سەرەکی » راپۆرت » راپۆرتی، ته‌ها عه‌بدوڵلا‌ » کار بۆ زیادکردنی رێژەی سەوزایی دەکرێتپەڕە 3

لەپێناوی رێگەگرتن لە بەرزبوونەوەی زیاتری پلەکانی گەرمادا

کار بۆ زیادکردنی رێژەی سەوزایی دەکرێت

راپۆرتی: تەها عەبدوڵا 

شارەزایانی بواری ژینگە جەختدەكەنەوە لەوەی بەرزی رێژەی سەوزایی و دارودرەخت كاریگەری زۆری لەسەر كەمكرنەوەی پلەكانی گەرماو زیادبوونی ئۆكسجین لەشارەكان هەیە، لەكوردستانیش كەمی رێژەی سەوزایی و نەگەیشتنی بە ستانداردی جیهانی وایكردوە لەم چەند ساڵەی دوایی كاریگەرییەکانی وەرزی هاوین زیاتر دەربكەوێت، لێپرسراوانیش لە دەستەی پاراستن و چاككردنی ژینگەی هەرێم رایدەگەیەنن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكانی حكومەتی عیراقی فیدراڵ‌و لەچوارچێوەی رێکەوتنی پاریسی نێودەوڵەتی كار بۆ كەمكردنەوەی گازە زیانبەخشەكان و زیادکردنی رێژەی سەوزایی دەكەن، پێشبینی ئەوەش دەكەن لەساڵانی داهاتوودا كاریگەرییەكانی ئەو هەوڵانە لەسەر دابەزاندی پلەكانی گەرما دەربكەوێت.

رێژەی سەوزایی لە هەرێم
(12.7 %) ە
ئەحمەد محەمەد وتەبێژی دەستەی پاراستن و چاككردنی ژینگەی هەرێمی كوردستان بە كوردستانی نوێ-ی راگەیاند: ئەركی سەوزكردن ‌و چاندنی دارودرەخت زیاتر پەیوەندی بە وەزارەتی كشتوكاڵ‌ و شارەوانی و هاوکاری سەرجەم دەزگاکانی حکومی و مەدەنی هەیە، ئەرکی ئێمەش وەک دەستەی ژینگە دەرکردنی رێنمایی و چاودێریکردنە لە پاراستنی ژینگە و بڵاوکردنەوەی هۆشیاری ژینگەیی، بەگوێرەی ئامارێكی وەزارەتی كشتوكاڵیش كە لە 2015دا دەرچووە رایگەیاندووە رێژەی سەوزایی لە هەرێمی كوردستان (12.7 % )ە.

وتیشی: جگە لە هەوڵەكان بۆ زیادكردنی رێژەی سەوزایی پێویستە كار بۆ كەمكردنەوەی گازە زیانبەخشەكان بکرێت بەهۆی زیادبوونی چالاكیەكانی مرۆڤ و فراوانبوونی كەرتی پیشەسازی لەماوەی رابردوو بەرزبۆتەوە، ئەمەش وایكردوە پلەكانی گەرما بەرزبێتەوە و گۆڕانكاری لە كەشوهەوا دروستبكات‌ و بەهۆیەوە گۆی زەوی بەرەو گەرمبوون بچێت.

لیژنەی گۆڕانكاری كەشوهەوا پیکهێنراوە
ئاشکرایە گۆڕانکاری کەشوهەوا پەیوەند بە بەرزبوونەوەی گازە ژەهراوییەکان و پەنگخواردنەوەی لە بەرگەهەوای زەویدا هەیە، وتەبێژەکەی دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینەگە دەڵێت: بۆ ئەوەی كاریگەری ئەو گازە زیانبەخشانە كەمبكرێتەوە، ئێمە وەك دەستەی ژینگە بە ئەندامێتی لایەنە پەیوەندارەكانی هەرێم و بەهاوبەشی لەگەڵ دەزگاكانی حكومەتی عیراقی لیژنەیەكمان پێكهێناوە بە ناوی (لیژنەی گۆڕانكاری كەشوهەوا) تاكو كار لەسەر كەمكردنەوەی گازە ژەهراویەكان بكەین، ئەو هەنگاوەش لە چوارچێوەی پابەندیەكانی حكومەتی عیراق دێت بە رێكەوتنی پاریس كە لە 2015 لە نێوان وڵاتان ئیمزاكراوە بەگوێرەی پێشبینیەكانی ئەو لیژنەیەی لەسەر ئاستی هەرێم و بەغدا بۆ كەمكردنەوەی گازە ژەهراویەكان پێكهێنراوە، دەتوانرێ 1.5 % تا 2 % ئەو رێژەیە كەمبكەینەوە، بەڵام لە كاتی بوونی هاوکاری نێودەوڵەتی رێژەكە بۆ 13 % تا 15 % بەرزدەكەینەوە، واتا لەماوەی 10 ساڵی داهاتوو دەتوانرێ رێژەی 15 %ی گازە ژەهراوییەكان كەمبكەینەوە، ئەویش بەو مەرجە سەقامگیری وڵات تێك نەچێت و یارمەتیە نێودەوڵەتیەكان جێبەجێ بكرێت.

