سەرەکی » وتار » خەونێكی گەورە بۆ گۆڕانی كولتووری

خەونێكی گەورە بۆ گۆڕانی كولتووری

ئیبراهیم یونسی و خەونێكی گەورە بۆ گۆڕانی كولتووری

عادڵ قادری

ئیبراهیم یونسی، یەكێك لەو قەڵەمانەیە كە بە دوو هۆی گشتی قسەكردن لەسەر كارەكانی و كەسایەتی ئاسان نییە. یەكەم ئەوەی كە ئەو هەم لە بواری وەرگێڕان و هەم لە بواری نووسیندا بارستایی و حەجمێكی زۆر تا ئاستی سەرووی هەشتا بەرگ كتێبی چاپكراوی هەیە كە لە بوارگەلی جۆراوجۆری ئەدەبی، مێژوویی، كۆمەڵایەتی، فەلسەفی، سیاسی و هونەریدان، دووەم ئەوەی كە وەرگێڕان و نووسینەكانی یونسی هەم بۆ كاتی خۆی و تاڕادەیەكی زۆریش ئێستا تازە و داهێنەرانە بوون، ئەو زۆر بە مەبەست و ئامانجدار كتێبی بۆ وەرگێڕان هەڵدەبژارد و لە ئەدەب و زمانی فارسیدا بە باوكی ڕۆحی بەرەیەكی گەورە لە نووسەران و وەرگێڕانی پاش خۆی دەزانرێت و بەرەی ئێستەش بێگانە نین لەگەڵ خەم و ڕەنج و ئازار و نیگا و گێڕانەوەكانی.
دەتوانم بڵێم زۆرینەی كارەكانی ئەم كەسایەتییە درەوشاوە ڕەنگدانەوە و وانوێنەر جیهان ژین (جهان زیست)ێك بوون كە لەگەڵ زۆر پرس و كێشەی سیاسی، ئابووری، كۆمەڵایەتی و ئایدیۆلۆژی و كولتووری دەستەویەخە بوو. یونسی كە ساڵی (1305 ی هەتاوی – 1926 ز) لە شاری بانەی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لەدایك دەبێ، بنەماڵەی باوكی خان (سلێمان خانی كوڕی یونسی خان، حاكمی بانە) و ئاغاوات بوون و بنەماڵەی دایكیشی ڕەعیەت و خەڵكی ئاسایی، پێموایە هەر ئەم دووسەربوونەی لەدایكبوونی دەبێتە هەوێنێك بۆ تێڕامان لە پێكهاتی چینایەتیانەی كۆمەڵگە و ڕەخنەكردنی سیستەمی خانخانێتی لە بەشێكی زۆر لە بەرهەمەكانیدا.
ئەو لە «زستانی بێ بەهار» (1) – بیرەوەرییەكانی لە منداڵییەوە تا پاش زیندان- دا دەڵێت:
«بنەماڵەی باوكم سەرجەم ئەتڵەسیپۆش و زەنگین بوون، جگە لە من و دوو مامم. من لە پازدە ساڵان بەولاوە بەهەڵكەوت نەبێ ئیتر سەردانی ماڵی باوكمم نەكرد و هەر جاریش كە ڕۆیشتووم سووكایەتیم پێكراوە، بۆیە دایە گەورەم نەیدەهێڵا ئیتر بڕۆم».
ئەو دایەگەورەیەی، كە پاش مەرگی دایكی ئیبراهیم لە تەمەنی دوو ساڵان، ئیبراهیم دەباتە لای خۆی و لەگەڵ باوەگەورەی كە بنەماڵەیەكی هەژار و دەستكورت، بەڵام فەرێح و شاتەبیعەت بوون، گەورەی دەكات.
