سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » كه‌سێتی پاڵه‌وان له‌ رۆمانی دێوبه‌همه‌ن-دا

كه‌سێتی پاڵه‌وان له‌ رۆمانی دێوبه‌همه‌ن-دا

هاوڕێ سه‌دیق سه‌عید رواندزی و به‌نده‌ هه‌ر له‌ رێی ئیمه‌یل و نامه‌وه‌ یه‌كتری ده‌ناسین، هه‌تا ئێستا به‌ دیداری یه‌كتری شاد نه‌بووین، به‌ڵام وادیاره‌ رۆحمان زۆر له‌ یه‌كه‌وه‌ نزیكه‌ ئه‌ویش به‌م نووسینه‌یه‌وه‌ دیاره‌ كه‌ له‌سه‌ر كاره‌كته‌ری دێو به‌همه‌ن نووسیوێتی له‌ رۆمانی دێو به‌همه‌نی به‌نده‌دا. پێم وایه‌ هیچ شتێ هێنده‌ی ئه‌وه‌ نووسه‌ری رۆمان دڵخۆش ناكات كه‌ ده‌بینێ خوێنه‌ری رۆمانه‌كه‌ی ئه‌وه‌نده‌ زیره‌كه‌ دێڕه‌كانی پشت ده‌قه‌كه‌ی ده‌خوێنێته‌وه‌. منیش كاتێ ئه‌م بابه‌ته‌م خوێنده‌وه‌ زۆر دڵخۆش بووم به‌وه‌ی له‌ رۆمانی دێو به‌همه‌ندا شتێكم كردووه‌ به‌ شتێك، هه‌رچه‌نده‌ له‌ ترسی ئه‌و قسانه‌ی ده‌ڵێن له‌ رۆژنامه‌ی خۆیدا باسی رۆمانه‌كه‌ی خۆی بڵاوده‌كاته‌وه‌ ماوه‌یه‌ك ئه‌م نووسینه‌م دوا خست، به‌ڵام كاتێ خوێندمه‌وه‌ ئیتر نه‌ده‌كرا له‌وه‌ زیاتر دوای بخه‌م و به‌ بۆنه‌وه‌ی خۆمه‌وه‌ غه‌در له‌ هاوڕێ سه‌دیق سه‌عید رواندزی بكه‌م قسه‌ی خۆی له‌سه‌ر پاڵه‌وانی رۆمانی دێو به‌همه‌ن نه‌كات، هیودادارم خوێنه‌ریش چێژ له‌م نووسینه‌ی جوانه‌ی ببینێ و ده‌روازه‌یه‌كیش بێت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی رۆمانێك ده‌خوێننه‌وه‌، جارێكی دیكه‌ حیكایه‌تی رۆمانه‌كه‌ ده‌گێڕنه‌وه‌وه‌ و سه‌ری خوێنه‌ری پێده‌یه‌شێنن و لای نووسه‌ری رۆمانه‌كه‌ش وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ هیچیان نه‌ وتبێت.