دە ساڵی داهاتوو کاریگەرییەکانی دەردەکەوێت
پلانەکە دانراوە و بۆ سەرکەوتنی ئەو بەرنامەیە ئەحمەد محەمەد وتیشی، هەر وەزارەتێك و دامەزراوەیەكی حكومی لە بوارەكەی خۆی پێداچوونەوە بە چالاكیەكانی ئەو كەرتە دەكاتەوە و كار بۆ كەمكردنەوەی ئەو گازە زیان بەخشانە دەكات كە تێكەڵ بە هەوا دەبن، لەوانە وەزارەتی گواستنەوە و شارەوانی و کشتوکاڵ و تەندروستی، ئەوانی تریش بەهەمان شێوە، جەختی لەوەشکردەوە بەجێبەجێكردنی ئەو هەنگاوانە لە ماوەی 10 ساڵی داهاتوو كاریگەریەكانی دەردەكەوێت و وادەكات رێژەی گازە ژەهراوییەكان كەم بێتەوە، بەمەش كاریگەری لەسەر كەشوهەوا دەبێت‌ و پلەكانی گەرما دادەبەزێ، ئەوکاتە مرۆڤ هەست بەو گۆڕانكاریانە دەكات.

رێژەی سەوزایی نەگەیشتۆتە ستانداردی جیهانی
هەر لەسەر ئەو بابەتە، خالید چۆمانی چالاكوانی بواری ژینگە بە كوردستانی نوێ-ی راگەیاند: جگە لە كەمكردنەوەی گازە زیانبەخشەكان كە ئێستا جیهان هەوڵی جددی بۆ دەدات، هاوكات زیادكردنی رێژەی سەوزایی هۆكارێكی دیكەیە بۆ كەمكردنەوەی پلەكانی گەرما و كاریگەرییەكانی لەسسسەر مرۆڤ لە وەرزی هاوین، وتیشی: ئێستا هەرێمی كوردستان لە رووی رێژەی سەوزاییەوە نەگەیشتۆتە ستانداردی جیهانی، بەڵام هەوڵ هەیە بۆ زیادكردنی ئەو رێژەیە، چونكە ئاشكرایە سەوزایی جگە لەوەی دیمەنێكی جوان بە شارەكان دەبەخشێ و سەرچاوەی دابینكردنی هەوای پاکە، هاوكات كاریگەری زۆری لەسەر دابەزاندی پلەكانی گەرما هەیە.

پێویستە هاووڵاتیان هۆشیاری ژینگەییان هەبێت
ئەو چالاكوانەی ژینگە ئاماژەی بەوەشكرد: جگە لە هەوڵەكانی حكومەت بۆ زیادكردنی رێژەی سەوزایی، هاوشان پێویستە هاووڵاتیان هۆشیاری ژینگەییان هەبێت و ئەوانیش بەشداربن لە زیادكردنی سەوزایی، لە كوردستان ئەو هۆشیارییە وەكو پێویست نییە.

بەو پێیەی ژینگە بریتیە لە خاك و ئاو و هەوا و زیندەوەران، مرۆڤ ناتوانێ بەبێ ئەو پێداویستیانە بژی، بۆیە پرسی سەوزكردن و پارێزگاری لە دارودرەخت تەنیا بە حكومەت ناكرێ، بەڵكو زۆر گرنگە پاراستنی ژینگەو چاندنی دارودرەخت و پارێزگاریكردن لێیان ببێتە كەلتور لەلای هاووڵاتیان.

لەلای خۆشیەوە جەلال محەمەد بەرێوەبەری راگەیاندنی بەرێوەبەرایەتی ئەندازەی پاركەكانی هەولێر بە کوردستانی نوێی راگەیاند: ئێستا رێژەی سەوزایی لە شارێکی وەک هەولێر گەیشتۆتە 18.7 ٪ ، لە كاتێكدا بە گوێرەی ستانداردی جیهانی پێویستە رێژەی سەوزایی هەر شارێك 35 ٪ بێت، بەگوێرەی قەبارەی شارەكەو ژمارەی دانیشتوانیش دەگۆڕێت.

سەوزکردن پێویستە بۆ نزمبوونەوەی پلەکانی گەرما
وتیشی: بوونی رێژەی سەوزایی و زۆری دارودرەخت لە ناو شارەكان هۆكارێكی گرنگە لە دابەزینی پەلەكانی گەرما و زۆربوونی رێژەی ئۆكسجین، بەتایبەتی لەم سەردەمە، كە ژمارەی كارگە و ئۆتۆمبێل و ئامێرە كارەباییەكان زۆرە بۆ كەمكردنەوەی كاریگەری ئەو ئامێرانە پێویستە رێژەی سەوزایی زیاتر بكرێت.

جەلال محەمەد ئاماژەی بەوەشكرد: بەگوێرەی نەخشەی گەڕەكەكانی شاری هەولێر هەموو گەڕەکێک پارچەیەك زەوی بۆ سەوزكردنی تەرخانكراوە، بەشێكی جێبەجێكراوەو بەهۆی قەیرانی دارایی نەتوانراوە تەواوی ئەو پارچە زەوییانە سەوزبكرێن، لەگەڵ ئەوەش هەوڵمانداوە لە جیاتی سەوزكردنی دارودرەختی تێدا بڕوێنین.

وتیشی كێشەی كەمئاوی ئەم ساڵ لە هەولێر بە شێوەیەك لە شێوەکان كاریگەری هەبووە لە سەر ئاودانی دارودرەختەكان و پاراستنیان لە وشكبوون، لەگەڵ ئەوەش ئێمە هەوڵمانداوە سوود لە ئاوی بەكارهاتوو وەربگرین تاكو ئاودانی پارك و باخچەكان كاریگەری نەبێت لە سەر ئاوی خواردنەوە، بە تایبەتی کە ئەم ساڵ بەشێك لە خەڵكی شارەكە رووبەرووی كەمئاوی بوونەتەوە.

 212 جار بینراوە