سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » په‌روه‌رده‌ و خوێندن له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان چی به‌رهه‌م ده‌هێنێت؟

په‌روه‌رده‌ و خوێندن له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان چی به‌رهه‌م ده‌هێنێت؟

هۆمه‌ر قه‌ره‌داغی: خوێندكار پرۆسه‌ی فێركاریی له‌لای دروست نابێت هه‌تا بارودۆخێكی‌ گونجاوی بۆ نه‌ڕه‌خسێت

هۆمەر قەرەداغی

مامۆستا هۆمەر قەرەداغی، یەكێكە لەو مامۆستا كوردانەی ماوەی چەند ساڵێكە لە وڵاتی سوید نیشتەجێیە و لەبواری پەروەردە كاردەكات، لە كۆنگرەی پەروەردەیی ساڵی2007ی هەرێمی كوردستان، بە هەوڵ كار و پێشنیازەكانی لەپێناو بەرەوپێشبردنی سیستەمی پەروەردەی كوردستان بەشداربوو، لەم بارودۆخەدا كە هەرێمی كوردستان بە قۆناغێكی جیاوازدا تێپەڕدەبێت، دەمانەوێت بزانین دیدی بەڕێزیان لەسەر رۆڵی پەروەردەو بەرهەمی پرۆسەكە چییە.

سازدانی چاوپێكەوتن: سامان ساڵح ، بەشی سێیەم

– له‌ گفتوگۆی‌ هه‌ردوو به‌شی رابردوودا به‌شی هه‌ره‌ زۆری‌ ره‌خنه‌كانی‌ به‌ڕێزتان روو له‌ حكومه‌ت بوو، منیش ده‌زانم حكومه‌ت به‌رپرسی راسته‌وخۆیه‌ له‌ پرۆسه‌ی‌ په‌روه‌رده‌، به‌ڵام ئایا هیچ به‌رپرسیارێتییه‌ك ناكه‌وێته‌ سه‌رشانی‌ مامۆستایان، بۆ نموونه‌: خۆ حكومه‌ت به‌هیچ مامۆستایه‌كی‌ نه‌وتووه‌ مه‌خوێنه‌ره‌وه‌، یان به‌هیچ مامۆستایه‌كی‌ نه‌وتووه‌ جنێو به‌ قوتابی‌ و خوێندكاره‌كانت بده‌و بیانشكێنه‌وه‌، ئایا له‌سه‌ر ئاستی‌ مامۆستا چۆن ده‌ڕوانیته‌ بارودۆخی‌ په‌روه‌رده‌ له‌ كوردستان، له‌ كاتێكدا مامۆستا وه‌ك نوێنه‌ری‌ حكومه‌ت وایه‌ له‌ پۆلدا، ئایا ئه‌و به‌رهه‌مه‌ی‌ مامۆستا له‌ كوردستان له‌ په‌روه‌رده‌ دروستی‌ ده‌كات به‌رهه‌مه‌ راسته‌قینه‌و خوازراوه‌كه‌یه‌؟
+ بێگومان هه‌موو تاكێكی كۆمه‌ڵگه‌ كه‌م تا زۆر به‌رپرسیارێتی له‌سه‌ر شانه‌، به‌ڵام هه‌روه‌ك چۆن قوتابی و خوێندكار پرۆسه‌ی فێركاری له‌لای دروست نابێت هه‌تا بارودۆخێكی‌ گونجاوی نه‌خه‌یته‌ به‌رده‌ست، به‌هه‌مانشێوه‌ش مامۆستا به‌ ته‌واوی ناتوانێت كاربكات ئه‌گه‌ر هه‌لی كاری گونجاوی نه‌خه‌یته‌ به‌رده‌ست، بۆ نمونه‌، هۆكاری ئه‌وه‌ چیه‌ كه‌ مامۆستا قسه‌ی خراپ و وشه‌ی نه‌گونجاو به‌كارده‌هێنێت به‌رامبه‌ر خوێندكار؟ هۆكاری ئه‌وه‌ چیه‌ كه‌ مامۆستا و خه‌ڵكیش به‌ گشتیی كه‌م ده‌خوێننه‌وه‌؟
