سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » كۆمه‌ڵگایه‌ك به‌ده‌رله‌جوانییه‌كانی‌ئه‌ده‌ب و هونه‌ر

گه‌وهه‌ر له‌ هونه‌ری مۆسیقادا

كۆمه‌ڵگایه‌ك به‌ده‌رله‌جوانییه‌كانی‌ئه‌ده‌ب و هونه‌ر

ئا : ئازاد مه‌عروف 22

بەشی دووەم و کۆتایی

كه‌ پێناسه‌یه‌كی هاوپێچه‌وانه‌ی ماتریالیستی دیالیكتیك له‌سه‌ر هونه‌رو مێژووی هونه‌رده‌كات وه‌ پشت ئه‌ستوره‌ به‌ هێزی میتافیزكی ئه‌مه‌ش جۆرێك له‌ ناكۆكی نێوان دووبابه‌تی دژ به‌یه‌ك {دیالیكتیك ,میتافیزك }ده‌رده‌خات. مێژووی هونه‌ر به‌گشتی و مۆسیقا به‌ تایبه‌تی سه‌ره‌تای شرۆڤه‌ی زانستی جیهان ده‌خولقێنێ یان نیشانی ده‌دات.
كاتێك كه‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی هونه‌ر ده‌خوێنینه‌وه‌ یان به‌دواداچونی مێژووی شانۆی ئاوازدار{ئۆپێرا}ده‌كه‌ین ده‌بینین كه‌ تێكۆشانی هونه‌رمه‌ندانی زانستخواز{دیالیكتیك}دژی نه‌زانی بیری به‌ده‌ر له‌زانست {میتافیزك}تاڵ و دژوار بووه‌ كه‌ تائێستاش ئه‌م ململانێیه‌ به‌كۆتا نه‌گه‌یشتووه‌.
كاره‌ درامیه‌ هونه‌ریه‌كان به‌گشتی له‌هه‌مانكات به‌ هاوبه‌شی هێزی سه‌ره‌كی {مۆسیقا}ده‌یه‌وێت پرسه‌كانی ژیانی مرۆڤ له‌ جیهاندا به‌شێوه‌ی زانستی چاره‌سه‌ربكات وه‌ك هێما خۆی نیشانده‌دات و ڕه‌خنه‌ ده‌گرێت و په‌لده‌هاوێ تابگات به‌ ڕێبازی چاره‌سه‌ر وه‌ به‌رده‌وام ئه‌م ڕێبازه‌ نیشانی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك ده‌دات, واته‌ هێزی زانستی دیالیكتیكی له‌ نێو زانست له‌ دایكبووه‌ وه‌له‌گه‌ڵ زانست په‌یوه‌ندی قوڵی هه‌یه‌و له‌گه‌ڵ زانست گه‌شه‌ده‌كات. پێش سه‌ده‌ی 19 له‌چه‌ند قۆناخێكی جیاجیا دا به‌شێوه‌ی جیاواز زانست له‌ ئارادا بوو به‌ڵام له‌سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌مدا زانستی دیالیكتیك ته‌واو په‌ره‌سه‌ندنی له‌ گشت جیهان به‌خۆیه‌وه‌ بینی.
