سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » لە دوای راپەڕینەوە ئەزموونێكمان هەیە كە پێی دەوترێت ئەزموونی میدیای كوردستانی

عەدالەت عەبدوڵڵا:

لە دوای راپەڕینەوە ئەزموونێكمان هەیە كە پێی دەوترێت ئەزموونی میدیای كوردستانی

لەم دووتوێیەدا
دوو توێی ئەمجارەی ساڵۆنی کوردستانی نوێ جیاواز لە جارەکانی دیکە، لە یەک ژمارەدا سێ کۆڕی جیاجیای لەخۆ گرتووە، کە لەلایەکەوە دەکرێت بڵێین خەرمان بەرەکەت لە کارو چالاکییەکان و ئەو گەرم و گوڕییەی کە بەپیر ئەو چالاکییە رووناکبیرییانەوە دێن و لەلایەکی تریشەوە بەهۆی هاتنی پشووی جەژنی قوربانەوە کوردستانی نوێ پێی باشبوو کە ئەو سێ بابەتە کە لە چوارچێوەی زنجیرە چالاکییەکانی ساڵۆندا پێشکەش کراون لە دوو توێیەکداو بەر لە پشووەکانی جەژن بڵاوبکاتەوە، تا زۆر دوا نەکەون کە سێ کۆڕەکە بۆ هەریەکە لە رۆژنامەنووس و نووسەر عەدالەت عەبدوڵڵاو ئەکرەمی میهرداد و ستران عەبدوڵڵا بەڕێوەچووە.
هەروەک خوێنەرانی بەڕێزی کوردستانی نوێ ئاگادار دەکەینەوە کە هەر لەو ماوەیەدا دوو کۆڕی دیکە بۆ هەریەک لە لەتیف نێروەیی و گۆران سەلام محەمەد بەڕێوەچووە کە لە ژمارەکانی داهاتووی دوای پشووی جەژندا بڵاوی دەکەینەوە.

ساڵۆنی کوردستانی نوێ

سەرنووسەر: هەموو لایەك بەخێربێن سەرچاوانمان بۆ كۆڕی ئەمرۆمان، ئەم كۆرە‌و كۆری مامۆستا جەمال خەزنەدار دەكەنە كۆتا كۆرەكانی وەرزی یادی رۆژنامەگەری كوردی هەرچەندە ماوەیەكی زۆری خایاندە بەڵام هەندێك لە میوانەكان ئامادە نەبوون یاخوود كتێبەكان تەواو نەببوون، ئەم كتێبەی كاك عەدالەتیش بەرهەمی دارالعلومی عەرەبی‌و كوردستانی نوێیە.
بەرێزان ئەم كتێبەی ئەمرۆ پێتانی دەناسێنین بەناوی «ملفات المعاصرە الكوردیە العراقیە العالمیە» ئەم بەرهەمەی كاك عەدالەت عەبدوڵڵا سێهەم بەرهەمە بە زمانی عەرەبی چەندین بەرهەمیشی بە زمانیشی عەرەبی هەیە هەردوو بەرهەمەكی بەزمانی عەرەبی لە دەرەوەی وڵات چاپكراوە.
من عەدالەتتان وەكو نوسەرێكی كورد پێناناسێنم بەڵام وەكو كەسێك لەبواری نووسینی عەرەبیدا كە هەوڵدەدات پەنجەرەیەك بەسەر كوردستان‌و كێشەكانی كوردستان‌و لەروانگەی راگەیاندنكارێكی كوردستانیەوە ‌و لەروانگەی كەسێكەوە بایەخی پەیوەندی لەگەڵ ئەوانی تری عەرەب لەوڵاتە عەرەبیەكان دەزانێت، خۆشتان بەشێك لەبەرهەمەكانیتان خوێندوەتەوە لەرووی دارشتنەوە دەتوانین شانازی پێوە بكەین، لەهەروڵاتاكێدا نەدوەیەكی گفتوگۆ كاك عەدالەت توانیویەتی سەربەرزانە گفتوگۆ بكات.
ئەم كتێبە لەراستیدا منیش نەم خوێندووەتەوە راستە لە بلاوكراوەكانی كوردستانی بەڵام هەم باوەڕی ئێمە بە كام عەدالەت دەردەخات هەم ئەوەی كە زۆر مەبەستمان مادام پرۆژەیەكە لەگەڵ جیهانی عەرەبی چاپدەكرێت بكرێت‌و بۆیە لەراستیدا باسی كتێبەكە بۆ عەدالەت خۆی بەجێدەهێڵم بەڵام ئێمە ئەم بۆنەیەمان تەنها بۆ ناساندنی كتێبەكە رێكنەخستووە هەروەها تەنها كۆڕێك نیە كە عەدالەت باسێكی كورتی كتێبەكە تێدا بكات، بەڵكوو ئێمە ئەم كۆڕە دەكەین بەدەرفەتێكی رێزلێنان لە عەدالەت عەبدووڵا راستە ماوەیەك سكرتێری نوسینی كوردستانی نوێ بووە‌و راستە چەندین ساڵە هاوكاری كوردستانی نوێیە بەڵام لەراستیدا سەرباری قورسی‌و دوخی دارایی بەڵام بە گۆشەیەكی رۆژانە بەردەوامە تەنها دوو گوشەی رەتكراوەتەوە ئەمەش نیشانەی ئەوەیە رەقابە لەكوردستانی نوێ زۆر كەمە.
لێرەوە كاك عەدالەت باسی كتێببەكەتان بۆ دەكات ئەمە نابێتە جێگرەوەی ئەوەی خۆتان كتێبەكە بخوێننەوە بەڵام من پێمباشە كە ئەمە بە تەنها ناساندنی كتێبەكە نیە بەقەدەر ئەوەی كۆریكیشە بۆ ئەو كەسەی لێرە بەشداری دەكات لەگەڵمان ئەوانەی لێرە باسم كردووە لەوێش بۆ گفتوگۆ بیخاتە بەردەستی ‌و گفتوگۆیەكی خۆش‌و پڕ چێژ‌و دەوڵەمەند بكرێت.


عەدالەت عەبدوڵڵا:
بەخێربێن زۆر سوپاس بۆ ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌و كاك ستران ‌و هاوكارانمان لە كوردستانی نوێ كە لەچوارچێ,ەی چالاكیەكانی خۆیاندە ئەم دەرفەتەیان رەخساند ئەم كتێبەش بناسێنین لەچوارچێوەی ئەو كتێبانەی لێرە دەناسرێن بە ناوەندی رۆشنبیری‌و خوێنەوارانی كورد.
لەراستیدا پێش هەموو شتێك دەبێت بڵێین ئەم جۆرە رێوڕەسمانە زیاتر كارێكی رموزییە نابێتە جێگرەوەی خوێندنەوەی كتێبەكە خۆی هەر یەكێك لە ئێمە ئەم شعورەی لا هەیە كە خوێندنەوەی كتێب هەستێكی ترت پێدەبەخشێت وەك لەوەی بۆ ماوەیەكی كورت لەبارەیەوە قسە بكەیت چونكە هەقی پێنادەیت‌ و رەنگە لایەنێكی گرنگی ناو كتێبەكە هەبێت وەكو پێویست تیشكی نەخرێتە سەر‌و بۆشاییەك دروست بكات رەنگە ببێتە خەلەلێك بۆ نوسەرەكە بەڵام خۆی لەراستیدا رەنگە لە كتێبەكەدا بوونی هەبێت دووجۆر مامەڵەكردن لەگەڵ ئەمجۆرە موناسەبانە یەكێكیان رێورەسمێك رێك دەخرێت بەخێرایی تیشك دەخاتە سەر هەندێك لایەنی كتێبەكە لەكۆتاییدا ئاهەنگێكی ئیمزاكردن دەست پێدەكات‌و تێدەپەڕێت واتە شتێك نیە ناوی گفتوگۆبێت.
بەڵام شێوازێكی تری ئەو رێورەسمانە هەیە كە لەراستیدا زۆرتر پەیرەو دەكرێت لەوڵاتانی دوونیا ئەویش ئەوەیە كتێبەكە پێشوەخت تەسلیمی هەندێك خەڵكی شارەزا دەكرێت لەهەمان بواردا‌و دەیخوێننەوەو لەكۆتاییدا دوو كەس یان سێ كەس وەكو رەخنەگرو مقەومێك رای خۆی لەسەر كتێبەكە دەدات‌و لایەنە ئەرێنی نەرێنیەكانی كتێبەكە دەخەنە روو ئەمەی كوردستانی نوێ دەیكات لەراستیدا ئەوەندەی من بەشدار بم تەقریبەن تێكەڵەیەكە لە هەردووكی بەجیاوازیەكیی كەمەوە ئەویش ئەوەی هەردووكی پەیرەو دەكات بەڵام یەك خاڵی تێدا نیە ئەویش بۆ نموونە كتێبەكە پێشوەخت نابینرێت، لەكۆتاییدا گفتوگۆكە تەنها لەسەر بنەمای ئەوە دەبێت كە نوسەر باسی دەكات.
ئەگەر ئەمە داهێنانێكی جوانە، بەڵام خۆشتریش وایە دواتر كتێبەكەمان خوێندەوە تەنانەت ئەگەر كەسێك حەزی لێبوو دەتوانێت بەنووسین لەسەر ئەو كتێبە بنووسێت.