ئێمه‌ نابێت پرسی فێركاری بچووك بكه‌ینه‌وه‌ تا سه‌ر ئاستی تاكه‌كه‌س، هه‌رچۆنێك بیری لێبكه‌ینه‌وه‌ و كام لایه‌نه‌ بگرین ده‌بینین تاوانباری یه‌كه‌م له‌ داڕمان و تێكشكانی په‌روه‌رده‌ و خوێندن له‌ كوردستاندا له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كانی هه‌رێمی‌ كوردستانه‌، بودجه‌ی ته‌واو بۆ پرۆسه‌كه‌ ته‌رخان نه‌كرا، وه‌زیری به‌توانا دانه‌نرا، پلانی ستراتیژیی درێژخایه‌ن ئاماده‌ نه‌كرا، به‌هابنه‌ماییه‌كان كاری پێنه‌كرا، سه‌ربه‌سه‌ستی هه‌ڵبژاردنی وانه‌كان له‌ قۆناغی ئاماده‌یی دانه‌نرا، ده‌زگایه‌كی لێكۆڵینه‌وه‌ دانه‌مه‌زرا، وانه‌ی زانستیی ئاینه‌كان نه‌كه‌وته‌ بواری جێبه‌جێكردنه‌وه‌، مامۆستا نه‌بوو به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری خوێندنگه‌ به‌هۆی به‌توانایی خۆیه‌وه‌، به‌ڕێوه‌به‌ری خوێندنگه‌ ده‌سه‌ڵاتی سنورداركرا، حیزب به‌ڕێوه‌به‌ری په‌روه‌رده‌كانی دانا، گه‌نده‌ڵی دامه‌زراندنی زۆر و بۆر له‌ شاره‌كاندا. ئه‌مانه‌ و ده‌یان لایه‌نی تر له‌ لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ له‌ پرۆسه‌كه‌دا پشتگوێ خران، ئه‌مه‌ش وامان لێده‌كات كه‌ نه‌توانین ره‌خنه‌ نه‌گرین له‌ حكومه‌ت و حیزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان. ناكرێت به‌سه‌ر حكومه‌تدا بازبده‌ین بۆ مامۆستا و تاوانباری بكه‌ین له‌ دواكه‌وتویی پرۆسه‌ی فێركاری له‌ كوردستاندا، مامۆستا فه‌رامۆشكراوه‌ له‌ كوردستان له‌ كاتێكدا كه‌ ده‌بوایه‌ به‌رزبكرایه‌ته‌وه‌ و مووچه‌ی بۆ زیادبكرایه‌.
– به‌ڕێزتان ده‌زانن له‌ كاتێكدا ئه‌م گفتوگۆیه‌ ده‌كه‌ین له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان له‌ماوه‌ی‌ هه‌ردوو ساڵی‌ رابردوودا هێنده‌ی‌ ساڵێكی‌ جاران ده‌وامی‌ خوێندن له‌ قوتابخانه‌ و خوێندنگه‌كان نه‌كراوه‌، هه‌ر ئه‌م هۆكاره‌یه‌ كه‌ به‌ڕێزتانی‌ تاڕاده‌یه‌ك ره‌شبین كردووه‌، یان شتی‌ تر هه‌یه‌؟
+ هه‌ر ئه‌و هۆكاره‌ نییه‌، به‌ڵكو هه‌موو ئه‌و هۆكارانه‌یه‌ كه‌ له‌ وه‌ڵامی پرسیاری پێشوودا باسم لێكردن. خه‌مساردی و به‌ته‌نگه‌وه‌ نه‌هاتنی حكومه‌تی هه‌رێم له‌ سیسته‌می فێركاریدا هه‌ر منی ره‌شبین نه‌كردووه‌، به‌ڵكو زۆربه‌ی مامۆستایان و كارمه‌ندانی ناو پرۆسه‌كه‌ی ته‌نانه‌ت خه‌مگین، توڕه‌ و بێ هیوا كردووه‌، ئاخر ئه‌م پرۆسه‌یه‌ چاره‌نووسی نه‌ته‌وه‌یه‌ك و نه‌وه‌ی دواڕۆژه‌، تێناگه‌م چۆن ده‌توانن خه‌مساردبن؟
