سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » رۆمانی سه‌ماهانی غه‌مگینی كردم

رۆمانی سه‌ماهانی غه‌مگینی كردم

شێركۆ شه‌ریف

هه‌میشه‌ قه‌ناعه‌تی ته‌واوم به‌وه‌ هه‌بووه‌ كه‌ ڕۆمان به‌جیا له‌وه‌ی له‌ خانه‌ی ژانرێكی ئه‌ده‌بیی گرنگ داده‌نرێت خاوه‌نی جۆرێك له‌ سیحر و ئه‌فسوون و دید و ڕوانین و چێژێكی تایبه‌تیشه‌، كه‌ مرۆڤ ناچار ده‌كات له‌گه‌ڵ چركه‌ساته‌ ئاسایی و نائاسایییه‌كانیدا بژی وخۆی به‌ به‌شێك له‌ چنینه‌وه‌ی حكایه‌ت و گێڕانه‌وه‌كانی بزانێت. ڕۆماننووسی ڕاسته‌قینه‌ و به‌ ئه‌زموون له‌ دیدێكی ئینسانی وجوانناسییه‌وه‌ ته‌ماشای بوون و ژیان ده‌كات و له‌و پێوه‌ندییه‌ سروشتی و ناسروشتیه‌ ڕاده‌مێنێت كه‌ هه‌ڵگری مانا و ده‌لاله‌تێكی نوێ وجیاوازه‌. ڕۆماننووسی به‌سه‌لیقه‌ فه‌زای تێكسته‌كه‌ی تژی ده‌كات له‌ كاراكته‌ری فره‌ده‌نگ و ڕه‌نگ ئاراسته‌.
له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ ده‌كرێ ئاوڕێكی خێرا له‌ رۆمانی سه‌ماهانیی ڕۆماننووسی به‌توانا و به‌جورئه‌ت به‌ره‌كه ‌ساكن بده‌یه‌نه‌وه‌ و هه‌ندێ سه‌رنجی كورت ده‌رباره‌ی بخه‌ینه‌ڕو. به‌و بۆنه‌یه‌وه‌ ده‌ستخۆشی له‌ سه‌باح ئیسماعیل وه‌رگێڕی پشوودرێژ و عاشق به‌ ڕۆمان ده‌كه‌م كه‌ بۆ سه‌ر زمانی شیرینی كوردی وه‌ریگێڕاوه‌. له‌ ده‌سپێكدا ده‌كرێت ڕۆمانه‌كه‌ وه‌ك چوارچێوه‌یه‌ك دابنێین بۆبینینی مێژووی ڕه‌شی دیكتاتۆری و سته‌مكاری و نایه‌كسانی له‌و وڵاتانه‌دا، مێژوویه‌ك ڕه‌نگه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م ڕۆمانه‌وه‌ دیوه‌ دزێو و ناشیرین و دڵڕه‌قییه‌كه‌ی زیاتر به‌رجه‌سته‌ بێت. من له‌كاتی خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م ڕۆمانه‌دا هه‌ستی غه‌مگینی دایگرتم، سه‌یرم هات له‌ دڕنده‌یی مرۆڤی ده‌سه‌ڵاتدار به‌رامبه‌ر ئه‌ویدی چاره‌ڕه‌ش و بێگوناح، باوه‌ڕم به‌و هه‌موو ئامرازه‌ وه‌حشی و به‌ربه‌رییانه‌ نه‌ده‌كرد بۆ ده‌ست و پێوه‌ندكردن و له‌ مرۆڤخستنی مرۆڤه‌كان به‌كارده‌بران، واتا چون خواست و ته‌ماح و ئاره‌زووی چڵێسی و داگیركاری هه‌موو شته‌ جوانه‌كانی ژیان و ئازادی و به‌ها و نرخه‌ ئینسانی و ئه‌خلاقییه‌كان قووت ده‌دات، دیاره‌ ئه‌وه‌ی له‌ پشت ئه‌م كرداره‌ نامرۆڤانه‌وه‌یه‌ پێوه‌ندیی نێوان سه‌ردار و كۆیله‌یه‌. له‌ ڕۆمانه‌كه‌دا هاتووه‌ده‌ڵێت «من سوڵتانم. من خاوه‌نی تاق و ته‌نیای ئه‌م دورگه‌یه‌م ل39» یاخود له‌ شوێنێكی تردا هاتووه‌ «كوڕی خۆم تۆ ئازاد نیت، تۆ نووكه‌ دیلیت، ئه‌مه‌ش مانای ئه‌وه‌یه‌ خاوه‌نداریت.ل68» ڕه‌هه‌ندێكی تری ئه‌م ڕۆمانه‌ ڕه‌نگه‌ دژ و ناكۆك بێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌هه‌نده‌كانی دیی چه‌وساندنه‌وه‌ و كۆیله‌كردنی مرۆڤ كه‌ له‌ناو پێكهاته‌ی ده‌سه‌ڵات و پێوه‌ندیی ده‌سه‌ڵاتدا ئاماده‌یه‌، ئه‌ویش پێوه‌ندیی ساده‌ و ئینسانییانه‌ی كاراكته‌ری سوندوسی كۆیله‌ و كچه‌میری سوڵتان سلێمانه‌.