هەندێك زانیاری گشتی هەیە پیش هەموو شتێك بیڵێین، كتێبەكە زیاتر بابەتێكی ئەكادیمی رەخنەگرییە لە بواری ماس میدیا لە پەیوەندیدا بە سیاسەتەوە چونكە خۆتان دەزانن ماس میدیا پەیوەندی بەزۆر بواری ئەمرۆی مرۆڤایەتیەوە هەیە كە مەبەستمان لە راگەیاندنی جەماوەرییە لاپەرە لێكۆڵینەوەكانی ناوی تێوری نیە بەڵكو بەستومانەتەوە بە كۆمەڵێك مەلەفەوە كە ئەمرۆ لەسەر ئاستی جیهان گفتوگۆی لەسەر دەكرێت، وەك میدیا‌و پروپاگەندەی سیاسی، میدیا‌و نیو میدیا ئەوەی پێی دەڵێن راگەیاندنی نوێ، میدیا‌و چارەنوسی میدیای بینراو كە مەبەست لێی رادیۆیە میدیا‌و نوسەران چونكە ئیستا نوسەران لەگەڵ میدیا شێوازێكی تر مامەڵەیان هەیە لەگەڵ میدیا، هەروەها میدیا‌و هەڵبژاردن دیسانەوە بابەتێكی تری گرنگەۆ مەلەفی میدیا‌و تیرۆریسم‌و میدیای جیهانگیری‌و شەریكاتی بازرگانی كە ئەمرۆ كۆنترۆڵی دام‌ودەزگاكانی راگەیاندیان كردووە.
هەموو ئەم مەلەفانە بابەتی گرنگن ئەمرۆ لەسەر ئاستی دوونیا زۆرجار كۆڕی بۆ دەبەسترێت زۆرجار كتێبی گرنگی لەبارەوە چاپ دەكرێت، ئێمە رەنگە كەم‌و زۆر كەمتر ئاگاداری هەندێك لەو ئەدەبیاتەبین كە لەو بوارەدا هەیە بەلانی كەمەوە هیچ نەبێت لەو وڵاتانەی دەوری خۆمان ئەوەندەی سەردانمان كردبێت لەبواری میدیایا لەم چوار ساڵەی كۆتایدا لێشاوێك لەكتێب لەم بوارانەدا دەردەچێت كە میدیا لەم مەلەفانەدا دەبن بەكتێب و كتێبی زۆر گرنگ دەفرۆشرێن بوونەتە بابەتێك كە زانكۆكانی بەخۆیەوە سەرقاڵ كردووە‌و هەندێكجاریش كۆڕ‌و كۆنفرانسەكان، چونكە خۆی میدیا دیاردەیەكی نوێیە‌و بەبەردەوامی نوێ دەبێتەوە ئەوە نیە لەشوێنێكی سابتدا بوەستێت بەبەردەوامی تازەگەری دەكات لەبەر ئەوەی لینكێكی دەوێت لەگەڵ جیهانی تەكنەلۆژیادا جیهانی تەكنەلۆژیا لە گەشەكردندایە ئەویش گەشە دەكات تا تەكنیكەكان گەشە بكەن ئەویش گەشە دەكات تا لایەنی نهێنی میدیاكران گەشە بكات جوڵەیەكی خێرای گەشە كردنی میدیاش روودەدات.
كتێبەكە بیجگە لەوەی لەسەر ئەم مەلەفانە دەدوێت بەستومانە بە دۆسەی پەیوەندیدارەوە هەندێك دۆسیەی كورد‌و كوردستانی ‌و عیراقی‌و جیهانی راستە هەندێك دۆسیە لەسەر ئاستی جیهان قسەیان لەسەر دەكرێت بەڵام چۆن دەیبەستیتەوە بە واقیعی خۆمانەوە ئێمەش لەكوردستاندا لانیكەم پاش راپەڕین دەتوانین بڵێن ئەزموونێكمان هەیە كەپێی دەوترێت ئەزموونی میدیای كوردستانی كتێبە دارالعلومی عەرەبی لەبەیروت چاپی كردووە‌و بەهاوكاری كوردستانی نوی بەهاوبەشی كردوویانە هەردووكیان سپۆنسەریان كردووە تیراژەكەی هەزار‌و پێنجسەد دانەیە سێ سەد كۆپی بۆ كوردستانی نوێ‌و نوسەران ئێمە پێش ئەوەی گاتەوە ئێرە رابیتەی نەورۆز رابیتەیەكی رۆشنبیریە لە لوبنان بیستیان كتێبەكە چاپكراوە پێیان خۆشبوو كوردانی لوبنان‌و عەرەب‌و ئەرمەنیش كە خۆیان بە دۆستی كورد دەزانن سود وەرگرن لە كتێبەكە بەتایبەتی كە بەشێك لە كتێبەكە گفتوگۆی كەسانی عەرەبی تێدایە بە پلەی یەكەم ئەوەبوو لەوێ ئاهەنگێكی ئیمزاكردنمان بۆ كرد‌و كۆمەڵێك كوردی لوبنان‌و رۆژئاوای كوردستان‌و عەرەب‌و ئەرمەنی لەوێ بوون ژمارەیەكمان لێ دابەشكرد بۆیە ئەوەی ماوەتەوە لێرە كوردستانی نوێ مافی ئەوەی هەیە مامەڵەی پێوە بكات.
كتێبەكە چواردەهەمین كتێبمانە‌و سێهەم كتێبە بە عەرەبی دوو كتێبی ترمان هەبوو یەكیان دەزگای چاپ‌و پەخشی سەردەم كاتی خۆی بەناوی « نحن عراق الامس والیوم» چاپی كرد دووهەمیشیان 2016 بوو هەر دارالعلومی عەرەبی لە بەیروت بەچاپی گەیاند هەروەها ئەمەش بە هاوكاریی كوردستانی نوێ‌ و هەمان دەزگای بڵاوكردەوە.


كتێبەکە تەنها سەد لاپەرەیە‌و كورت‌ و پوختە، سەرەتاكەی بە پێشەكییەك دەستپێدەكات كە دكتۆر خالد مەحمود العزی بۆی نوسیوە توێژەر‌و ئەكادیمیایەكی لوبنانیە كەسێكی ناسراوەو زۆرجار لە راگەیاندنی لوبنانی ‌و عەرەبی قسەی خۆی هەیە لە بواری ماس میدیا مامۆستای تەسویقی سیاسیە لە زانكۆ لوبنانی حكومی لە لوبنان هەر خۆشی كاتی سەرپەرشتی ماستەرەكەی من بوو بۆیە پێی خۆشبوو كە پێشەكی ئەم كتێبە بنوسێت.
رێرەوێكی دۆزیوەتەوە بۆ ئەوەی بچێتە ناو كتێبەكەوە پێی وایە شۆرشی تەكنەلۆژیا‌و كۆمیونیكەشن ‌و شۆرشی زانیاری كاریگەری لەسەر دیاردەیەك هەیە كە ئەمرۆ لە دونیا لە گەشەكردنێكی دراماتیكی جیهانگیری جیهانگیریش دیسانەوە رۆڵی گەورەی لەگەشەكردنی ئەم شۆڕشەدا هەیە پێشی وایە رەهەندی ئابووری جیهانگیری كارێك دەكات كە كۆمپانیا زەبەلاحەكانی بواری بازرگانی پێویستیەكی زۆریان بە میدیا هەبێت روون‌و ئاشكرایە بۆچی پێویستیانە بۆ ئەوەی كاڵاكانیان ساغبكرێتەوەو بۆیە میدیا دەبێتە یەكێك لە ئامرازە هەرەگرنگەكانی ساغكردنەوەی كاڵا لەبازاڕەكاندا لەرێگەی ئەو پرۆسەی ریكلامكردنەوە بۆ كاڵا‌و ئەم بوارە گرنگەی ئابووری.
ئەو لەو روانگەیەوە پێی وایە كە ئەوەی ئەمرۆ كۆنترۆڵی میدیا دەكات تەماعی ئابووری جیهانگیریە كەلەگەڵ خۆیدا میدیا دەهێنێتە ناو كایەكەوە‌و میدیا دەكات بە یەكێك لە ئامرازەكانی بەرەو پێشبردن.
هەروەها پێی وایە ئەو بابەتانەی لە كتێبەكەدا هەیە پەیوەندی بەم جیهانە گۆراوەوە هەیە كە لەگەڵ گڵۆباڵیزەشندا جیهانگیری دێتە ئاراوە.
یەكەمین لاپەڕەی كتێبەكە بەم ناونیشانەیە: «شكستی پروپاگەندەی سیاسی كورد لەدواندنی جیهانی عەرەبیدا كەناڵە ئاسمانیەكان بە نموونە» پوختەی ئەم لاپەرەیە ئەوەیە ئێمە نوسیومانە كورد وەكو نەتەوەیەك پێویستی بە پروپاگەندەی سیاسی هەیە هۆكارمان هەیە كە بۆ ئێمە پێویستمان بە پروپاگەندەی سیاسیە لەراستیدا هۆكار زۆرن.
یەكەم ئەگەر گەلانی سەردەست پێویستیان بە پروپاگەندەی سیاسی هەبێت دەبێت گەلێكی بندەستی وەكو ئێمە چەندپێویستی بە پروپاگەندەی سیاسی هەبێت.
دووەم لەبەرئەوەی هەر نەتەوەیەك خاوەن قەوارەی سیاسی خۆی نەبوو بەسروشتی حاڵ چیە؟ بە سروشتی حاڵ دەخرێتە نێو مەنزوومەی پروپاگەندەی سیاسی ئەو دەوڵەتەی تێیدایە.
كێشەكە لەوەدایە تۆ كە كەوتیتە نێو ئەم دوو مەنزوومە ترسناكەی پروپاگەندەی سیاسیەوە ‌و روونە كە وڵاتان لەسەر چەند بنەمایەك ئیدارەی پروپاگەندەی سیاسی دەكەن، یەكێك لەبنەماكان بەرژەوەندیە دووەم ئەمنیەتی قەومیە سێهەم پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكانە.