ئه‌گه‌ر ئه‌و بێمتمانه‌یی و سه‌رگه‌ردانییه‌ی له‌ناو پرۆسه‌ی فێركاری كوردستاندا هه‌یه‌ له‌ وڵاتێكی دیموكراتی بوایه‌ ئه‌وه‌ زۆر ده‌رئه‌نجامی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی لێده‌كه‌وته‌وه‌، ده‌یان كه‌س ده‌بوایه‌ كورسییه‌كانی خۆیان به‌جێبهێڵن، ده‌یان لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌سه‌رده‌كرا، سه‌دان وتاری له‌سه‌ر ده‌نوسرا، به‌ڵام له‌ كوردستان هه‌ر وه‌زیرێك كه‌ كاره‌كه‌ی ته‌واو ده‌بێت ده‌ستخۆشی لێده‌كه‌ن هه‌روه‌ك كارێكی زۆر باشی كردبێت و هه‌نگاوێك پرۆسه‌كه‌ی بردبێته‌ پێشه‌وه‌، نمونه‌ زۆره‌ كه‌ قسه‌ی له‌سه‌ر بكرێت، یه‌كێك له‌وانه‌: «تاقیكردنه‌وه‌ی وه‌زاری پۆلی دوانزه‌ی بنه‌ڕه‌تیه‌». پانزه‌ ساڵ له‌مه‌وبه‌ر من پێشنیارێكی هه‌مه‌ لایه‌نه‌م پێشكه‌ش كردن كه‌ كام ریفۆرم و نوێخوازی تێدابكرێت بۆئه‌وه‌ی هه‌موو به‌یه‌كه‌وه‌ پاشه‌ڕۆژێكی رووناك دابین بكه‌ین بۆ نه‌وه‌ی داهاتومان، به‌ڵام پێشنیاره‌كه‌ پشتگوێخراو هه‌رجاره‌ به‌نیمچه‌ پێشنیازێكی بێ سه‌روبه‌ره‌وه‌ ده‌هاتنه‌ ناوه‌وه‌، هه‌تا وایلێهات كه‌س نه‌یده‌زانی ساڵی داهاتوو به‌ پێی كام قانون و كام رێنماییه‌ كار بكرێت، به‌ته‌واوی سه‌ریان له‌ خوێندكار و دایك و باوكیان شێواند.
– مامۆستا هۆمه‌ر، به‌ده‌ر له‌شته‌ ته‌كنیكی‌ و كارگێڕییه‌كان، ئایا به‌بڕوای‌ به‌رٍێزتان نه‌بوونی‌ دیدی‌ ستراتیژیی‌ و نیگای‌ بڵند، وه‌ك له‌ به‌شی رابردوو ئاماژه‌ت پێداوه‌، په‌یوه‌ندی‌ به‌و دۆخه‌وه‌ نییه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌كه‌مانی‌ تێدایه‌، كه‌ هه‌میشه‌ خوێندنی‌ بۆ ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ یان دژی‌ دوژمن بێت: «واته‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سیسته‌م بێت و خۆی‌ سیسته‌م بێت»، یان له‌لای‌ دوژمن ببێت به‌ فه‌رمانبه‌ر؟ واته‌ به‌جۆرێك له‌ جۆره‌كان خوێندن وه‌ك ده‌روازه‌ی‌ رزگاری‌ و داهێنان ته‌ماشانه‌كراوه‌ بۆیه‌ به‌رهه‌مه‌كه‌ی‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یه‌ كه‌ خۆی‌ ده‌خواته‌وه‌ له‌ناو بازنه‌یه‌كدا ده‌خولێته‌وه‌؟ به‌بڕوای‌ من په‌روه‌رده‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ سه‌ربه‌خۆ له‌ په‌روه‌رده‌ی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ ژێرده‌ست زۆر جیاوازه‌ و هه‌ر ئه‌م جیاوازییه‌ش مایه‌ی‌ بوون و نه‌بوونی‌ دید و ستراتیژی‌ و په‌روه‌رده‌ییه‌ له‌ كوردستان، ئایا له‌گه‌ڵ ئه‌م بۆچوونه‌ هاوڕانیت، له‌كاتێكدا سیسته‌می‌ په‌روه‌رده‌ به‌تایبه‌ت له‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ دواكه‌وتووی‌ وه‌ك عیراق كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای‌ ناوه‌ندێتییه‌ وه‌ك كارگه‌ پێگه‌یاندنی‌ به‌رهه‌م بۆ «ده‌وڵه‌ت» ته‌ماشا ده‌كرێت؟
+ بێگومان سه‌رچاوه‌ی زۆر له‌ كێشه‌كانی كوردستان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ نه‌ته‌وه‌ی ژێرده‌ستین له‌ رووی سیاسیه‌وه‌. ئه‌مه‌ كاریگه‌ری ئه‌وه‌ی خستۆته‌ سه‌ر كه‌سێتی تاكه‌كه‌س كه‌ گرێی برابچوكی و هاووڵاتی پله‌ی دوو به‌خۆی بدات، كاری كردۆته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ سیسته‌مه‌كه‌ به‌ سیسته‌می خۆی نه‌زانێت، كاری بۆ نه‌كات، هه‌موو كات وابزانێت كه‌ ئه‌م بارودۆخه‌ كاتییه‌ و تا بۆی بكرێت له‌ رووی ئابووریه‌وه‌ خۆی بگرێت له‌بری ئه‌وه‌ی كار له‌سه‌ر پرۆسه‌یه‌كی درێژخایه‌نی وه‌ك پرسی فێركاریی بكات، ئه‌گه‌ر كار وا بڕوات ماوه‌یه‌كیتر ده‌بێت جارێكیتر (امه‌ عربیه‌ واحده‌) بخوێنین و مێژووی كوشتنی حه‌سه‌ن و حسه‌ین له‌ بری مێژووی كوردستان دانێین.
نه‌بونی ده‌وڵه‌تی كوردی، وه‌ك هۆكارێكی بابه‌تیی‌ كاری كردۆته‌ سه‌ر پرۆسه‌كه‌، هه‌روه‌ك چۆن خه‌مساردی ده‌سه‌ڵاتی كوردی كاری نه‌رێنی گه‌وره‌ی كردۆته‌ سه‌ر چونه‌ دواوه‌ی ئاستی خوێندن له‌ باشوری‌ كوردستاندا.
بێگومان ئه‌و دیده‌ هه‌ڵه‌یه‌ كه‌ خوێندن وا ته‌ماشابكرێت كه‌ بۆ كاری‌ فه‌رمانبه‌رییه‌ لای دوژمن، خوێندن مرۆڤ ده‌كات به‌ خاوه‌ن زانیاری گشتی، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ببێته‌ ئه‌ندامێكی چالاكی خاوه‌ن رۆڵ له‌ به‌ره‌وپێشبردنی كۆمه‌ڵگه‌.
له‌ناو هه‌موو نه‌ته‌وه‌یه‌كدا، كه‌سانی خوێنده‌واریان تێدایه‌ كه‌ كاریگه‌ری قووڵیان له‌سه‌ر به‌ره‌وه‌پێشبردنی په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ هه‌بووه‌، ئه‌و قوتابیه‌ كوردانه‌ی كه‌ له‌ ساڵانی په‌نجاكان و شه‌سته‌كان له‌ پایته‌ختی عیراق ده‌یانخوێند زۆربه‌یان له‌ تێكۆشانی رزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌ی كورددا له‌ باشوری كوردستان به‌شداریان كردووه‌ له‌ پاش گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ كوردستان.
