سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » نەوزاد لە ناو فەیسبووكدا شتەكان بە پێوەری هەڵەو راست ناڕوات بەڕێوە بەڵكو كامە زۆرتر دەبیسرێت و دەبینرێت و دەنگدانەوە دروست دەكات

نەوزاد لە ناو فەیسبووكدا شتەكان بە پێوەری هەڵەو راست ناڕوات بەڕێوە بەڵكو كامە زۆرتر دەبیسرێت و دەبینرێت و دەنگدانەوە دروست دەكات

لەم دووتوێیەدا

لەچوارچێوەی ئەو كۆڕو سیمینارانەی لە ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌ بەڕێوەدەچن، كۆڕێك بۆ پرۆفیسۆری یاریدەدەر د.نەوزاد جەمال بۆ ناساندن و بڵاوكردنەوەی نوێترین كتێبی بەناوی (فەلسەفەو فەیسبووك یان فەلسەفەی فەیسبووك) بەڕێوەچوو، كە تێیدا بە وردی ئاماژەی بە رۆڵ و كاریگەری تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان كرد لە ژیانی رۆژانەماندا بەتایبەت فەیسبووك كە لەهەموو روویەكەوە كاریگەری داناوە لەسەر تاكی كورد، جا هەیە بە باشی بەكاری دێنێت و هەشە بە خراپ، ئەم خاڵەو چەندین خاڵی تری لەبارەی كاریگەری ئەم تۆڕەوە خستەڕوو:

ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌

مەریوان مەسعود
بەخێربێن بۆ ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌ دیارە ئەمڕۆ بەخۆشحاڵییەوە میوانداری مامۆستا نەوزاد جەمال دەكەین كە پڕۆفیسۆری یاریدەدەرە لەبەشی فەلسەفە لەزانكۆی سەڵاحەدین لە هەولێر. ئەمڕۆ میوانمانە بۆ ناساند و بڵاوكردنەوە و واژوو كردنی كتێبە تازەكەی كە بەناوی فەلسەفەو فەیس بووك یان فەلسەفەی فەیسبووك، دیارە ئەم كتێبە دەردەشەیەكە یان موناقەشەیەكە لەسەر ئەوەی ئایا فەلسەفەو فەیسبووك پەیوەندیان هەیە بەیەكەوە چۆن پەیوەندی هەیە كە خۆی دیارە لەكتێبەكەیا كە پێشتر وەكو گۆشە لە ساڵی پار بەڕاستی لە كوردستانی نوێ‌ لەپاشكۆی ئەدگارا بەزنجیرە بڵاوی كردوەتەوە بە خۆشحاڵییەوە ناوەندی رەهەند بۆیان چاپ كردووە، ئەمڕۆش كوردستانی نوێ‌ میوانداری كتێبەكە دەكات كە بەسەر ئێوەیا دابەشی دەكات، دیارە كاك نەوزاد هەر بۆ زانیاریتان سابیقەیەكی باشی هەیە لەبواری هەم نوسینا هەم لە بواری ڕۆژنامە نوسیا جگە لەبوارە ئەكادێمەكەی خۆشی، بۆیە پێم خۆشە دەرفەت بەكاك نەوزاد بدەم كەزیاتر لەسەر كتێبەكە بدوێت.

