سەرەکی » وتار »  ‌عه‌داله‌ت عه‌بدوللا‌ » ئایا عیراق ده‌بێته‌ قوربانیی ئه‌و جه‌نگه‌ی كه‌ به‌ڕێوه‌یه‌؟!

ئایا عیراق ده‌بێته‌ قوربانیی ئه‌و جه‌نگه‌ی كه‌ به‌ڕێوه‌یه‌؟!

به‌بۆنه‌ی كۆمه‌ڵێك فاكته‌ره‌وه‌، له‌ سه‌روویانه‌وه‌ هه‌ردوو فاكته‌ری جیۆسیاسی Geopoliticsو نه‌خشه‌ی دابه‌شبوونه‌ تایه‌فییه‌كانه‌وه‌، عیراق وڵاتێكه‌ له‌ به‌رده‌م ئه‌وه‌دایه‌ كه‌ ببێته‌ قوربانیی جه‌نگێك كه‌ له‌ نێوان ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و كۆماری ئیسلامیی ئێراندا، به‌ڕێوه‌یه‌.
راسته‌ گریمانه‌ی جه‌نگ هێشتا زووه‌، حاڵی حازریش چه‌ند پێدراوێكی لێبڕاوانه‌مان نییه‌ كه‌ هێمابن بۆ به‌رپابوونی جه‌نگ، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، زۆر ئاماژه‌ هه‌ن ئه‌وه‌ ده‌خه‌نه‌ڕوو كه‌ به‌كرده‌وه‌ زه‌مینه‌سازییه‌كی به‌ به‌رنامه‌ هه‌یه‌ بۆ جه‌نگێكی نزیك كه‌ روودانی له‌سه‌ر رێوشوێن و چۆنێتی مامه‌ڵه‌كردنی لایه‌نه‌كانی ململانێ راده‌وه‌ستێت له‌گه‌ڵ ئه‌و ئاڵوگۆڕه‌ له‌ گێچه‌ڵی سیاسی و ئابووری و ئه‌منی، كه‌ پله‌ به‌پله‌ رێگه‌ ئاشته‌وایی و سیاسییه‌ له‌ ده‌ستهاتووه‌كان مینڕێژ ئه‌كه‌ن كه‌ بێنه‌ ئاراوه‌ و كاری خۆیان بكه‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ جه‌نگ، وه‌ك دوا بژارده‌ی یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ململانێكه‌، رووبدات.
هه‌ڵبه‌ته‌ عیراق كه‌وتۆته‌ ناو جه‌رگه‌ی دیمه‌ن و رووداوه‌كانه‌وه‌، ناشتوانێ خۆی له‌ رووداوه‌ تازه‌كانی ئێستا و داهاتوو لا بدات ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی بوێت، قسه‌كردنیش له‌سه‌ر پره‌نسیپی (عیراق، پێش هه‌ر شتێك) كه‌ سه‌رۆك كۆمار د.به‌رهه‌م ساڵح له‌ چه‌ند كۆبوونه‌وه‌یه‌كی یه‌ك له‌ دوای یه‌كدا له‌گه‌ڵ سه‌رۆكی فراكسیۆنه‌ سیاسییه‌كان بانگه‌وازی بۆ كرد، به‌و پێیه‌ی كه‌ پره‌نسیپێكی خۆپارێزییه‌ بۆ پاراستنی عیراق له‌ ده‌رهاویشته‌ی ململانێ هه‌رێمایه‌تی و نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و مسۆگه‌ركردنی ئاسایشی وڵات و هاووڵاتیان و سه‌قامگیرییان، ته‌نها هه‌روه‌ك قسه‌ی ناو كۆبوونه‌وه‌كان ئه‌مێنێته‌وه‌، یان چه‌ند لێكگه‌یشتنێكی تیۆری كه‌ ناچنه‌ ئاستی پراكتیكه‌وه‌، چونكه‌ لایه‌نه‌كانی پرۆسه‌ی سیاسی، به‌ راشكاوی بیڵێین، پێوه‌ی پابه‌ند نابن!، هۆكاری ئه‌وه‌ش روون و به‌رچاوه‌: زۆربه‌ی ئه‌و لایه‌نه‌ سیاسییانه‌، له‌ بنه‌ڕه‌تدا، له‌ ئاست ململانێ و بۆڕبۆڕێنه‌ ده‌ره‌كییه‌كاندا، سه‌ربه‌خۆییه‌كی ته‌واویان له‌ هه‌ڵوێست وه‌رگرتندا نییه‌، به‌ڵكو هه‌ڵوێستی خۆیان له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ گه‌ڵاڵه‌ ده‌كه‌ن كه‌ وڵاتانی هه‌رێمایه‌تی، یان هێزه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، بۆیانی دیاری ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بۆیان دیاری ده‌كرێت كۆمه‌ڵێك بۆمبی چێنراوی سیاسییش بێت بۆ تێوه‌گلاندنی وڵاته‌كه‌ و له‌ ده‌ستدانی هه‌ر پایه‌یه‌كی راسته‌قینه‌ كه‌ سیاسه‌تی (خۆ به‌دوورگرتن)ی له‌سه‌ر بووه‌ستێت، به‌تایبه‌تی خۆ به‌دوورگرتن له‌ ئاست كۆمه‌ڵێك پیلان و ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازیی تازه‌دا كه‌ له‌م رۆژانه‌دا و له‌لایه‌ن هێزگه‌لێكی هه‌رێمایه‌تیی پێك ناكۆكه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌ون و هه‌ڕه‌شه‌ له‌ سه‌قامگیریی عیراق ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ چ جای له‌ سایه‌ی نه‌بوونی هه‌ر كۆده‌نگییه‌كی عیراقی و هه‌ر كلتوورێكی سیاسیی نیشتمانییشدا كه‌ په‌یوه‌ستبوون به‌ وڵاته‌وه‌ بخاته‌ پێش په‌یوه‌ستبوونی سیاسی به‌ تایه‌فه‌ و ناكۆكییه‌كانی و بگره‌ دووبه‌ره‌كییه‌ ته‌قلیدییه‌ مێژووییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئایینزاو تایه‌فه‌كانی تردا.
