سەرەکی » وتار » وتاری‌ رق‌و كینه‌ ئاگره‌ له‌ ناو پووشدا

وتاری‌ رق‌و كینه‌ ئاگره‌ له‌ ناو پووشدا

ئه‌نتۆنیۆ گۆتێریش

رق‌و كینه‌ به‌ هه‌موو جیهاندا بڵاو ده‌بێته‌وه‌
شه‌پۆلێكی‌ ده‌مارگیری‌‌و توندوتیژی‌ ترسناك كه‌ له‌ رق‌و كینه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ گرتووه‌، به‌شێكی‌ زۆری‌ باوه‌ڕدارانی‌ ئایینه‌ جیاجیاكانی‌ ئه‌م سه‌ر زه‌مینه‌وه‌ ده‌كاته‌ ئامانج‌و ئه‌وه‌ی‌ جێگه‌ی‌ داخ‌و نیگه‌رانیشه‌ كه‌ رووداوه‌ تاوانكارییه‌كان تا راده‌یه‌كی‌ زۆر خه‌ریكه‌ ده‌بنه‌ شتێكی‌ باو. له‌ چه‌ند مانگی‌ رابردوودا كۆمه‌ڵێك جو كه‌ بۆ نوێژكردن چووبوونه‌ په‌رستگا كوژران‌و كێلی‌ گۆڕی‌ چه‌ند جویه‌كیش به‌ نه‌خشاندنی‌ وێنه‌ی‌ خاچی‌ چوكڵه‌دار شێوێنرابوون، (هه‌مان خاچ كه‌ نازییه‌كان كردیانه‌ ره‌مز بۆ خۆیان – وه‌رگێڕ)، موسوڵمانانیش له‌ چه‌ند مزگه‌وتێك ته‌قه‌یان لێكراو كوژران‌و شوێنی‌ خواپه‌رستییه‌كه‌یان لێ تێكدرا، مه‌سیحییه‌كانیش به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ كاتی‌ گه‌رمه‌ی‌ نوێژ كردندا‌و بێئه‌وه‌ی‌ ئاگایان له‌ خۆیان بێت كوژران‌و كه‌نیسه‌كانیان لێ سوتێنرا.
جگه‌ له‌م روودا‌و‌و كاره‌ساته‌ دڵته‌زێنانه‌، له‌ زۆر شوێن ده‌نگی‌ وتاری‌ قێزه‌ونی‌ ریق‌و كینه‌ به‌ رووی‌ كۆمه‌ڵه‌‌و گروپه‌ ئایینییه‌كان‌و ته‌نانه‌ت به‌ رووی‌ كه‌مینه‌كان‌و ئاواره‌‌و په‌نابه‌ران‌و ژنان‌و هه‌موو ئه‌وانه‌دا به‌رز كراوه‌ته‌وه‌، كه‌ ئه‌وی‌ دین‌و له‌ خۆیان نین.
له‌ كاتێكدا كه‌ دیارده‌ی‌ رق‌و كینه‌ وه‌ك ئاگری‌ ناو پۆش بڵاو ده‌بێته‌وه‌‌و ته‌شه‌نه‌ ده‌كات، كه‌سانی‌ ده‌مارگیر ئامرازه‌كانی‌ په‌یوه‌ندی‌ كردنی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ به‌كار ده‌هێنن بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ ژه‌هری‌ رق‌و كینه‌ی‌ خۆیان، بزوتنه‌وه‌ نازییه‌ تازه‌كان‌و ئه‌و كه‌س‌و گروپانه‌ش كه‌ باوه‌ڕیان وایه‌ ره‌گه‌زی‌ سپی‌ پێست له‌ سه‌رو ره‌گه‌زه‌كانی‌ تره‌وه‌یه‌ روو له‌ زیادبووندان‌و خه‌ریكه‌ وتاری‌ وروژێنه‌ری‌ هه‌ست‌و سۆز ده‌گۆڕێ بۆ شه‌كێك بۆ به‌ده‌ستهێنانی‌ ده‌ستكه‌وتی‌ سیاسی‌.
رق‌و كینه‌ هه‌ر دێ‌و ده‌كشێ، خۆ ده‌خزێنێته‌ ناو شه‌پۆلی‌ زۆرینه‌وه‌ له‌ نێو دیموكراسه‌ لیبراڵه‌كان‌و رژێمه‌ سه‌ركوتگه‌ر‌و چه‌وسێنه‌ره‌كانیشدا وه‌ك یه‌ك بڵاو ده‌بێته‌وه‌‌و سێبه‌ری‌ ره‌شی‌ به‌سه‌ر مرۆڤایه‌تیدا بڵاو ده‌كاته‌وه‌.
نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان هه‌میشه‌ هه‌وڵی‌ داوه‌‌و كاری‌ بۆ ئه‌وه‌ كردووه‌، هێزی‌ هه‌موو جیهان كۆ بكاته‌وه‌ بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ رق‌و كینه‌ به‌ هه‌موو شێوه‌كانییه‌وه‌، له‌و كاره‌شیدا پشتی‌ به‌ستووه‌ به‌ گرتنه‌به‌ری‌ چه‌ندان رێوشوێنی‌ توند‌و تۆكمه‌‌و جۆراوجۆر به‌ مه‌به‌ستی‌ داكۆكی‌ كردن له‌ مافی‌ مرۆڤ‌و چه‌سپاندنی‌ سه‌روه‌ری‌ یاسا.
له‌ راستیدا ناسنامه‌ی‌ رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان‌و هۆكاره‌كانی‌ دامه‌زراندنی‌ ره‌گ‌و ریشه‌ی‌ تێكه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ مۆته‌كه‌ی‌ رق‌و كینه‌، كه‌ باڵی‌ به‌سه‌ر جیهاندا كێشاوه‌، به‌ تایبه‌ت ئه‌و كاته‌ی‌ كه‌سانی‌ پڕ له‌ رق‌و كینه‌ گه‌نده‌ڵی‌ دووبه‌ره‌كی‌ بۆ ماوه‌ی‌ درێژخایه‌ن بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌ بێئه‌وه‌ی‌ چاودێری‌ بكرێن‌و هیچ لێپێچینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بكرێت.
ئێمه‌ وتاری‌ رق‌و كینه‌ به‌ هێرش‌و په‌لامار ده‌زانین بۆ سه‌ر گیانی‌ لێبورده‌یی‌و پێكه‌وه‌ژیان‌و فره‌ ره‌نگی‌، به‌ تیرێكی‌ ده‌زانین، ئاراسته‌ی‌ سه‌ر دڵی‌ ئه‌و رێسا‌و بنه‌مایانه‌ كرابێت كه‌ ئێمه‌ سه‌باره‌ت به‌ مافی‌ مرۆڤ پشتیان پێ ده‌به‌ستین.
به‌ شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ وتاری‌ رق‌و كینه‌ یه‌كانگیریی‌و پێكه‌وه‌ژیانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ لاواز ده‌كات‌و به‌ها هاوبه‌شه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ له‌ناو ده‌بات، ده‌كرێ ببێته‌ خاڵی‌ ده‌ستپێك‌و سه‌رهه‌ڵدانی‌ دیارده‌ی‌ توندوتیژیش، ئه‌ویش دواتر مه‌سه‌له‌ی‌ ئاشتی‌‌و ئارامی‌‌و گه‌شه‌كردنی‌ به‌رده‌وام‌و شكۆی‌ مرۆڤ شكست پێ ده‌هێنێت.
له‌ ماوه‌ی‌ ده‌یان ساڵی‌ رابردوودا وتاری‌ رق‌و كینه‌ نوقڵانه‌‌و ئاگادار كردنه‌وه‌ی‌ روودانی‌ كاره‌سات بووه‌، به‌ كاره‌ساتی‌ گه‌وره‌ی‌ وه‌ك پاكتاوی‌ ره‌گه‌زیشه‌وه‌، له‌ بۆسنه‌وه‌ بگره‌ تا ده‌گات به‌ كه‌مبۆدیا. من له‌وه‌ ده‌ترسم دیسان جیهان له‌سه‌ر لێواری‌ ساته‌وه‌ختێكی‌ خراپی‌ تر بێت له‌م شه‌ڕه‌یدا له‌گه‌ڵ مۆته‌كه‌ی‌ رق‌و كینه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ دوو پێشنیازم پێشكه‌شی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان كردووه‌ بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی‌ ئه‌و مه‌ترسییه‌.