نەوزاد جەمال:
ڕۆژتان باش هەموو لایەك بەخێر بێن، خۆشحاڵم بۆ دووەم جار لە ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌ كەبەخزمەت ئێوە ئەگەمەوە زۆر سوپاسی كوردستانی نوێ‌ دەكەم و بەتایبەت كاك ستران كە هەوڵ و پشتگیرییەكی باشی كتێب و نوسەران دەكات، لەم چەند ساڵەدا ئەمە بۆ دووەم جارە پشتگیری ئەم كتێبانەی من دەكات، ئەمساڵیش بە خۆشحاڵیەوە پاش ئەوەی كە ئێمە لەگەڵ كاك ستران باسی ئەوەمان كرد من گۆشەیەكم هەبێت لە كوردستانی نوێ‌ لە لاپەڕەی ئەدگار من پێم خۆش بوو قسە لەسەر فەیس بووك بكەم، بەڵام قسەكردنێك بە فەلسەفیانە بێت هەڵبەت ناونیشانەكە وەكو خۆتان ئەزانن ئەبینن ناونیشانێكی سەرنج ڕاكێشەرە تەنها من ئەو ناونیشانەم هەڵنەبژاردوە بۆ ئەوەی سەرنج ڕاكێشەر بێت ڕەواجی هەبێت لەو بوارەیا، بەڵكو پێم خۆش بوە لە ڕوانگەیەكی فەلسەفییەوە بێم قسە لەسەر فەیس بووك بكەم، چونكە بۆ بەشێك ئەوانەی كە خوێندكاری فەلسەفەن یاخود ئەوانەی كە لەبواری فەلسەفە ئەخوێننەوە یان خوێنەری گشتی لە كوردستانی خۆمان بە شێوەیەك لەشێوەكان هەست دەكەیت وەكو ئاستی پێویست نییە، لاوازە خوێنەری فەلسەفیمان كەمە خەڵك پێی وایە فەلسەفە لێرەیە و ژیانیش لێرەیە، بەڵام ئەمە بۆ چونە ناتەواوەكەیە تێنەگەشیتنە لە فەلسەفە، من پێم وایە فەلسەفە لەهەموو كۆو كایەكانی ژیاندا ئەتوانێ‌ قسەی لەسەر هەبێت، پرسیاری جوانمان بۆ بەرهەم بێنێت منیش هاتوم لەو ڕوانگەیەوە فەلسەفەو فەیس بووك پردێك دروست كەم فەلسەفیانە بێم قسە لەسەر فەیس بووك بكەم، ئەڵێم فەلسەفیانە بێم قسە لەسەر فەیس بووك بكەم، مەبەستم فەیس بووك چی گۆڕی لە دنیای ئێمەدا، فەیس بووك چی هێنایە ئارایەوە ئایا چی گۆڕانكاریەكی دروست كرد لە هوشیاری و ئاگای ئێمە لە تێگەشتنی ئێمە بۆ واقیع بۆ ناسنامە بۆ خودی خۆمان بۆ جوانی بۆ سیاسەت بۆ گفتوگۆ بۆ وتووێژ بۆ دیموكراسی بۆ بەشداری سیاسی بۆ خوێندنەوە بۆ زۆر بواری تر كە لە فەیس بووكا رەنگ ئەداتەوە و باس ئەكرێت، ئێمە ئاگادارین هەڵبەت من نامەوێت باسی ئەوە بكەم كە فەیس بووك گرنگە یان گرنگ نییە، باشە، خراپە، بەكاری بێنە یان بەكاری مەهێنە ئیشی من ئەوە نییەو وەك شرۆڤە كارێك وەك توێژەرێك تەنها من هاتوم دنیای فەیسبووك من خۆم ناوم ناوە كۆمەڵگایەكی ئۆپەرنادی جیهانێكی سەربەخۆ كە ئێمە وەك میلەتی كورد وەك و گەلانی تر لەناوچە و لەهەموو جیهاندا هەمووتان ئەزانن كە فەیسبووك ئێستا لە سەرتاسەری جیهاندا لەوانەیە 220000000 كەس بەكارهێبەری هەبێت ئێمە نازانین ڕۆژانە چەند كات ژمێر خەڵك بەكاری دەهێنێت لەوانەیە ئەگەر ئێمە دانیشتوانی كوردستان بڵێن 6 ملیۆن كەس بێت بە ڕێژەی 6 ملیون كەس بێت