سەرەکی » ئابووری » هەڵكشانی قەرزی جیهانی بەرەو كوێ؟

هەڵكشانی قەرزی جیهانی بەرەو كوێ؟

فەیسەل عەلی*

قەیرانی قەرزی جیهانی بۆ چەندین دەیەی تر لەسەر گوڕەپانی نێودەوڵەتی حزوری دەبێت، ئەم قەیرانە خۆی دروست دەكات، واتە ساڵانە لە هەڵكشان و زیادبوونی بەردەوامدایە، گەیشتۆتە ئاستێكی زۆر بەرز، لە كۆتایی ساڵی 2017، كۆی قەرزی جیهانی 250 تریلیۆن دۆلاری تێپەڕاند، هاوكاتیش نیشانەكان ئەوە دەخەنەڕوو كە ئەم قەرزە لەماوەی ساڵانی داهاتوو بگرە چەند دەیەیەكی داهاتووش روو لە هەڵكشانی زیاترە، لەكاتێكدا حكومەتەكان دووچاری گەورەترین شكست بوونە لەوەی بتوانن سنورێك بۆ قەرزەكانیان دابنێن، ئەمەش زیاتر ئەم قەیرانەی قوڵتر كردۆتەوە.

هەڕەشەی داڕمانی ئابووریی
تەنانەت لە دەوڵەتە گەورەكانیش قەرزی گشتی تێیاندا لە كۆی بەرهەمی ناوخۆییان زیاتر بووە. لە ئەوروپاش بەر لەچەند ساڵێك قەیرانی قەرزەكان هەڕەشەی داڕمانی ئابووریی چەند دەوڵەتێكی وەك یۆنان و بورتوگال و ئیسپانیای كرد، بۆ نمونە ئەگەر یەكێتیی ئەوروپا دەستی لەم قەیرانە وەرنەدابایە، بەتایبەتیش ئەڵمانیا، ئابووریی ئەو دەوڵەتانە دادەتەپین، كە بە ئێستاشەوە بە مەرج و رێنماییەكانی پڕۆسەی رزگاریی ئەوروپا بەڕێوەدەچن.
ئەوەی لێرەدا گرنگە، قەرزی جیهان بۆتە پەتا و بڵاودەبێتەوە، بەڵام هێشتا تروسكەی هیوایەك هەیە، ئەگەر سادەش بێت، كە پەیوەستە بە پاشەكشێی قەرزی دامەزراوە داراییەكان لەدوای قەیرانی دارایی و ئابووریی نێودەوڵەتی ساڵی 2008.

10 تریلیۆن دۆلار زیادی كردووە
هۆكاری سەرەكی ئەم پاشەكشێیە، بۆ ئەو پەرەسەندنە ئەرێنییە دەگەڕێتەوە، كە حكومەتەكان زنجیرەیەك رێوشوێن و پێوەر و كۆتوبەندی توندیان سەپاند، بەڵام ئەمەش نەبۆتە ریگر لەوەی ئابووریی نێودەوڵەتی رووبەڕووی حەقیقەتێكی قورس بووە، ئەویش هەڵكشانی رادەی قەرزەكانە بۆ ئاستێكی وەك دەوترێت، پەسەند نییە، تەنانەت قەرزی خێزانەكانیش بە تێكڕای 10 تریلیۆن دۆلار زیادی كردووە، ئەمەش ئەو رەوشە گشتییە تاریكتر دەكات، بێگومان ئەم رەوشە بێ هۆكار نییە، بەتایبەتی ئەم هەڵكشانی ئاستی قەرزە دوای دەربازبوونی دوورو درێژی جیهانە لە كاریگەرییەكانی قەیرانی دارایی و ئابووریی ساڵی 2008.
هێشتا هۆكاری سەرەكی پەیوەستە بەوەی حكومەتەكان پابەندبوونە بە سیاسەتی هێشتنەوەی نزمی ئاستی نرخی سودە، ئەوەش هانی كۆمپانیاكانی داوە بۆ ئەوەی رەوتی قەرزكردنیان زیاتر و خێراتر بكەن، بێگومان ئەوەش بەهۆی نزمی ئاستی نرخی سودەوە هەیە، ئەمەش دەچێتە چوارچێوەی ستراتیجیەتی ئاسانكاری بڕەكی نەخت. بێگومان رەوتی هەڵكشانی قەرز لە دوای قەیرانەكە زیاتر بوو، بەتایبەتی لەسەر ئاستی ئەو كۆمپانیا و دامەزراوانەی بەتەواوی داڕمان یان دووجاری نیمچە داڕمان بوون، هەرچەندە پسپۆڕانی ئابووری چییەتی ئەم قەرزە جیهانییە بە كێشەیەكی گەورە نازانن، بەڵام ترسەكەیان لەوێوە دەست پێدەكات كاتێك نرخی سود بەرز دەبێت، ئەوكات دەبێتە هەڕەشەیەكی گەورە بۆ ئابووریی نێودەوڵەتی، سەبارەت بە قەرزی كۆمپانیا و دامەزراوەكانیش، ئەمانە رووبەڕووی قەیرانێكی راستەقینە دەبنەوە، بەتایبەتی ئەوانەی لە دەوڵەتانی ئابوورییە هەڵكەوتووەكاندا كار دەكەن.

بەراورد بە گرژی نێوان
ئەمریكا و چین كەمترە
لێرەدا، هۆكارێكی تریش سەبارەت بە قەرزی ئەم كۆمپانیایانە بەدیار دەكەوێت، ئەو شەڕە بازرگانییەی ئێستا لە ئارادایە، هەندیك جار بەرەو جەنگ دەچێت، گوشاری زیاتر دەخاتە سەر ئەو كۆمپانیایانەی ئاماژەیان پێكرا. واتە دووچاری كەم توانایی دانەوەی قەرزەكان دەبن.
لە قوناغی داهاتوودا، هیچ نیشانەیەك نییە بۆ پاشەكشێی یان هێۆربوونی ئەو شەڕە بازرگانییەی ئێستا هەیە، تەنانەت كە ئێستا ئەمریكا و چین لەو بارەوە لە گفتوگۆدان بۆ ئەو مەبەستە، بۆ ئەوەی بگەنە رێككەوتن، لەكاتێكدا گرژی لە نێوان ئەمریكا و چەند دەوڵەتێكی ئەوروپیشدا هەیە، بەڵام گرژییەكە بە بەراورد بە گرژی نێوان ئەمریكا و چین كەمترە. بێگومان قەیرانی قەرزی جیهانی بەشێوەی جیاوای لەسەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتی حزوری دەبێت، ئەمەش پێویستی بە لێكگەیشتنی واقیعیانە دەبێت بۆ ئەوەی بەشێوەیەكی عەمەلی مامەڵە لەگەڵ ئەم پرسە هەستیارەدا بكرێت، چونكە قورساییەكی گەورەی لەسەر ئابووریی نێودەوڵەتی هەیە و بەردوام روو لە هەڵكشانە.

* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

لە نێوان ئابووری و سیاسەت و كەشوهەوادا

سوتانی دارستانەكانی ئەمازۆن لە بەرازیل زۆر بە خێرایی لە قەیرانێكی ...