یه‌كه‌میان، تازه‌ وا په‌رده‌ له‌سه‌ر ستراتیژێكی‌ نوێ‌و پلانێكی‌ كاری‌ نوێ هه‌ڵده‌ده‌مه‌وه‌، كه‌ هه‌ردووكیان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌‌و دژایه‌تی‌ كردنی‌ رق‌و كینه‌ن، ئامانج لێیان هه‌ماهه‌نگی‌ كردن‌و رێكخستنی‌ تێكڕای‌ هه‌وڵه‌كانی‌ رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌، هه‌روه‌ها هه‌ردووكیان كاركردنن بۆ چاره‌سه‌ری‌ هۆكاره‌ ریشه‌ییه‌كانی‌ ئه‌و وتاره‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كاردانه‌وه‌مان كاریگه‌رتر بێت به‌رامبه‌ری‌.
دووه‌میش ئێمه‌ له‌ هه‌وڵی‌ بێوچانداین بۆ داڕشتنی‌ پلانێك بۆ كاری‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان به‌ جۆرێك كه‌ بتوانێ به‌شداری‌ ته‌واو بكات له‌ هه‌وڵه‌كانی‌ پاراستنی‌ شوێنه‌ ئایینییه‌كان‌و مسۆگه‌ر كردنی‌ سه‌لامه‌تی‌ په‌رستگاكان. به‌وانه‌ش كه‌ سوورن له‌سه‌ر به‌كارهێنان‌و قۆستنه‌وه‌ی‌ ترس‌و چاندنی‌ دووبه‌ره‌كی‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌كاندا ده‌ڵێین: فره‌ ره‌نگی‌ سامانه‌‌و هیچ كاتێك هه‌ڕه‌شه‌ نه‌بووه‌.
باوه‌ڕی‌ قوڵ‌و جێگیرمان به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ رێزگرتن له‌ یه‌كتر‌و په‌ژراندنی‌ یه‌كتر‌و پێكه‌وه‌ ژیان گره‌نتییه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ بمانپارێزێت له‌ ده‌سان بڵاوكراوه‌ی‌ خراپ‌و ئه‌و هه‌موو كۆمێنت‌و نووسینه‌ی‌ كه‌ كه‌متر له‌ چركه‌یه‌كدا بڵاو ده‌كرێنه‌وه‌. نابێ ئه‌وه‌شمان له‌بیر بچێت كه‌ هه‌ر یه‌كێك له‌ ئێمه‌ ئه‌وی‌ دییه‌ بۆ كه‌سێكی‌ تر له‌ شوێنێكی‌ تر، هیچ كاتێكیش هه‌ست به‌ پارێزراوی‌ ناكه‌ین‌و پارێزراوبوون ده‌بێته‌ ته‌نیا وه‌همێك هه‌تا ئه‌و رق‌و كینه‌یه‌ هه‌بێت‌و زاڵ بێت.
ئێمه‌ كه‌ به‌شێكین له‌ پێكهاته‌ی‌ یه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ی‌ مرۆیی ئه‌ركی‌ سه‌رشانمانه‌ هه‌ریه‌ك ئه‌وی‌ دی‌ بپارێزین. پێویسته‌ هه‌ر رێوشوێنێك كه‌ ده‌گیرێته‌به‌ر بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ دیارده‌ی‌ رق‌و كینه‌‌و چۆنێتی‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‌، گونجا‌و‌و هاورێك بێت له‌گه‌ڵ مافه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی‌ مرۆڤ؟