دڵنیابە لەو 6 ملیونە من ئامارم لانیە بەداخەوە لەو 6 ملیونە لەوانەیە 4 ملیونی بەكاری بێنێت ئەم چوار ملیونە ئەگەر هەر ڕۆژی یەكی كات ژمێرێكیش بەكاری بێنێت فەیس بووك بێت یان هەر تۆڕێكی كۆمەڵایەتی بێت بزانە چەند كات لە ژیانی ئێمە دەبات بە جۆرێك، ئەوەی من سەرنجی ڕاكێشام لە ناو كوردستاندا سەیرم كرد كۆچ كردنێكی تر هەی كۆچ كرنێك بابڵێن مەجازی هەیە ئەمەی كە پێی دەڵێن بونی ئەندێشەی كە لەعەرەبیدا پێی دەڵێن مەجازی لە فارسیا دیجیتاڵ واتە بۆ ناو دنیای كۆمپویتەر ئەو دنیا دەسكردەی كە كۆمپویتەر بۆی دروست كردوین فەیس بووك دنیایەكی كۆمپویتەریە تۆ ئەچیتە ناویەوە كۆمەڵگەیەكە هاوڕێت هەیە، برادەرت هەیە حەزت لێیە حەزت لێی نییە هەڵوێست ئەنوێنیت وێنە شێر دەكەیت قسە لەسەر بابەتەكان دەكەیت گفتوگۆ دەكەین ئەم شتانە سەیر ئەكەیت لەم دنیایە لەم واقعە تازەی كە ئێمە خۆمانی تیا ئەبینینەوە زۆر شت لە ژیانی ئێمە دەگۆڕێت تێگەشتنەكانمان بۆ زۆر چەمك بۆ زۆر پێوەر دەگۆڕێت، ئەوەی كە زۆر زۆر سەرنج ڕاكێشە سەیر ئەكەین لەناو فەیس بووكدا شتەكان بە پێوەری هەڵەو ڕاست ناڕوات بەڕێوە كامە باشە و كامە خراپە بەڵكو كامە زۆرتر ئەبیسرێت ئەبینرێت دەنگدانەوە دروست دەكات خروشاند و جوڵان دروست دەكات لای بینەر ئەمەش وای لێكردوین كە بەشێك لەوانەی خەریكی فەیس بووكن، لەوانەیە ناڵێم هەمووی وێنەیەكی تر بۆ كەسێتی خۆیان دروست بێت بەردەوام خۆیان وەكو پاڵەوانێك نمایش بكەن، ئەم پاڵەوانە ئەبێت بەردەوام ڕۆژانە چی چیرۆكێكی هەبێت بیگێڕێتەوە ئینجا چیرۆكەكانیش هەمووی سادەن چیرۆكەكە ئەوەیە تۆ لە تەنیشت قاپێك یاپراخەوە دانیشتویت یان لای گوڵێكەوە یان لە باڵەخانەیەكی بەرزەوە یا گەشتێكت كردووە سەیر ئەكەیت ئەم واقعە ئەوەندە تێكەڵاو بووە لەگەڵ ئەو واقعەی ڕۆژانەی ژیانی ئێمەدا، كە ئێمە جیاوازی ناكەین جاری وا هەیە ئێمە لە ژیانی ڕۆژانەماندا ئیتر ئەو پەیوەندیانەی كە ڕاستەوخۆ هەمان بووە چۆنی و چاكی و هەواڵ پرسینە، جەژنەكان ئەوانە كاڵ بوەتەوە هەمووی بووە لە ڕێگای فەیس بووك یەعنی فەیس بووك بوەتە شتێك لە نێوان ئێمەو ئەو واقیعە ڕاستەو خۆ كەهەمانە ئەوەندە كاڵ بوەتەوە كە جاری وا هەیە تۆ لە ڕێگای فەیسبووكەوە بە یەكێك دەڵێیت بۆ دیار نیت، ناپرسیت ئەڵێت ناو بینم ناوبیستم دەنگ نابیستم مەبەست ئەوە نییە بێت لە فڵان شوێن دانیشتیت و سەردانی بكەیت بەڵكو مەبەست ئەوەیە لە فەیس بووك چالاكیت نییە قسەت نییە كۆمینت نییە لایكت نەكردووە، جاری وا هەیە فەیس بووك وەك دیوەخانێكی كۆمەڵایەتی لێ‌ یەت من دەبێت لایكێك بۆ تۆ بكەم تۆ ئەبێت لایكێكم بۆ بكەی من دەبێت كۆمێنتێك بنوسم یان كۆمێنتێك بۆ بنوسم