هەرسێ ئەم بنەمایە لەراستیدا وادەكات سیستەمی پروپاگەندەی سیاسی بۆ تۆ بە فلتەری ئەم بنەمایانەدا بڕوات، بۆیە لەكۆتاییدا لە قازانجی تۆ نیە ئەگەر تەماشا بكەیت لەگەڵ هەر گر ژیەكی سیاسی كە دروست دەبێت سەبارەت بە قەزیەی كوردی دەست بەجێ لێشاوێك لە پروپاگەندەی سیاسی ترساك بەرامبەر كورد‌و بەرامبەر قەزیەكە هەیە رەنگە نزیكترین نمونە نموونەی ریفراندۆم بێت، هەر یەكێك لەئێوە سەیری میدیای عەرەبی‌و میدیای فارسی‌و توركی‌و هەندێكجار جیهانیشتان كردووە كە لەگەڵ ئەم رووداوەدا چ هەڵمەتێكی گەورە دەستی پێكرد.
بۆ؟ چونكە تۆ خۆت دەنگێكی نەبیستراویت لەراستیدا، ئێمە باسیشمان كردووە تێیدا كە بۆ دەنگێكی نەبیستراوی؟
كەواتە تۆ بەركەوتەی مەنزومەی دیعایەی سیاسی موزادی، ئێ باشە ئەگەر ئەمە واقیعی ئێمە بێت ئێمە وەكو نەتەوەیەك دەبێت چەند پێویستیمان بە پروپاگەندەی سیاسی بێت یۆ ئەوەی وەڵام بدەینەوە؟ بەڵام لەمەدا سەركەوتوو نەبووین.
بەڵام ئێمە زۆر پێویستمان بە پرەپاگەندەی سیاسی هەیە چونكە لەژێر دەستی داگیركەرداین‌و داگیركەر كاری خۆی لەسەر تۆ دەكات وێنەی تۆ بەرهەم دەهێنێت بۆ دونیا تۆ وەكوو خۆت ناناسێنێت بەجیهان تۆ لەسەر ئەو بنەمایە دەناسێنێت كە ئەو لە پروپاگەندەی سیاسی خۆیدا پێشكەشی جیهانی كردووە، ئەمەش پێویستی زیاتری ئێمە دەردەخات بۆ پرووپاگەندەی سیاسی.
خاڵێكی تر باسمانكردووە ئامرازەكانی كۆممیونیكەشن لەم سەردەمەدا زۆر گەشەی كردووە بۆیە ئەمە دەرفەتێكە بۆ ئێمە، هیچ سەردەمێكیش وا ئاسان نەبووە بۆ ئێمە.
خاڵێكی تر ژمارەی دانیشتوان زیادیان كردووە لەجیهاندا ‌و بەكارهێنەرانی ئامرازەكانی راگەیاندن لەجیهاندا زیادیانكردووە ئەمە دەرفەتێك دەرەخسێنێت بۆ نەتەوەی كورد كە پروپاگەندەی سیاسی لەقازانجی خۆی بەكار بهێنێت‌و بلاوەی پێبكات.
گریمانەكەی ئێمە لێرەدا ئەوەیە ئێمە وەكوو كورد سەركەوتوو نەبووین لەپروپاگەندەی سیاسیدا بەداخەوە روونیشمان كردووەتەوە چۆن سەركەوتوو نەبوین‌و نموونەكەشیمان لە لەبواری كەناڵە ئاسمانیەكاندا هێناتەوە، بەر لەوەش باس لەوە بكەین چۆن شكستمان هێناوە لە پرووپاگەندەی سیاسیدا لەرووی زانستیەوە كۆمەڵێك پێناسەمان هێناوەتەوە بۆ پروپاگەندەی سیاسی نزیكەی 10 پێناسەی جیاجیان كە لەچەندین بیرمەند‌و كەسایەتی سیاسی وەرگیراون بەڵام لەكۆتاییدا پوختەی وەرگیراوی هەموویان ئەوەیە كە پروپاگەندە بریتیە لە ساغكردنەوەی ئەفكار‌و مەبادیئ‌و كۆمەڵێك سیاسات‌و ستیراتیژی دیاریكراومان هەیە كە لەرێگەیەوە هەوڵ دەدەین قەناعەت بەو لایەنە بكەین كە بەركەوتەی ئەم بیر‌و باوەر‌و ئەكار‌و هەڵوێستانە دەبێت كەواتە پروپاگەندەی سیاسی بریتیە لەمە.


پروپاگەندە شێوازیشی زۆرە لەكوردستان لەوانەیە كەمتر بایەخمان بە شێوازەكانی دابێت‌و لەكوردستان رەنگە بۆ دژایەتی حزبی بەكاری دەهێنین بەرامبەر یەكتر نەك بۆ قەزیەی نەتەوەیی بەداخەوە، لەكاتێكدا ئێمە نزیكەی چل بۆ پەنجا شێوازی پرووپاگەندی سیاسیمان هەیە كە بەتەواوی شارەزای نین.
بەڵگەش لەسەر ئەوە ئەوەیە كە دەچینە وڵاتانی دەوروبەر زۆرببەی ئەوانەی خۆیان بەدۆستی كورد دەزانن لەراستیدا دەڵێن ئێمە زانیاریەكی ئەوتۆمان لەسەر كورد نیە ئێوە رووی دەمتان لەخۆتانە بۆ خۆتان زیاتر قسە دەكەن ئاراستەی وتارتان ناوخۆییە بۆ دەرەوە نیە جیهانی دەرەوە ئاگای لەئێوە نیە چونكە راستە ئێمە بەژمارەیەكی زۆر كەناڵی ئاسمانیمان هەیە بەڵام بەگشتی بۆ خۆمان قسە دەكەین بۆیە ئەوان ئاگایان لەئێمە نیە.
بەشێكی تری كتێبەكە لەسەر میدیای نوێ‌و رۆڵی لە جۆشدانی ململانێ سیاسیەكانی عیراق ئەمەشیان لەوەرەقەی بەحسیدا دەبێت نمونەیەكت هەبێت ئێمەش فەیسبوكمان بە نموونە هێناوەتەوە بەداخەوە ئێمە لە كوردستانیش سەرەرای ئەوەی میدیای نوێ بووەتە هۆكارێكی تری گرنگ كە تنا ئەو رادەیەی بەشێك لەتوێژەران ئەمرۆ لەبواری ماس میدیادا دەڵێن میدیای كلاسیكیشی بەجێهێشتووەو بەڵكوو میدیای كلاسیكی ناچارە پەنا بۆ نیومیدیا بەرێت بۆ ئەوەی زیندویەتی خۆی بپارێزێت نەمانتوانیوە ئەم ئامرازانەی نیو میدیا بەكار بهێنین لەپێناوی نەتەوەكەمان بەڵكو بەداخەوە لەو لاپەرە بەحسیەدا پێی گەشتووم میدیای نوێ بووەتە هۆكاری جۆشدانی ململانێ سیاسیەكانی ناو ناوخۆی هەرێمی كوردستان.
ئاماژەشمان بەوەداوە ئەزموونی میدیایی حزبی لە كوردستان ‌و ئەزموونی میدیای ئازاد لەكوردستان‌و كێشەكانیان لەچیدایە‌و سەرەرای ئەوەی ئەحزابی سیاسی‌و كۆمپانیاكان لەبایەخی میدیا تێگەشتون‌و دەزانن میدیای كلاسیكی رۆڵی ماوە بەڵام تێدەگەن نیو میدیا گرنگترە، بە حوكمی ئەوەی میدیای نوێ خۆی بە ئەڵتەرناتیڤ دەزانێت.
تایبەتمەندیەكانی نیو میدیا چیە؟ تەفاعولیەت، بەشداری بلاوبوونەوە، جووڵە‌و سانایی.
هەروەها باسمان لە وەزیفەی سیاسی فەیسبووكیش كردووە كە وەزیفەیەكی گرنگە‌و لەرێگەی ئەم ئامرازەوە شیكاری ئەو ناكۆكیەمان كردووە كە لەنیوان حزبە سیاسیەكان هەیە.
بێگومان لەكۆتایشدا كۆمەڵێك دەرەنجام هەیە لەسەر ئەو ململانێی نیو میدیا دروستی كردووە، پەیپەرێكی تر لەبارەی ئێزگەیە ئێزگەی بیستراو واتە رادیۆ چۆن مامەڵە لە گەڵ رادیۆیەك دەكەیت لەم سەردەمە ئەزمونی خوت دەریدەخات لەكۆتایدا رادیۆ وەسیلەیەكە تۆ لەبەرامبەری وەرگری ئەمە منوقاشەیەكی زۆر هەڵدەگری رادیۆ خەریكە بوی نامێنی گۆشە نیگایەك هەیە میدیای بیستراو بەرەو لەناوچۆن دەچێت چونكە ژمارەی موتابعین كەم بۆتەوە لەسەر ئاستی دونیا، تەواوی میدیاكاران هەوڵ ئەدەن كۆتای بەو باسە بێنن لەڕێگەی نیومیدیاوە، كەواتە سەرەرای ئەوەی میدیای بینراو میدیای بیستراو پاشەكشێ دەكات، بەڵام دیسانەوە ئەم جیهانەی تیا دەژین مەجالی گەشەكردنی هەیە، باسیی سەرهەڵدانی رادیۆمان كردووە لەعێراق لە سیەكانی سەدەی بیستەوە دەست پێدەكات لەردیۆی قەسری زهورەوە تا دەگاتە رادیۆی بەغداد دواتر ئەزمونی هەرێمی كوردستان لەم بوارەیا.
پەیپەرێكی تر بابەتێكە لەسەر راگەیاندن‌و نوسەران و نوسین رەخنەگرتن لەسەر راگەیاندنی عەرەبی ئەمە كەم و زۆر دەتوانین بڵێن ئەوانەی كە موتابەعەی میدیای عەرەبی دەكەن موساهەمەیان كردووە ئێمە سەیری تەلەفزیۆن گوێ لەرادیۆو خوێنەری رۆژنامە عەرەبییەكانن دەبین بەڕأستی هەندی جار شتێكی زۆر نا رەوای تیایە ئەوە پێویستی بەوەڵام دانەوەیە جا لەم پەیپەرەیا وتارێكی رەخنەیی تیایە بۆ راگەیاندنی عەرەبی بەداخەوە هەندێ قەزی هەیە بە بێ ئەوەی زانیاری وردی لەسەری هەبێـت تەنها رەنگدانەوەی خراپەكاریەكانی ئەو ماكینە سیاسیەی بەدرێژای چەند دەهەیەك لەسەر قەزێی كوردی بەڕێوەدەچێت لەسەر بنەمای ئەوە قسە لەسەر هەر بابەتێك دەكەن كە پەیوەندی بەكوردەوە هەبێت بۆیە دیدێكی رەخنەیمان هەیە لەسەر مەنزومەی راگەیاندنی عەرەبی.