خوێندن، رۆشنیری گشتی زیاد ده‌كات لای مرۆڤ، خوێندنه‌وه‌ موراڵ بڵند ده‌كات له‌ ناخی تاكدا، هه‌ربۆیه‌ ده‌بوایه‌ به‌رپرسیاران له‌ ساڵی ١٩٩١ وه‌ ده‌یان ریفۆرمی قووڵ و ستراتیژییان له‌ سیسته‌مه‌كه‌دا بكردایه‌. باوه‌ڕناكه‌م مێژوو له‌م خه‌مساردیه‌ خۆشبێت.
نه‌بونی دیدی ستراتیژی له‌ كوردستان هۆكاری زۆره‌، یه‌كێكیان مێژووی داگیركردنی كوردستان و نه‌بوونی ده‌وڵه‌تی كوردیه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش بۆته‌ هۆكاری نه‌بوونی پسپۆڕ و شاره‌زا له‌ بواری په‌روه‌رده‌دا. من ده‌پرسم بۆ كه‌سمان نیه‌ دكتۆرای هه‌بێت له‌ بواری په‌روه‌رده‌دا؟ كێ به‌رپرسیاره‌ له‌و نه‌بوونیه‌؟
– به‌ڕێزتان زۆر قسه‌ له‌سه‌ر رۆڵێ‌ خراپی‌ حیزبه‌كان له‌سه‌ر په‌روه‌رده‌ ده‌كه‌ن، به‌ڵام له‌ زۆر وڵاتی‌ جیهان، حیزب هه‌ن كاریگه‌ری‌ زۆریان له‌سه‌ر په‌روه‌رده‌ هه‌یه‌، بۆ نموونه‌: عیراقی‌ ساڵانی‌ حه‌فتاكان په‌روه‌رده‌ و فێركردنی‌ له‌ ئێستا باشتر بوو كه‌ هه‌یه‌ و هیچ پێوه‌رێكی‌ جیهانی‌ وه‌ریناگرێت، یاخوود ئێران له‌ ته‌نیشت كوردستانه‌ و ته‌نانه‌ت خوێندنی‌ وانه‌ی‌ زمانی‌ ئینگلیزی‌ له‌ قۆناغه‌كانی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ قه‌ده‌غه‌كردووه‌، به‌ڵام ئه‌تۆمیشی‌ هه‌یه‌، توركیا به‌هه‌مانشێوه‌، ته‌نانه‌ت «تیۆرییه‌كه‌ی‌ داروین»یش كه‌ تیۆرێكی‌ زانستی‌ به‌ربڵاوی‌ پڕۆگرامی‌ خوێندنه‌ له‌ جیهاندا له‌ ناو خوێندن ده‌رهێناوه‌، به‌ڵام توركیا ئێستا بازرگانی‌ چه‌كی‌ زیره‌ك ده‌كات، له‌ وانه‌یه‌ لای‌ به‌ڕێزتان له‌ هه‌مووی‌ سه‌رسووڕهێنه‌رتر ئه‌وه‌بێت بڵێم: كۆریای‌ باكوور كه‌ له‌جیهاندا به‌ شێوازی‌ سه‌یری‌ حوكمه‌كه‌ی‌ ناسراوه‌، به‌ڵام رێژه‌ی‌ خوێنده‌واریی‌ تێیدا 100%. خۆ ئه‌گه‌ر ده‌ڵێن له‌و وڵاتانه‌ مرۆڤ هیچ به‌هایه‌كی‌ نییه‌ و ته‌نها كه‌ره‌سته‌ی‌ سیسته‌مه‌ دیكتاتۆره‌كانن، ئه‌وا خۆ نه‌بێت لای‌ خۆمان مرۆڤ بووبێته‌ سه‌نته‌ر و وه‌به‌رهێنانی‌ تێدا كرابێت و فه‌زڵی‌ به‌سه‌ر زانسته‌كه‌دا درابێت، به‌ڵكو له‌ به‌رچاوی‌ هه‌مووان ژن ده‌كوژرێت و سزای‌ منداڵ ده‌درێت و وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌ ته‌نها قسه‌یه‌كیش ناكات؟ ئایا ئێمه‌ له‌كوێی‌ ئه‌م نموونانه‌داین؟
