرۆیی ده‌بێت. ئه‌مه‌ش ...

زیاتر »