پەیپەرێكی تر لەسەر راگەیاندنی عیراق‌و دۆسییەی هەڵبژاردنە، هەڵبژاردن بۆنەیەكی زۆر باشە بۆ هەڵسەنگاندنی میدیای عیراق، ئێمە لانی كەم لە 2003وە هەڵبژاردنی 2005 و 2010 و 2014 مان لە عیراق هەیە دواین هەڵبژاردنیش ئەم هەڵبژاردنەی 2018 بوو ،تەماشای شێوازی كاركدنی میدیاكانی عیراقی بكە لەگەڵ رووداوەكانی هەڵبژاردن بۆت دەردەكەوێـت كە میدیا بەشێكی زۆری پایە نەهێنیەكانی خۆی یەك یەك لەدەست ئەدا بۆتە شێواندنی ئیتیكی رۆژنامەگەری‌و بنەما پیشەیەكانی كاری رۆژنامەگەری، میدیاكان لەرووی خاوەنداری‌و پارەوە بەشێكی زۆری سەر بەهێزە سیاسیەكانن حزبی سیاسی یان كۆمەڵێك رەوتی سیاسی یان كۆمەڵێك كۆمپانیان پەیوەدیان بەحزبی سیاسی عێراقەوە هەیە بەداواداچون نییە بۆ میدیا لە عێراقدا سەرەتانێكی میدیای زۆر سەیر هەیە لەعێراقدا ئینسان تیایا موعەرەزە بۆ ئەوەی بەر پەلامارو گەورەترین هێرش بكەوێت، بۆیە باسمانكردووە چۆن ئەخلاقیاتی كاری میدیای دەگێرینەوە بۆ لانی كەم بۆ میدیای كلاسیكی بۆ ئێزگەكان بۆ تەلەفزیۆن‌و گۆڤار‌و رۆژنامەكان. بۆ ئەوەی ئیعتبارێك بۆ میدیا بگێرێنەوە نەبێتە ململانی لەكاتی هەڵبژاردنەكاندا تا كەسایەتی نەبێـتە زەحێ لەو پێناوەدا.
خاڵێكی تر داعش‌و تۆقاندنی میدیای لەحاڵەتی عێراقی، كتێبێكی زۆر هەیە لەسەر داعش دەردەچێت ئەوەی من ئاگاداربم لە قاهیرەو لوبنان‌و عەمان لەعێراقیش تارادەیەك ژمارەیكی باش كتێب دەرچووە زۆر قسە لەسەر داعش دەكرێت بەڵام زۆر بەكەمی قسە لەسەر میكانیزمەكانی ئیشكردنی داعش دەكرێت لەرووی راگەیاندنەوە، لەكاتێكدا پێویستمان بەوەیە یەكێك لەو بنچینانەی داعش لەسەری گەشە دەكات‌و بەرفراوان دەبێت تەنیا لەراستیدا بریتیە لەمامەڵەكردنی ئەم رێكخراوە تیرۆریستیە لەگەڵ ماس میدیایە، وەك‌و ئامرازێك بۆ بڵاوبوونەوەی تۆقاندن نوسەرێكی عەرەب كتێبێكی لەسەر زاهیرەی داعش نوسیووە بەم ناونیشانە (ئیدارەت توحش) واتە بەڕێوەبردنی وەحشە گەری، تۆ بەوردی لێی تێبگەین كە داعش لە رێگەی میدیا‌و سۆشیال میدیاوە لەبارەی تاوانەكانی خۆیەوە ئەو ناوانی لێدەنی سزادان بۆ ئەوانەی لە ئاینی ئیسلام لایان داوە ئەو نمونانە نەبێت تۆ نازانی داعش چییە، ئەزانین كە قاعیدە چی بوو بەڵام نازانین داعش چییە داعش خۆی دۆخێكی وای دروستكردبوو لە رێگەی راگەیاندنەوە سایكۆلۆجی وای دروستكردبوو كە چۆن شوێنەكان دەكەوی بۆ نمونە موسڵ پەیوەندی بە ئالیاتی تۆقاندنەوە هەبوو پەنا بردنە بۆ میدیاو نیومیدیا باسی ئەوەمان كردووە چۆن رووبەڕووی ئەو ئیرهابە ببینەوە.
خالێكی تر باسی پشتیوانیكردنی میدیایمان كردووە لە عێراق بەتایبەتی لەدوای پرۆسەی ئازادییەوە، عێراق ڕاستە ئەمڕۆ لە رووی سیاسی‌و ئابووری‌و ئاسایشەوە خەڵك نامورتاحە ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو هەڵوێستە راگەیاندنەی كە بەشێكیان هەیان بووە بۆ پرۆسەی سیاسی عێراق، میدیای وڵاتانی ناوچەكە روڵیان هەبوو بەهاندانی توندوتیژی لەژێر ناونیشانی رووبەڕووبوونەی داگیركەران، بەشێكی بەرچاوی میدیای عەرەبی رۆڵی هەبوو لە رەواجدان بە تیرۆریزم بەناوی بەرگریكردنی لە مقاومەكردنی داگیركەران. بۆ نمونە جەزیرە یەكێك بوو لەو دەزگا گەورانەی ریكلامی بۆ توندوتیژی دەكرد‌و وە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داگیر كەران وە هەندی كەناڵی تریش وڵاتانی دراوسی وەك سوریا ئیران برەوپێدانی توندوتیژیان دەكرد.
پەیپەرێكی تر مەلەفێكی ترە كە مەلەفێكی جیهانییە، بەم ناونیشانەیە لەسایەی كاربەدەستە سیاسیەكان‌و كۆمپانیاكانی راگەیاندندا پاشاكەشی ئازادیی رۆژنامەگەری وەداكشانی دیموكراسی لە ئەمریكا. ئێمە هەر بەكاریگەربوونمان خۆی بە رۆژئاواخۆی‌و بەئەمریكا خۆری وەك زلهێزێكی گەورەی جیهان دیسانەوە كاریگەریشین بەو وێنەییەی كە لەبارەی ئەزمونی میدیاوە هەیە لە ئەمریكا پێمان وایە، پێمان وایە ئەمریكا كانگای ئازادی دەربڕین‌و میدیا‌و رۆژنامەگەریە لە جیهانا وە نمونەیەكی بێ كەمو كوڕییە كە شایەنی ئەوەیە كەچاوی لێبكەیت. ئەمە ئەو وێنەیە كە دەگوازرێتەوە بۆ جیهانی سێ‌و دونیای ئێمە بەڵام لە واقیعدا ئەم وێنەیە وێنەیەكی كەم‌و كورتە تا رادەیەكی زۆر پڕوپاگەندەیە بۆ ئەمریكا خۆی. ئەمە قسەی نەیاران‌و ناحەزانی ئەمریكیەكان نیە قسەی خەڵكی زۆر شارەزای ئەمریكا خۆیەتی، ئەمریكیەكان خۆیانن دەیانەوی بیری جیهان بخەنەوە كە وێنەی ئەمریكا لە بواری راگەیاندن‌و بڵاوكردنەوە‌و نوسیندا تەنها ئەو وێنەیە نیە وینەی تریشی هەیە نایبینین چونكە دام‌و دەزگاكانی میدیا ئەو وێنەیە لە بنەڕەتدا بڵاوناكەنەوە لە ئەمریكاوە. لەم پەیپەرەیا پشتمان بەچی بەستووە بۆ باسكردن لەو دیوە شاراوەیەی میدیاو ئازادی میدیا لەئەمریكایە، پشتمان بەهەندی موقارەباتی (نوعم چۆم مسكی) باسی ئەوە دەكات كە چۆن میدیا لەم سەردەمەیا دەستی بەسەردا دەگیری چۆن لە رێگەی دەست بەسەرا گراتنیەوە دەبێت بە بوارێكی پڕ دەستكەوت لە بواری پڕوپاگەندە سیاسی بۆ ئەمریكا. جگە لەو گەڕاوینەتەوە بۆ فیلمێكی دوكیۆمێنتاری لەم دوایەدا بەرهەم هێنراوە لە رێگەی دەرهێنەرێكی ئەمریكی (جۆن فیلیپ) ئەم دیكۆمێنتەرەی بەرهەم هێناوە هیوادارم بیبین باس لە كۆمپانیا زەبەلاحەكانی میدیا دەكات چۆن دەتوانن دەست بگرن بەسەر سەرچاوەكانی زانیاری وە فكر بیروباوەڕ تەنانەت بەرهەمهینانی مەعریفەش تەنانەت لە رێگەی ئەوەشەوە تەحەكوم بە مەسیری بەشەریەت بكەن ئەم دیدە رەخنەیە تەنها لە ئەمریكا خۆی نییە لە فەرەنسا‌و كەندا ئەم شعورە هەیە ئەمریكا لەڕێگەی ڕاگەیاندنەوە هەوڵی كۆنتڕۆڵكردنی جیهان‌و رای گشتی جیهانی كردووە وە رۆلیشی هەیە لە بڕیارە هەرە سەختەكان بڕیاری ئاشتی‌و ململانێ نێودەوڵەتیەكان بۆ نمونە لە وڵاتێكی وەك فەرەنسا كۆمەڵناسێكی گەورە هەیە بەناوی (پێر بۆردیۆ) كتێبی(التلفزیۆن والیات تلاعوب بالعقود) ئەگەر