+ راسته‌ له‌ زۆر وڵات حیزب كاریگه‌ری له‌سه‌ر خوێندن هه‌یه‌، به‌ڵام ته‌نیا له‌ ئاستی وه‌زیردا، بۆ نمونه‌ له‌ سوید ئه‌گه‌ر بۆرجوازییه‌كان له‌ هه‌ڵبژاردندا، كه‌ هه‌ر چوار ساڵ جارێك ده‌كرێت، سه‌ربكه‌ون ئه‌وه‌ وه‌زیری په‌روه‌رده‌ له‌ مۆدیراته‌كان ده‌بێت، ئه‌گه‌ر سوسیالدیموكرات سه‌ربكه‌وێت، ئه‌وه‌ وه‌زیری په‌روه‌رده‌ له‌ ئه‌وان ده‌بێت، تا ئه‌م ئاسته‌ راسته‌، به‌ڵام له‌ژێر وه‌زیره‌وه‌ هه‌موو فه‌رمانبه‌ره‌ به‌رزه‌كان و به‌ڕێوه‌به‌ری په‌روه‌رده‌كان و به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌كان دوور له‌ ده‌سه‌لاتی حیزب ده‌گه‌نه‌ ئه‌و ئاسته‌ به‌رزه‌، واته‌ ته‌نیا و ته‌نیا به‌ هێز و توانای خۆیان، به‌ خوێندن و ئه‌زمونی خۆیان ده‌گه‌نه‌ ئاسته‌ به‌رزه‌كان. ئه‌مه‌ وایكردووه‌ كه‌ سیسته‌مه‌كه‌ داموده‌زگاییه‌ و دیدێكی دوور و درێژخایه‌نی په‌روه‌رده‌یی هه‌یه‌ كه‌ سیسته‌مه‌كه‌ ده‌باته‌ پێشه‌وه‌.
ئه‌و نمونانه‌ی له‌ پرسیاره‌كه‌تدا هێناوتنه‌وه‌ له‌ به‌هابنه‌ماییه‌ مرۆڤدۆسته‌كان له‌و وڵاتانه‌دا به‌رزناكاته‌وه‌، ئاستی رێزگرتن له‌ تاكه‌كه‌س له‌و وڵاتانه‌دا زۆر نزمه‌، یه‌كسانی و به‌رابه‌ریی مرۆڤه‌كان كاری پێناكرێت. وزه‌ و تواناكان به‌كارده‌هێنرێن بۆ چه‌ك دروستكردن و سه‌ركوتكردن.
با ڕێژه‌ی خوێنده‌واری ١٠٠% بێت له‌ كۆریای باكور، به‌ڵام مرۆڤه‌كان بێده‌سه‌ڵات و خه‌مبارن، رێگه‌ی سه‌فه‌ریان لێداخراوه‌، سه‌ربه‌ستی بیروڕایان نییه‌. رۆڵی حیزب له‌ناو ژیانی رۆژانه‌ی‌ خه‌ڵكدا ژیانی خێزانه‌كانی زۆر سه‌ختكردووه‌. ولاتی دیكتاتۆری سیسته‌می فێركاری به‌كارده‌هێنێت بۆ ئازاردانی مرۆڤ و سه‌ركوتكردنی، نه‌ك خۆشگوزه‌رانی كۆمه‌ڵگه‌، ئێستا رێگه‌ی سه‌فه‌ر و راكردن له‌ كۆریای‌ باكور بكه‌یته‌وه‌ وڵاته‌كه‌ كه‌سی تیا نامێنێت.