هاوڕێكانم سەیر ئەكەیت، چەمكەكانی هاوڕێتی پەیوەندی كۆمەڵایەتی یاخود بوارە سیاسیەكان سەیر دەكەیت لە بواری سیاسیدا لەناو كۆمەڵگای ئێمە سەیر دەكەیت خەڵك بەشەو هەمووی شۆڕش گێڕەو چالاك وانەو شت ئەگۆڕێت و دنیا چاك دەكات و دیموكراسی و ماڤی مرۆڤ و شتی وا، بەڵام لەراستیدا سەیر دەكەیت هیچ ڕونادات بۆ ڕۆژی دوای ئەمە یەكێكە لەو شتانەی كە وای لێكردوە فەیس بووك لەسەر یوتوپایەكی دیموكراسی دروست بوە وەكو مارك لە دواهەمین چاوپێكەوتنیا پێی وایە فەیس بووك دەبێت ئەو زەمینەیە بێت دەرفەت و سەكۆیەك ڕێك بخات بۆ هەموو كەسێك بەبێ‌ هیچ جیاوازی ئەو دەرفەتە بدات بەهەموو كەسێك كە توانای تەعبیر و دەربڕینی خۆی هەبێت ڕاو بۆ چونەكانی ئازادانە پێشكەش بە كۆمەڵگا بكات، بێگومان ئەمە بنەمایەكی دیموكراسیە، دیموكراسی لەسەر چی دامەزراوە، لەسەر ئازادی ئاڵوگۆڕی ڕاو بۆ چونەكان و بیروڕاكان و زانیاری دامەزراوە، فەیس بووكیش بەجۆرێك لە جۆرەكان ئەیەوێت ئەو یوتوبایە لای ئێمە زەق بكاتەوە كە ئێمە هەموومان ئەتوانین هەرچیەك هەیە بیڵێن دەری ببڕین لە ڕاستیدا ئەمە وایە تا ڕادەیەك، بەڵام دیوەكەی تریشمان هەیە كە لەناو فەیسبووكا هەرچی بیرو بۆچونە نەشیاوەكان ئەوانەی كە دژی دیموكراسین دژی مافی مرۆڤن ناوزڕاندنە سوكایەتیە بێڕێزی كردنە هێرش كردنە پەلامارە سەیر دەكەیت ئەو شتانەی بابەتی وەك و وتم پێوەرەكە ڕاست و هەڵە نییە ئەو شتانەی بابەتی سەرنج ڕاكێشانە گرنگ نییە، ئیتر هەواڵ گرنگە زانیاری گرنگ نییە ڕاستی زانیارێكە گرنگ نییە گرنگ ئەوەیە تۆ هەواڵێك دروست كەی چیرۆكێك دروست كەی خەڵك قسەی لەسەر دروست بكات بەناو كەوێت بێت و وتو وێژی لەسەر دروست بكات و بابەتی لەسەر بكات گرنگ نیە ئەوە ڕاست بێت یان نا، چەند لە ڕوی ئاكاریەوە دروستە یان نا چەند شیاوە یان نا، مادەم تۆ فەیس بووك ئەو زەمینەی بۆ ساز كردویت بڕۆ تۆ وەكو پاڵەوانێك بەردەوام خۆت نمایش بكە، سەیر دەكەیت زۆر جار لەكەیسی كۆمەڵایەتی شتێكی سەیر هەبووە هەموومان ئەبین بە قازی و دادوەر لە زۆر پرسی گەورەدا لەو كوشتنانەی كە ئەم ماوەی دوایدا ڕویداوە كارەساتی سوتاندن سەیر دەكەین خەڵكانی زۆر بێ‌ ئەوەی پسپۆر بن ئاگادار بن شارەزایان هەبێت بێ‌ ئەوەی كەیسەكە ئاگاداربن لە نزیكەوە نە پارێزەرە نە یاساییە نە پزیشكی دەرونییە هیچ شتێك نییە لەمانە خەڵك هەمووی ئەبێت بە قازی و دادوەری دەكات، ئەمە خراپە و ئەمە باشە و بە بۆچونی خۆی هەموو ئەم شتانە تێكەڵاو بوون و فەوزایەكی زۆر گەورەی دروست كردووە، وەك و وتم كە دەڵێن دیموكراسی بەیەكێك لەوەسفەكانی بریتییە لە بازاڕی بیرو بۆ چونەكان هەر كەسێك بۆ خۆی ئازادە ئەو كاڵایەی كە