دەرفەت هەبێت خەریكی وەرگێرانیم ئەم كتێبەم چەند بەشێكیم بڵاوكردۆتەوە لەكوردستانی نوێ ئەم كتێبە سەر لەبەر تەرخانە بۆ ئەو دیاردەییەی مەترسی تەلەفزیۆنە لەسەر بەشەریەت تەحەكوم كردن بە ئەقڵی بەشەریەت ئەو ئامرازە گرنگە هەمومان بەركەوتنمان لەگەڵی هەیە چۆن بەئاسانی دەتوانری بەكاربهێنرێت بەتایبەتی لەلایەن كۆمپاینا زەبەلاحەكانی جیهانەوە كۆنتڕۆلكردنی ئەقڵی ئینسان دروستكردنی رای گشتی سەپاندنی دۆسیەكان بەسەر مرۆڤی ئەم كەونەی تیایا ئەژین، جۆن فیلیپ لە فیلمە دۆكیۆمێنتارەكەیا رای چەند كەسێكی رەخنەگر وەرناگری دێت موقابەلەی كێی كردووە لەم فلیمە دۆكیومێنتاریە موقابەلەی رۆبەرت مۆردۆخی كردووە كە ئیمپراتۆری راگەیاندنە ئەو خۆی ئیعتراف دەكات بەو بابەتەی كە جۆن فلیپ لە فلیمەكەیا ئیسارەی كردووە كە ئیعتراف كردن بە تەنسیقی نیوان كۆمپانیا زەبەلاحەكانی بواری میدیا لەگەڵ ئیدارەی ئەمریكا لەكۆمەڵی بۆنەیا لەكاتی جەنگ لە كاتی ئاشتی بەدیاری كراویش لەكاتی هەڵبژاردنەكانا. بۆیە لەم فیلم دۆكیومینتاری گفتوگۆیان لەگەڵ دەكات ئەوە بۆ رای گشتی ئەمریكی بڵاودەكاتەوە كە یەكێك لەتاوانە هەرە گەورەكانی حەقلی راگەیاندن لە رێگەی ئەم شەریكە گەورانەوە كە دەستیان كردووە بەسەر راگەیاندن‌و تەنسیقیان لەگەڵ ئیدارەی ئەمریكی‌و خەڵك‌و كارمەندی سیاسی كردووە راگەیاندنی لۆكاڵی ئەمریكی لەسەر ئاستی ولایەتە جیاجیاكان هەر هەموی قوتداوە ئازادی لێسەندونەتەوە میدیا بریتیە لە خاوەندارێتی یان ئەو هێزە مرۆیەی كە هەیەتی كە تۆ تەمویلیت كەوتە بەردەستی كۆمپانیا زەبەلاحەكان كە خاوەندارێتی لە ژێردەستی كۆمپانیا زەبەلاحەكان بوو بە موكافەئات‌و موچەوە ئەو كاتە تەحەكوم بە ختابیشیانەوە دەكرێت لێرەوە جۆن فلیپ دەیەوی پیشانی بدات وێنە هەرە ترسناككەی ئەو دۆخە تازەیە كە لەئەمریكایا هەیە لەبواری ئازادی رۆژنامەگەری‌و میدیایا، جۆن فلیپ وای ناو لێدەنی ئەمە پاشە كشێی یان داكشانی دیموكراسیە لە ئەمریكا. بۆی ئەم وێنەش هەیەبەداخەوە جیهان نایبینی لە ئەمریكا.


دواین پەیپەری ناو كتێبەكە لەسەر ئامرازەكانی میدیایە لە بواری كەلتوریدا، چۆن لەرووی كەلتووریەوە بانگەشە بۆ پرۆژەی سیاسی دەكرێت، لێرەشدا دیسانەوە باسی كۆمەڵێك كۆمپانیای زەبەلاحی عالەمیمان كردووە، بەتایبەتی رۆژئاواییەكان كە لەرێگەی بڵاوكردنەوەی شێوازێكی دیاریكراوی كەلتوری دەست بەسەر جیهاندا بگرن.
واتە رەهەندە كەلتوریەكەی دەستبەسەرا گرتنی كۆمەڵگەی مرۆڤایەتیەوە، واتە ئەو شتەی كە هەندێكجار میدیای ناوچەكەی خۆشمان پێوەی كاریگەرە بەبێ ئەوەی بزانێت دەر ئەنجامەكەی چییە، بۆ نمونە دیاردەی وابەستەیی راگەیاندن كە بریتیە لە دۆبلاژی ئەفلامی وڵاتان یان وەرگێرانی كۆمەڵێك بەرنامەی تەلەفزیۆنی كە لە وڵاتانی ترەوە بەرهەم دەهێنرێت لێرە لەكەناڵەكانی ئێمە بڵاو دەكرێنەوە، ئەمانە تەعبیرن لە كاریگەربوونمان بەو رەهەندە كلتووریەی كار بۆ پرۆژەی سیاسی دەكات بۆ نموونە لەم ساڵانەی دواییدا وڵاتێكی وەكوو كەنەدا هاواری لێ هەستاوە دەڵێت لەرێگەی میدیاوە ئەو تەرویجەی بۆ كەلتوری ئەمریكی دەكرێت وا خەریكی ئێمە كلتوری خۆمان لەدەست دەدەین، ئەمە وا دەكات كۆمەڵگەی كەنەدی سەرسام بێت بە كلتوری كەنەدی‌و ئەمەش بەسە بۆ ئەوەی كاریگەری هەبێت لەسەر ناوەندی سیاسی سەبارەت بە رێكخستنی پەیوەندی لەگەڵ زلهێزێكی وەكو ئەمرێكا.
تەنانەت خۆشمان كاریگەری رۆژئاوامان لەسەرە‌و خۆمان بەشدارین ل دروستبوونی ئەم كاریگەریە.
بۆیە بەكارهێنانی كەلتور لەرێی راگەیاندنەوە خزمەتێكی گەورە بە پرۆژی سیاسی دەكات بێ ئەوەی ئێمە هەستی پێ بكەین.
كتێبەكە پشتی بە 40 سەرچاوەی پەیوەندیدار‌و زتنستی بەستووە، بۆ ئەوەی بەشێوەیەكی زانستی لەسەر هەموو ئەو مەلەفانە قسە بكەین.
من لێرەدا بەوە كۆتایی پێ دەهێنم‌و سوپاس بۆ گوێگرتنتان.
محەمەد سالح تۆفیق:
من دەستخۆشی لەكاك عەدالەت دەكەم گەلێك بواری باس كرد بواری یەكەم ئەوەی كە دەڵیت ئێمە داخراوین راستە ئێمە داخراوین گفتوگۆ لەگەڵ هەندێك عەقڵی داخراودا دەكەین هیچ نەبێت ئەم بەشەی كوردستان ئێمە بمانەوێت‌و نەمانەوێت ئەم بەشەی كوردستان وەلیدی سەقافەتێكی عەرەبیە، ئێمە خۆمان داخراوین‌و ئەجێندا‌و بەرنامەیەكیشمان نیە لەپاش 1991ەوە كە چۆن گفتوگۆی ئەو عەقلە داخراوەی عەرەب‌و بەتایبەت توندرەوەكان بكەین، ئێمە تەنانەت نەمان توانیوە گفتوگۆی عەقلی دیموكراتە عەرەبەكان بكەین بە هەر نەڵێین عەرەب عەرەب عەرەب كۆمەڵێك جۆرن وەكو كورد كۆمەڵێك جۆرن‌و عەقلیەتی چەپی عەرەبی جیایە ‌و دیموكراتیەتی عەرەبی جیایە كۆمەڵێك ناو هەن لەعەرەبەدا بەراستی زیرەك هەریەك لەئێمە دانیشێت لەگەڵ عەرەبێكدا بەتایبەت ئەو چەپە دیموكراتانە دەریایەك زانیاری پێیە‌و لەسەر تۆش كۆمەڵێك زانیاری هەیە ئێمە نەمانتوانی گفتوگۆ لەگەڵ عەرەبە چەپ‌و دیموكراتەكان بكەین نەك عەرەبێكەی دینی‌و مێشك داخراو.
من لێرەدا دەوەستم تێبینیەكم هەیە كاك عەدالەت وشەی پروپاگەندەی زۆر باش بەكارهێنا، ئەم پروپاگەندەیە زۆرجار لەراگەیاندنی خۆماندا شتێكی سەیر كەوتووەتەوە‌و هەندێكجار خەڵك وادەزانن پڕەكە درۆیە‌و پاگەندەكە بەكاردەهێنن كە ئەمە زۆر سەقەتە خۆی پرۆپاگەندەكەش هەر لەپرۆپاگەندەی ئینگلیزیەوە وەرگیراوە.
شوان داودی:
دەست خۆش كاك عەدالەت دیارەی بابەتەی هەڵت بژاردووە كورتەی بابەتەكەی ئێمە وەكوو كورد فەشەلمان هێناوە لە گواستنەوەی قەزیەی خۆمان بۆ دەرەوەی كورد، ئەمریكیەكان سەركەوتوو بوون لەوەی وێنەیەكی زۆر گەورەی ئەمریكا بدەنە جیهان كە وا نیە دوو وێنەی زۆر پێچەوانەی یەكتر لەم بابەتەدا رەنگ دەداتەوە.
دیارە لەكوردستان سەقافەتی ئێمە سەقافەتێكی عەرەبیە‌و دەبێت گفتوگۆی عەقلی عەرەبی بكەین‌و تا ئێستا لە شارعی ئێمەدا زمانی عەریبیمان نەكردووەتە ئەوەی بەكاری بهێنین بۆ بەرامبەرەكانمان.
