سەرەکی » زانست » گەرمیی گۆی زەوی هەڕەشە لە مرۆڤایەتی دەكات

گەرمیی گۆی زەوی هەڕەشە لە مرۆڤایەتی دەكات

لە دەیەكانی داهاتوودا لافاو مەرگەسات دەنێتەوە

ئامادەكردنی – بورهان ئەمین

بەپێی توێژنەوەی دەزگا تایبەتە جیهانییەكان و شارەزایانی بواری ژینگە و كەشوهەوا، لەماوەی 30 ساڵی داهاتوودا گەورەترین كێشەی جیهان بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای سەر رووی زەوی و روودانی لافاوە كە هەر 100 ساڵ جاریك لە ناوچەیەكی جیهان روودەدات.

بەگوێرەی پێشبینی ئەو شارەزایانە بێت، تا ساڵی 2050 جارێكی تر مرۆڤایەتی تووشی كارەساتێكی هاوشێوەی تسۆنامی یان ئەوانی تر دەبێتەوە و خەڵكێكی زۆر دەبنە قوربانی، بۆیە هۆشدارییەكانیان بۆ ئەوەیە وڵاتە پیشەسازییە گەورەکان و زلهێزەكان سنوورێك بۆ پیسبوونی ژینگە و بەرزبوونەوەی پلەی گەرما دابنێن و شوێنەواری دوكەڵ و گازی ژەهراوی كەم بكەنەوە و بایەخ بە سەوزایی و دارودرەخت بدەن، ئەوەش لەڕێگەی دروستكردنی بەنداوی گەورەوە ئەو وڵات و شارانە بپارێزن كە هەڵکەوتەیان لە نزیك لێواری دەریاكانەوەیە.

بەپێی دەزگای كەشوهەوا و ژینگەی سەربە نەتەوە یەکگرتووەکان IPCC لەسەر ئاستی جیهان شەش شاری مەترسیی زیاتریان لەسەرە بۆ روودانی كارەساتی سروشتی.

شەنگهای
ئەو شارەی چین دەكەوێتە سەر دەریا و 93 ملیۆن هاووڵاتی تێیدا دەژین، بەهۆی ئەوەی كە بەربەستی نییە، ساڵانە لافاوی بچووكی لێ روودەدات و تا دێت ژمارەی دانیشتووانەکەی زۆرتردەبن و لە لێواری دەریاکەش نزیكتر دەبنەوە.

شارەزایان دەڵێن لە ماوەی 30 ساڵی داهاتوودا ئەو شارە لەسەر ئاستی وڵاتەكەدا رووبەڕووی لافاوێكی گەورە دەبێتەوە و خەڵكێكی زۆر پێوەی گرفتار دەبن.

هاناو
چارەكی ژمارەی دانیشتوانی ڤێتنام لە شاری هاناو دەژین كە دەكاتە 31 ملیۆن كەس، ئەو شارە دەكەوێتە سەر دەریایەكی خوێیاوی و مەترسی لافاوی گەورەی لەسەرە، ژمارەیەكی زۆر خانو و دەكەونە سەر کەناری دەریا و لەكاتی بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی دەریاکەدا ژێر ئاو دەكەون و كارەساتی مرۆیی لێ دەکەوێتەوە.

كەلكەتا
بەشی خۆرهەڵاتی شاری كالكوتای هیندستان و هەردوو هەرێمی بەنگال و ئۆدیچا لە ناوچە مەترسیدارەكانن بۆ لافاو، 36 ملیۆن هاووڵاتی لەو ناوچانە دەژین و خانووەكانیان سادەن و پتەو نین، لەكاتی روودانی هەر لافاوێكدا كە پێشتریش روویداوە ژیانی زۆربەیان دەكەوێتە مەترسییەوە.

بانكۆك
پایتەختی سیاسی و رۆشنبیریی تایلاندە، ئەو شارە مەتر و نیویك لە ئاستی رووی دەریاوە بەرزە، 10 ساڵ لەمەوبەر بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا كارەساتێكی نایەوە، ئاستی ئاوی دەریاكە تادێت بەرزتر دەبێتەوە و زەویش نزمتر دەبێتەوە، بۆیە مەترسیی زۆرە لە 30 ساڵی داهاتوودا لافاوێكی كارەساتبار لەوشارە رووبدات.

بەسرە
بەپێی دەزگا جیهانییەكانی ژینگە و كەشوهەوا شاری بەسرەی دووەم گەورەترین شار لە باشووری عیراق تا ساڵی 2050 مەترسیی لافاوی لەسەرە و ململانێ ئیقلیمییەكان رۆڵی كارا دەبینن لەو كارەساتە مرۆییەدا، ئاوی كەنداوی عەرەبی بەرزدەبێتەوە، ئەگەر زوو فریای ئەو شارە نەكەون و بەربەستی بۆ دانەنێن، كارەساتێك روودەدات.

ئەسكەندەرییە
شاری ئەسكەندەرییەی گەشتوگوزاریی و كەلتوری و كەلەپووریی میسریش یەكێكە لەو شارانەی كە لەوانەیە لافاو زەفەری پێ ببات و زیانێكی زۆری پێ بگەیەنێت، ئەو شارە لە ئاستی رووی دەریاوە زۆر نزمە و پێنج ملیۆن كەس تیایدا دەژین.

شارەزایان دەڵێن حكومەتی ئەو وڵاتە ئەگەر خەم لەو شارە نەخوات و چارەسەرێكی بۆ نەدۆزێتەوە ئەوا تا ساڵی 2100 بەهۆی لافاوەوە مەرگەسات روودەدات.

وڵاتی كیریباتی
ئەو وڵاتە بریتییە لە دورگەیەك لەناو كێشوەری هادی و لەسەر ئاستی دەریادا زۆر نزمە، ساڵانە كەشوهەوای گەرمتر دەبێ و پسپۆڕان پێشبینی دەكەن لە 80 ساڵی داهاتودا ئاستی ئاوەكە مەترێك بەرزتربێتەوە، ئەگەر ئەمە ڕوبدات لافاو هەڵدەستێ و ژیانی تێدا نامێنێت.

سەرچاوە: DW.FOCUS

 151 جار بینراوە