سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » مرۆڤ به‌ هه‌موو ماناكانییه‌وه‌ بوونه‌وه‌رێكی دڕنده‌ و ناشیرینه‌

ئاوێزان نوری:

مرۆڤ به‌ هه‌موو ماناكانییه‌وه‌ بوونه‌وه‌رێكی دڕنده‌ و ناشیرینه‌

ئاوێزان نوری ژنه‌ شاعیری كه‌ركوكی ساڵی 1981 له‌ شاری كه‌ركوك له‌ دایكبووه‌، له‌ ته‌مه‌نێكی‌ كه‌مه‌وه‌ خولیای شیعر نووسینی هه‌بووه‌ و به‌رهه‌می‌ ئه‌و خولیایه‌ چه‌ند كتێبێكه‌. له‌وانه‌: (پیاسه‌یه‌ك به‌كوچه‌كانی قه‌ده‌ردا)، (به‌رسیله‌ عه‌شقێك بۆ خودا)، (له‌ جه‌سته‌ی گه‌ڵایه‌كدا ده‌مرم) له‌م دیداره‌دا چه‌ند پرسیارێكمان ئاراسته‌ كردووه‌.

ئەدەب و هونەر

(له‌ دیوانی به‌رسیله‌ عیشقێ بۆخودا)ه‌وه‌
*له‌ قوتابخانه‌ی نامۆیی.. چی بڵێم و.. بخوێنمه‌وه‌.. گه‌ر وانه‌ی ته‌نیایی نه‌بێ..؟
چۆن له‌ ته‌نیایی ده‌ڕوانی، ئایا ته‌نیایی پێویستییه‌كی هه‌میشه‌ییه‌ بۆ شاعیر؟
-ته‌نیایی یه‌كێكه‌ له‌ ئامرازه‌كانی پێشكه‌وتنی شاعیر، به‌ڵام ته‌نیاییه‌كی كاتیی، نه‌ك بۆ هه‌میشه‌یی، ته‌نها بۆ نووسین و خوێندنه‌وه‌ و خه‌یاڵ، چونكه‌ له‌ ژیانی هاوبه‌شدا له‌گه‌ڵ ئه‌وانی دیكه‌ ده‌بێ كاتیان بۆ ته‌رخان بكه‌یت و خۆت په‌راوێزبخه‌یت. دواتر دیوێكی دیكه‌ی هه‌ستكردن به‌ ته‌نیایی، ونبوونه‌ له‌ جیهانێكدا كه‌ هاوبیر و هاوڕای خۆت نادۆزیته‌وه‌ و ئیدی ده‌گه‌یته‌ خاڵی كۆتایی له‌ خۆتدا و ده‌ستپێكی نووسینی ده‌قێكی دیكه‌.

*تۆ پێت وتم.. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ناشیرین و خراپ نه‌بین.. دونیا جوانه‌ ژیان باشه‌…
ئه‌م رایه‌ زۆر له‌ رای كه‌سه‌ ئایینییه‌كانه‌وه‌ نزیكه‌، كه‌واته‌ پێت وایه‌ ناشیرینییه‌كانی ئه‌م دنیایه‌ خه‌تای مرۆڤه‌؟ یان چی؟
-مرۆڤ به‌ هه‌موو ماناكانییه‌وه‌ بوونه‌وه‌رێكی دڕنده‌ و ناشیرینه‌، بوونه‌وه‌رێكی خۆپه‌رست و نه‌رجسییه‌، ئه‌م رایه‌ نه‌ك كه‌سانی ئایینی وفه‌یله‌سوفه‌كانیش و خه‌ڵكی ئاساییش هه‌مان بیرو رایان هه‌یه‌، ئه‌وه‌ ئێمه‌ین بۆ حه‌زی خۆمان ده‌خوڵقێنین، هه‌رخۆشمان ده‌كوژین و ده‌بڕین و ده‌ڕشێینه‌وه‌ به‌ سروشدا، بۆیه‌ جوانكردن و ناشیرینكردنی جیهان و خۆشگوزه‌رانی له‌ ده‌ستی مرۆڤ خۆیدایه‌ نه‌ك بوونه‌وه‌رێكی دیكه‌.