له‌لایه‌كی تره‌وه‌، ئه‌مڕۆ عیراق سیاسه‌تێكی هه‌رێمایه‌تیی روون و دیارو بیناكراوی نییه‌ له‌سه‌ر كۆمه‌ڵێك بنه‌مای دامه‌زراوه‌یی نه‌ك حزبی و تایه‌فه‌گه‌ری تاوه‌كو ترسیش له‌م جۆره‌ پێشبینییانه‌ بڕه‌وێته‌وه‌. عیراق، خۆی، ته‌واو خاڵییه‌ له‌ هه‌ر به‌رگرییه‌كی پێویست له‌ ئاست ئه‌م پرسه‌دا، به‌ڵگه‌ش ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ دووقۆڵییه‌ تایبه‌تی و هه‌ندێجار گومانلێكراوانه‌ن كه‌ هه‌ر پارتێكی سیاسی به‌ لایه‌نه‌ ده‌ره‌كییه‌كانه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌، ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ی كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ره‌گ و ریشه‌یان بۆ ململانێ ناوخۆییه‌كان و دووبه‌ره‌كییه‌ تایه‌فییه‌كان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ گه‌یاندوونی به‌و قۆناغه‌ی ئیشیان به‌ پره‌نسیپێكی سیاسیی زۆر مه‌ترسیدار بكه‌وێت كه‌ پره‌نسیپی خۆ به‌هێزكردنه‌ به‌ ده‌ره‌وه‌ (الإستقوا‌ء بالخارج)، ئه‌وه‌ش بۆ به‌ ئامانجكردنی ركابه‌ره‌ سیاسییه‌كان له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ بۆ سه‌پاندنی باڵاده‌ستی له‌ پرۆسه‌ی سیاسی و هه‌ژموونیش به‌سه‌ر ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه‌كانیدا.
گره‌وكردنیش له‌سه‌ر ئه‌و پره‌نسیپه‌ مه‌ترسیداره‌، هه‌ر زوو بووه‌ هۆی ده‌ركه‌وتنی په‌رچه‌كرداری ناوخۆیی هاوشێوه‌ له‌لای لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی دیكه‌وه‌، به‌ راده‌یه‌ك كه‌ زۆرێك له‌ پارته‌ سیاسییه‌ ركابه‌ره‌كان توانای ئیشكردن له‌سه‌ر هه‌ر ئاستێك له‌ ئاسته‌كانی پشتبه‌ستن به‌ دیموكراسی و خۆ به‌هێزكردن به‌ ناوه‌وه‌ (الإستقوا‌ء بالداخل) له‌ده‌ستبده‌ن، واته‌ به‌ده‌ستهێنانی پشتگیریی گه‌ل و پێشكه‌شكردنی كۆمه‌ڵێك پرۆژه‌ی سیاسیی نیشتمانپه‌روه‌رانه‌ی سه‌ربه‌خۆ و كۆكه‌ره‌وه‌ كه‌ ده‌رگا و په‌نجه‌ره‌ش به‌ رووی هه‌ر ده‌ستێوه‌ردانێكی ده‌ره‌كی له‌ كاروباری ناوخۆیی عیراق، دابخات. ئه‌مه‌ش مانای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م وڵاته‌، به‌هۆی سه‌رله‌به‌ری ئه‌م هۆكارانه‌وه‌، له‌بنه‌ڕه‌تدا، وڵاتێكی له‌بار و هه‌مواره‌ بۆ تێوه‌گلان له‌ ململانێكانی ئه‌وانیتر و جه‌نگه‌كانیانه‌وه‌، به‌تایبه‌تی له‌ ئه‌نجامی پاشه‌كشه‌ی به‌رپرسیارێتیی سیاسی و نه‌بوونی پێودانگگرتن به‌ پێودانگه‌ نیشتمانییه‌كان له‌ مامه‌ڵه‌كردندا له‌گه‌ڵ قه‌یرانه‌كان و به‌ربه‌ره‌كانییه‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كانی وڵات، هه‌روا له‌ سایه‌ی به‌رده‌وامبوونی قه‌یرانی په‌یوه‌ندییش له‌ نێوان به‌رژه‌وه‌ندییه‌ باڵاكانی گه‌ل و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ به‌رته‌سكه‌كانی پارته‌كاندا، ئه‌و قه‌یرانه‌ی كه‌ زۆر به‌ روونی له‌ بایكۆتی عیراقییه‌كاندا به‌ده‌ركه‌وت له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی ساڵی رابردوودا.

*ئەم وتارە تایبەتە بە کوردستانی نوێ و دەقە عەرەبییەکەشی تایبەتە بە پێگەی (إيلاف).

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

به‌های حكومه‌ت و پله‌و پۆسته‌كانی

به‌ پێوه‌ری ستاندار و ته‌قلیدیی جیهانی، سیستمی هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ هه‌ر ...