محەمەد کەریم

سه‌دیق سه‌عید رواندزی

1-2

گرنگی كاره‌كته‌ر له‌ رۆماندا
كاره‌كته‌ر، به‌ یه‌كێك له‌ ره‌گه‌زه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی بینای هونه‌ری ده‌قی رۆمان داده‌نرێت. كه‌ رۆڵێكی بنه‌ڕه‌تی ده‌بینێت له‌ وازیكردنی رووداوه‌كاندا. كاره‌كته‌ر چ وه‌ك گێڕه‌ره‌وی رووداوه‌كان، واته‌ له‌ یه‌ك كاتدا هه‌م پاڵه‌وانی رووداوه‌كان و هه‌میش گێڕه‌ره‌وه‌ی رووداوه‌كان وه‌ك كه‌سی یه‌كه‌می تاك، یاخود ته‌نها به‌ رۆڵبینینی بێت له‌ رووداوه‌كان و رۆماننووس بگێڕه‌وه‌ بێت، له‌ هه‌ردوو كاتدا بایه‌خی خۆی هه‌یه‌. هیچ ده‌قێكی چیرۆك و رۆمان نییه‌، كه‌سایه‌تی وه‌ك ره‌گه‌زێكی ده‌ق، یه‌كێك له‌ پێكهێنه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی نه‌بێت. گرنگ نییه‌ لێره‌دا كه‌سایه‌تییه‌كه‌، واقیعییه‌ یا ئه‌فسانه‌یی، مرۆڤه‌ یا گیانه‌وه‌ر، له‌ نێو كه‌سایه‌تییه‌ جۆراو جۆره‌كانی رۆماندا، شێوه‌یه‌ك له‌ كه‌سایه‌تی هه‌یه‌ كه‌ پێی ده‌وترێت پاڵه‌وان. بێگومان چه‌مكی پاڵه‌وان كه‌ پتر ره‌هه‌ندێكی هونه‌ری هه‌یه‌، چه‌ند خه‌سڵه‌تێك جیای ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ كه‌سایه‌تی. پاڵه‌وان تا دوایین ساتی رووداوه‌كان، وجودی هه‌یه‌ و له‌گه‌ڵ ره‌وتی رووداوه‌كان ده‌ڕوات. یه‌كێكه‌ له‌ پێكهێنه‌ره‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كان كه‌ ڕه‌نگه‌ ته‌واوبوونی رۆڵه‌كه‌ی، كۆتایی به‌ به‌شێكی زۆری رووداوه‌كانیش بێت. وێرای ئه‌مه‌ش هه‌میشه‌ پاڵه‌وان ده‌لاله‌تێكی به‌هێزی هه‌یه‌ كه‌ ده‌توانێت رووبه‌ڕووی گرفته‌كان ببێته‌وه‌. وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ فیلمێكدا ده‌یبینین. به‌ڵام له‌گه‌ڵ به‌ره‌و پێشه‌وه‌چوونی ژانری رۆمان، ئیدی پاڵه‌وانیش چیتر ئه‌و فۆرمه‌ جێگیره‌ی نه‌ماوه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی پێشتر هه‌یبوو. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، ده‌شێ پاڵه‌وان كه‌سێكی دۆڕاو و به‌زیو بێت. كه‌سێك بێت به‌رگه‌ی رووداوه‌كان نه‌گرێت. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا رۆڵه‌كه‌ی هه‌ر بنه‌ڕه‌تییه‌ له‌ ره‌وتی رووداوه‌كاندا. رۆمانی (دێو به‌همه‌ن) یه‌كێكه‌ له‌و رۆمانانه‌ی كه‌ گرنگییه‌كی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری به‌ چه‌مكی پاڵه‌وان له‌ رۆمانه‌كه‌دا داوه‌. ته‌نانه‌ت ناونیشانی رۆمانه‌كه‌ش، هه‌ر به‌ ناوی پاڵه‌وانی رۆمانه‌كه‌یه‌ كه‌ دێوبه‌همه‌نه‌. به‌ بڕوای من وه‌ك خوێنه‌رێك، ڕۆماننووس له‌ناونانی رۆمانه‌كه‌ی تا ئه‌ندازه‌یه‌كی زۆر سه‌ركه‌وتوو بووه‌. چونكه‌ جگه‌ له‌وه‌ی ناونیشان ئه‌ڵقه‌ی به‌یه‌كه‌وه‌ گرێدانی خوێنه‌ر و ده‌قه‌، هاوكات خودی دێو به‌همه‌ن وه‌ك ناونیشان چه‌ندین ده‌لاله‌ت ده‌گه‌یه‌نێت. ئه‌م ناونیشانه‌ له‌لایه‌كه‌وه‌ ده‌لاله‌تێكی ئه‌فسانه‌یی هه‌یه‌، چونكه‌ ئێمه‌ هه‌میشه‌ له‌ ڕێگه‌ی حیكایه‌ت و گێڕانه‌وه‌ میللییه‌كانه‌وه‌ وه‌ك گیانه‌ورێكی ئه‌فسانه‌یی دێومان بیستووه‌، كه‌ له‌ واقیعدا وجودی نییه‌. هاوكات ده‌لاله‌تێكی پڕ له‌ ترس و رامانیشی هه‌یه‌، به‌وه‌ی دێو و مرۆڤه‌ له‌ یه‌كده‌دا، وێرای ئه‌مه‌ش ده‌له‌لاتێكی پرسیار ئامێزیشی هه‌یه‌، كه‌ مرۆڤ تووشی دوودڵی و پرسیار ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ مرۆڤ چۆن ده‌بێته‌ دێو؟ ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌، خودی ناونیشانی رۆمانه‌كه‌، ناونیشانێكی نامۆ و سه‌رنجڕاكێشه‌، كه‌ ئه‌و هه‌سته‌ لای خوێنه‌ر دروست ده‌كات له‌و ده‌روازه‌یه‌وه‌ بچێته‌ نێو رووداوه‌كانی رۆمانه‌كه‌. نایشارمه‌وه‌ من وه‌ك خوێنه‌رێك كاتێ هاوڕێیه‌كم راسپارد له‌ سلێمانییه‌وه‌ ئه‌و رۆمانه‌م بۆ بێنێت له‌ سۆنگه‌ی ناونیشانه‌كه‌ی بوو. چونكه‌ دێو به‌همه‌ن بووه‌ پرسیارو رامان له‌لام، كه‌ ده‌بێ ئه‌و رۆمانه‌ باسی چی بكات. لێره‌وه‌ش كاتێ رۆمانه‌كه‌م خوێنده‌وه‌، هه‌ستم به‌وه‌ كرد كه‌ پاڵه‌وان وه‌ك ره‌گه‌زێكی سه‌ره‌كی ده‌قی رۆمان، بایه‌خێكی زۆری پێدراوه‌. ئه‌م رۆمانه‌، باس له‌ واقیعی سه‌خت و ناشیرینی شه‌ڕی ناوخۆ ده‌كات، كاتێ براكان سه‌نگه‌ریان له‌ یه‌كتری ده‌گرت. رۆماننووس كه‌ ناوی دوو حزبی به‌ حزبی ئه‌ی و بی هێناوه‌، ئیدی باس له‌ شه‌ڕو خوێنڕشتنه‌كانی ئه‌و دوو حزبه‌ ده‌كات له‌ سه‌رده‌می یه‌كێ له‌ به‌شداربووه‌كانی ئه‌و شه‌ڕانه‌ كه‌ ئه‌ویش دێو به‌همه‌نه‌. ئه‌وه‌نده‌ی وه‌ك خوێنه‌رێك تێبینیم كردبێت، بڕوام وایه‌ رووداوه‌كانی ئه‌و رۆمانه‌ ده‌ره‌نجامی ئه‌و واقیعه‌ سیاسییه‌یه‌ كه‌ سی و یه‌كی ئاب دروستی كرد. كاتێ دوو هێز شه‌ڕی یه‌كتری ده‌كه‌ن و ئیدی چیرۆكه‌كانی خوێن و دیل كوشتن و فه‌رمانده‌ی ترسنۆك و پێشمه‌رگه‌ی ئازاو پاك و به‌راوردی پێشمه‌رگایه‌تی له‌ سه‌رده‌می شاخ و ناو شارده‌ستپێده‌كات. هه‌موو ئه‌م رووداوانه‌ش خودی دێوبه‌همه‌ن ده‌یانگێڕێته‌وه‌.