به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ وتاری‌ رق‌و كینه‌ مانای‌ ئه‌وه‌ نییه‌ كۆت‌و به‌ند بخرێته‌ سه‌ر ئازادی‌ ده‌ربڕین یان قه‌ده‌غه‌ كردنی‌ گوزارشت كردن، به‌ڵكو مانای‌ ئه‌وه‌یه‌ رێگه‌ له‌ هه‌ڵكشانی‌ وتاری‌ رق‌و كینه‌ بگیرێت تا نه‌گاته‌ ئاستی‌ مه‌ترسیدار، به‌ تایبه‌تیش ئه‌و كاته‌ی‌ كه‌ ده‌گاته‌ ئاستی‌ هاندانی‌ خه‌ڵك به‌ره‌و جیاكاریی دوژمنكارانه‌‌و توندوتیژی‌، كه‌ به‌ پێی‌ یاسای‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ قه‌ده‌غه‌یه‌.
ئێمه‌ پێویستمان به‌وه‌یه‌ به‌و جۆره‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ وتاری‌ رق‌و كینه‌دا بكه‌ین، وه‌ك مامه‌ڵه‌مان له‌گه‌ڵ هه‌ر شتێكی‌ تری‌ خراپ، كه‌واته‌ به‌ ئیدانه‌ی‌ بكه‌ین‌و رێگه‌ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ بگرین‌و به‌ وتنی‌ راستییه‌كان به‌ره‌نگاری‌ ببینه‌وه‌‌و كه‌سه‌ تاوانكاره‌كه‌ش وا لێ بكه‌ین ره‌فتاری‌ خۆی‌ بگۆڕێت.
كاتی‌ ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ هه‌وڵه‌كانمان چڕ بكه‌ینه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی‌ نه‌هێشتنی‌ دژایه‌تی‌ كردنی‌ سامی‌‌و رقهه‌ڵگرتن له‌ موسوڵمان‌و چه‌وسانه‌وه‌ی‌ مه‌سیحییه‌كان‌و سه‌رجه‌م كێشه‌كانی‌ په‌یوه‌ست به‌ ره‌گه‌زپه‌رستی‌‌و رق‌و كینه‌ له‌ بێگانه‌‌و ئه‌وی‌ دی‌‌و هه‌ر بابه‌تێكی‌ كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌و جۆره‌ ده‌مارگیرییه‌وه‌ هه‌بێت.
پێویسته‌ حكومه‌ت‌و كۆمه‌ڵگه‌ی‌ مه‌ده‌نی‌‌و كه‌رتی‌ تایبه‌ت‌و ئامرازه‌كانی‌ راگه‌یاندن رۆڵی‌ گرنگی‌ خۆیان بگێڕن. هه‌روه‌ها سه‌ركرده‌ سیاسی‌و ئایینییه‌كان به‌رپرسیاریی تایبه‌تیان ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆ له‌ هاندانی‌ خه‌ڵكی‌ بۆ پێكه‌وه‌ ژیان.
رق‌و كینه‌ مه‌ترسییه‌ له‌سه‌ر هه‌موومان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێویسته‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌شی‌ ئه‌ركه‌ له‌سه‌ر شانی‌ هه‌موان، چونكه‌ هه‌موان پێكه‌وه‌ ده‌توانین ئاگری‌ رق‌و كینه‌ی‌ ناو پوشه‌كه‌ بكوژێنینه‌وه‌‌و پێكه‌وه‌ ده‌توانین ئه‌و به‌هایانه‌ بپارێزین كه‌ وه‌ك خێزانێكی‌ مرۆیی كۆمان ده‌كاته‌وه‌.

Un.org

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

خواست و نوێنەری گشتی

سمكۆ محەمەد ئەگەر گریمان دەسەڵات ئەو توانایەی نییە كە نوێنەرایەتی ...