سەرەکی » وتار » نه‌وزادى موهه‌ندیس‌ » كۆنگرەی لووتكەی بەغدا، شكست یان سەركەوتن؟

كۆنگرەی لووتكەی بەغدا، شكست یان سەركەوتن؟

نەوزادی موهەندیس

لە 28/8/2021دا لە بەغدا كۆنگرەی لووتکەی وڵاتانی دراوسێی عیراق لەژێر ناونیشانی «كۆنگرەی هاریكاریی و هاوبەشی» سازدرا. لە كۆبونەوەكەدا چوار پاشا و سەرۆك و میری »ئوردن و فەڕەنسا و میسر و قەتەر» لەگەڵ سێ سەرۆك وەزیرانی»عیراق و كوێت و ئیمارات» و وەزیرانی دەرەوەی هەریەک لە « سعودیە و ئێران و توركیا» و نوێنەرانی ئەمریكا و یەكێتی ئەوروپا و كۆنگرەی ئیسلامی و ئەمینداری گشتیی كۆمكاری عەرەبیش بەشداربوون.

كۆنگرەكە سەعات 11ی پێشنیوەڕۆ دەستی بەكارەكانی كرد و سەعات 9ی شەو كۆتایی پێهات، واتە تەنها 9-10 كاتژمێری خایاند.

ئەو بابەتانەی كە كۆنگرەكەی لە پێناودا ساز درا بوو بریتی بوون لە:
1- سیاسی و ئابووری و بازرگانی.
2- بابەتی تیرۆر و تیرۆریستان.
3- لوبنان و یەمەن.
4- هێرش و پەلاماردانی كەشتییە نەوتییەكان لە كەنداودا.
5- كێشەی ئاو.

لە بەیاننامەی كۆتایی كۆنگرەكەشدا هەموان كۆك بوون لەسەر پشتیوانیی دەوڵەت و حكومەتی عیراق بۆ سەرخستنی هەڵبژاردنی پێشوەختەی پەرلەمانی مانگی ئۆكتۆبەر و فراوانكردنی هاوبەشیی ئابووری لەگەڵ عیراقدا و پشتیوانیی لە یەكپارچەیی خاکەکەی و بەهێزكردنی دامودەزگاكانی دەوڵەت و هاوكاری و پشتیوانی لە ئاوەدانكردنەوەی عیراق و جەنگی دژە تیرۆر.

بەم شێوەیە كۆنگرەكە گەلێك بابەت و مەسەلەی گرنگی لە خۆگرتبوو كە هەموویان مایەی دڵخۆشین بۆ عیراق، ئەگەر نیەتێكی راستگۆیانە و راستەقینەیان لە پشتەوە بێت و بەجدی گەرەكیان بێت كە عیراق لە كێشە و ململانێكانی ناوچەكە دەرباز بكەن، چونكە هەندێک لە وڵاتانی دراوسێی عیراق خۆیان هۆكارن و دەستیان هەیە لە درێژەپێدانی ئەو دۆخە ناجێگیرە سیاسی و ئابووری و ئەمنیەی عیراقی دوای ساڵی 2003.

هەر ئەوانن كە نفوزی سیاسی و ئابووری و ئەمنی خۆیان سەپاندۆتە سەر عیراق و سیادە و سەروەریی سنوور و خاكەكەی رۆژانە پێشێل دەكەن، هەر ئەوانن كە ئابووری و ژێرخانی ئابووری عیراقیان داڕماندووە و رێگە بە پێشكەوتن و گەشەسەندنی نادەن، هەر ئەوانن كە پڕۆسەی ئاوەدانكردنەوەی عیراقیان پەكخستووە« ئەگەرچی تاوانی دەسەڵاتدارانی عیراقیشی تیادایە))، هەر ئەوانن كە كێشەی ئاویان بۆ عیراق دروستكردووە و هێواش هێواش دەیخنكێنن.

سەرەڕای هەموو ئەم نییەتە ناڕاستانە بەڵام كۆنگرەكە هەندێك خاڵی پۆزەتیفی تێدابوو بۆ عیراق وەك:

عیراق دەگێڕێتەوە بۆ ناو كۆڕ و كۆبوونەوە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەكان و رزگاری دەكات لە پشتگوێخستن و پەراوێزخستن
دەبێتە هۆكاری كردنەوەی دەرگای گفتوگۆ و ئاساییكردنەوەی پەیوەندییە سیاسی و ئابووری و ئەمنی و بازرگانی و …هتد. لێرەدا گەلێك پرسیار خۆیان دەسەپێنن، وەك ئەوەی ئایا عیراق تەنها وەک مێزێكی كەڕولاڵ و بێهەڵوێستە و تەنها كۆكەرەوەی دژەكانە؟ یان هۆكاری بەتاڵكردنەوە و خاوكردنەوەی گرژی و ململانێ‌ و بارگە كارەباییەكانی نێوان وڵاتانی دراوسێیەتی؟ یان دەبێتە وڵاتێك كە هاوسەنگی رادەگرێت لە نێوان هەمواندا؟

هەرچۆنێك بێت عیراق بەم هەوڵانەی وا خۆی نیشانداوە كە هێشتا بەبەریەوە ماوە كە رۆڵێكی ئیجابی ناوچەیی ببینێت، سەرەڕای هەموو كێشە سیاسی و ئابووری و ئەمنی و كۆمەڵایەتی و داراییەكانی و ململانێ‌ مەزهەبی و میلیشیا چەكدارەكانی كە زۆربەیان رێگرن لەبەردەم هەستانەوە و گەشانەوەی سەرلەنوێی عیراق.

