سەرەکی » وتار » گۆران فه‌تحی » بەراوردێك لە نێوان سوپای میسر و ئەسیوپیادا

لە ئەگەری روودانی شەڕدا

بەراوردێك لە نێوان سوپای میسر و ئەسیوپیادا

كێشەی بەنداوی نەهزە لە نێوان میسر و ئەسیوپیا، چەندین ساڵە بەردەوامە، لەسایەی سووربوونی ئەسیوپیا لەسەر بەردەوامیدان بە كارەكانی لەو بەنداوەدا كە زیان بە پشكی میسر دەگەیەنێت لە رووباری نیل دا، كە ئەوەش وایكردووە عەبدولفەتاح سیسی چەندین جار ئاماژە بۆ تۆڵەكردنەوە لە ئەسیوپیا بكا، لەبەرامبەریشدا ئابی ئەحمەدی سەرۆك وەزیرانی ئەسیوپیا دەڵێت ئەگەر وڵاتەكەی ناچار بەشەڕ بكرێت، ئەوا دەتوانێت ملیۆنان كەس بۆ روبەڕوبوونەوە ئامادەبكات، رەنگە هەردوو وڵات دواجار پەنا بەرنە بەر شەڕ، هەرچەندە سنووری هاوبەش پێكیانەوە نابەستێتەوە، لێرەدا بەراوردێك لەنێوان سوپای هەردوو وڵاتدا دەكەین بۆ زانینی، ئەوەی بەڵانسی هێز بەلای كامیاندا دەچێت.

كامیان بەهێزترن میسر یان ئەسیوپیا؟
بەراوردێكی ژمارەیی ئاسان دەری دەخات، كە سوپای میسر لە سوپای ئەسیوپیا بەهێزترە، چونكە سوپای ئەسیوپیا لە پلەی 47 ـەمدا دێت لەناو 137 سوپای بەهیزی جیهان، لەكاتێكدا سوپای میسر 12 ـەمین سوپای سەر ئاستی جیهانە.

پێگەی گلۆباڵ فێربۆری ئەمریكایی بەراوردێكی لەنێوان سوپای میسر و ئەسیوپیا بڵاوكردۆتەوە كە پێوەرەكانی هێزی تێدا وەرگرتووە، وەك ژمارە و پێوەری وڵات و كەرەستەی سەربازی.

دانیشتوانی میسر 99.4 % ملیۆن كەس دەبن، لەكاتێكدا ژمارەی دانیشتوانی ئەسیوپیا دەگاتە 108 ملیۆن كەس، هەردوو دەوڵەت هێزێكی مرۆڤایەتی ئامادەیان هەیە، بەڵام ئەوانەی بەكەڵكی خزمەتی سەربازی دێن لە میسر دەگەنە 46 ملیۆن لەكاتێكدا ئەوانەی بەكەڵكی خزمەتی سەربازی دێن لە ئەسیوپیا دەگەنە 25.5 ملیۆن كەس.

ساڵانە 1.5 ملیۆن كەس دەگەنە تەمەنی سەربازی لە میسر لەكاتێكدا ئەو ژمارەیە دەگاتە 1.9 ملیۆن كەس لە ئەسیوپیا.

ژمارەی سوپای ئەسیوپیا دەگاتە 140 هەزار كەس و هێزی یەدەگیشی نییە، لەكاتێكدا ژمارەی سوپای میسر دەگاتە 440 هەزار سەرباز و 480 هەزار سەربازیش هێزی یەدەگێتی.

بودجەی وەزارەتی بەرگریی میسر بەپێی پێگەی گلۆباڵ فێربۆری دەگاتە 4.4 ملیار دۆلار لەبەرامبەر 380 ملیۆن بۆ سوپای ئەسیوپیا، سوپای میسر 1092 فڕۆكەی جەنگی هەیە و سوپای ئەسیوپیا تەنها 82 فڕۆكەی لەو جۆرەی هەیە.