*ئه‌ی پیاو تۆ به‌شێكی له‌ بوغز و.. من فریشته‌…
ئه‌م تێڕوانینه‌ هی كاتی هه‌ڵچوونه‌ یان رات وایه‌؟ پێت وایه‌ مرۆڤ ده‌شێ فریشته‌ بێت یان شه‌یتان یان هه‌ردووكیان؟
-زه‌مه‌نی نووسینی ئه‌و ده‌قه‌ تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌ هه‌ڵچوون و بڕواهێنان به‌ دڵڕه‌قی پیاو، چونكه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا هه‌موو شتێك فه‌راهه‌مكراوه‌ و رێگه‌پێدراوه‌ بۆ پیاو به‌ پێچه‌وانه‌ی ژنه‌وه‌ كه‌ ده‌بێ هه‌میشه‌ یان كۆیله‌یی قبووڵبكات یان بجه‌نگێ. مرۆڤ چ ژن و چ پیاو كاراكته‌رێكی خه‌ڵه‌تێنه‌ره‌ كه‌ هه‌ندێك جار له‌ به‌رگی فریشته‌ و هه‌ندێك جاریش له‌ به‌رگی شه‌یتاندا خۆی نمایش ده‌كات، له‌ هه‌ردوو حاڵه‌تیشدا له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیدایه‌.

*هه‌ر له‌م دیوانه‌دا كاتێ شیعری مناسه‌به‌ ده‌نووسیت هه‌ست ده‌كه‌یت ئاستی شیعرییه‌ت داده‌به‌زێ، شیعر بۆ مناسه‌به‌ نابێت، تۆ رات چییه‌؟
-بۆ خۆم له‌گه‌ڵ شیعری موناسه‌به‌ نیم ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ هۆكارێك بووبێت بۆ ئه‌و ره‌ئه‌ی كه‌ ئێوه‌ش هه‌ستی پێده‌كه‌ن.

*له‌ شیعره‌كانتا زۆرجار باسی خودا ده‌كه‌یت و ناوی ده‌به‌ی وه‌سفی تۆ وه‌كو شاعیرێك بۆ خودا چییه‌؟ كێن ئه‌وانه‌ی به‌ خودای شیعریان ده‌زانێ و پێت وایه‌ دووباره‌ نابنه‌وه‌؟
-سه‌ره‌تا كه‌س به‌ خودای شیعر نازانم و پێم وایه‌ هه‌موومان دووباره‌ین له‌ شكڵ و فۆرمی جیا جیادا، له‌ زه‌مه‌ن و كاتی جیاوازدا، دواتر ئه‌و خودایه‌ی من له‌ زۆربه‌ی ده‌قه‌كاندا ده‌یكه‌م به‌ هاوڕێ، كه‌سێكه‌ هێزێكی تایبه‌تی هه‌یه‌ له‌ وجودما، له‌ جوانی گوڵێك و په‌پووله‌یه‌ك و سروشتی وه‌رزه‌كان و وه‌فای سه‌گێك و دایكایه‌تی ئاژه‌ڵه‌كان و میهره‌بانی دایكمدا ده‌یبینم، به‌تایبه‌ت ئه‌و كاتانه‌ی كه‌ هاوڕێیه‌كی راسته‌قینه‌ نادۆزمه‌وه‌، خودا له‌ حزوری ده‌قه‌كانی مندا، دۆسته‌، عاشقه‌، هاوڕێیه‌، دایكه‌، نیشتمانه‌.