هەیەتی لەو دیموكراسیە بینراوەدا كە ناوی فەیس بووك و تۆڕە كۆمەڵایەتێكانە ڕەواجی پێ‌ بدات بانگەشەی بۆ بكات بڵێت ئەمەی من ڕاستە، بەڵام كێشەكە لێرەدا من لە كتێبەكەشدا باسم كردوە فەیس بووك یان بەكاربەرانی فەیس بووك وتو وێژ ناكەن ڕاو بۆ چونی خۆم نمایش دەكەم، بەلامەوە گرنگ نییە تۆ چۆن بیر دەكەیتەوە ئەو قسەیەی تۆش دەیكەیت بەلامەوە گرنگ نییە ئەگەر كاتێك كە من بیرو بۆ چونەكەی خۆم دەربڕی تۆ بەدڵ نەبوو ڕەخنەت گرت یەكسەر من بلۆكت دەكەم، كەواتە سەكۆیەك نییە بۆ وتو وێژو ئاڵوگۆڕو بیروڕا تەنها بۆ نمایش كردنە، زیاتر قسەكە لەسەر ژمارەیە فەیسبووك و دنیایەكی كۆمپیوتەری و دیجیتاڵی ژمارە ئەلتوگزمی پێ‌ دەڵێن واتە كۆمەڵێ‌ پرۆسەی بیركاریە هەمووی 12345 بەو ژمارانە كۆمپیوتەر بەو عەقڵێتیە ئەڕوات بەڕێوە هەموو شتێك ژمارەیە هەموو شتێك دەبێت بە ژمارە تا ژمارەكان زیاتر بێت سەرنج ڕاكێشتر دەبێت، قورسای بۆ سەیر دەكەیت لەناو فەیس بووكدا كارەكتەرو كەسایەتی وا هەیە لە ژیانی واقیدا كەسیكی ئەو تۆ نییە، بەڵام لەوانەیە 1000 لایكی بۆ بكرێت 2000 لایكی بۆ بكرێت 2000 كۆمێنتی بۆ بنوسرێت كەواتە سەیر دەكەیت فەیسبووك واقعێكی هێناوەتە ئاراوە بیرو بۆ چونەكانی ئێمەی بەتەواوەتی لەسەر چەمكی واقیع ڕاستی، هەڵە، سیاسەت، زۆر زۆر شتی گۆڕیووە ئاگای ئێمە گۆڕیووە واتە بوەتە كۆمەڵگایەكی ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئێمە دنیایەك لەدەرەوەی كۆمەڵگایەك، یەعنی شوێنێكە ئەو شتانەی كەوا لەناو ژیانی ڕۆژانەی خۆماندا ناتوانین تەعبیری لێ‌ بكەین گوزارشتی لێ‌ بكەین ئەیبەینە ناو فەیس بووك، من بۆ خۆم وەكو بەكاربەرێكی فەیس بووك چەند ساڵێك ئیشم لە فەیس بووك دەكرد، ئێستا هەژماری خۆم داخستووە لەبەر ئەوەی بەتێگەشتنی خۆم ئەمە رەئی خۆمە من ناڵێم خەڵك دایخات من وەك‌و تاقیگەیەك بەكارم هێنا بێگومان فەیس بووك كەرەسەیەكی زۆر ئامادە كراوی باشە بۆ هەموو توێژینەوەو ئامار و ئەو كەسانەی لەبواری ئەكادمی ئیش دەكەن، تۆ ئەتوانی لە ڕێگای فەیس بووكەوە راو بۆچونەكان بژمێریت ئەتوانی كەسایەتی مرۆڤ بخوێنیتەوە ئەتوانی كۆمەڵگای كوردەواری بخوێنیتەوە لە ڕێی فەیس بووكەوە سەیركە بەپێی ئەو كۆمێنتانە بە پێی ئەو وێنانەی كە شێر دەكرێت ئەو بیرو بۆ چونانەی كە گرنگە ئەزانی كۆمەڵگای ئێمە شەقامی كوردی لە ئێستادا چی بەلاوە گرنگە و پێویستە یان حەزی لەچیە یان بایەخ بەچی دەدات، ئەشزانین كە ئەم شتانەی كە هەن لێرەدا خێرا دەگۆڕێت من یەكێك لەو شتانەی كە باسم كردووە لەناو دنیای فەیس بووكا هەموو شتێك بەخێرایی لەدایك دەبێت بەخێرایش دەمرێت، هەموو ڕوداو و بابەتێك سەیر دەكەین، ڕۆژێك دوو