دێو به‌همه‌ن پاڵه‌وانی رۆمانه‌كه‌
ده‌سپێكی رۆمانه‌كه‌ش به‌گێڕانه‌وه‌كانی دێو به‌همه‌ن ده‌ستپێده‌كات، كاتێ له‌ زینداندایه‌، سمكۆ رێوی و پاسه‌وانه‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ده‌كه‌ن. لێره‌دا رۆماننووس روویەكی هه‌ره‌ ناشیرین و بێمانای شه‌ڕمان نیشانده‌دات. كه‌ ئه‌ویش ده‌شێ له‌ شه‌ڕدا پاڵه‌وانه‌كان ببنه‌ دیل و به‌ ده‌ست ترسنۆك و بوده‌ڵه‌كانه‌وه‌ گاڵته‌یان پێبكرێت. كه‌ مێژووی شه‌ڕی براكان له‌ كوردستان ته‌ژییه‌ له‌و جۆره‌ وێنانه‌. دێو كه‌ هێمایه‌ بۆ ئازایه‌تی و دروستكردنی ترس له‌ دڵی به‌رامبه‌ر، به‌ده‌ست ڕێویییه‌كه‌وه‌ كه‌ هێمایه‌ بۆ فێڵ و ترسنۆكی، گیرۆده‌یه‌. وه‌ك چۆن ده‌یان پیاوی قاره‌مان له‌ مێژوودا به‌ده‌ست ترسنۆكه‌كانه‌وه‌ شه‌هید كراون. بێگومان مه‌به‌ستی ئێمه‌ باسكردن نییه‌ له‌ رووداوه‌كانی رۆمانه‌كه‌، به‌ڵكو ده‌مانه‌وێت له‌ گۆشه‌نیگای پاڵه‌وانه‌وه‌ بچینه‌ نێو رۆمانه‌كه‌وه‌. به‌ده‌ربڕینێكی تر، ده‌مانه‌وێت كه‌سێتی دێوبه‌همه‌ن شرۆڤه‌ بكه‌ین. كه‌ چ جۆره‌ مرۆڤێكه‌، له‌ ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و زۆر رووی تریشه‌وه‌. چونكه‌ كاتێ به‌ وردی له‌سه‌ر دێوبه‌همه‌ن له‌ رۆمانه‌كه‌ ده‌وه‌ستین، ئه‌وا ئێمه‌ وێنه‌ی مرۆڤێك ده‌بینین كه‌ چه‌ندین خه‌سڵه‌تی جۆراوجۆری هه‌یه‌. به‌ڵام هه‌موو ئه‌وجۆراو جۆریه‌، دواجار مانایه‌ك ده‌گه‌یه‌نن كه‌ ئه‌ویش دێو به‌همه‌ن زاده‌ و به‌رهه‌می كۆمه‌ڵگه‌ و كلتووری كوردییه‌. شوناسی هه‌مان شوناسی ئه‌و هه‌زاران پێشمه‌رگه‌ پاك و قاره‌مانانه‌یه‌، كه‌ به‌خوێن و ئومێدێكی زۆره‌وه‌ چه‌كی كوردایه‌تییان له‌ شانكرد، به‌ڵام شه‌ڕی شاخ و شه‌ڕی شاره‌كان و ململانێی هێزه‌كان و كوشتنی دیل و نادادوه‌ری نێوان فه‌رمانده‌ و پێشمه‌رگه‌كان، نائومێدی كردن. ئه‌وان خه‌ونێكییان هه‌بوو، به‌ڵام واقیع به‌ خه‌ونێكی دیكه‌ی دوور له‌ خواستی خۆیان ئاشنای كردن. بۆیه‌ دێو به‌همه‌ن نموونه‌یه‌كی بچووككراوه‌یه‌ له‌ واقیعێكی سیاسی ناشیرین و گه‌وره‌ كه‌ به‌ دڵنییایه‌وه‌ دێو به‌همه‌نه‌كان و رۆماننووس و منیش وه‌ك خوێنه‌رێكی شه‌یدای ئه‌ده‌بیات، ئازار ده‌دات. بۆیه‌ رۆمانی دێو به‌همه‌ن واقیعێكی ناشیرین نیشان نادات كه‌ ره‌نگه‌ خوێنه‌رانێكی ساده‌ هه‌بن به‌و شێوه‌یه‌ له‌و رۆمانه‌ گه‌یشتبن، به‌ڵكو باسی واقیعێك ده‌كات كه‌ هه‌بووه‌. به‌ده‌ربڕینێكی تر، دێوبه‌همه‌ن دنیای جوانی ئێمه‌ ناشیرین ناكات، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ خودی دنیای سیاسی ئێمه‌ ناشیرین بوو، ئه‌و ته‌نها ئاماژه‌ی پێده‌كات. بێگومان وه‌ك باسمان كرد ئه‌م رۆمانه‌، بایه‌خێكی زۆری به‌ پاڵه‌وان داوه‌، كه‌سێتی دێو به‌همه‌ن وه‌ك پاڵه‌وانی رۆمانه‌كه‌، ده‌شێ له‌ سه‌رچه‌ندین ئاستدا ببینرێت. بۆیه‌ ئێمه‌ لێره‌دا كه‌سیه‌تی دێو به‌ههمه‌ن له‌ گه‌لێك رووه‌وه‌ شڕۆڤه‌ ده‌كه‌ین، بۆ ئه‌وه‌ی بزانین دێو به‌همه‌ن كێیه‌؟

