سەرەکی » راپۆرت » هێلەک زەردەکان یادی سێ ساڵەی ناڕەزاییەکانیان دەکەنەوە

هێلەک زەردەکان یادی سێ ساڵەی ناڕەزاییەکانیان دەکەنەوە

ئا: حەمە عوسمان-فەرەنسا

رۆژی 20 ی نۆڤەمبەر، لە پاریس بە ئامادەبوونی ژمارەیەک لە ئەندامانی هێلەک زەردەکان و سەندیکاکان، یادی سێیەمین ساڵەی بزووتنەوەی هێلەک زەردەکان، بە خۆپیشاندانێکی ئارام کرایەوە.

هێلەک زەردەکان چۆن دروستبوون؟
سێ ساڵ لەمەوبەر، بە سوود وەرگرتن لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، ژمارەیەک لە هاووڵاتیان بانگەوازێکیان بڵاوکردەوە تێیدا هۆشدارییان دا بە بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی بەتایبەتی گازوایل و بەنزین و داوایانکرد کە دەنگی ناڕەزاییان لە خۆپیشاندانێکی جەماوەریی و مەدەنیدا دەربخەن و بڕژێنە ناو شەقام و گۆڕەپانەکان بۆ داکۆکییکردن لە بژێویی خۆیان، سەرەتا ناوی خۆیان نا (تووڕەبوون) هەندێک لەو کەسانەی لە سەرەتادا بەشداربوون و هاتبوون بەدەنگ ئەو بانگەوازەوە بە هێلەکی زەردەوە بەشدارییان کرد، چونکە هەر لەدوای تەواوبونی کارەوە، دەهاتن بۆ بەشدارییکردن لە گردبوونەوە و خۆپیشاندانەکاندا، پاشان وردە وردە هێلەکی زەرد زیادی کرد و بەو شێوەیە بزووتنەوەکە ناونرا بە بزووتنەوەی هێلەک زەردەکان.

شۆڤێرێک دەبێتە رابەری بزووتنەوەکە
لە 25 ی مانگی سێپتەمبەری ساڵی 2018 دا ، شۆفێرێک بە ناوی ( پریسیلیا لیودۆسکی) یاداشتێکی لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاوکردەوە بە مەبەستی کۆکردنەوەی ژمارەیەکی زۆر ئیمزا و پشتگیریی لە بانگەوازەکەی، کە تێیدا داوا لە حکومەت دەکات نرخی بەنزین دابەزێنێت و هەرزانی بکات، ئەم بانگەوازە هەر زوو خەڵکێکی زۆر هات بەدەنگییەوە و لە ماوەیەکی کورتدا 226 هەزار ئیمزا کۆکرایەوە و پاشان لە ئۆکتۆبەری 2018 دا یەک ملیون ئیمزای تێپەڕاند و لە 10 ی ئۆکتۆبەری هەمان ساڵدا، شۆفێری بارهەڵگرە گەورەکان وەک(ئیریک درویت و برینۆ لو ڤێڤر) لەسەر فەیسبووک بانگەوازێکیان بڵاوکردەوە و داوایان کرد هەموو پێکەوە بەشداریی بکەن لە(مانگرتنی گشتی نیشتمانی دژی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی) لە 17 ی نۆڤەمبەری 2018 دا ئەم بیرۆکەیە لەلایەن هەندێک لە شۆفێرانی ترەوە قۆزرایەوە و لە زۆر لە هەرێمەکانی فەرەنسادا، بڕیاری داخستنی رێگەوبان و فولکەی شارەکانیان دا.

لە کۆتایی مانگی نۆڤەمبەردا، ژمارەیەک گرتەی ڤیدیۆیی لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکرایەوە کە تێیدا هەموو چالاکییەکانیان و مانگرتن و خۆپیشاندانەکانیان بڵاودەکردەوە، بە ماوەیەکی زۆر کەم شەش ملیۆن کەس پشتگیریی خۆیان دەرخست، لە راپرسییەکدا کە هەر لەوکاتەدا کرا بوو، ٪42 ی فەرەنسییەکان ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ ئەگەری بەشدارییکردنیان لە مانگرتنی گشتی لەسەر ئاستی وڵات و ٪23 -ش لەوانە ئامادەیی خۆیان بە دڵنیاییەوە دەربڕی بۆ بەشداریکردن.

پاشان ئەم بزووتنەوەیە هێدی هێدی گەورە بوو و داواکارییەکانیش رۆژ بەڕۆژ زیاتر دەبوو، سەندیکاکانی کرێکاران ئەوانیش لای خۆیانەوە هاتنە دەنگ و هاتنە پێشەوە و پشتگیرییان بۆ ئەو بزووتنەوەیە خستەڕوو، دروشمەکان و داواکارییەکانیش بە قەبارەی فراوانبوونی بزووتنەوەکە زیادی دەکرد، جگە لە نرخی بەزین، داوای (بەرزبوونەوەی توانای کڕین، واتە بەرزکردنەوەی مووچە بەرامبەر بە گرانی بازاڕ و باشکردنی بژێویی و هەروەها هەرزانکردنی نرخی بەنزین و یاسای کۆمەڵایەتی) دەکرا.