پێموابێ یەكەمین هەوێن بۆ تێڕامان و دابڕان لە پێكهاتێكی چینایەتی كۆمەڵگە لەم دووفاقی و دووسەربوونەیەوە دەستپێدەكات. لە سەرێكەوە بنەماڵەیەكی لەخۆبایی و زەنگین و ئاغاوات (بنەمالەی باوكی) و لەسەرێكی ترەوە بنەماڵەیەكی هەژار و كرێكار و ڕۆح ئەفزا و خۆش مرخ (بنەماڵەی دایكی). ساڵی (1320-1941) كە ئێران لەلایەن هێزەكانی موتەفیق و هاوپەیمان (فەرەنسا، بریتانیا، ڕووسیا و…) داگیر دەكرێت، سوپای ئێران لە بانگهێشتێكی گشتیدا داوا لە هەموو بنەماڵە عەشایرەكان دەكات منداڵەكانیان بنێرنە قوتابخانەكانی نیزام و زانكۆی ئەفسەری، ئیبراهیم ساڵی (1322-1943) دێتە قوتابخانەی دواناوەندی تاران و لە (1324-1945) دیپلۆم وەردەگرێت و دەچێتە زانكۆی ئەفسەری و لە (1327-1948) زانكۆ تەواو دەكات، لە گوردانی چواری ڕەزایە دەستبەكاردەبێت. لە كۆتاییەكانی ساڵی (1328-1949) لەگەڵ خاتوو رۆزا گوڵپاشی دەبێتە هاوسەر و سێ كچ و كوڕێك ئاكامی ئەم هاوسەرگیرییەیە.
ژیانی یونسی لەم ئاڕاستە سروشتی و ڕێك و هەموارەدا نامێنێتەوە و لە ڕەزایە قاچێكی لەدەست دەدات. لایەنی داپۆشراوی ژیانی یونسی پاش كۆدەتای (28ی گەلاوێژی 1332 – 19/8/1953) بەسەر دەوڵەتی موسەدیق-دا دەردەكەوێت كە بووە هۆی ئەوەی هەشت ساڵی تەمەنی لە زیندانی ڕژێمی پەهلەویدا بەسەر بەرێت و هەر لەوێش زمانی ئینگلیزی و فەڕەنسی فێردەبێت و كتێبە ناودارەكەی چارڵز دیكێنز (خەونە گەورەكان) بە ڕاوێژ لەگەڵ سیاوەش كەسرایی كە سەردانی براكەی دەكرد لە زیندان، هەر لەوێ وەردەگێڕێت.
یونسی پاش ئەو كودەتایە، هاوكاری و هاودەستی لەگەڵ ڕێكخراوی سەربازیی حیزبی توودە ئاشكرا دەبێت و لەگەڵ بەشێكی زۆر لە هاودەستانی و لە دوو گروپدا بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەردەچێت، ئەو سەر بە گروپی دووەم بوو، بە وتەی دادگا بەهۆی لەدەستدانی پێی چەپی بۆ خزمەتی وڵات و لەناو ئەرتەش، بەر لێبووردنی شا كەوتووە و بڕیاری لەسێدارەدانەكەی بۆ زیندانی هەتاهەتایی دەگۆڕێت، ئەمە لەكاتێكدا كۆڵۆنێل موبەشیری و سیامەك كە هاوگروپ و هاوڕێی بوون، لەسێدارە دەدرێن. زۆربەی هاوبەندەكانی كەسانی خوێندەوار و زمانزان بوون، هەربۆیە زیندان دەبێت بە زانكۆیەكی ڕاستەقینە بۆی.
زیندان و ژیان و خەبات و ئازار و ڕەنج و هیوا و ئەزموون یونسی كرد بە ترۆپكێكی مەزن كە بەرهەمی زۆرێك لە نووسەرانی دونیا، لەوانە: ڤیكتۆر هۆگۆ، چارڵز دیكێنز، تۆماس هاردی، شكسپیر، هۆوارد فاوۆست، دۆستۆیفسكی، بێرتراند راسێڵ، جۆرج ئەڵیوت، ماكسیم گۆركی و چێخۆف و…لە ڕێگەی ئەوەوە بەكۆمەڵگەی ئێرانی و زمانی فارسی ناسران. پانتایی كاری یونسی لە بوارگەلی جۆراوجۆر و لە ڕێگەی وەرگێڕان و نووسین بێ وێنەیە، زۆرتر لە هەشتا بەرهەمی گرنگ و ناوازە لە وەرگێڕان و نووسین لە كارنامەیدا هەیە و خشتەی ئەو بەرهەمانە و هەڵبژاردنی وەسواسانە و بژاردەكارانەی یونسی وامان پێدەڵێت كە ئەو پلانێكی گەورەی كولتووریی درێژخایەنی لە زەیندا بووە و ویستوویەتی ئەم پلانە هەم بۆ ئێران بەگشتی و بۆ كوردانیش بەتایبەتی بە ئەنجام بگەیەنێت.