دەكرێت ئەو پرسیارەش بكرێت كە ئایا كۆنگرەكە ئامانجەكانی خۆی پێكاوە و سەركەوتوو بووە؟ یان شكستی هێناوە؟

ئەگەر بە وردی بڕوانینە كار و گوتاری وڵاتانی بەشدار بوو و كورتیی ماوەی كۆنگرەكە، راستەوخۆ دەتوانین بڵێین كۆنگرەكە سەركەوتوو نەبووە، چونكە ئاستی بەشداریكردن بەرز نەبووە لەئاستی پاشا و سەرۆكەكاندا، كە گرنگ بوو هەرسێ‌ سەرۆكی توركیا و ئێران و سوریا و پاشای سعودیەش ئامادەبوونایە كە لانیكەم سعودیە و توركیا و ئێران سێ وڵاتی خاوەن نفوزن و رۆڵی كاریگەریان هەیە لەسەر عیراق.

داوەت نەكردن و ئامادە نەبوونی سوریا وەك وڵاتێكی گرنگی دراوسێی عیراق خاڵی لاوازی كۆنگرەكە بوو.

دانەنیشتن و گفتوگۆ نەكردنی دوو لایەنی دژ بەیەكی وەک سعودیە و ئێران بەیەكەوە وەك دوو جەمسەری ململانێكانی ناوچەكە و تەنانەت لە راوەستانی وەزیرانی دەرەوەشیاندا لەپاڵ یەكدا نەبوون و دووركەوتنەوە، ئەمەش ئاماژەی گرنگە بۆ شكستهێنانی كۆنگرەكە.

بابەتی سوریا و لوبنان و یەمەن و پاپۆڕەكانی كەنداو بەهەمان شێوە پەیوەندییان بە سعودیە و ئێرانەوە هەیە و هیچ بڕیارێكی گرنگیان لەبارەوە نەدراوە.
بابەت و كێشەی ئاو لە نێوان توركیا و سوریا و عیراقدا كە نزیكەی 100ساڵە هەیە و نە توركیا بۆ سوریا و عیراق نە سوریاش بۆ عیراق دێنە پێشەوە بۆ رێكەوتن، ئەگەرچی ئەو كێشەیە پەیوەستە بەمان و نەمانی ژیانی ملیۆنان كەسەوە لە عیراق و سوریادا.

لەكۆتایشدا كۆنگرەیەكی بەپەلە و بێ‌ خۆسازدانێكی توندتۆڵ سازكرا كە نەك بەم كۆنگرەیە بەدەیان كۆنگرەی تریش هیچ یەكێك لەو كێشانە چارەسەر ناكرێن.

بۆیە تەنها ئەوە دەخوێنرێتەوە لەم كۆنگرەیە كە بۆ خۆپیشاندان و نمایشكردن بووە، بۆ پشتیوانی عیراق و بۆ ئەوەی بە هەموان بووترێت كە عیراق ئەمین و ئارامە و پشتیوانی بكەن بۆ سەرخستنی ئەو هەڵبژاردنە پێشوەختەیە كە لەبەردەمیدایە و وەك هەڵمەتێكی هەڵبژاردنیش لێی دەڕوانرێت بۆ مستەفا كازمی سەرۆك وەزیران.

بۆیە ناكرێت كە ئومێدی زۆر لەسەر كۆنگرە و راسپاردەكانی هەڵبچنرێت، چونكە دوای تەنها یەک مانگ و دوای هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكە زۆر كەس و دەموچاو و هێز لە عیراقدا دەگۆڕێن و لەگەڵیشیدا سیاسەت و بەرنامە و كار و گوتاری ئایندەی چوار ساڵی عیراقیش دەگۆڕێت، لەبەرئەوەی لە بنچینەدا عیراق بۆخۆی ئامادە نییە كە خۆی رابپسكێنێت لەو بازنە بۆش و تەماویی و تاریكەی كە تێیكەوتووە بێتە دەرەوە و ئەگەر بە دەست و بەرنامەی وڵاتانی دراوسێ‌ بێت، ئەوا گەرەكیانە عیراق هەر بە لاوازیی و پشێوی و ناسەقامگیری بمێنێتەوە و ئەوانیش بیكەنە گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی ململانێ‌ و بەرژەوەندییەكانیان بە وڵاتانی زلهێزیشەوە، گەرچی فەڕەنسا و سەرۆكەكەی ئامادەبوونێكی گرنگ و بەرچاویان هەبوو لە كۆنگرەكەدا.

 151 جار بینراوە