ته‌حه‌دایه‌كی گه‌وره‌
ئه‌م پێوه‌ندییه‌ له‌گه‌ڵ چوونه‌ پێشه‌وه‌ی ڕووداوه‌كانی ناو ڕۆمانه‌كه‌ و ئاسته‌ جیاجیاكانی گۆڕینی هه‌ڵوێست و پێگه‌ی كاراكته‌ره‌كان له‌ دۆخی ململانێ به‌ریه‌ك كه‌وتنه‌كاندا ده‌گۆڕێت ته‌حه‌دایه‌كی گه‌وره‌شه‌ بۆ بردنه‌وه‌ی شته‌ له‌ده‌ستچووه‌كان. عه‌شقی سوندوس بۆ كچه‌میر، سه‌ره‌تایه‌كی ڕووناكه‌ بۆ یاخیبوون له‌ داب و نه‌ریته‌ باو و دێرینه‌كان. ڕۆماننووس به‌زمانێكی پڕ له‌ بۆنوبه‌رامه‌ی گوڵ و جوانی وێنه‌ی دوو مه‌عشوقمان بۆ ده‌گوازێته‌وه‌ كه‌ وزه‌یه‌كی ناوه‌كیی به‌هێز ئاراسته‌یان ده‌كات بۆ ئه‌نجامدانی سه‌ركێشی و به‌زاندنی هه‌موو چه‌شنه‌ سنوورێك له‌ خێڵ و عه‌شره‌ت و ئاغا و ده‌سه‌ڵاتدارێك، بۆئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ مه‌عشوقدا چاو له‌ ئاسۆی دوور ببڕن و داهاتوو به‌ماڵ و لانه‌ی خۆیان بزانن، كۆتایییه‌ تراژیدییه‌كه‌ی ئه‌م ڕۆمانه‌ش كه‌ بۆئێمه‌ مایه‌ی هه‌ستێكی قووڵ بوو به‌غه‌مگینی، وای لێكردین عه‌شق بكه‌ینه‌ پارسه‌نگی هه‌مووشتێكی جوان و ده‌گمه‌ن، بیكه‌ینه‌ شایسته‌ی هه‌موو پێكه‌وه‌بوونێكی ئینسانی و ئه‌خلاقی و ویژدانی، دواجار هیچ پێناسه‌یه‌ك جگه‌ له‌ عه‌شق نه‌توانێت بچێته‌ نێو ژیان و مانا قووڵه‌كانی ژیانه‌وه‌، هیچ بوونێكیش جگه‌ له‌ عه‌شق نه‌توانێت ببێته‌ بوونێكی ته‌واو كامڵ و یه‌كانگیرێكی شۆڕشگێڕانه‌.. له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ئه‌وه‌ی ده‌توانێت به‌شتێكی كه‌م و ئه‌ندازه‌یه‌كی دیاریكراو ڕێگه‌ له‌ توندوتیژی و سته‌مكاری بگرێت عه‌شقی ڕاسته‌قینه‌ی مرۆڤه‌كانه‌ بۆ یه‌كتر، عه‌شقی سوندوسی كویله‌ بۆ كچه‌میر. هه‌موو ئه‌و هاوكێشانه‌ قڵپ ده‌كاته‌وه‌ كه‌پێوه‌ندیی سه‌ردار و كۆیله‌ و سته‌مكار و سته‌ملێكراوی له‌سه‌ر وه‌ستاوه‌، به‌دیوێكی تردا عه‌شقی سوندوس بۆ كچه‌میر له‌ هه‌ناوی كۆیلاتییه‌وه‌ ده‌رده‌چێت و ده‌بێته‌ سومبلێك بۆئازادی و وه‌فاداری و لێبورده‌یی، ئینجا مرۆڤ بۆ ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر سروشتی خۆیدا زاڵبێت نابێت له‌ هه‌ڵه‌ و كه‌موكووڕییه‌كانی خۆی چاوپۆشی بكات، نابێت ئازادی به‌پێشمه‌رجی هه‌موو حه‌قیقه‌تێك نه‌زانێت، لێره‌وه‌ بۆ من ڕۆمانی سه‌ماهانی له‌ ڕێگه‌ی كاراكته‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانییه‌وه‌ ده‌بێته‌ هێزێكی به‌رگریكار له‌ جوانییه‌كانی ژیان و هه‌موو ئه‌و به‌ها جوان و ئینسانییانه‌ی كه‌وتوونه‌ته‌ ژیر ته‌پوتۆزی مێژووه‌وه‌، ڕه‌نگه‌ قه‌ده‌ری عاشقبوون قه‌ده‌رێكی سه‌خت بێت به‌تایبه‌ت بۆ كه‌سێك كۆیلایه‌تی هه‌موو ژیانی داگیركردووه‌، بۆ كه‌سێكیش كه‌ ناتوانێت كرده‌ی عاشقبوون به‌ڕۆح به‌جه‌سته‌ به‌جێ بگه‌یه‌نێ و عه‌شق بگه‌یه‌نێته‌ شوێنی حه‌قیقی و دوامه‌نزڵگه‌ی خۆی. دوایی ڕووداوی عاشقبوون بۆ كویله‌یه‌ك به‌ریه‌كه‌وتنێكی قووله‌ به‌ماناو پێدراو ده‌لاله‌ته‌كانی ئازادی.