ڕۆژ 24 كات ژمێر خەڵكێكی زۆر قسەی لەسەر دەكات، وتو وێژی لەسەر دەكات دوای دوو سێ‌ ڕۆژی تر هەموو خەڵك لەبیری دەچێتەوە و تەواو، چونكە بابەتێكی تازەتر دێت ئەم كارگەیە بەردەوام دەبێت شتی تێكەیت دەبێت بەردەوام چیرۆكی تازەی تێبكەیت و خەڵك قسەی لەسەر بكات و هەڵویستی لەسەر دەرببڕێت و ئەوانەی پێشوی لەبیر دەچێتەوە، ئەمە لایەنێكی لایەنێكی تری كە من لەم كتێبەدا باسم كردوە ئەوەندەی فەیس بووك لەناو ژیانی ئێمەدایە دوو ئەوەندە ئێمە لەناو فەیس بووكاین، بەڕاستی جاری واهەیە من زۆر گەنجەكان دەبینم لە پۆلەكانی خوێندن لەدەرەوە لە شوێنەكاندا لە پاسەكاندا ئەوەندەی لەناو فەیس بووك و تۆرە كۆمەڵایەتێكایە لەناو پاسەكەدا نییە، شوێنێكی سەیرە بابڵێن من لەم ڕۆژانە دیمەنێكم بینی پێشانگایەكی تابلۆ كرابۆوە تۆ دەچیت بۆ پێشانگا دەبێت سەیری كەی كەس ئاگای لەپێشانگاكە نەبوو خەڵك خۆی ئەكرد بە تابلۆ باگراوەندەكەی تابلۆكان بوو خێرا شێری دەكرد هەندێ‌ كەسمان هەیە لایڤیش دەكات بابڵێن گەنجەكان، تۆ بچیت بۆ پاركی ئازادی لەباتی ئەوەی لەناو پاركی ئازادیا بیت خەریكی شێر كردنی فۆتۆ بیت بۆ خەڵك، ئێمە هەموومان پاركی ئازادیمان بینیوە هەر خواردنێكی كوردەواری بینیومانە هەر شتێك بینومانە، بەڵام خەڵك وای لێ‌ هاتوە بەردەوام خۆی ڕومال دەكات خۆی دەخاتە ناو چیرۆكەكانەوە لەو شوێنە واقعەی كە هەیەتی دەرباز دەبێت، ئەچێتەوە ئەو واقعە دەسكردە ژمارەیەكە لەوێیا خۆی ئەبینێتەوە كەواتە ئەوەندەی تۆ بوونی من یەكسانە بەوەی چەند لەسەر هێڵم واتە چەند لەناو تۆڕەكاندا بم ئەوەندە من بوونم هەیە، ئیتر دوای ئەوە من بوونم نامێنێت وەكو وایە نەمابێت ئێستا ئەگەر تۆ ئێستا لە هیچ تۆرێكی كۆمەڵایەتیا نەبێت،ئیتر نەك فەیس بووكە، تویتەرە، ئەوانەی كەبە ناوبانگ ترن لەناو كۆمەڵگای ئێمەدا،ئەگەر تۆ لەناو تۆڕەكاندا نەبیت وەكو وایە ئیتر بونت نەمابێت دیار نەماویت لەناو كۆمەڵگایا، چونكە كۆمەڵگای ئێمەش گۆڕاوە ئاڵۆز بووە پەیوەندیەكان كزبوەتەوە لاواز بووە سەیر دەكەیت هەمووی گۆڕاوە ئەم فەیس بووكە كەواتە تەواو بیرو بۆچونەكانی ئێمە لەئەنجامی ئەم واقیعە تازەی كە دروست بوە گۆڕاوە، من هاتوم لەم ڕوانگەوە باسی ئەم شتانەم كردووە تا ڕادەیەك بە شێوازێكی فەلسەفیانە لە هەندێ‌ شوێندا زمانێكی فەلسەفییە لە هەندێ‌ شوێنا زمانێكی فەلسەفی هەیە لە هەندێ‌ شوێندا زمانێكی زۆر گشتییە هەوڵم داوە ئەو هاوسەنگییە ڕابگرم نەشم ویستوە زۆرتر لەوە كتێبەكە گەورەتربێت، هەڵبەت من ئێستاش هەر بەردەوام قسەی لەسەر دەكەم شتی تازە یەتە پێشەوە بابەتی تازە یەتە پێشەوە كە ئیشی لەسەر بكەم ئیتر هەر ئەوەندە من پێویستە باسی بكەم.