*خوێندنه‌وه‌ی شیعر هونه‌ر و ریتم و سه‌لیقه‌ی تایبه‌تی ده‌وێت، كاتێ گوێ له‌ شێركۆ بێكه‌س ده‌گریت هه‌ست ده‌كه‌یت رۆح ده‌كات به‌ به‌ری وشه‌كاندا، شاعیری واش هه‌یه‌ شیعره‌كه‌ی جوانه‌ به‌ڵام خوێندنه‌وه‌كه‌ی تێكی ده‌دات، له‌ شیعر خوێندنه‌وه‌ی تۆشدا هه‌ست به‌و هونه‌ر و ریتمه‌ ناكرێت، تۆ چۆن له‌م بابه‌ته‌ ده‌ڕوانیت؟
-ئه‌گه‌ر به‌شی دووه‌می قسه‌كانتان من بگرێته‌وه‌ واته‌ ده‌شێ ده‌قه‌كانم جوان بن و خوێندنه‌وه‌كانم تێكیان دابێ، به‌ڵام ره‌نگه‌ ره‌ئی زۆرینه‌ش پێچه‌وانه‌ی قسه‌كانی ئێوه‌بێ كه‌ شێوازی خوێندنه‌وه‌ی منیان لاپه‌سه‌نده‌، بۆخۆم پێم خۆشه‌ له‌ شیعرخوێندنه‌وه‌ لێهاتووبم، چونكه‌ ده‌نگ ئیحساس و رۆحی شیعره‌كه‌ ده‌گه‌یه‌نێت، وه‌كو تر ره‌نگه‌ جه‌سته‌یه‌كی ساردوسڕ پێشكه‌ش بكات، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا جیاوازی نێوان خوێندنه‌وه‌ی شێركۆ بێكه‌س له‌گه‌ڵ مندا، ده‌قه‌كانمه‌، شێركۆی باڵا، ده‌قی موناسه‌بات و نیشتمانی زیاتربوو، كه‌ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و جۆره‌ ده‌قانه‌ جیاوازتر له‌ فۆنه‌تیكی گه‌روو دێنه‌ ده‌رێ، حه‌ماسیتر ده‌نگی بۆ به‌رزده‌كه‌یته‌وه‌، به‌رزونزمی زێتر تێدایه‌، هه‌ڵچوون و ده‌نگ به‌رزكردنه‌وه‌ی تێدایه‌، ده‌قه‌كانی من دیارن چۆن نووسراون و خوێندنه‌وه‌شی حه‌ماسه‌تی ناوێ، به‌ڵكو نه‌رم ئه‌دا ده‌كرێت.

*له‌ دیدارێكی ته‌فزیۆنی گه‌لی كوردستاندا باسی وه‌ستانت كرد، یانی نووسه‌ر یان شاعیر بۆ ئه‌وه‌ی خۆی دووباره‌ نه‌كاته‌وه‌، پێویسته‌ ماوه‌یه‌ك بوه‌ستێ و دوایی ده‌ستپێبكاته‌وه‌، هه‌ست ده‌كه‌ی شكاندنی ئه‌و وه‌ستانه‌ كاتی هاتووه‌؟ ئه‌ی رات چییه‌ له‌سه‌ر وازهێنان له‌ نووسین یان شیعر؟
-پێم وابێ نووسین پێویستی به‌ ته‌رخانكردنی كات و كه‌شێكی ئارامتره‌ كه‌ له‌ ئێستادا من نیمه‌ و ناشمه‌وێ كاریگه‌ریی كاره‌كه‌م و هه‌واڵی رۆژانه‌ به‌سه‌ر ده‌قه‌كانمه‌وه‌ هه‌بێت، مه‌رجیش نییه‌ هه‌موو كات نووسینت هه‌بێت.

*قسه‌یه‌كی باو هه‌یه‌ ده‌ڵێت: شیعر بریتییه‌ له‌ ریتم له‌گه‌ڵ وێنه‌، به‌ڕای تۆ له‌ روانگه‌ی ئه‌زموونی خۆته‌وه‌ شیعر چی تریشه‌؟
-وێنه‌ی هونه‌ری ره‌گه‌زێكی بنه‌ڕه‌تی شیعره‌ دواتر ریتم و خه‌یاڵ، زمان، بیر، ئه‌ندێشه‌، واقیع، سۆز و نه‌ست.

*له‌ دیوانی دووه‌متا «له‌ جه‌سته‌ی گه‌ڵایه‌كدا ده‌مرم» ئاستی شیعر و شاعیرێتێ تۆ باڵاتره‌، كه‌ ده‌ ساڵ دوای دیوانی یه‌كه‌مه‌، ئێستاش شه‌ش ساڵ به‌سه‌ر دیوانی دووه‌متا تێپه‌ڕبووه‌، به‌ڕای خۆت ئاستی شیعر و شاعیرێتیت به‌رزتر بۆته‌وه‌ یان له‌ شوێنی خۆت پێكوته‌ ده‌كه‌یت؟
-نا ببوورن مێژووی به‌رهه‌مه‌كانم به‌ ساڵ فه‌رقیان هه‌یه‌، ساڵی چاپه‌كه‌ی دواكه‌وتووه‌، به‌ڵام نووسه‌ر تا زیاتر بخوێنێته‌وه‌، تا زیاتر ببینێ و ئه‌زموونی زیاتر بكات بێگومان گۆڕانكاری له‌ نووسینه‌كانیدا به‌دیده‌كرێت، ئه‌وه‌ی لای خۆم جێی سه‌رنجه‌ ئه‌گه‌رچی په‌له‌م كردووه‌ له‌ چاپكردنی به‌رهه‌می یه‌كه‌م و دووه‌م و سێهه‌میشم چونكه‌ هه‌ندێ له‌و ده‌قانه‌ به‌ڕای خۆم نابنه‌ شیعر، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا خۆشحاڵم كه‌ خۆم هه‌ست به‌و گۆڕانكارییانه‌ ده‌كه‌م له‌ نووسینه‌كاندا و له‌ هیچیشیان په‌شیمان نیم چونكه‌ له‌ زه‌مه‌ن و كاتی خۆیدا نووسراون، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بۆم بلوێ له‌ ئاینده‌دا به‌ گۆڕانكاری و به‌ڕه‌نگێكی نوێوه‌ هه‌ندێكیان لێ هه‌ڵده‌بژێرم بۆ دووباره‌ چاپكردنه‌وه‌.

