سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » زمانی نووسین و خوێندنەوە

هێندێ بابەتی زمانەوانیی

زمانی نووسین و خوێندنەوە

دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز*

(1٨)

لە ڕاستیدا، ئەم گوتارەم بۆیە نووسی، چونكە لە لایەكەوە، هەست بە ئەو مەترسییە گەورەیە دەكەم، كە ڕووبەڕووی زمانی كوردیی بووەتەوە. لە لایەكی دیكەشەوە، ڕۆژی (21. 2)ی هەموو ساڵێ، یادی ڕۆژی زمانی دایك دەكرێتەوە، كە ساڵی (1999) لە (پاكستان)، هەموو لایەنە پێوەندیدارەكان كۆبوونەوە، هەوڵێكی زۆریان دا، تا زمانی نەتەوەیی گرووپە ئیتنییە جیاجیاكانی ئەو وڵاتە ببوژێننەوە، لەبەرئەوە ئەو ڕۆژەیان ناونا: ڕۆژی زمانی دایك و تا ئێستەش، هەموو ساڵێ لە ئەم ڕۆژەدا، لە هەموو وڵاتانی جیهان بە گشتیی و وڵاتەكانی خۆرهەڵاتی نێوەڕاست بە تایبەتی، یادی ئەم ڕۆژە گرنگە دەكەنەوە.
سەیر ئەوەیە، دوای ئەوەی نزیكەی (90) ساڵ دەبێ، ڕۆڵەكانی نەتەوەی كورد، دووچاری ئەم هەموو كوشتوبڕ و چەوساندنەوەیە بوون، چەندین ساڵیشە، سەركردایەتی شۆڕشەكانی كورد هەوڵدەدەن، دەوڵەتە داگیركەرەكانی وڵاتەكەمان، دان بە زمانی كوردیدا بنێن، چونكە هەمیشە دوژمنی داگیركەر هەوڵیداوە، زمانەكەمان لە بۆتەی زمانە نەتەوەییەكەی خۆیدا بتوێنێتەوە. كەچی جگە لە ئەوەی، دەسەڵاتدارانی میریی هەرێمی باشووری (كوردستان)، بە دەیان خوێندنگەی تووركیی و عەرەبییان كردووەتەوە، منداڵانی كورد بە ئەو دوو زمانە بیانییە دەخوێنن، ماوەی پتر لە (3) ساڵیش دەبێ، شالیارگەی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی هەرێم، نەك هەر بڕیاریداوە، زمانی خوێندن لە زانکۆکانی هەرێمدا، بە عەرەبیی یا ئینگلیزیی بێ، بەڵكوو تەنانەت پرسیاری تاقیكردنەوەكانی كۆتایی ساڵیش، بە یەكێ لە ئەو دوو زمانە نەبێ، ڕێی پێ نادەن و وەری ناگرن!
ئەوە لە كاتێكدا، سەرۆكایەتی زانكۆی (زاخۆ)، ڕۆژی (4. 3. 2014) بڕیاریدا، زمانی كوردیی، زمانی فەرمیی زانكۆ بێ، وەك سەرەتایەكیش بۆ ئەوەی ئەم بڕیارە جێبەجێكرێ، (12) پەرتووكیان بە زمانی كوردی ئامادەكردووە. ئاخر هەر نەتەوەیەك هەوڵ نەدا، زمانی دایك بكا بە زمانی هونەر، وێژە و زانست، بە تەواویی ڕاژەی نەكا و پێشی نەخا، ئەوا زمانەكەی تەنیا هەر وەك زمانی قسەكردن بەكاردێنرێ و بایەخێكی ئەوتۆی نابێ. واتە: ئەو نەتەوەیە زمانی نووسینی نابێ، ئەوەش خۆی لە خۆیدا، دیاردەیەكی گەلێ ترسناكە، هەڕەشە لە ئاییندەی زمانەكە و نەتەوەكەش دەكا. جگە لە ئەوەی دوژمنان و داگیركەرانی (كوردستان)یش، هەر لە كۆنەوە، ئەوە ئامانجیانبووە و هەوڵیانداوە، ئەو زمانە وەك زمانی خەڵكی گوند و چیانشینەكان بناسێنن، كە خۆمان زۆر بێ ئاگایانە، ئەوڕۆ خەریكین، ئەو ئاواتە دێرینەی ئەوان جێبەجێدەكەین!
بە داخەوە، ئەوا (27) ساڵ دەبێ، باشووری (كوردستان) ئازادە، دەسەڵاتێكی كوردیی دامەزراوە، كەچی بایەخێكی ئەوتۆیان، بە زمانەكەمان نەداوە. ئاخر دەبووایە، لە ئەو ماوە درێژەدا، هەر هیچ نەبووایە، هەوڵێكی زۆریان بدایە، لە هەموو نێوچەكانی نیشتمانەكەمان، زمانێكی یەكگرتووی كوردییان بچەسپاندایە! ئایا ئەم كارەی تا ئێستە نەكراوە، هەڵە و تاوانی دەوڵەتە دەگیركەرەكەیە، یا خەمساردیی و كەمتەرخەمی دەسەڵاتەكەی خۆمانە؟! خۆ گەر هێندێ گرفت و كێشەی نەتەوەیی و ڕامیاریی، تا ئێستە چارەسەرنەكرابێ و لە دەسەڵاتی سەرانی پارتەكاندا نەبووبێ، بۆچی تا ئەوڕۆ، ئەم هەموو نووسەر و زمانەوان، ئەم هەموو كادێرە ئەكادێمیک و زیاد لە (20) زانكۆمان هەیە، نەیانتوانیوە، زمانێكی یەكگرتووی نووسین و خۆێندنەوە گەڵاڵەكەن و پێشنیازكەن، تا پەرلەمان و میریی هەرێمیش، كاری لەسەر بكەن و فەرمانێدەركەن، هەر لە خوێندنگە سەرەتاییەكانەوە پێڕەوكرێ و وردەوردەش، جێی خۆی بكاتەوە. بەڵام ڕاستیان فەرمووە، تا خوا كێو نەبینێ، بەفری تێ ناكا!
بۆیە لە كۆتاییدا پێشنیازدەكەم، كۆنگرەیەكی زمانەوانیی فراوان بگیرێ، كەسانی پسپۆڕ و شارەزا بەشداریی تێدا بكەن، تا بە هەموو بڕیاربدەن و كارێبكەن، ئەو زمانە یەكگرتووە، لە كڵاوڕۆژنەی بڕیارەكانی كۆنگرەكەوە سەردەربێنی و لایەنە پێوەندیدارەكانیش، بە یاسا و فەرمان بیسەپێنن!

* نووسەر و مامۆستای زانکۆ

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*