به‌مجۆره‌ به‌ ئاكامێك ده‌گه‌ین كه‌ هونه‌رو فه‌لسه‌فه‌ی مادی خاوه‌ن ڕابردوویه‌كی مێژووییه‌و له‌گه‌ڵ مێژووی زانست په‌یوه‌ندییه‌كی قوڵی هه‌یه‌. بۆ نمونه‌ له‌سه‌رده‌می ڕێنیسانس له‌سه‌ر بناخه‌ی زانستی گشتی پێكهات و مۆسیقا زۆر به‌تایبه‌تی بنچینه‌ی زانستی ده‌نگی له‌خۆگرت { كۆنتراپۆینتی هارمۆنی } كه‌ به‌رهه‌مه‌شاكاره‌كانی مۆنتڤێردی ئیتاڵی نمونه‌ی ڕاستیانه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ بوون وه‌ جۆرێك له‌ بناخه‌ی ماتریالیزمی له‌ خۆی پێكهێنا دژی كۆمه‌ڵه‌ی كامیراتاو ڕێبازی فه‌لسه‌فه‌ی گریكی كۆن كه‌ بیركردنه‌وه‌یه‌كی ئایدیالیستیانه‌یان هه‌بوو. به‌رده‌وام ئه‌م بوونه‌ درێژه‌ پێدراوه‌ تاسه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌م له‌ قوڵایی ململانێكان مایه‌وه‌. سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌م درێژه‌پێدانی ماتریالیزمی دیالیكتیكی كۆنه‌ كه‌ بیرمه‌ندی فه‌رنسی دیدرۆ زۆر گه‌شه‌ی پێدا. سه‌ده‌ی 16 تا كۆتایی سه‌ده‌ی 18 دووسه‌ده‌ی به‌ناوبانگی مێژووی هونه‌ربوون. خودی سه‌ده‌ی شانزه‌ دانرا به‌ سه‌رده‌می نوێبونه‌وه‌ی مێژووی فه‌لسه‌فه‌و زانست و هونه‌ر {ڕێنیسانس},له‌سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌هه‌مدا گه‌شه‌ سه‌ندنێكی زۆری سه‌ر سوڕهێنه‌ری به‌ خۆیه‌وه‌ بینی كه‌ مێژوونوسانی فه‌لسه‌فه‌و هونه‌ر دایان نا به‌ سه‌ده‌ی جوان.
سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌م گه‌وره‌ترین بوژاندنه‌وه‌ی بواری به‌رهه‌مداری تیادا به‌دیكرا به‌گشتی و زۆر به‌ تایبه‌تی هونه‌ری مۆسیقا كه‌ پێشكه‌وتنێكی زۆری له‌ قاڵبه‌كانی هونه‌ری مۆسیقا وه‌ك سۆناتا ,كۆنشۆرتۆ ,سه‌مفۆنیا,ئۆپێرا ,به‌خۆیه‌وه‌ بینی. له‌ ڕۆشتنێكی هێواشی مێژووی هونه‌ردا تێكۆشانی هونه‌رمه‌ند زیاتر له‌ بازنه‌ی تێكۆشانی ماته‌ری خۆیده‌بینێته‌وه‌ كه‌ خۆی له‌ سێ جۆر خه‌باتدا بینیوه‌ته‌وه‌ {ئابوری ,ڕامیاری ,ئایدۆلۆژی }.
واته‌ هونه‌رمه‌ند هه‌ر ئه‌وه‌ ئه‌ركی سه‌رشانی خه‌باتی نییه‌ ڕووت و ته‌نهاو به‌س بۆنان تێبكۆشێت چونكه‌ پێش نان پێوستی به‌ خه‌باتی ئاشتییه‌ {ڕامیاری } وه‌پێش ئاشتی پێویسته‌ له‌سه‌ر هونه‌رمه‌ند كه‌داكۆكی له‌ ئازادی بكات {ئایدۆلۆژی}ئه‌م پرسه‌ی هونه‌رمه‌ند له‌ خه‌باتی ڕامیاریشدا هه‌ر به‌مجۆره‌یه‌.
مرۆڤ ده‌بێت هاوكات گرنگی به‌ هه‌ردوو بواری ئابوری و ئایدۆلۆژیش بدات ,به‌ڵام بۆئه‌وه‌ی خه‌باتی فیكری به‌شێوه‌ی پڕوپاگنده‌ ده‌ربكه‌وێ و كاریگه‌ربێت ده‌بێت هونه‌رمه‌ند بارودۆخی ئابووری و ڕامیاری زۆربه‌باشی بزانێت , هه‌موو ئه‌مانه‌ لێكبه‌ستراون به‌یه‌كه‌وه‌و یه‌ك په‌یوه‌ندی به‌وانی تره‌وه‌ هه‌یه‌.
ئه‌گه‌ر هونه‌رمه‌ند هۆشیار نه‌بێت و ئاگاهییه‌كی باشی له‌م پرسانه‌ نه‌بێت ناتوانێت ناوه‌ڕۆكی تێكۆشانی خۆی بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجی هونه‌ری خزمه‌ت به‌ كۆمه‌ڵگه‌ بناسێت.