ئەو رۆژە لە موئتەمەری زماندا ئاماژە بە شتێك كرا لەگەڵ كاك سترانیش گفتوگۆمان كرد باس لەوە كرا نوسەرێكی جەزائیری ناوی كاتب یاسینە یەكێك بووە لەوانەی زۆر دژی فەرەنسیەكان بووە، رووبەرووی فەرەنسیەكان بووەتەوە بەڵام هەموو نوسینەكانی فەرەنسین، لێیان پرسیوە تۆ ئەوەنە دژی فەرەنسیت بۆ بەفەرەنسی دەنوسی لە وڵامدا گوتویەتی زمانی فەرەنسی غەنیمەی جەنگە بۆ من دەبێت من سودی لێوەرگرم بۆ ئەوەی شەرەكەی خۆمی پێبكەم.
ئێمە وەكوو كودر نەمانتوانیوە سود لەزمانی عەرەبی ببینین بۆ شەرەكانی خۆمان، ناوەندێكی وەكو بەغدا خۆمان هاتووین بەتاڵمان كردووەتەوە لە هەموو پەیامێكی كوردی بۆ ئەو شارعە، جگە لەو نوخبەی عەقلی چەپ‌و راستی عەرەبی ئێمە هیچمان نیە بۆ شارعی عەرەبی، بۆ شەقامە سادەكەی عەرەب هیچ شتێكمان نیە بیگوازینەوە بۆیان.
سەددام لەگەڵ ئەوهەموو دیكتاتۆری‌و خراپیە لەگەڵ شەقامی كوردی دەدوا، تەلەفزیۆن‌و رادیۆ‌و رۆژنامەی هەبوو بۆ شارعی ¬بۆ شەقامی كوردی، ئەم نیزامانەی لەپاش 2003 درووست بووە ئەو حسابەیان نەكردووە.
بەم هۆیەوە پچرانێكی گەورە دروستبووە لەنێوان ئەم شەقامەدا، راگەیاندنی ئێمە هەموو لەخۆمانەوە بۆ خۆمانە بۆ نموونە من دوو رۆژنامەم هەیە لەكەركووك كوردی‌و عەرەبی، سەد بابەت بنوسم بە كوردی كەس گوێی لێ نیە یەك بابەت بەعەرەبی بڵاە بكەینەوە سەد وەڵاممان بۆ دێت، لەبەر ئەوە بە زمانی تۆ ناخوێنێتەوە دەبێت بەزمانی خۆی گفتوگۆی لەگەڵ بكەیت.
چەندین كەناڵی كوردی هەیە بۆ نموونە زاگرۆس كە بەعەرەبی پەخش دەكەن بەڵام ئەوە نوێیە ‌و بۆ دووبارە دروستكردنەوەی پەیوەندی ‌و صۆن چوونەوە نێو بەغدایە كەناڵی ئێن ئارتی هەبوو هیچ كوردی نەبوو تەنها بۆ بەرژەوەندی سیاسی‌و بزنس بوو، هەروەها كەناڵی حوررییەمان ئەویش هیچ كوردی نەبوو نەیتوانی سوود لەو مینبەرە ببینێت‌و پەیامی خۆی بە شەقامی عەرەبی بگەیەنێت تەنها بەرنامەی هەمەرەنگی پێشكەش بە شەقامی عەرەبی كردووە‌و بگرە سوودیشی پێگەیاندوون، بە پێچەوانەوە ئێمە توانیومانە سوود لە لە پرۆگرامەكانی ئەوان ببینین بەڵام ئەوانیش دێن سوود لە تۆ دەبینن بۆ مەبەستەكانی خۆیان تەنها بۆ مەبەستی دیاریكراو تۆ بانگ دەكەن، لەناو ئەو بەرنامانەی تۆ دەیكەیت هەواڵێك هەڵدەبژێرن كە دەكەوێتە بەرژەوەندی ئەوان.
جارێكی تر لەم ناوچەیەدا ئێمە هیچ راگەیاندنێكی سەربەخۆمان نیە هەموو راگەیاندنەكانی ئەم ناوچەیە حكومەت زاڵە بەسەریدا ئەویش سیاسەتی خۆی تەرویج دەكات، ئێمە وەكوو كورد نەمانتوانیوە سوود لە راگەیاندنی دەوڵەتی عیراقی ببینین ‌و خۆمان بێبەش كردووە لەهەموو ئەو ئیمكانیاتە زەخمەی لەدەوڵەتی عیراقدا هەیە ئەو دابڕانە دروستی كردوو.
لەسەر ئەو بابەتەی داعش كە باست كرد نەك هەر ئەو ئیعلامانە بەڵكو زۆرجا بەناوی میهەنیەتەوە من گفتوگۆیەكم لەگەڵ بەرێوبەری بەشی عەرەبی بی بی سی دا كرد ، لەسەر جوملەیەك زۆر بەكاری دەهێنن ئەو جوملەیەی بی بی سی كاریگەر زۆر هەبووە لەسەر عەقلی عەرەبی قەت نەیوتووە داعش هەمیشە دەتەواژەی تەنزیم الدولەی بەكارهێناوە ئەو باسی میهەنی كرد بەڵام گوتم كە هاتە سەر جەریمە میهەنی نامێنێت تۆ لەوێدا دەبیتە پاڵپشتیەك بۆ ئەو بەو شێوەیە تەنزیم الدولە جونكردنیەتی هەموو هەواڵەكانی بی بی سی پیای برۆیتەوە لەسەر تەنزیمی دولە قسە دەكات.
كاردانەوەی راگەیاندنی خۆشمان بەرامبەر بە داعش بەهەمان شێوە لە خزمەتی داعشدا بووە نەمانتوانیوە بەشێوەیەكی پیشەییانە زیاتر داعش ناشرین بكەین هاتووین تەرویجمان بۆ تاوانەكان داعش كردووە‌و زیاتر خەڵكمان پێ ترساندووە.
لەكۆتاییدا دەستخۆشیت لێدەكەم‌و بەراستی ئەمە بابەتێكە دەبێت سوودی لێ ببینین.
د.هیوا عەزیز:
منیش دەستخۆشیت لێدەكەم، لەراستیدا ئێمە دوو گرفتی گەورەمان هەیە كە گرفتی مێژوویین یەكێكیان ئەوەبوو ئێمە هەمیشە خۆمان لەو وێنەیەدا بینیوەتەوە كە بەرامبەرەكانمان بۆیان كێشاوین زۆر جار لە راستیدا تەنها داگیركەریش نەیانكێشاوە بەڵكوو بەشێكی زۆری رۆژهەڵاتناسەكانیش كێشاویانە‌و ئێمە تا ئێستاش لەبەردەم ئەو وێنەیەدا وەستاوین.
دووەمیان بریتیە لە كەم توانایی بۆ نموونە كاك شوان دەڵێت دەمكانتوانی سوود لەو راگەیاندنە زەخمەی عیراق وەربگرین ئەم دوو لایەنە كە هەم كەم تواناین‌و هەم بەردەوام لەبەردەم وێنەیەكی ترداین كە خۆمان نین ئەمانە بەهەردووكیان دوو كێشەی گەورەیان بۆ دروستكردووین كە ئێمە بەدەر لەوەی ببینە خاوەنی زمانی گفتوگۆ لەراستیدا ئێمە خۆمان توانای گفتوگۆمان لاوازە یان نیمانە تۆ دەكرێت دواجار زمانی عەرەبی وەكوو كەرەستە بەكار بهێنی، بەڵام لەراستیدا ئێمە كە توانای گفتوگۆمان نیە نەك تەنها لە شارعی عەرەبی بەڵكو تا راددەیەكی زۆر لە شارعی كوردیشدا فەشەلمان هێناوە نەمانتوانیوە وەك پێویست گفتوگۆ بكەین لەبەر ئەوە ئەمە گرفتی گەورەی ئێمەیە لەسەر ئاستی سیاسیش رەنگی داوەتەوە كە یەكێكی وەك جۆناسان رانداڵ لەكتێبەكەیدا پێمان دەڵێت ئەمانە هەر دەستكەوتێكیان هەیە لەشەردا لەسەر مێزی گفتوگۆ دەیدۆرێنن، كە ئێمە بە گفتوگۆ شكسمان هێنا مانای چی؟
لەبەر ئەوە ئەمە كێشەیەكی گەورەیە.
سەبارەت بە تەرویجی داعش بۆ نموونە داعش سوودی لەو شەرەش كرد لەنێوان راگەیاندنكاران ‌و ئیسلامیەكاندا هەبوو، لە هەردوو لایەنەوە تەرویج دەكراو سوودێكی زۆری لێبینی.
بە بڕوای من خاڵێكی تر كە زۆر گرنگە چۆن ئەو هەڵمەتە كەلتوریەی كە پرۆپاگەندە بۆ پرۆژە سیاسی دەكات، چۆن بتوانین راگەیاندن بخەینەوە خزمەت كەلتووری كوردی خۆمان، خاوەنی بین‌و بتوانین بیدەین بە بەرامبەرەكانمان، لە راستیدا ئەمە زۆر گرنگە‌و لەو پرۆسەیەشدا زمانی عەرەبیش دەبێت رۆڵی گرنگ ببینێت.
محەمەد ساڵح جاف:
سوپاس كام عەدالەت بەراستی بابەتی كتێبەكەت بابەتێكی زۆر گرنگە بابەتێكە راگەیاندن‌و
میدیای كوردی پێوەی دەناڵێنن، هەق وابوو لەكم كۆر‌و دانیشتنە كام سترا هەوڵی بدایە نوێنەری وەزارەتی رۆشنبیری نوێنەری حكومەت لێرە بوایە چونكە ئەو كیشە‌و گیر‌و گرفتانەی كاك عەدالەت باسی كردوو بەراستی هیچ كام لە ئێمە ناتوانین چاری بۆ بدۆزینەوە، چارەسەری دەزانین بەڵام بە دەست ئێمە نیە.
ئەم كتێبە زۆر گرنگە بۆ میدیای كوردی هەروەها ئەم جۆرە كۆبوونەوانە زۆر گرنگن بۆ میدیای كوردی هەق وایە ئەم كتێبە بخرێتە بەرنامەوە حكومەتی لێ ئاگادار بكرێتەوە ئەو خاڵ‌و كێشانەی كە هەن هیچ نەبێت لیژنەیەك دابنرێت بۆ ئەوەی ئەوەی كەئێستا كێشەیە‌و نەمانتوانیوە جێبەجێی بكەین لەمەودوا بێین بیخەینە بەرنامەی كاری حكومەت.