*له‌ دیدارێكی تیڤی گه‌لی كوردستاندا باسی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ی كاتێ ستایش ده‌كرێیت حه‌زده‌كه‌ی ستایشی شیعره‌كانت بكه‌ن نه‌ك خۆت، چۆن له‌م دوو ده‌سته‌واژه‌یه‌ ده‌ڕوانیت كه‌ پێت بڵێن « شیعره‌كانت جوانن به‌س خۆت نا- خۆت و شیعره‌كانت جوانن» ئه‌ی چۆن ئه‌م دوو وه‌سفه‌ لێك جیا ده‌كه‌یته‌وه‌؟
-ده‌مه‌وێ نووسه‌ربم و شرۆڤه‌ی خه‌یاڵه‌كانم بكرێت، نه‌ك ژنێكی جوان، به‌ڵكو نووسه‌رێكی جوان.

*شیعری «من و نه‌ورۆزی كچم « و «من و ئه‌و» یه‌ك شیعرن، ئه‌م دووباره‌كردنه‌وه‌یه‌ بۆ؟ شاعیر كه‌ی خۆی دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌؟ بۆچی؟
-هه‌ردووكی یه‌ك شیعره‌، به‌ڵام له‌ دوو فۆرمی جیادا، له‌ یه‌كه‌میان وه‌كو دایك، له‌ دووهه‌میان وه‌كو هاوژین.

*دوو بۆچوون هه‌ن ده‌ڵێن: «پێویسته‌ شیعر «شیعری ئازاد» دواجار له‌سه‌ر بابه‌تێكی دیاریكراو بێت- پێویست ناكات شیعر له‌سه‌ر بابه‌تێكی دیاریكراو بێت» تۆ كامیان په‌سه‌ند ده‌كه‌یت؟
-سه‌ره‌تای نووسینم پێم وابوو شیعر مه‌رجه‌ مه‌به‌ستێكی دیاریكراوی هه‌بێت، یان په‌یامێك بگه‌یه‌نێت، یان ئاشتی به‌رپابكات، ئێستا به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وكاته‌، پێم وایه‌ شیعر وه‌كو هه‌ر ژانرێكی دیكه‌، وه‌كو هه‌ر هونه‌رێك، پێشكه‌ش ده‌كرێت، واته‌، شێوه‌كارێك حه‌ز ده‌كات تابلۆیه‌كی جوان و سه‌رنجڕاكێش بكێشێت، ره‌نگه‌ له‌ كاتی تێكه‌ڵكردنی ره‌نگه‌كاندا ناخێكی ئارامی هه‌بێت یان پێچه‌وانه‌كه‌ی، ره‌نگه‌ بیه‌وێ په‌یامێك بگه‌یه‌نێ یان هیچ، گرنگ لای من تابلۆیه‌كی جوان ببینم و ده‌یان شیكاری بۆ بكه‌م.
یان هونه‌رمه‌ندێك حه‌ز ده‌كات گۆرانی بڵێت، مه‌رج نییه‌ په‌یامداربێت، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ من ده‌نگێكی خۆشی لێ ببیستم تا هه‌واداری بم. شیعریش به‌و شێوه‌یه‌ لای من، كه‌ی حه‌زمكرد ده‌ینووسم، مانه‌وه‌و زیندووبوونه‌وه‌ی ده‌قه‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر لێكدانه‌وه‌ و شیكاری ئه‌وانی دیكه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*