هەروەك گوتم، ژمارەی وەرگێڕان و نووسینەكانی یونسی زۆر زۆرترن لەوەی كە بتوانم ئاماژەیان پێبدەم، بەڵام ئاماژە بە چەندین كاری مێژوویی و ئەدەبی و كۆمەڵناسانەی دەكەم كە پەیوەستن بە كوردەوە و ڕانان و خوێندنەوەیەكی كورت بۆ یەكێك لە ڕۆمانەكانی: (بەخێر هاتی…!) (2) دەخەمەڕوو.
لە بواری مێژوو و كۆمەڵناسی كۆمەڵگە و شۆڕشەکانی كوردەوە یونسی چەندین بەرهەمی وەرگێڕاوە كە ئێستا وەكو سەرچاوەیەكی گرنگ و باوەڕپێكراو دادەنرێن، لەوانە:
– بۆ ئەم ڕیسواییە چ بەخشینێك؟- جۆناتان راندڵ
– پەیوەندییەكانی ئێران و توركیا و پرسی كورد- رۆبێرت ئومن
– شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران – رۆبێرت ئۆڵسون
– گەشتێك لە باكووری كوردستان- شێرین لیزەر
– كوردەكان- كەمال نازدار
– كوردەكان و كوردستان – دیریك كینان
– كوردەكان، توركەكان، عەرەبەكان- سیسیل جەی ئیدمۆندز
– كۆمەڵناسیی خەڵكی كورد (ئاغا، شێخ و دەوڵەت)- مارتن ڤان برونسن
– بزووتنەوەی نەتەوەیی كورد- كریس كۆچێرا
– هێلانەی هەڵۆ- كونیستانت هوون…
لە نووسینەكانیشی، ڕۆمانگەلی: (دوعایەك بۆ ئارمەن، بەخێر هاتی…، گۆڕستانی غەریبان، دادە شیرین، دایكم هەمدیس گریا، مردووەكان) لە بەرهەمە دیارەكانن.
یونسی پاش شۆڕشی گەلانی ئێران سێ مانگ دەبێت بە پارێزگاری كوردستان، بەڵام دوای ئەوە بە وتەی خۆی بەهۆی ئەوەی كە نیازپاكی و بەرنامەیەكی ڕێك و هاوكۆكییەك بۆ چارەسەری كێشەكان لە تارانەوە نەبوو، دەستی لەكار كێشایەوە، ئەگەرچی لەو سێ مانگەشدا جێگەدەستی لە هێوركردنەوەی كێشەكانی كوردستاندا دیار بوو.
یونسی بەم بارستایی و پانتاییە لە كار و چالاكی لە هەموو ئێراندا بێ وێنە و دانسقەیە و ئەمە خودی نووسەران و وەرگێڕانی فارس، لەوانە رەزا سەید حوسەینی، خەشایار دەیهیمی، مەهدی غەبرایی و زۆر كەسی تر دانی پێدا دەنێن، بەڵام جگە لە چەند ڕێوڕەسمێكی بچووك و ڕێزگرتنێكی ئاسایی لەلایەن ئەنجوومەنی ئاسەوار و شانازییە كولتوورییەكان لە ساڵی (1380-2001) و هەروەها ڕێزلێنانێكی سادە لە فێستیڤاڵی چیرۆكنووسی عەزرا لەساڵی (1382-2003) ، كارێكی وای بۆ نەكرا… شەوێكی تایبەتیش، لەلایەن گۆڤاری بوخاراوە كە عەلی دیهباشی بەڕێوەی دەبات.
یونسی چەند ساڵێك پێش مردنی، تووشی نەخۆشی ئالزایمەر ببوو، بەڕادەیەك كە ئیدی ناوی چارڵز دیكنزی نەدەناسییەوە و دەیگوت ناوی ئاشنایە بە گوێم… یونسی لە (19ی ڕێبەندانی 1390 – 8-2-2012) لە ئامێزی فریشتەی مەرگ دەخزێت و لەسەر وەسێتی خۆی گۆڕستانی سلێمان بەگی بانەی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە دەینێژن.

خوێندنەوەیەكی كۆمەڵناسانەی ڕۆمانی «بەخێرهاتی…!»