حكومەتی كوردستنان تا ئێستا تەلەفزیۆنی نیە رۆژنامی فەرمی نیە حزب هەیەتی حزبیش هەموو رالگەیاندنەكانی خۆی هەموو هەوڵ بۆ حزبایەتی دەدەن هیچی هەوڵ بۆ بابەتە ئەساسیە نەتەوایەتیەكە نادەن.
حكومەت هەقە تیڤی ‌و رۆژنامەو رادیۆی هەبێت، ئێمە لەم كەناڵانەوە رووبەرووی عەرەب‌و فارس‌و تورك ببینەوە ‌و چارەسەری ئەم گیر‌و گرفتانە بكەین كە كاك عەدالەت لەكتێبەكەیدا باسی كردووە‌و زۆر سوپاس.
كەمال شاڵی:
من دەستخۆشیت لێدەكەم لەوەوە دەست پێدەكەم كە د.محمد گوتی موخاتەبەی عالەمی عەرەبی ‌و بەتایبەت عیراق چۆن بكەین؟ چی بكەین باشە؟
جەنابیشت هەر باسی پروپاگەندە‌و پاراستنی دەستكەوتەكانی كورد‌و چۆن گفتوگۆ لەگەڵ عالەمی بكەین.
ئایا تۆ هیچ چارەسەرت دۆزیوەتەوە بۆ ئەو كێشانە؟
من پێم باشە لیژنیەگ دروستبكرێت لەنێوان كەسایەتیە بەتەمەنەكانی عیراق‌و ئەوانەی خۆیان بە دۆستی كورد دادەنێن‌و هەروەها ئەوانەی گرنگی بە كێشەی كورد دەدەن ئێمە پەیوەندی برایەتیمان لەگەڵ زۆریان هەیە تەنانەت میسری‌و لوبنانی چونكە ئێمە دۆستی زۆر باشمان هەیە، لەرێی ئەوانەوە بۆچوونەكان كورد بگەیەنین بە عالەمی عەرەبی.
تارا شێخ عوسمان:
سەرەتا دەستخۆشیم بۆ كاك عەدالەت من كتێبەكەم نەخوێندووەتەوە بەڵام زۆر بە پەرۆشم بۆ ئەوەی بیخوێنمەوە، هەستدەكەم زۆر خاڵی تێدا بەرجەستە كراوە كە پێویستە هەر یەكێك لەئێمە كە خۆی بە تۆزێك رۆشنبیر دەزانێت بتوانێت سوودی لێوەربگرێت‌و كاری لەسەر بكات.
سەبارەت بە ئەو بابەتانەی لەكتێبەكەی جەنابتا هاتووە، ئێمەی كورد بەراستی كێشەیەكی زۆر گەورەمان هەیە، ئەویش قەیرانێكی رۆشنبیری‌و هۆشیاریمان هەیە وەكوو كورد ئێمە ماوەی 27ساڵە نەمانتوانیوە نە بە حكومەت نە بەحزبەكان رۆشنبیریەكە وا لەناو تاكی كورردا دروست بكەین كەئێمە لەبەرامبەر ئەو چواردەورەی هەمانە كە دوانیان عەرەبە‌و یەكیان تورك‌و یەكیان فارسە، شتێكی باش پێشكەش بكەین، تەنانەت نەمانتوانیوە تاكی خۆمان لەناو خێزانەكاندا بە جۆرێك پەروەردە بكەین كە بەتەنها كوشتاری عەرەب نەبینێت، بەتەنها عەرەب وەك درندەیەك نەبینێت، وا بكات وەك كەسێك وەك مرۆڤێك لەبەرامبەریدا ئەو كێشە‌و ئازار‌و مەینەتیانەی گەلەكەی هەیەتی بە عەرەبێك بگەیەنیێت.
مەرج نیە ئەو عەرەبە عەرەبێكی مێشك داخراوی چەقبەستوو بێت بەشكو عەرەبێكی نوسەر‌و رۆشنبیر بێت.
كێشەیەكی تری ئێمە كە زۆر هەستپێكراوە لە پاش ئەو رووداوانەوەیە كە لە عیراق‌و سوریا روویاندا ‌و لێشاوێكی زۆری ئاوارەو كۆچبەر هاتنە نێو شارەكانی كورستانەوە، من وەكوو شاری سلێمای قسە دەكەم كە بەداخەوە ئەمە لەچاوی دوژمنەكانیشدا دەبینرا كە بەچاوی دوژمن سەیری عەرەب دەكرا سەیری ئەو ئاوارانە دەكرا، ئەمە بۆ ئێمە مەترسیدارە كە بەچاوێكی جۆرێك لە راسیزمەوە سەیری عەرەب ‌و تورك‌و فارس بكەین، راستە تورك‌و فارس ‌و عەرەب ئێمەیان زۆر چەوساندووەتەوە بەڵام بەو شێوەیە ئێمە ناتوانین گفتووگۆ لەگەڵ دەرەوەی خۆمان بكەین.
ئەم جۆرە چەق بەستووییە لە مێشكی ئێمەدا وای كردووە تەنانەت كە وەفدێكی رۆشنبیری یان هەر جۆۆرە وەفدێك چووەتە ناوەراست‌و خوارووی عیراق یا بۆ وڵاتانی تری عەرەبی بەداخەوە كەسانێكی وا دنیادیدەیان لەگەڵ نەبووە كە دانیشێت لەپاڵ ئەو كارەی بۆی چووە كۆمەڵێك خەڵك لەخۆی كۆ بكاتەوەو باسی كێشە‌و گیر‌و گرفتەكانی كوردی بۆ بكات باسی ئەو كارەساتانەی بۆ بكات كە كورد بەسەریدا هاتووە، ئەمە گەورەترین خاڵی نەرێنی ئێمەیە لەگەڵ چوار دەورمان.
كۆتا خاڵ باسی بكەم ئەوەیە بەداخەوە لە باشووری كوردستان بەشێوەیەكی گشتی گەنجەكانمان وا راهێناوە ئەوەندەی خەیاڵیان بۆ ئەوە دەچێت خۆیان فێری زمانێكی بیانی بكەن ئەوەندە خەیاڵیان بۆ ئەوە ناچێت خۆیان فێری زمانی عەرەبی بكەن.
هیوادارم پاش ئەم كتێبەی تۆ كاری زۆر لەسەر ئەم كێشانە بكرێت زۆر سوپاس.
عەلی فەرەج كاشان:
لەسەر ئەو بابەتەی ئەخیر كە دەبێت موخاتەبەی دەرەوە بكەیت‌و نەتەوكانی تر‌و میدیای نێودەوڵەتی پەیام بگەیەنێت، من راپۆرتی رۆژنامەنوسێكی پۆڵەندیم خوێندووەتەوە لەسەر كورد ئەگەر كوردێك كە راستیەكان دەزانێت بیخوێنێتەوە گاڵتەی پێی دێت، میوانی بەرپرسێكی سیاسی لایەنێك بووە لە هەولێر دانراوە، براوەتەوە بەرەب كۆمەڵێك شتی پیشاندراوە هاتووەتەوە ئەم چیرۆكەی نوسیوە كە خەڵكی وا بووەتە پاڵەوان لەمیدیاكانی ئەورووپا‌و ئەمریكا، ئەمانەی خۆمان هەمووی ونە ئەمە ئەو بۆشاییە كە بەداخەوە بەهۆی نەبوونی میدیای حكومیەوە هەیە.
دووەمیش كاك شوان وتی كەناڵێكمان هەبووە تەنها شتی هەمەرەنگی پەخش كردووە تەرفیهی ناتوانێت پەیام بگەیەنێت، پەیامی سیاسی ئێستا دەتوانی بە تەرفیهی بگەیەنیت، جیلی ئێستای خەڵكە گشتیەكە، ئەو دراما توركیانەی ئێمە دەیبینین وای دەردەخات هەر لەناو كوردەكان ژن كوشتن‌و رفاندن‌و هەموو شتە خراپەكان هەیە.
بۆ عەرەبیش بەهەمان شێوەیە، لەناو جیلی ئێستای عەرەبدا پرسیاری كەسایەتیەكی كورد بكە نایناسێت بەڵام پرسیاری پەرواز حسێن لە سەدا حەفتای عەرەب دەیناسێت، ئەمە لایەنە تەرفیهیەكە گەیاندویەتی، تۆ بتەوێت موخاتەبەی گەلێك بكەیت دەبێت بەهەموو بوارەكان موخاتەبە بكەیت.
عەتا كەریم:
دەستان خۆشبێت ئەوەی برادەرا موناقەشەیان كرد گرنگە بەڵام چارەسەرەكە لەكوێدایە؟
باسی زۆر گرفت كرا بەڵام دەرگای كێشەكان لەكوێ بكەینەوە؟ ئەمە زۆر گرنگە، میدیای بینراو وەك دەبینین حزب هەمووی كۆنترۆڵ كردووەو هەموومام گلەیمان لێی هەیە میدیاكانی تریش بەهام شێوەیە بەڵام كە نەتوانێت موخاتەبەی ناوخۆ بكات ناتوانێت موخاتەبەی دەرەوەش بكات، بەشێك لەهۆكارەكانیش دەگەرێتەوە بۆ كۆنترۆڵ.
لەجیهاندا لەرێی ئاژانسەكانەوە پەیامە سیاسیەكانیان دەگەیەنن، كورد لێرەدا تەنها گەلە نەیتوانیوە ئاژانسێكی ئازادی هەبێت پەیامی خۆی لێوە بگەیەنێت‌و گفتوگۆی دەرەوەی پێبكات‌و ناوخۆشی پێ رێكبخات.