كه‌واته‌ هونه‌رمه‌ند كه‌سایه‌تییه‌كه‌ كه‌هه‌ربه‌ته‌نها له‌نێو خه‌باتی پراكتیكیانه‌ی پڕله‌ ده‌رونزانی كاره‌كه‌یدانییه‌ به‌ڵكو له‌ ناوه‌ڕۆكیدا جۆرێك له‌ تێكۆشان خۆی حه‌شارداوه‌ كه‌له‌ ئامانجی {ئابوری,ڕامیاری,ئایدۆلۆژی }خۆی ده‌بینێته‌وه‌. ئه‌م خۆبینینه‌وه‌یه‌ دروستی كاركردن تیایدا ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ هونه‌رمه‌ند بتوانێت پزاڤه‌كان به‌ره‌و ئاسۆیه‌كی گه‌شاوه‌و باشتر به‌رێت. هونه‌رمه‌ند له‌ خه‌باته‌ فكریه‌كه‌یدا كه‌ هه‌موو ڕۆژ ئه‌نجامی ده‌دات له‌گه‌ڵ هه‌ندێ ڕووداو به‌ره‌و ڕوو ده‌بێته‌وه‌ كه‌ چاره‌سه‌ركردنیان دژواره‌ په‌یوه‌نده‌ به‌كێشه‌ی بوون له‌مێژووی فه‌لسه‌فه‌دا, ململانێیه‌كی چه‌مك ئامێزه‌ له‌ نێوان دووبیری ته‌واو جیاواز له‌یه‌ك وه‌پرسیار به‌ هه‌میشه‌یی ده‌كات ئایا رۆح هۆكاری ماده‌یه‌ كه‌ هیگڵیزمی فه‌لسه‌فه‌ی ئایدیالست ڕابه‌ری ده‌كات یان ماده‌ هۆكاری درۆستبوونی ڕۆحه‌ كه‌ ماتریالیستی دیالیكتیك به‌رگری لێده‌كات.
قوتابخانه‌ی فرانكفۆرتی ئه‌ڵمانی كه‌له‌ دوای جه‌نگی جیهانی دروست بوو كه‌ دامه‌زرێنه‌ره‌كانی بریتیبوون له‌ {هۆركهایمه‌ر,تیودیر ئادیرنو,ماركوزه‌ ,ئه‌ریك فرۆم }وه‌له‌ساڵی 1920 -1923 دامه‌زرا كه‌له‌ ژێر كاریكه‌ری فه‌لسه‌فه‌ی {ماركس,نیچه‌,فرۆید,هیگڵ }دابوون به‌رگریكردنیان له‌ ئاستی هونه‌ر ماركۆزه‌ی گه‌یانده‌ ئه‌و بڕوایه‌ی كه‌ ده‌یگوت {له‌شوێنێكدا ده‌بێت مرۆڤ بتوانێت له‌ نێو هونه‌ر هه‌ناسه‌ بكێشێت}. فرانفۆرتییه‌كان ده‌ڵێن هونه‌ر مه‌زنترین لایه‌نی مرۆڤه‌ له‌ بواری كه‌لتوریداو ده‌بێت ڕه‌سه‌نایه‌تی پێوه‌دیار بێت و نابێت بكرێت به‌ كاڵاو شمه‌كێك له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندی ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌ی هونه‌ر ,هه‌روه‌ها نابێت ببێت به‌ هۆكاری سه‌قامگیربوونی سیسته‌می باڵاده‌ستی و زاڵیه‌تی. له‌ سیسته‌می زاڵیه‌تیدا له‌ ڕاستیدا ئه‌ده‌بیات و مۆسیقاو گشت هونه‌رو پیشه‌ و كه‌لتوره‌كان له‌ خزمه‌تی چه‌وساندنه‌وه‌ی مرۆڤدایه‌و ڕێگره‌ له‌ پێكهاتنی. ته‌نانه‌ت ئاخاوتنێكی ساده‌ له‌ نێوان خه‌ڵكدا له‌ كۆمه‌ڵگه‌ بیروڕاكان چه‌واشه‌ ده‌كرێن و گه‌شه‌ به‌ چه‌واشه‌كردنیان ده‌درێت .