ستران عەبدوڵڵا :
ئەم كاتەتان باش بەخێرهاتنی كاك نەوزاد دەكەم پیرۆز بایشی لێ‌ دەكەم بۆ ئەم كتێبە، ڕاستیەكەی كاتی خۆشی كە لەكوردستانی نوێ‌ بەزنجیرە بڵاوكرایەوە خوێندمەوە، بەڵام وەك‌و یەك پاكێج پێمخۆش بوو جارێكی تریش خوێندمەوە ودەست خۆشی لێ‌ دەكەم، یەكێك لەشتە باشەكانی ئەم كتێبە ئەوەیە كەیەكسەر بەناوی تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان نەبووە ئەساسەن بەناوی فەیسبووك بووە، چونكە زۆرجار لەگفتوگۆ ونیقاشی ئێمەیا وەك تۆرەكۆمەڵاتیەكان دەناسرێت، وەك تویتەر،وەكو شتەكانی تر، بەڵام لەڕاستیدا تازە لەعێراق وبەتایبەتی لەكوردستان ئەوە تەسبیت بوو كە گەلی كورد لەو تۆڕە كۆمەڵایەتیانە فەیسبووك بەكاردەهێنێت، مەسەلەن لەوڵاتێكی وەك وتوركیا وەك وڵاتێكی تر هەندێ‌ وڵاتی تر هەیە تویتەر حاكمە، بەڵام لێرە لەعێراق و لەكوردستان ئەوە تەواو تەسبیت بوو فەیسبووك بووە یەكێك لەمەتلەباكانی خۆپیشاندەرەكانیش ئێستا پێش ئەوەی گۆڕینی دەستوربێت سیاسیەكانی عێراق شۆڤێنێكان دەڵێن: دەستور دەگۆڕین یەكێك لەمەتلەبە رەئیسێكانی خۆپیشاندەران گەڕانەوەی ئینتەرنێتە، ئەنتەرنێت بگەڕێتەوە بۆ ئەوەنا كە خەڵك بەو بۆنەیەوە سەیری وتاری خەڵكی تر بكات لەسایتەكاندا بەڵكو خۆی نمایش بكاتەوە واتە مەتلەبی گەڕانەوەی ئەنتەرنێت كەبوەتە مەتلەبێكی سەرەكی لەناو خۆپیشاندەرانی عێراقدا مەتلەبێكە پەیوەندی بەدیموكراسی خۆنیشاندان هەیە، ئەگەر تێبینی بكەیت ئەم دیاردەیە لەڕاستیدا پێش ئەوەی لەفەیسبووك پەیداببێت لە تەلەفزیۆنەكاندا پەیدابوو خەڵك زیاتر سەیری ئەو بەرنامانەی دەكرد كەراستەوخۆیە وە ئەیتوانی تەلەفونی بۆ بكات ئەتوانێ‌ بۆچوونی خۆی بڵێت، ئەتوانێ‌ بڵێت بۆچوونەكەی تۆ هەڵەبوو، ئەتوانێ‌ بڵێت بۆچوونەكەی تۆ زۆر پەسەندبوو، لەبەرئەوە زۆربەی كات بەبۆچوونی من دەبوایە ئەو تەلەفزیۆنە راستەوخۆیانە بەئێمە بڵێت كەخەڵك زۆر حەزی لێیە چەند حەز دەكات سەیری خەڵك بكات كارەكتەرێك ببینێت ئەوەندە خەڵك حەز دەكات خۆشی بەشێك بێت لەدیەنەكەو حەز دەكات خۆشی نمایش بكات و فەیسبووك ئەمەی دڵنیاكردەوە بەشێكی نوسینەكانی كاك نەوزادیش خۆشبەختانە لەسەر