سه‌دان هه‌زار ئه‌كادیمی و خوینده‌وار له‌ زیندانه‌كانی توركیان جا ئیتر با توركیا بازرگانی چه‌ك بكات، ئه‌وه‌ له‌ خزمه‌تی كێدایه‌؟ ئه‌وه‌تا وڵاته‌كه‌یان له‌بری ئه‌وه‌ی پرسی كورد جاره‌سه‌ر بكات، رۆژ له‌ دوای رۆژ وڵاته‌كه‌ی له‌ جه‌نگی به‌رده‌وامدا قوڵ ده‌كاته‌وه‌ و ئه‌نجامه‌كه‌شی كوشتنی كورد و توركه‌ و ماڵوێرانیه‌ بۆ هه‌موو لایه‌نه‌كان.
من ئه‌و نمونانه‌ به‌ باش نازانم ئه‌گه‌ر به‌های دیموكراتی زاڵ نه‌بێت له‌ ناو په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كاندا، ئه‌وه‌ش ته‌نیا به‌ په‌روه‌رده‌ ده‌كرێت.
– له‌م به‌شه‌دا ده‌مه‌وێت رێگه‌ بۆ ئه‌وه‌ خۆشبكه‌م كه‌ له‌به‌شی‌ داهاتوو بچینه‌ سه‌ر هه‌ندێ رێگه‌ چاره‌، ئایا به‌بڕوای‌ به‌ڕێزتان ئێمه‌ پێویستمان به‌ شۆڕشێكی‌ راسته‌قینه‌ له‌ بواری‌ په‌روه‌رده‌ هه‌یه‌، یان به‌ پرۆسه‌ی‌ چاكسازیی‌ و بونیاتنانی‌ سیسته‌ماتیك؟
+ من زۆر ده‌مێكه‌ وتومه‌ كه‌ ئێمه‌ پێویستمان به‌ ریفۆرم و نوێخوازییه‌ له‌ بواری په‌روه‌رده‌ و خوێندندا، نازانم مه‌به‌ست له‌ شۆڕشی ڕاسته‌قینه‌ چیه‌، به‌ڵام ده‌زانم كه‌ ده‌بێت و ده‌بوایه‌ كۆمه‌ڵێك ریفورمی بنه‌ڕه‌تی له‌ سیسته‌می فێركاریدا بكرێت و بكرایه‌ له‌وانه‌: 1. دانانی به‌رنامه‌ی فێركاریی دیموكراتی و به‌هه‌ند وه‌رگرتنی به‌هابنه‌ماییه‌كانی مرۆڤدۆستی. . ناناوه‌ندێتی له‌ به‌ڕێوه‌بردنی خوێندنگه‌ و قوتابخانه‌كاندا. 3. ئازادكردنی پۆله‌كانی یه‌ك تا دوانزه‌ له‌ دیارده‌ی مانه‌وه‌ و نه‌مانه‌وه‌. 4. لابردنی ده‌رچوون به‌ پله‌كانی یه‌كه‌م و دووه‌م و سێیه‌م و هه‌موو دیارده‌كانی ئاستدانان. 5. په‌ره‌پێدان و پشتگیری ماددی له‌ بواری لێكۆڵینه‌وه‌ی په‌روه‌رده‌یدا. 6. ئازادكردنی قوتابی و خوێندكار له‌ تاقیكردنه‌وه‌ی به‌كالوری (وه‌زاری) له‌ پۆلی دوانزه‌. 7. ئازادكردنی كتێبی وانه‌كان. 8. ئازادكردنی مووچه‌ی مامۆستایان و به‌رزكردنه‌وه‌ی زۆر به‌خێرایی. 9. دانانی وانه‌ی زانستی ئایینه‌كان له‌بری خوێندنی ته‌نیا یه‌ك ئاین. 10. دانانی به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌ و خوێندنگه‌كان به‌ پێی لێهاتویی په‌روه‌رده‌یی نه‌ك پله‌ی حیزبی. 11. ته‌رخانكردنی بودجه‌ بۆ هه‌ر خوێندنگه‌ و قوتابخانه‌یه‌ك. 12. دانانی ئه‌نجومه‌نی ستراتیژیی په‌روه‌رده‌. 