كه‌واته‌ دێو به‌همه‌ن كێیه‌؟

یه‌كه‌م: دێو به‌همه‌ن له‌ رووی كۆمه‌ڵایه‌تی و پیشه‌ییه‌وه‌:
دێوبه‌همه‌ن، كه‌سایه‌تییه‌كی خاكی، به‌رپرسیار هه‌ست به‌ لێپسراوه‌تی، له‌ ناخ و دڵ و ده‌روونیدایه‌. ئه‌و پێشمه‌رگه‌ی كۆنی سه‌رده‌می شاخه‌ و به‌وپه‌ڕی هیواو بڕوابوون به‌بنه‌ما شۆڕشگێرییه‌كان به‌شداری شۆڕش و خه‌باتی شاخی كردووه‌. له‌ نزیكه‌وه‌ نه‌هامه‌تییه‌كانی بینیوه‌. شه‌ڕی براكان و ململانێی ناڕه‌وای هێزه‌ سیاسییه‌كان و چه‌ندین دیمه‌نی دیكه‌ی ناشیرینیش كه‌ ئه‌و وه‌ك پێشمه‌رگه‌یه‌ك خۆزگه‌ی ده‌خواست وجودیان نه‌بایه‌. پێشتریش له‌ زیندانی به‌عس زیندانی بووه‌. سه‌ختییه‌كانی ژێرده‌ستی به‌ عسییه‌كانیشی بینیوه‌. له‌ رۆمانه‌كه‌شدا زیندانییه‌، به‌ڵام ئه‌مجاره‌یان زیندانی براكان. بۆیه‌ هه‌موو رۆژێك سمكۆ ڕێوی دیمه‌نه‌ قێزه‌ونه‌كانی زیندانی سه‌رده‌می به‌عسی به‌ بیردێنێته‌وه‌. دێو به‌هه‌مه‌ن گه‌رچی وه‌ك پێشمه‌رگه‌یه‌ك به‌شداری شه‌ڕی ناوخۆ و شكانی هێزه‌كه‌ی و پاشه‌كشه‌ی سه‌ر سنوور ده‌كات، به‌ڵام ئه‌م واقیعه‌ بژارده‌یه‌كه‌ دوور له‌ تێڕوانین و ره‌هه‌ندی مرۆییانه‌ی دێو به‌همه‌ن. هه‌ر بۆیه‌ له‌ چه‌ندین شوێنی رۆمانه‌كه‌ په‌شیمانی خۆی ده‌رده‌بڕێت و ره‌خنه‌ له‌ به‌رهه‌می ئێستای شۆڕش و خه‌باتی شاخ ده‌گرێت. بۆنموونه‌:
(من هه‌ر پێشمه‌رگه‌كه‌ی جارانم ل36) واته‌ ئه‌و نه‌كه‌وتۆته‌ ژێر كاریگه‌رێتی ئه‌و واقیعه‌ قێزه‌وه‌نه‌ی كه‌ ده‌شێ شۆڕشه‌كان له‌ دوای خۆیان دروستی بكه‌ن. (ئه‌وان ئێستاش شاهانه‌ ده‌ژین ل39) دیاره‌ مه‌به‌ستی فه‌رمانده‌ و سه‌ركرده‌كانی شۆڕشه‌. لێره‌دا ئه‌و ده‌ربڕینه‌م بیر هاته‌وه‌ كه‌ده‌ڵێ:( شۆڕش زانا پلانی بۆ دائه‌نێت، ئازا جێبه‌جێی ده‌كات، ترسنۆك به‌ره‌كه‌ی ده‌خوات). یاخود له‌ شوێنێكی دیكه‌ی رۆمانه‌كه‌دا ده‌ڵێت:(به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌مه‌ی ئێستا له‌ پێشمه‌رگایه‌تی جاران ناچێت. جاران له‌سه‌ر یه‌ك خوان نانمان ده‌خواردو و پێڵاوی یه‌كتریمان له‌پێ ده‌كرد ل40). لێره‌وه‌ ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ دێو به‌همه‌ن چه‌ند په‌شیمان و بێبه‌رییه‌ له‌وه‌ی ئێستا به‌ ناوی پێشمه‌رگایه‌تی و كوردایه‌تییه‌وه‌ ده‌كرێت. به‌ڵام په‌شیمان نییه‌ له‌وه‌ی وه‌ك گه‌نجێك و كوردێك لاوێتی خۆی به‌ شۆڕش و كوردایه‌تی به‌خشی. چونكه‌ ئه‌و خه‌ونی دیكه‌ی هه‌بوو، هاوشێوه‌ی خه‌ونی هه‌زاران گه‌نجی ئه‌م وڵاته‌.