ئه‌ریك فرۆم ده‌ڵێت هونه‌ر هێمایه‌ كه‌ به‌زوویی به‌كه‌م و كوڕی به‌ده‌رده‌كه‌وێت له‌ كۆمه‌ڵگایه‌ك كه‌نه‌ك هونه‌ر و هونه‌رمه‌ند به‌ڵكو هه‌موو شتێك له‌ ژێر سایه‌ی فه‌رمانڕه‌وایی بێ مشت و مڕ به‌ره‌و چه‌وساندنه‌وه‌ ده‌ڕوات.
مرۆڤ به‌ هونه‌رمندیشه‌وه‌ توشی نه‌خۆشی {ئێڵیان سیون }ده‌بێت واته‌ مرۆڤ له‌ئه‌نجامی چه‌وساندنه‌وه‌ی بێ به‌ش ده‌بێت له‌ هه‌مووشتێك به‌ هونه‌رمه‌ندیشه‌وه‌ وه‌ ئه‌گه‌ر به‌رهه‌مێكی باشی هونه‌ریش یان هونه‌رمه‌ندێكی باش یان نوسه‌ر یان هۆنه‌ر یان په‌یكه‌ر ساز…..هتد هه‌بێت كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك لێی تێناگه‌ن و به‌رد باران ده‌كرێت و تانه‌ی ده‌خرێته‌ پاڵ وه‌ك تانه‌كه‌ی كه‌درایه‌ پاڵ پیره‌مێردو گوتیان پیاوی ئینگلیزه‌. به‌كورتی له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی سته‌مكار مرۆڤ {هونه‌رمه‌ند}هه‌مووی به‌ره‌و یه‌كتایی له‌بیركردنه‌وه‌ ده‌ڕوات و په‌نا ده‌باته‌ به‌ر هێزی دیكتاتۆر واته‌ ده‌بێته‌ كه‌سایه‌تی {ئێڵیان سیون }.
ئێستا له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست نه‌ك هه‌ر په‌نایان بردۆته‌ به‌ر یه‌كتایی به‌ڵكو چه‌كداری قڕتێكه‌ریشیان لێدروست بووه‌ , چه‌وساندنه‌وه‌ گه‌یشتۆته‌ ئاستێك ئه‌گه‌ر نێره‌كانی كردبێته‌ چه‌كدار سێ به‌ش له‌ چواری مێیه‌كانیشی موحه‌جه‌به‌ كردووه‌ , په‌نای بۆ یه‌كتا په‌رستی بردووه‌ چونكه‌ هێزی سته‌مكار ڕه‌نگه‌ ناوی خۆشی نابێت سكیولار{عیلمانی }. ئه‌گه‌ر مرۆڤ نه‌یتوانی ئامانجه‌كانی بهێنێته‌دی توشی وه‌هم ده‌بێت . به‌ڵام مرۆڤ له‌ تێكۆشان ناوه‌ستێت ڕه‌نگه‌ ئه‌مجاره‌یان په‌یكه‌رێك دابتاشێ و لێی بپاڕێته‌وه‌ بۆهێنانه‌ دی ئامانجه‌كانی.
كۆمه‌ڵگایه‌ك دروست ده‌بێت به‌شێوه‌یه‌كی گشتی به‌ده‌ر ئه‌بێت له‌ جوانییه‌كانی هونه‌رو ئه‌ده‌ب و ,بۆیه‌ فرانفۆرتییه‌كان گه‌یشتنه‌ ئه‌و بڕوایه‌ی كه‌ پێیان وابوو له‌ كه‌لتوری ده‌سه‌ڵاتی سته‌مكاردا {مۆسیقا ,كه‌لتور ,ئه‌ده‌بیات و جیهانبینی ,ڕادیۆ ,تی ڤی }ده‌كرێن به‌ كه‌ره‌سته‌.