«بەخێرهاتی…!» ڕۆمانێكە لە خۆگری بەسەرهاتی خانێكە لە ژێر ناوی ڕۆستەم خان كە بەهۆی باوەڕی بە ڕەسەنایەتی و خوێن پیرۆزی و ڕەگەزپاكیی خۆیەوە قەت «بڕیار»ی شووكردنی كچەكەی لەگەڵ «بۆرە پیاو»ێك بە ناوی خەسرەو كە خەڵكی بانەیە، نادات. ڕۆستەم بەگ (خان) خەڵكی باكووری كوردستان و خەسرەو لاوێكی عاشق و خەڵكی بانەی ڕۆژهەڵاتی كوردستانە. ڕۆستەم بەگ دوای ڕووخان و نسكۆی شۆڕشی ئارارات لە باكووری كوردستان بە ڕێبەرایەتی ئیحسان نوری پاشا، لە دەست هێزەكانی تورك هەڵدێت و ڕوو دەكاتە ڕۆژهەڵاتی كوردستان. چونكە لەو سەروبەندەدا هەر هەمان سیستەمی فیۆداڵی و خانخانێتی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستانیش زاڵە، لەبەر دەروازەی هەر شارێكدا خانێك بە سووروسات و دەستوپێوەندی شكۆمەندانەی خانایەتیانەی خۆیەوە ڕاوەستاوە بۆ داوەتكردن و ڕێزلێنان لە هاوخوێن و هاوڕەگەزی خۆی كە «خان» بێت.
ڕۆستەم خان وەكو بوونەوەرێكی هەستەوەر زۆرتر بەهەست و نیگاوە ڕووبەڕووی دونیا دەبێتەوە و شیكاری و لێكدانەوەیەكی وای لەدەرەوەی ئەم حاڵەتە بۆ ژیان و دەوروبەر و كێشەكانی پێ نییە، هۆگری بە سروشت و مۆسیقای فولكلۆری كوردی بە تایبەت حەیران و لاوژە و قەتار هەیە (3) و تەنانەت سترانبێژێك بە ناوی پیرۆتی لەگەڵدایە و جارناجارێك كە لە ئەوقبوون و ڕوانین لە كێو و ترۆپكی چیاكان وەكو هێمای جەنگ و حەماسەت تێر دەبێت، بە پیرۆت دەڵێ: «ئادەی بخوێنە». (4)
ئەمە لایەنێكی كەسایەتی مرۆڤی ناو كۆمەڵگای ئەودەمی كوردییە، كۆمەڵگایەك كە دووشەق بووە لە نێوان باڵادەستیی چینێك بەناوی خان و بەگزادە و…
ئیسلامێكی سەیر و سەمەرەی خۆماڵی كە لە درێژەدا ئاماژە بە لایەنی دووەم و تێكەڵكاری و دیالێكتیكی سەیری ئەم دوو شەق و جەمسەرە دەكەم. لایەنی خانێتی و بەرزەجێیی خان وادەكات سیمبول و سیماكانی سەر بەم جەمسەرە بەرگەی گۆڕان و ڕووداوە تازەكانی كۆمەڵگە نەگرن و تووشی جۆرێك لە دژوازی و پێكدادان ببێت، لە ڕۆمانەكەدا بە فۆرمی ململانێی نێوان باوك و كچ، نەریت و عەشق، ئاغا و ڕەعیەت، عاشقی بەرزەجێ و عاشقی خوارەجێ هاتووە… ئەم پێكدادان و بەریەككەوتنە چارەنووسێكی تراژیدی بۆ هەردوولا دروست دەكات، واتە لایەنی خان (باوك – ڕۆستەم خان) و لایەنی ڕەعیەت (عاشق – خەسرەو) و هەر كام بەشێوەیەك ڕووبەڕووی تراژیدیا و مەرگ و ئاخرشەڕی دەبنەوە…كچی خان (نێرگس) لە نێوان ئەم دوو جەمسەری پێكدادانەدا سووتەمەنییەكی جوان و پیرۆزە..!.