دووه‌م: دێو به‌همه‌ن له‌ڕووی ناسنامه‌ی شاره‌وه‌:
گه‌رچی به‌درێژایی رۆمانه‌كه‌، رۆماننووس ناوی چه‌ندین شار و شه‌قام و ناونیشان دێنێت، به‌ڵام له‌ هیچیاندا ناوی راسته‌قینه‌ی شوێنه‌كان نابات. چونكه‌ ئه‌و ده‌زانێت ئه‌وه‌ی ئه‌و نووسیوێتی رۆمانه‌ نه‌ك گێڕانه‌وه‌ی مێژوو. چونكه‌ ئه‌گه‌ر له‌ رووداودا كات و شوێن و كاره‌كته‌ره‌كان به‌ هه‌مان شێوه‌ی واقیع گوزارشتییان لێكرا، ئه‌وا مێژوو ده‌گێڕدرێته‌وه‌، كه‌ گه‌لێك جار به‌ناو به‌شێك له‌ رۆماننووسه‌ بێ ئه‌زموونه‌كانی ئێمه‌ ده‌كه‌ونه‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌وه‌. بۆیه‌ خوێنه‌ر نازانێت دێو به‌همه‌ن خه‌ڵكی كام شوێنه‌. به‌ڵام له‌ په‌راوێزی خوێنه‌وه‌ی رۆمانه‌كه‌ و سه‌رنجدان له‌و وه‌سفه‌ی رۆماننووس بۆ ژینگه‌ و شوێنه‌كان كردووێتی، ئیدی ناسنامه‌ی دێوبه‌همه‌نمان له‌ رووی شاره‌وه‌ بۆ ده‌رده‌كه‌وێت. بۆ نموونه‌: (له‌ شاره‌ حه‌یاته‌كه‌ی خۆم). یاخود ده‌ڵێت: (جگه‌ له‌ ساڵانی پێشمه‌رگایه‌تی هه‌موو ته‌مه‌نی خۆم له‌م شاره‌دا به‌سه‌ربردووه‌. له‌وه‌ته‌ی هه‌یه‌ ئازا و ئازاد خوڵقاوه‌، له‌ ماوه‌ی دووسه‌د ساڵی ته‌مه‌نیدا، هیچ هێزێك چه‌ند خاوه‌ن چه‌ك و جبه‌خانه‌ش بێت نه‌یتوانیوه‌ جڵه‌وی بكات). كاتێ وه‌سفی ئه‌و شاره‌ ده‌بینین، هیچ گومانێكمان نامێنێت كه‌ ئه‌و شاره‌ سلێمانی هه‌ڵمه‌ت و قوربانی و پایته‌ختی رۆشنبیرییه‌. به‌درێژایی مێژووی دووسه‌د و سی و پێنچ ساڵه‌ی دامه‌زراندنی ئه‌و شاره‌، تا ئێستا هیچ هێزێك نه‌یتوانیوه‌ بۆ هه‌میشه‌ سلێمانی رام بكات. ئه‌م شاره‌ كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ شاره‌ زیندووه‌كانی كوردستان، هه‌میشه‌ له‌ ره‌تكردنه‌وه‌ و گۆڕینی واقیعێك به‌ واقیعێكی دیكه‌ا بووه‌. كلتوور و زمان و پاشخانێكی رۆشنبیری تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ كه‌ جیای ده‌كاته‌وه‌ له‌ شاره‌كانی تر. زیندوێتی سلێمانی به‌ بڕوای من له‌و نوێبوونه‌وه‌یه‌ و رامنه‌كردنه‌دایه‌. چونكه‌ بێگومان شتیێك چه‌ند زیندووش بێت كه‌ وه‌ستا بۆگه‌ن ده‌بێت!!