باشترین هێمای به‌كه‌ره‌سته‌ بوون دیالۆگه‌كانه‌ كه‌ ناوبڕده‌كرێت و كورت ده‌كرێت له‌ ژێر ئاڵای كه‌می ماوه‌ واته‌ دیالۆك په‌كده‌خرێت به‌و پێیه‌ی تێگه‌یشتن له‌ بابه‌ت و مه‌عریفه‌زانی دیالۆگ گرنگ نییه‌ به‌ڵكو بوون به‌و جۆره‌ی ده‌مانه‌وێت هۆكاری دروستبوونی به‌رنامه‌یه‌ك بێت كه‌ كه‌ره‌سته‌ی كه‌ناڵه‌. به‌مپێیه‌ بیركردنه‌وه‌ی دیالیكتیكی میتوێدێكی شیكاریمان پێده‌دات كه‌ ده‌توانین هه‌موو ئه‌م پرسانه‌ چاره‌سه‌ر بكه‌ین و نه‌ك ته‌نیا وه‌ڵامی خه‌ڵكی ساویلكه‌ و خه‌یاڵاوی بده‌ینه‌وه‌ به‌ڵكو هونه‌ر ده‌توانێت ماسك له‌ڕووی ئه‌وكه‌سانه‌ش داماڵیت كه‌ ده‌یانه‌وێت به‌ چه‌واشه‌كاری و به‌ناوی نوێكردنه‌وه‌ی ڕێبازی عیلمانی ئه‌فسانه‌و نه‌زیله‌ی كۆن بژێننه‌وه‌. هه‌ندێجار به‌ناو عیلمانیه‌كان هونه‌رمه‌ندی پێشكه‌وتوخوازی بێئاگای به‌سته‌زمانییش ده‌ده‌نه‌ پێش خۆیان به‌سه‌فسه‌ته‌و چه‌واشه‌كاری په‌لده‌هاونه‌ ناو ڕێكخراو و گروپ و ده‌سته‌ و تاقمی نێو هونه‌رمه‌ندان له‌ژێر ئاڵای ڕه‌وتی{ یۆتۆپیست ,سۆشیالیزمی خه‌یاڵی}لایه‌نگرانی توماس موری به‌ریتانی ده‌كه‌ن و هه‌ندێجار باسی ڕه‌وتی {پرۆدۆن و ,رڤیزیۆنیست } ده‌كه‌ن , كه‌دامه‌زرێنه‌رانی فه‌لسه‌فه‌ی ماتریالیستی دیالیكتیك ره‌تیان ده‌كه‌نه‌وه‌.
به‌ڵام له‌هه‌موو شت گرنگتر پیلانی بێده‌نگی گروپی ئانارشیزمه‌ كه‌له‌ ژێر چه‌تری ده‌سه‌ڵاته‌كان خۆی حه‌شارداوه‌ له‌پێش هه‌مووشتێك هونه‌رمه‌ند ده‌چه‌وسێنێته‌وه‌ به‌و پێیه‌ی كه‌ هونه‌ر هێمای پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگه‌یه‌و ئه‌وان دژی ده‌سه‌ڵات دواكه‌وتنیان ده‌وێت له‌ هه‌مانكات هونه‌ر له‌خزمه‌تی كه‌ڵچه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌كدایه‌ كه‌ هه‌رگیز به‌خۆی و هونه‌رمه‌ندیه‌وه‌ بڕانه‌وه‌ی نییه‌.
ئانارشیزمه‌كان هه‌موو ڕێگایه‌ك ده‌گرنه‌ به‌ر تاپێش له‌ په‌ره‌سه‌ندنی فه‌لسه‌فه‌ و ڕه‌وتی هونه‌ربگرن ,ئه‌گه‌ر له‌م بابه‌ته‌وه‌ سه‌یری سه‌نته‌ری هونه‌ری ڕێكخراو و گروپه‌ ئانارشیزمه‌كان بكه‌ین توشی حه‌په‌سان ده‌بین به‌ جۆرێك له‌ هه‌موو سه‌نته‌ره‌كان خولی فێربوونی هونه‌ر ساڵانه‌ یان به‌به‌رده‌وامی بوونی هه‌یه‌ بۆ دروستكردنی شێوه‌ له‌ بوون رووت و ته‌نهاو به‌س كه‌چی نه‌ك له‌سه‌نته‌ره‌كانی خۆیان هه‌رچی به‌رهه‌مێكی باش به‌رهه‌م بهێنێت بۆنمونه‌ له‌ بواری مۆسیقا هونه‌رمه‌نده‌كه‌ تووشی ئیفلیجی و نامۆیی ده‌كه‌ن , ئه‌گه‌ر به‌ڕێكه‌وتیش له‌ هه‌ندێ لێدواندا باسی ڕه‌وتی پێشكه‌وتنی هونه‌ر