دوای ئەوەی كە بنەماڵەی ڕۆستەم خان لە شاری بانە نیشتەجێ دەبن، خان بەو هەموو سۆزەی عەشق و حەماسەتەوە (كە لە خۆشەویستی بۆ مەقام و بەیتە كوردییەكاندا ڕوونە) و تەنانەت خۆیشی لە ڕێگەی عەشقەوە لەگەڵ دایە خانم، واتە دایكی نێرگس ژیانی پێكەوەناوە، بەڵام كاتێك نێرگس و خەسرەو شەیدا و عاشقی یەكدی دەبن، لەگەڵ بەرگری و پەرچدانەوەیەكی لەڕادەبەدەری ڕۆستەم خان بەرەوڕوو دەبنەوە و تەنانەت بۆ خەسرەو پیلانڕێژی دەكرێت، خەسرەوێك كە ڕۆیشتووەتە پێشوازیی بنەماڵەی ئاوارە و ئاوارتەی خان و لەسەر سنوور بە ناو چەندین كەندەڵان و وشكەچۆم و كوێرەڕێ، هێناونی بۆ بانە.
لەو پیلانەدا خەسرەو گیان دەردەبات، بەڵام كوڕە دراوسێیەكیان پێوە دەبێت و دوای ماوەیەك كە قسە و قسەڵۆكی زۆر دەخرێتە دووی نێرگس و خەسرەو و هەروەها بەهۆی فشارێك كە سیستەمی فیۆداڵی «باوكسالارانە»ی بنەماڵەی ڕۆستەم خان، واتە باوكی نێرگس دەیخەنە سەر نێرگس، كچە خۆی دەرمانخوارد دەكات و تێدا دەچێت. پاش ئەم ڕووداوە، بەرە بەرە ڕۆستەم و دایەخان بەرەو هەڵوەشان و داڕزانێكی دەروونی و ڕۆحی دەڕۆن و ڕۆستەم بە تەواوی شێت دەبێت و هەموو سامان و بوونی مادی و مەعنەویی خۆیان لە كیس دەدەن و هێرشگەلی جۆراوجۆر دەكرێتە سەریان و… و ڕوو دەكەنە شوێنێك لای پارێزگای كرمان.
تا ئەم وێستگەیە لە ڕۆمانەكەدا بوونەوەر و بكەر یان ڕاستتر وایە (كراو- بەركار)ی ناو سیستەمی ئاماژەپێدراو دوو تایبەتمەندی نێگەتیڤ و چارەنووسكوژ و ڕەش وەردەگرێت، شێتییەك كە سەر لە وڕێنە و تێكچوونی یادەوەری (ونكردنی زەمان) دەدات و غوربەتێك كە ئەمان تێیدا بۆ خەڵكی كرمان «ئەویدی»ن، بەڵام ئەمان خۆیان نازانن شوناسیان چییە و ون بووگن تا بیر لەوانی دی بكەنەوە! تاوەكو دواجار كوڕە گەنجێكی بانەیی كە لە دەزگای «دادوەریی»ی كرمان ئیش دەكات، بەسەریاندەكاتەوە و كچەكەی نێرگس (بەرهەمی عەشقی ژێرەوانكێ و سێبەریانەی نێرگس و خەسرەو) كە ئێستا سمتی پڕە و مەمكی قۆرت و دەنگی ناسك! خوازبێنی دەكات و دەبێتە دەرگایەكی تۆزێك ڕێزمەندانەتر لە پێشوو بۆ دەرچوونی ڕۆستەم بێ «خان» و مان واتە ڕۆستەم خان! لە بەرزەخ و درێژەدان و ڕۆیشتن بەرەو نادیار یان دۆزەخی ژیان!
وەك لەم گێڕانەوەیەدا تا ڕادەیەك ورد و ڕوونم كردەوە، نەریتە كولتوورییەكانی كورد وەكو باوكسالاری و خانخانێتی كە دەسەڵاتێكی شكۆمەند و پیرۆز و فیۆداڵیانەی لێ شین بووە، لەگەڵ میتافیزیكی ئیسلامی – عەرەبیدا بەشەڕدێت و بەهۆی نەهاتنە ئارای سەنتێز و بەرئەنجامێكی ڕوون و واقیعی، چۆڵەوانییەك لە داروپەردووی ڕووخاو لەبەردەممانە كە عەشقی نێرگس و خودی نێرگس دەكوژن، چونكە خوێنی نێرگسیان بەلاوە پیرۆزە و لەم سەریشەوە ئیسلامیان قبووڵ نەكردووە و نوێژ ناكەن چونكە ڕەسەنایەتییان نابێ لەكیس بدەن!