سێیه‌م: پاشخانی رۆشنبیری دێو به‌همه‌ن:
به‌درێژایی رۆمانه‌كه‌، رۆماننووس هیچ ئاماژه‌یه‌كی به‌ ئاستی زانستی و خوێنده‌واری دێوبه‌همه‌ن و پاشخانی رۆشنبیری نه‌كردووه‌. واته‌ خوێنه‌ر نازانێت دێو به‌همه‌ن هه‌ر ته‌نها پێشمه‌رگه‌یه‌كی ساده‌ و میللی نه‌خوێنده‌واری نێو كۆمه‌ڵگه‌ی كوردییه‌، یاخود كادیرێكی سیاسی هوشیار كه‌ درك به‌ كێشه‌ فیكری و سیاسییه‌كان ده‌كات. به‌ڵام كاتێ خه‌سڵه‌ته‌ هزری و كه‌سیه‌تییه‌كانی دێوبه‌همه‌ن له‌ ڕۆمانه‌كه‌دا ده‌خوێنینه‌وه‌، ئیدی ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و راستییه‌ی كه‌ دێوبه‌همه‌ن نه‌ك ته‌نها كه‌سێكی خوێنه‌واره‌، بگره‌ كه‌سێكی هوشیارو تێگه‌یشتووشه‌. ئاگاداری مێژوو، واقیعی فه‌رهه‌نگی و سیاسی كۆمه‌ڵگه‌كه‌یه‌تی. بۆ نموونه‌:-(منیش رۆژگارێك ماركسی بووم ل102). هاوكات ئاماژه‌ به‌ شیعرێكی مام هێمن ده‌كات (ئه‌و بستۆكه‌ی دوژمن ناوی نا سنوور ل52)(وه‌ك چارلی چاپلن ل69)یاخود (كه‌سه‌یری حه‌به‌كان ده‌كه‌م فلۆئاوتن ل100) لێره‌دا بۆمان ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ دێو به‌همه‌ن كه‌سایه‌تییه‌كه‌ خوێنده‌واری هه‌یه‌ و بگره‌ پاشخانی رۆشنبیریی و هوشیاریی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی، له‌ ئاستێكی به‌رزیشدایه‌. ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌، خودی دێو به‌همه‌ن درك به‌ چه‌ندین پرسیاری فه‌لسه‌فی ده‌كات و مه‌به‌ستیه‌تی به‌ وه‌ڵامه‌كانیان بگات. بۆنموونه‌:(ده‌بێ مرۆڤی سه‌ره‌تایی چۆن ژیابێت به‌بێ پێخه‌ف؟ چۆن خۆی گه‌رمكربێته‌وه‌؟) یاخود له‌ شوێنێكی دیكه‌دا ده‌ڵێت: (ئه‌گه‌ر له‌بری زمانی چه‌ك زمانی ئه‌قڵ بخه‌ینه‌ گه‌ڕ ده‌توانین شه‌ڕ نه‌كه‌ین ل50) بێگومان لێره‌دا دێو به‌همه‌ن دیدێكی ئه‌قڵگه‌رایی هه‌یه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان. واته‌ له‌بری زمانی چه‌ك، گه‌ر زمانی گفتوگۆ په‌یڕه‌وبكه‌ین به‌تایبه‌تی سه‌ركرده‌كان، ئه‌وا ئه‌و هه‌موو خوێن و ئاشووبه‌ دروست نابێت. كه‌واته‌ دێو به‌همه‌ن كه‌سێكی خوێنده‌وار و هوشیاره‌. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هوشیارییه‌كه‌ی له‌ پله‌یه‌كی به‌رزی هزریشدا نه‌بێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

له‌ ماڵی باوكمدا شوێنێك بۆ من نییه‌

سیامه‌ند هادی له‌ پرۆسه‌ی خوێندنه‌وه‌دا زۆر جار له‌ ڕێگه‌ی هه‌واڵ ...