عه‌شق و ئازادی
ئه‌م رۆمانه‌ پێمانده‌ڵێت عه‌شق وئازادی دووانه‌یه‌كی لێكدابڕاونین وهیچیان به‌بێ ئه‌ویدیان ناتوانێت به‌رده‌وامی به‌بوونی خویان بده‌ن، به‌دیوێكی تردا رۆماننووس له‌نێو كه‌ش و هه‌وای گێڕانه‌وه‌ و چڕبوونه‌ی روداو ململانێ نێوان كاره‌كته‌ره‌كاندا خۆێنه‌ر ده‌باته‌ نێو دڵی رۆمانه‌كه‌وه‌ و پێ ده‌ڵێت ده‌توانم وات لێ بكه‌م هه‌ست به‌بوونی كاره‌كته‌ره‌كانم بكه‌یت و به‌قوولی له‌ غه‌م ئازاره‌كانیان بڕوانیت، به‌جۆرێكی وا هه‌ست بكه‌یت مه‌ودای نێوانتان زۆرنزیكه‌، واتاله‌غه‌م ئازاری ئه‌وانه‌وه‌ بڕوانیت غه‌م ئازاری مرۆڤایه‌تی، پاشان له‌رێگه‌ی پشكنینی ژێرخانی ئه‌و مێژوه‌وه‌ ته‌ماشای سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌ی قوربانییه‌كان بكه‌یت. ماوه‌ته‌وه‌ بڵێن رۆماننووس به‌ئاستێكی به‌رزی هونه‌ریانه‌ و جوانناسانه‌ له‌گه‌ڵ مێژوو ره‌هه‌نده‌ تراژیدێكانی روداوه‌ مێژووییه‌كاندا كردووه‌ چونكه‌ روداوه‌كان ده‌ستنیشانی ماهیه‌ت و پێگه‌ و هه‌ڵوێست و رۆڵ و ئه‌ركی كاره‌كته‌ره‌كان ده‌كات.

 113 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*