بۆیە وەكو دەركەوتەیەكی هێمایینی ئەم كردەوەیە، تەرم و ڕۆحی نێرگس لە بانە جێدێڵن و لەو ماڵەی كە بەكرێ گرتبوویان، لەنهۆمی سەرەوەدا دەینێژن و سەردان و پاسەوانییەكەی دەدەنە دەست ژنە قەرەجێك و دواتر ژنە چ گێڕانەوەگەل و چ دیرۆكگەل و چ ئەفسانەگەلێكی سەیر و دەستكرد و ساختە لە گڵكۆی نێرگس ناهۆنێتەوە، لە گڵكۆی عاشقێكەوە دەبێتە نەزەرگە و قسنە كۆنێك كە فریشتەكان و خزری زیندوو بەسەری دەكەنەوە و ژنە قەرەجیش لەم پیشانگە ئەفسووناوییەی كە ڕێكیخستووە، پارە و دەسكەوت و حەوجەگەلێكی زۆری بەردەكەوێت!
ئەم بوونەوەرە كە ناوی خان بێت وەك ئەوەی كە یونسی لە ڕۆمانی «بە خێرهاتی…!» دا باسی دەكات، تایبەتمەندییەكی خۆبینانە و لەخۆدەرچووانەی دانسقەی تێدا بوو، زۆرتریش بۆ ئەو مەبەستە بوو كە لە ئەوانی دی جیا و هەڵبژاردە و تایبەت بكرێتەوە، تەنانەت ئەگەرچی لە دوای هاتنی ئایینی ئیسلامیش هەر پێكهات و دەسەڵاتیان ئامادە بوو لانیكەم وەكو ئەو ڕۆڵ و دەورەی خۆیان بۆ خۆیان دایاندەنا و پێشیان پەسەند بوو و هەر بە ئاڕاستەی ئەو جیاكاری و «جیابكەری»یەدا نوێژیشیان نەدەكرد، ئەوەش لە حاڵێكدا كە كولتووریشی بەزۆری! ئایینی و ئیسلامی بووە!
ئەو لە زمانی یەكێك لە كەسایەتییەكانی ڕۆمانەكەوە دەڵێت: «بەنی ئادەمێك كە گەرد و وردیلەیەكی بێ نرخ و بایەخ زیاتر نییە، خۆی بە تەوەر و خولێنگەی گەردوون و كائینات دادەنێت، من بۆیە لە نوێژكردن خۆشم دێ چونكە دەبێتە هۆی ئەوەی كە ئەم گەردیلە چرووك و هیچە بۆ چركەساتێكیش بووە لە ترۆپك و بەرزاییەكانی لەخۆباییبوون و لووتبەرزی بێتە خوارەوە و بڕێك لەگەڵ ڕاستی و حەقیقەتی بوونی خۆی ئاشنا بێت. تەنانەت ئەگەریش ئەو هەستی دابەزین و لەخۆدەربازبوونەش داینەگرێت، هەر ترس و دڵەڕاوكێیەك دەكەوێتە گیانییەوە پەیوەست بەم پرسیارەی كە داخۆ منیش ئەوەندە گەردیلەیی و سووچ و چرووك بم وەكو «ئەوانی»دی؟» (5).

ئەم ڕۆمانە وانوێنەر و وەگێڕی چەندین بەریەككەوتن و دژوازی و قوربانی و سووتانی عەشق و ڕەنجی مرۆڤ و مەرگی جوانی و فشاری سیاسییە كە ڕووبەڕووی كورد لە دوو پارچەی باكوور و ڕۆژهەڵات بووەتەوە و بەشێوازێكی ڕیالیستی و واقیعخوازانە گێڕدراوەتەوە.

پەراوێز و سەرچاوەکان:

-1 زمستان بی بهار، ابراهیم یونسی، تهران، انتشارات نگاه
-2 خوش امدی، ابراهیم یونسی، رمان، توكلی، تهران، (١٣٨١-٢٠٠٢)
-3 بەیت و كۆڵەكەی سەرەكی مۆسیقای كوردی كە وەگێڕیی عەشق و هیجران و جەنگ و حەماسەتە.
-4 خوش امدی، ابراهیم یونسی ل 148
-5 بڕگەی پێشوو ل 318

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ترەمپ بۆ وای کرد؟

ئارام وەڵەدبەگی زۆر کەس بەسەرسوڕمانەوە لە سیاسەتی نوێی ویلایەتە یەکگرتووەکان ...