یەکەم خۆپیشاندان
لە پاریس بۆ یەکەمجار رۆژی شەممەی رێکەوتی 17 ی نۆڤەمبەری 2018، هێلەک زەردەکان گردبوونەوەیەکیان رێکخست و لەهەمان کاتیشدا ژمارەیەک لە فولکەکانیان کۆنترۆڵکرد، لەم گردبوونەوەیەدا 287 هەزار و 710 هێلەک زەرد لە سەرتاسەری فەرەنسا بەشداریان کرد، بەڵام هەر لەم رۆژەدا، یەکێک لە هێلەک زەردەکان کوژرا و 409 کەس برینداربوون و 117 کەسیش دەستگیرکران و 73 لەوانە لێکۆڵینەوەیان لەگەڵدا کرا، دوابەدوای ئەوە سێ هەزار هێلەک زەرد لە سەر فولکەکان بە شەو و بە رۆژ دەمانەوە.

لە رۆژانی دوای ئەوە، بە دەیان هەزار خۆپیشاندەر لە حاڵەتی ئامادەباشیدا مانەوە بۆ خۆئامادەکردن بۆ خۆپیشاندان و گردبوونەوە هەرکاتێک پێویست بێت، پاشان هەموو شەممەیەک لە پاریس و زۆربەی شارەکان خۆپیشاندانەکان بەردەوامبوو بە بەشدارییکردنی ژمارەیەکی بەرچاو لە هێلەک زەردەکان، تەنها لە رۆژی شەممەی 3/12/2018 دا لە سەرتاسەری فەرەنسادا، 700 کەس لەلایەن پۆلیسەوە دەستگیرکران، لەوانە 148یان خوێندکار بوون، بە بەردەوامی ئەم چالاکییانە بە ڤیدیۆ دەگیراو رۆژانە لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاودەکرایەوە.

رەخنە لە حکومەتی فەرەنسا گیرا
لەلایەکی ترەوە، رێکخراوی لێبووردنی جیهانی لە راپۆرتێکیدا رەخنە لە حکومەتی فەرەنسا و سەرۆک ماکرۆن دەگرێت و هۆشداریان دەداتێ لەسەر توندوتیژیی و زیندانییکردنی خۆپیشاندەران لەلایەن پۆلیسەوە، هەروەها ئاماژە بە پێشێلکردنی مافی خۆپیشاندان دەدات.

دوو ساڵی خایاند
خۆپیشاندانەکان لە 17ی نۆڤەمبەری ساڵی 2018 وە دەستیپێکرد و لە 8/2/2020 بە هۆی هاتنی ڤایرۆسی کۆرۆناوە کۆتایی پێهات، لە ماوەی نزیکەی ئەو دوو ساڵەدا، هێلەک زەردەکان بە سەدان خۆپیشاندانیان کرد.

10 هەزار کەس دەستگیرکراوە
لە راپۆرتێکی رۆژنامەی لومۆنددا هاتووە کە لە ماوەی ئەو خۆپیشاندانانەدا لە سەرتاسەری فەرەنسا، 10 هەزار کەس لەلایەن پۆلیسەوە بانگکراون و لێکۆڵینەوەیان لەگەڵدا کراوە و 3100 سزای یاسایی دراون و 400 کەسیشیان زیندانیی کراون، هەروەها 5300 کەس لەو هێلەک زەردانە بە دواداچوونی یاساییان بۆ کراوە و 2200 ی تریش بەدواداچوونی یاسایان لەسەر لابراوە.

بڵاوبوونەوەی توندوتیژیی
لە راپۆرتەکەی رۆژنامەی لومۆندا هاتووە، لە ئەنجامی پێکدادان و توندوتیژیی نێوان پۆلیس و هێلەک زەردەکاندا 11 هێلەک زەرد بەدەستی پۆلیس کوژراون و 2495 هێلەک زەرد برینداربوون، هەروەها 1944 پۆلیسیش لە ماوەی ئەو خۆپیشاندانەدا بریندار بوون.

لەو راپۆرتەدا هاتووە کە زەرەر و زیانی گشتی لە ئەنجامی ئەو خۆپیشاندانەدا بە 4 ملیۆن و 500 هەزار یۆرۆ مەزەندە دەکرێت و کە ئەویش بریتییە لە شکاندنی دوکان و سووتاندنی ئۆتۆمۆبیل و کۆنتڕۆڵکردنی رێگەوبان و ئۆتۆبانەکان بەبێ بەرامبەر.

سەرچاوە: www.lemonde.fr

 81 جار بینراوە