13.ته‌رخانكردنی بودجه‌یه‌كی تایبه‌ت بۆ سه‌رخستنی ئاستی زانستیی مامۆستایان 14. به‌شداری شورای قوتابیان. 15. دانانی كتێبخانه‌ له‌ خوێندنگه‌ و قوتابخانه‌كاندا. 16. دیداری گه‌شه‌، هه‌ر ساڵی دوو جار. 17. كۆمه‌ڵه‌ی دایك و باوكان له‌ قوتابخانه‌كاندا. 18. پته‌وكردنی په‌یوه‌ندی نێوان قوتابخانه‌ و كۆمه‌ڵگه‌. 19. زیادكردنی به‌شه‌كانی قۆناغی ئاماده‌یی. 20. دامه‌زراندنی رێپیشانده‌ری خوێندن و كاركردن. 21. دانانی خوێندنی به‌ڕێوه‌به‌ری بۆ بوون به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌. 22. دابینكردنی په‌رستار. 23. دروستكردنی كۆمه‌ڵه‌ی جیاوازی ئاره‌زوی قوتابیان. 24. دانانی به‌رنامه‌ی كار. 25. كردنه‌وه‌ی سه‌نته‌ری یارمه‌تی زیاتر له‌ قوتابخانه‌كاندا بۆ ئه‌و قوتابیانه‌ی كه‌ پێویستیان به‌ یارمه‌تی زیاتر هه‌یه‌. 26. دامه‌زراندی مامۆستای تایبه‌ت به‌( ا د ه د ) و ئه‌سپێریه‌رێ و پێویستی تایبه‌ت. 27. نه‌هێشتنی ترس له‌ قوتابخانه‌دا. 28. دامه‌زراندنی ژماره‌یه‌كی زۆری توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی. 29. تێكه‌ڵاوی كچ و كوڕ له‌ هه‌موو قوناغه‌كانی خوێندندا. 30. دانانی قانونی په‌روه‌رده‌ و خوێندن. 31. په‌یڕه‌ویكردنی ئاره‌زوی قوتابی له‌ هه‌ڵبژاردنی وانه‌كان له‌ قۆناغی ئاماده‌ییدا.
ئه‌م ڕیفۆرمانه‌ كۆڵه‌كه‌ی سیسته‌می فێركاری دیموكراتین. ده‌بوایه‌ كاری جددی و وردی له‌سه‌ر بكرایه‌، ده‌زانم هه‌ندێك ده‌ڵێن به‌شێك له‌ ریفۆرمه‌كان بۆ كوردستان نابن، هه‌ندێكی پاره‌ی زۆری ده‌وێت، ده‌زانم ئاسته‌نگ زۆرن، به‌ڵام كه‌ ده‌سه‌ڵات ویستی هه‌بوو، ده‌توانێت زۆر كاری ئه‌رێیی و كۆنستروكتیڤ بكات، وڵاتانی وه‌ك: سلۆڤانیا، كرواتیا، لێتلاند، لیتاون، ئێستلاند، هه‌ر كه‌ رزگاریان بوو، یه‌كه‌م كاریان چاكسازیكردن بوو له‌ بواری په‌روه‌رده‌ و خوێندندا و به‌رزكردنه‌وه‌ی مووچه‌ و بارودۆخی‌ مامۆستا بوو له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا، هه‌ربۆیه‌ زۆر به‌خێرایی پێشكه‌وتن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

عومه‌ر ئۆسێ‌: سیاسه‌تی شۆڤینی له ‌سوریا هەیە، بڵام نه‌گه‌یشتۆته‌ پاكتاوی ره‌گه‌زی

له‌چوارچێوه‌ی‌ دیداری شامدا، زنجیره‌یه‌ك چاوپێكه‌وتن و دیداری سیاسی و مێژوویی ...