سەرەکی » زانست » چۆن چێژ لە تەمەنی كامڵی دەبینیت؟

چۆن چێژ لە تەمەنی كامڵی دەبینیت؟

ئامادەكردنی: بورهان ئەمین

بەپێی لێكۆڵینەوەی شارەزایانی بواری كۆمەڵایەتی و دەروونی ئەگەر تەمەنی مرۆڤ بكەیتە چەند بەشێك ئەوا لە پەنجاوە تا حەفتا ساڵی بە قۆناغی كامڵی دەژمێردرێ و مرۆڤ لەو تەمەنە دەچێتە تەواو پێگەیشتن و بڕینی نیوەی زیاتریان سێ بەشی گشتی تەمەن، هەندێك پێیان وایە كە ساڵانی تەمەن تەنها ژمارەیەكن و بەس، ئارەزوو خولیاو تام و چێژی ژیان پەیوەندی بە ژمارەی ساڵەكانەوە نییە بەڵكو پەیوەندی بە جۆری كەسەكەوە خۆیەوە هەیە، هەندێكیش دەڵین نەخێر خۆشییەكانی مرۆڤ لەهەر قۆناغیكی تەمەنیدا جیاییە لەگەڵ ئەوانی ترو لەوانەیە لە قۆناغیكی تر ئەوانەی كەبەخۆشی و چێژ دەژمێردرێن بۆ قۆناغی دواتر ئاسایی بێت یان تامی تیانەبێت.

بەپێی توێژینەوەكی زانكۆی Bonn ی ئەڵمانیا مرۆڤی ئاسایی كە دەگاتە تەمەنی پەنجا ساڵی لەروی بیرو عەقل و رەفتارو هەڵسوكەوت و مامەڵەكردن لەگەڵ دەوروبەرو خەڵكانی تر كامڵ دەبێ و بۆ بەڕێوەبردن و پێشڕەوی و سیاسەت و دیاریكردنی ئاراستەی ژیان و چارەسەركردنی كێشەو ئاریشەكان و خۆگرتن لەبەرامبەر ئالەنگاریەكان باش دەست دەدات، بۆیە وەك باسی دەكەن خۆشترین و بێ كێشەترین قۆناغی تەمەن قۆناغی كامڵیە، بۆیە ئامۆژگاریمان ئەكەن كە هەوڵ بدەین ئەو ساڵانە بەفیڕۆ نەدەین و چێژی لێ وەرگرین.

خۆشی دابین بكە
گەران و گەشت و سەیران و تێكەڵاوبون لەگەڵ خەڵك و دەوروبەر و تێڕوانین لە سروشت و بیركردنەوەی ئارام و گوێگرتن لە شیعرو مۆسیقاو خولیابون بە هونەركانی ترو خوێندنەوەو وەرزش و كەمێك نوسین و دەربڕینی هەستە ناسك و جوانەكان لەگەڵ دەربڕینی خۆشەویستی بۆ هاوسەر یان خێزان یان هاوڕێكەت ئەمانە هەمووی چێژی زۆر بە ژیان دەبەخشن و وادەكەن ئەو قۆناغە درێژتر بێتەوە، یارمەتیدانی خەڵك لێبوردەیی، مامەڵەی تەندروست لەگەڵ ژینگە، خۆشویستنی ئاژەڵ و پەروەردەكردنیان، دوركەوتنەوە لەتوڕەیی ودەمارگیری و شەڕو ئاژاوە ئەمانە هەمووی مرۆڤ هێمن دەكەنەوە، هەر بۆیە ئەوانەی ئەو ساڵانە لە خۆشی سەرف دەكەن هەست دەكەن لە قۆناغی پیریشدا هەر بەهەمان ریتمی ساڵانی كامڵی رەفتار دەكەن و نایانەوێت ڕۆ بچنە پیری و چەند ساڵێكیش تەمەنیان زیاتر دەبێت، ئەوكەسانەش كەبەهۆكاریكی تایبەتی نەیانتوانیوە سود لە قۆناغی هەرزەكاری و لاوێتیدا ببینن دەتوانن لەوتەمەنەدا بەدەستی بێنن و قەرەبوی ئەوساڵانەی تەمەنیان بكەنەوە.