بكه‌ن به‌ناچاری ده‌یكه‌ن به‌ڵام هه‌میشه‌ هونه‌رمه‌ندو به‌رهه‌می هونه‌ری له‌یه‌كتر جیاده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌یه‌ك پێكهاته‌ی سه‌ره‌كی ڕه‌وتی پێشكه‌وتتنی شارستانییه‌تی نه‌ته‌وه‌یه‌ كه‌ په‌لده‌هاوێژێت بۆ گشت جیهان ,هه‌ندێ جار هونه‌ر وه‌ك جۆرێك له‌ تیوری شارستانییه‌تی كۆمه‌ڵگه‌ باس لێوه‌ده‌كه‌ن , به‌ڵام له‌ هه‌مانكات به‌رده‌وام یاسای به‌كه‌ناردانی هونه‌رمه‌ند له‌ ده‌زگای ده‌سه‌ڵات بره‌و پێده‌ده‌ن . هیچكات باسی ڕه‌هه‌ندی فه‌لسه‌فی هونه‌ر ناكه‌ن ده‌سته‌و تاقم و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاوان ئه‌ندامانی خۆشیان به‌ره‌و تێگه‌یشتن نابه‌ن, ده‌رباره‌ی ماتریالیزمی دیالیكتیك و هونه‌رو هونه‌رمه‌ندیش هیچ ناڵێن.
ئه‌م دۆخه‌ تایبه‌ت به‌سه‌نته‌رو چالاكیه‌ سه‌نته‌ریه‌كان نییه‌ به‌ڵكو قوتابخانه‌و زانكۆو كه‌ناڵكانیشی به‌سه‌رجه‌می گرتۆته‌وه‌ ,له‌ هه‌مانكات بوونی سه‌نته‌رێكی ئه‌وها زۆر بۆكردنه‌وه‌ی خولی هونه‌ر ده‌بێته‌ مایه‌ی شكستی كه‌سایه‌تییه‌ هونه‌رییه‌ پسپۆره‌كان داخستنی ڕاستییه‌تی كارو فرمانیان و په‌ككه‌وتنیان .
هونه‌ر شرۆڤه‌یه‌كی گشتی له‌مه‌ڕ ئاڵوگۆڕی كومه‌ڵگه‌ نییه‌ به‌ڵكو دۆخی دونیاش ده‌گرێته‌وه‌ بۆیه‌ بێهوده‌یه‌ پێمان وابێت هونه‌ر خاوه‌ن ڕێبازی فه‌لسه‌فی خۆی نییه‌ ,
تۆ بڵێی ئه‌و ووته‌یه‌ی ماركۆزه‌ له‌گه‌ڵ ئۆپۆرتۆنیسمی{خۆ هه‌ڵواسه‌ر به‌ دام و ده‌زگای ده‌سه‌ڵات} بێت كه‌له‌ ژێر بوونی ئانارشیزمیه‌تی دا {تێكده‌ر}هونه‌ر به‌ده‌ستیانه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت و ماركۆزه‌ش ده‌ڵێت {ئیدی له‌ شوێنێكدا ده‌بێت هه‌ناسه‌ بكێشرێت }.
هونه‌ر جوانییه‌ ,ناسینی دژواره‌ به‌هه‌مان شێوه‌ په‌یبردن به‌واتای واژه‌كان به‌وڕاده‌یه‌ش ئاسان نییه‌. له‌هه‌مانكات پێوه‌ری هه‌موو شته‌كانه‌ , واته‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌مووشتێك هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ به‌و شێوه‌یه‌ دێته‌ به‌رچاوت ,هونه‌ر ڕه‌نگدانه‌وه‌ په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ به‌سه‌رخان (ئه‌ده‌ب و هونه‌ر ) ئه‌ژمار ده‌كرێت كه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ژێرخانه‌كه‌یه‌تی (ئابوری ,ڕامیاری ,كۆمه‌ڵایتی ).

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

له‌ ماڵی باوكمدا شوێنێك بۆ من نییه‌

سیامه‌ند هادی له‌ پرۆسه‌ی خوێندنه‌وه‌دا زۆر جار له‌ ڕێگه‌ی هه‌واڵ ...