هێزی ئاسمانیی میسر خاوەنی نزیكەی 300 فڕۆكەی بەرگریی و 341 فڕۆكەی هێرشبەر و 59 فڕۆكەی گواستنەوەیە لەپاڵ 388 فڕۆكەی مەشقپێكردن و 293 هەلیكۆپتەر و 46 كۆپتەری هێرشبەر، لەكاتێكدا هێزی ئاسمانی ئەسیوپیا لە 26 فڕۆكەی بەرگریی و 16 فڕۆكەی هێرشبەر و 9 فڕۆکەی گواستنەوە و 33 كۆپتەر و 8 كۆپتەری هێرشبەر.

هەروەها ئەسیوپیا خاوەنی 57 فڕۆکەخانەیە و میسریش خاوەنی 83 فڕۆکەخانەیە.

میسر خاوەنی 2160 تانك و زیاتر لە 5700 زریپۆشە بەپێی پێگەی گڵۆباڵ (سەرچاوەی تر باس لە ژمارەی زیاتر دەكەن)، لەكاتێكدا ئەسیوپیا خاوەنی 800 تانك و 800 زریپۆشە، هەروەها میسر خاوەنی 1000 تۆپی جووڵاو و 2189 تۆپی مەیدانییە ئەمە چ جای 1100 راجیمە «مووشەک هاوێژ»، لەبەرامبەردا ئەسیوپیا 85 تۆپی جووڵاو و 700 تۆپی مەیدانی و 183 راجیمەی هەیە.

هێزی دەریایی و جەنگی میسر دەگاتە 319 كەشتی سەربازی، لەنێویاندا دوو کەشتیی فڕۆکە هەڵگر و 4 ژێردەریاگەڕ (غواصة) و 9 فەرقاتە و 31 كەشتی لابەری مین، لەكاتێكدا ئەسیوپیا هیچ هێزێكی دەریایی نییە.

بەراوردێكی وردتر
لەراستیدا ئەو بەراوردە ژمارەییە سادەیە، وێنەیەكی ورد نادات بەدەستەوە، بۆ نموونە رەنگە دوو دەوڵەت هەمان ژمارەی تانكیان هەبێت یان فڕۆکە، بەڵام جۆرێك لە تانكەكان بۆ ساڵانی پەنجای سەدەی رابردوو بگەڕێتەوە لەكاتێكدا وڵاتی تر تانكی زۆر نوێی هەبێت، ئەمە چ جای پێشكەوتنی چەك و جۆری كەرەستەی سەربازیی و مووشەكی بەكارهاتوو، بەتایبەت لە فڕۆکەكاندا كە ئەوەش بێگومان لە ژمارەی فڕۆکە یان نەوەكەی گرنگترە بۆ نموونە.

ناكرێت فڕۆکەی ئێف 16 و بلۆك 15 و بلۆك 50 وەكو یەك سەیربكرێت، ئەمەش لەحاڵەتی میسر و ئەسیوپیا بەروونی بەرچاو دەكەوێت و جیاوازییەكی زۆر لەنێواندا هەیە.

دوور لە ژمارەی تانكەكانیش ئەوا جۆرەكەیان گرنگترە، میسر بۆ نموونە بەشێوەیەكی دیار پێش ئەسیوپیا دەكەوێت، نەك تەنها لە ژمارەی تانكەكاندا بەڵكو لە جۆرەكانیشیدا، چونكە میسر بە دووەم وڵات هەژمار دەكرێت لەسە ئاستی جیهان لە رووی خاوەندارێتی تانكی ئێم 1 ئەبرامز لەدوای وڵاتە یەكگرتووەكان، ئەو تانكەش بە یەكێك لە هەرە تانكە پتەوو بەهێزەكانی جەنگ هەژمار دەكرێت لەسەر ئاستی جیهان، میسر خاوەنی 1100 تانكی لەو جۆرەیە، لەكاتێكدا زۆربەی ئەو تانكانەی ئەسیوپیا خاوەنێتی تانكی سۆڤێتی جۆری تی 55 و تی62 – ن كە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی شەستەكانی سەدەی رابردوو.