ڕیزگرتن لەتەمەن
رێزگرتن لە ساڵانی تەمەنی خۆمان یەكێكەلە پێویستیەكان و دەبێت مرۆڤ لەهەموو روویكەوە ئاگاداری رەفتارەكانی رۆژانەی بێت لە قسەكردنی لەگەڵ خەڵك و بازار و بەر یەككەوتن لەگەڵ كەسانی ترو لەماڵەوەو مامەڵە لەگەڵ ژن و منداڵ و دەرودراوسێ و هاوڕێكانی، هەروەها لەروی لەبەركردنی جل و بەرگ و پێداویستیەكانی رۆژانەشی ، لەراپۆرتێكی گۆڤاری Sozialwissenschaften هاتوە كە مرۆڤ جوانتر دەبێت ئەگەر لە قۆناغی ژیانی تەمەنی خۆیدا بژیت بۆ نمونە قژی ماشوبرنجی بۆپیاوان یەكێكە لەسیما دیارەكانی ئەو ساڵانەی تەمەن بۆ ئەوكەسانە زۆرجوانە، بەپێچەوانەی ئەوانەی رەنگی قژی خۆیان دەگۆڕن و دەیانەوێت خۆیان بچوكتر نمایش بكەن، وەك دەڵێن كەسایەتی بەهێز لە جۆری یەكەمیاندایە كەبەسروشتی خۆی دەنوێنێت، بەهەمان شێوە بۆ ژنانیش دەركەوتوە كە ئەوانەی لەوتەمەن هەندێ كاری خۆجوانكردن یان نەشتەرگەری جوانكاری دەكەن ئەوە لەوانەیە بۆ تەمەنی پێش خۆیان دەست بدات، بەلام بۆ كامڵ و قەیرەژنەكان بەرەونەق نییەو دەركەوتنی ئاسایی و كەمێك مكیاژی سادەو لەبەركردنی جلو بەرگی رەنگ كاڵ و هێور ژنانی كامڵ والێدەكات جوانترو خانمانەتر دەركەون.

قۆناغێكی بێ كێشە
هەر لەم توێژینەوە زناستییەدا دەركەوتوە زۆربەی ژنان و پیاوان لەم قۆناغەی ژیانیدا لە كۆمەڵگە ئاساییەكاندا لە روی ئابوریش دەگەنە رادەی مامناوەندی دەتوانن بەرگەی دابینكردنی بژێوی ژیانیان بگرن چونكە لە قۆناغی پێشتر خوێندنیان تەواوكردوەو لە كۆمپانیاو دامودەزگاكان دامەزراون، هەموو ئەو ئیمتیازاتانە دەیانگرێتەوە كە دامەزراوە حكومیەكان بۆ هاوڵاتیان پێشكەشی ئەكەن لەكۆمەڵگەی ئاساییدا، زۆربەی كەسانی كامڵ خاوەن شوێنی نیشتەجێبونی خۆیانن وكەمترین كێشەی بژێوی گوزەران ‌و ژیانیان هەیە بۆیە ئەوانەی رەبەنن و بەتەنیا دەژین ئاستی داراییان لەوانە باشتریشە كە خێزاندارن و ئەركیان قورسترە، بەگشتی مرۆڤ لەتەمەنی پەنجاوە تاوەكو حەفتا ساڵی دەكەوێتە نێو قۆناغی كامڵی و لەهەموو رویكەوە حازرو دروستە، بۆیە پێویستە هەوڵ بدەین لەو تەمەنانەوە خۆشی بۆ خۆمان دابین بكەین و بەرەو ژیانێكی گەش و روناك هەنگاو بنێین.

سەرچاوە: گۆڤاری Brigitte 

 89 جار بینراوە