عەدالەت عەبدوڵڵا:
سەبارەت بە تێبینیەكانی مامۆستا محەمەد بە دڵنیایەوە وایە، لەراستیدا مامۆستا ئێمە لەجیهانی عەرەب دۆستمان هەیە، راستە چەپەكانن‌و لیبرالەكانن‌و ئەوانەن لە دەرەوەی وڵات دەژین، ئەوانەی بەویژدانەوە لەسەر كورد دەنوسن ئەوانەن لە دەرەوەن لە تاراوگە‌و راونراون یان مەجالی كەمترین قسە كردنی هەیە.
بە گشتی لە وڵاتانی عەرەبی پرۆپاگەندەی سیاسی لەژێر دەستی دەسەڵات‌و راستەكاندایە، ئەم كەمینە كە دۆستمانن‌و بەشێك لە پەرەكانی ئەم كتێبە لە ئەنجامی گفتوگۆبووە لەگەڵ ئەو دۆستانەمان.
كە چەندین راو بۆچوون‌و سەرنجیان لەسەر كتێبەكەداوە‌و گوتویانە حەز دەكەین فڵانە خاڵ بەوجۆرە بێت.
سەبارەت بەوەی باسی سی ئێن ئێنت كرد، لەكتێبێكدا دەڵێت جەنگی خەلیج رووی نەداوە، وەكوو تەعلیق وا دەڵێت، چونكە پێش جەنگی كوەیت دەڵێت میدیای خەلیج دۆخێكی وای دروستكرد لە راگەیاندنەكان هەستت دەكرد جەنگەكە تەواو بوو تەنانەت پێش ئەوەی دەست پێبكات.
راگەیاندنەكانیش تەنها سی ئێن ئێن‌و فۆوكەس نیوزبوون، واتە پێش ئەوەی رژێمی سەددام دەربكرێت گەلی ئەمریكی دڵنیا بوو تەواوی كردووە‌و ئەم رژێمە دەكرێتە دەرەوە، هەروەك ئەوەی لە ئێستادا لەمەلەفی ئێراندا هەیە.
كاك شوان بە دڵنیاییەوە دیاردەی داعش سوودی لە ململانێی تایفی وەرگرتووە لەناو كۆمەڵكەی عیراقی، هەموو ئەوانەش خۆیان بەنوێنەری پێكهات تایفیەكانی خەڵكی عیراق دەزانن هەمویان ئەمرۆ خاوەن كەناڵی میدیایین.
ناكۆكی تایفی وا دەكات هەموو كەناڵانە پابەندی جۆرێكی دیاریكراوی بڵاوكردنەوە بن، بۆیە ئەو ناكۆكیانە وا دەكات هەر بەشێك لە میدیای عیراقی كە لەشەردایە لەگەڵ بەشەكەی تر كێشە‌و كەم‌و كوریەكانی بەرامبەرەكەی ئاشكرا بكات، ئەمە دەرگایەكی گەورە دەكاتەوە بۆ ئەوەی هەموو میدیایەك سوودی لێوەربگرێت نەك تەنها داعش، بۆیە بەدڵنیاییەوە سودیان لە ناكۆكی تایفی وەرگرتووە.

د.هیوا بەدڵنیایەوە دەتوانم بڵێم كە ئێمە تەنانەت توانای گفتوگۆمان نیە‌و نەمانتوانیوە سوودی لێوەربگرین كەلایەنی تەكنیكیە، بەراستی مەنتیق نیە كە ئێمە بایی ئەوەندە رۆشنبیرمان نەبێت دوو كەناڵی كوردی بەزمانی عەرەبی دابنێین بۆ دواندنی شەقامی عەرەبی.
دنیایەك كادرمان هەیە بەڵام هیمەتێكی سیاسی نییە ئەم توانا مرۆییە كۆبكاتەوەو دەزگایەكی راگەیاندنی وا دابمەزرێنێت توانای جیهانی عەرەبی هەبێت، ئەگینا چەندین كەسمان هەیە كە توانای كاركردنیان لەبواری عەرەبیدا هەبێت ‌و بگرە لەهەندێك كەناڵی پەنایان بۆ دەبرێت بۆ كاكردن
كاك حەمە سەعید بە دڵنیاییەوە خەڵكی خاوەن ئیعتبار گرنگە لێرە دابنیشن بەڵام كوردستانی نوێ پاشان بڵاوی دەكاتەوەو دەیبینن ‌وئەوە دەكەوێتەوە سەر خۆیان دەیخوێننەوە یان نا.
بە دڵنیاییەوە مامۆستا ئێمە نموونەمان هێناوەتەوە بۆ ئەوەی كە ئەو پروپاگەندانە چین كە دەبێت نەتەوەیەك بەكاری بهێنێت بۆ گۆڕینی ئەووێنە تاریكەی، لەبارەی كوردەوە بەهەم هێنراوە.
چونكە من پێم وایە لە قۆناغی یەكەم تەنها توانای وەڵامدانەوەی ئەو وێنە ناشرینەمان هەبێت كە هەیە بەرامبەر بە كورد‌و بەرهەم دەهێنرێت لەلایەن ماكینەی راگەیاندنی كۆمەڵێك وڵاتی دەورووبەرەوە.
لانیكەم بەرگری بكەین كەم نییە، ئێمە دوو جۆر لە پروپاگەندەمان هەیە، یەكێكیان ریكلامە بۆ هەندێك كەیس‌و بابەت كە تۆ شانازی پێوە دەكەیت‌و لەرێگەیەوە وێنەیەكی دیكەلەبارەی كورد‌و ئینسانی كورد‌و ئەزموون‌و سیاسەتی كوردەوە بۆ ئەوی تر بگوێزیتەوە، ئەمەیان دەتوانین بڵێین ئاستێكی پێشكەوتووە لە پروپاگەندەی سیاسی، بەڵام ئاستە پێویستەكەی ئەوەیە لانی كەم توانای وەڵامدانەوەی ئەوپروپاگەندە خراپانەمان هەبێت كە لەدژی كورد دەكرێت، ئێمە ئەمەشمان نیە.
زۆرجار تەنانەت ئاگامان لێ نیە چی لەبارەمانەوە دەوترێت، ئەوەی بڵاو دەبێتەوە گفتوگۆی عەقڵی ئینسانی عەرەبیە، جا لەخواری خوارەوەیە یان لە دەسەڵاتەوەیە لەكۆتاییدا دەكەوێتە ژێر كاریگەری ئەو وتاری كە لەبارەی ئێمەوە دەدرێت دەگاتە خوێنەر‌و بینەری عەرەبی.
تارا خان لەگەڵ رای ئیوەم لەراستیدا ئەوەی پێی دەوترێت پرۆسەی پێگەیاندنی كۆمەڵایەتی لەكوردستان بە گشتی زەعیفە، چونكە ئینسانی ئێمە زۆر بە ئەستەم هۆشیارە بەرامبەر بەوەی لە دنیای كوردا روو دەدات، ئەگەر لە ئەزموونی ئەمریكادا سیاسەتی گەوجاندن بەكار بهێنن لای ئێمە لەرووی دەروونیەوە تێكشكاوین باوەرمان بە هیچ نیە، خەڵك جاری وا هەیە تاقەتی سەیر كردنی تی ڤی نیە‌و تەنانەت پەنابردنی بەشێكی خەڵك بۆ میدیا تەنها بۆ بەتاڵكردنەوەی فشارەكانی سەریەتی، تەنانەت نیو میدیاش زۆر سوودی لێوەرناگرێت.
كێشەكەمان دەبارەی مامەڵە كردنە لەگەڵ ئەم ئامرازانە‌و لەسەرئاستی هۆشیاریش كۆمەڵێك دەزگا بەشداری تێدا دەكەن.
میدیای ئێمەش بەتەواوی حزبی سیاسیە بۆیە مرۆڤی ئێمە چۆن هۆشیاربێت لەم سەردەمەی تێیدا دەژی؟
عەلی گیان بە دڵنیاییەوە بواری هەمەرەنگ دەتوانێت كاریگەری لەسەر تەرویجی سیاسی هەبێت، خۆت هەندێك نموونەت باسكرد، بەڵام ئەوەی كاك شوان گوتی راست دەكات بەرنامە تەرفیهیەكانی كەناڵی حورریە كە گفتوگۆی لەگەڵ شەقامی عیراقیدا دەكرد هیچ ئامانجێكی نەبوو، واتە لەپشتیەوە ئەقلێك نیە، بۆ نموونە لوبنان بەرنامەی تەرفیهی كۆمیدیان هەیە ئەویش سیاسەتە لەسەركەسایەتی‌و دام‌و دەزگاكان بەپێكەنین‌و نوكتە، بەنوكتەش رەنگە خەڵك زیاتر رەخنەكە وەر بگرێت، بۆ نموونە ئێمە بەرنامەی بەرنامە‌و كەشكۆڵمان هەیە بەرنامەی ئامانجدار بوون.
لەپشتیەوە عەقلێك هەبوو دەیویست چاكسازی لە سیاسەت‌و ژیانی گشتی كۆمەڵگەی كوردی بكات.
بەڵام بەرنامە تەرفیهیەكانی كەناڵی حورریە هیچ ئامانجدار نەبووتەنها خزمەتكردی پێویستی شەقامی عیراقی بوو.
هیچ پەیوەندی بە كوردە نەبوو بۆیە بەراستی لەخانەی نەبوندایە.
كاك عەتا ئێمە لە ئەوراقی بەحسی ناو ئەم كتێبەكۆمەڵێك ئیستنتاجاتمان هەیە، بەڵام من كەمتر ئاماژە بە ئیستنتاجات دەكەم چونكە ئیستنتاجات هەندێكجار بۆچوونی تایبەتی تێدەكەوێت.
بەڵام بیخوێنیتەوە كۆمەڵێك بابەت هەیە بۆ چارەسەركردنی ئەوەی بەرێزت ئاماژەی پێدەكەیت.
زۆر سوپاس.

print

 81 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*