ئەسیوپیا هەروەها ژمارەیەكی دیاریكراوی تانكی سۆڤێتی جۆری تی 72 ی هەیە كە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی هەشتاكانی سەدەی رابردوو، ئەمجۆرە لە تانك لە شەڕی رزگاركردنی كوێتدا بەكارهات بەرامبەر ئەبرامزی ئەمریكی و وێرانكرا.

ئەم بەراوردە بەسەر فڕۆکە جەنگییەكانی نێوان هەردوو وڵاتیشدا جێبەجێ دەبێت، چونكە میسر چوارەهەم وڵاتە لەسەر ئاستی جیهان لەرووی خاوەندارێتی فڕۆکەی جۆری ئێف 16ی ئەمریكی، ئەویش لەدوای ئەمریكا و ئیسرائیل و توركیاوە، میسر خاوەنی 218 فڕۆکەی لەو جۆرەیە ئەمە چ جای خاوەندارێتی 24 جۆر فڕۆکەی جەنگی جۆری راڤاڵ 24ی فەرەنسی، هەروەها قاهیرە گرێبەستی بۆ كڕینی 30 فڕۆکەی تری لەو جۆرەی ئیمزا كردووە و هەروەها 46 فڕۆکەی روسی جۆری میگ 29ی كڕیووە و گرێبەستی بۆ كرێنی 25 فڕۆکەی جەنگی سۆخۆی 35 كردووە.

لەكاتێكدا ئەسیوپیا خاوەنی ژمارەیەكی دیاریكراوی فڕۆکەی جەنگییە كە زۆربەیان روسیی و كۆنن و دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمی سۆڤێت، لە جۆری مێگ 21 و مێگ 25 و سۆخۆی 25.

ئەدیس ئەبابا هەروەها ژمارەیەك فڕۆکەی سۆخۆی 27ی هەیە كە تۆزێك نوێترە لەو فڕۆكانەی پێشتر، بەڵام ئەم فڕۆكانەش ئەسیوپیا فڕۆکەوانی پێویستی نییە بۆیان و پەنای بۆ فڕۆکەوانی روسی برد بۆ لێخۆڕێنی لە شەڕیدا دژبە ئەریتیریا.

ئەم بەراوردیکارییەش بەسەر هەموو بوارەكاندا جێبەجێ دەبێت، چونكە میسر پێشكەوتووتر و توانای زیاترە لە ئەسیوپیا نەك لەڕووی ژمارەوە، بەڵكو لەهەموو بوارەكانی سەربازیدا، بەڵام ئایا ئەمە واتای ئەوە دەگەیەنێت كە سوپای میسر توانای بردنەوەی لە سوپای ئەسیوپیا هەیە، بێگومان ئەمە ئاسان نییە و جەنگیش یاری دوو گۆڵی نییە، پێچەوانەی ئەوەیە، چونكە بارودۆخی جوگرافی و كەشوهەوا و بارودۆخی سیاسی و ئایینی و سایكۆلۆژی و ژمارەی دانیشتوانیش رەنگە لە چەك و تەقەمەنی گرنگتر بێت.

ئەسیوپیا هاوشێوەی ئەفغانستان وڵاتێكی سەختە، لەڕووی پانتایی خاك و ژمارەی دانیشتوانیشی لە ئەفغانستان زیاترە، خوێنەریش دەتوانێت ئەوە بێنێتە بەرچاوی خۆی کە ئاخۆ جەنگ لەگەڵ ئەو وڵاتە ئاسان دەبێت بەتایبەتی بۆ میسر كە سنووری وشكانی هاوبەشی لەگەڵ ئەو وڵاتەدا نییە و تەنها لە سودانەوە یان لە رێگەی دەریاوە دەتوانێت هێرشی بکاتەسەر.

                                 بەنداوی نەهزە لە ئەسیوپیا

 251 جار بینراوە