ئەو تەوەرەیە كەكارەكتەری مرۆڤ خۆی لەناو فەیسبووكدا شتێك هەیە كە زۆرجار لەفەیسبووك بەوە تێدەگەین خەڵك كەی وەختی ئەوەیە یاپراخ نیشان ئەدات لەفەیسبووكەكەی خۆی یان گەشتێكی كردووە بۆ شوێنێك وێنەی خۆی نیشان دەدات خۆی لەڕاستیدا ئەساسەن ئیشی فەیسبووك ئەمەیە ئێمە تەعدای لێ‌ دەكەین و زیاد لە پێویست دەیكەین بە سیاسی ئەوەی كە خەڵك وێنەی خۆی بڵاودەكاتەوە بێگومان تۆرەكانی كەش هەن وەك 24 كاتژمێر وێنە بڵاودەكەیتەوە دوای نامێنێت، فەیسبووك ئەمە بە مێژووش ئەهێڵتەوە بەبیرت دێنێتەوە 6 ساڵ پێش ئێستا وێنەی خۆت بڵاوكردووەتەوە جارێكی كەبۆت هەیە شێری كەیتەوە، ئەم ڕێگایە بوەتە ئیحترافی هەم وەك و خەزن خەزنی دەكات بۆت، ئەوەی كەئێستا مونافەسەی فەیسبووك دەكات تەنها ئەو واتساپەیە، چونكە ئەتوانی خۆت كۆمەڵێك برادەر لە شوێنێك گروپێك بكەنەوە موناقەشەی بكەن، بەڵام هەر دیسان ڕوناداتەوە دەیان جار لەو واتساپە ئەڵێن كاكە ئەمە مەیكەن بە فەیسبووك هەموو دیسانەوە ئەو سیاسەتە ئەونەریتەی كەلە فەیسبووك هەیە خەریكە دەچێتە ناوگروپە تایبەتیەكانیشەوە بۆیە ئەم دیراسەیەی كاك نەوزاد هیوادارم پەیمانگاكانی ڕۆژنامەوانی و ئیعلامیش قسەی لەسەر بكەن، تازە لە عێراق كاتی خۆی پێیان دەووت ناوچەی ئیستەرلینی تازە ئیتر عیراق كوردستان بووە بە ناوچەی ئیستردینی بووە ناوچەی فەیسبووكی ئەوەندەی فەیسبووك بەكاردێت ئەوانەی تر نەیانتوانیوە مونافەسەی بكەن بۆیە لێكۆڵینەوە لەسەر ئەم بوارەكارێكی گرنگە ودەست خۆشی دەكەم دووبارە لەكاك نەوزاد.

موعتەسەم نەجمەدین:
دەست خۆشی لەكاك نەوزاد دەكەم هەڵبەتە یەكێكە لەبابەتە باشەكان ئەوبابەتانەی بەڕاستی قسەی ئەمڕۆیە پرسی ئەمڕۆیە، بەڵام من هەندێك تێبینیم هەیە من كتێبێكی تریشم بینیووە چەند كتێبێكم بینیووە لەپەیوەندی نێوان فەلسەفەو فەیسبووك یەكێك لەو كتێبانە فەیسبووك لەژێر متهەری فەلسەفەیا دكتۆر ئیحسان، ئەوەی كاك نەوزاد قسەی لەسەر كرد ناونیشانی كتێبەكەی فەلسەفەو فەیسبووكە واتە وەكو خۆشی وتی زیاتر 2 ملیار خەڵك فەیسبووك بەكاردەهێنێت تەنها كورد نیە ئەم زیاتر قسەكانی چركردەووە لەسەر كۆمەڵگای كوردی باسی ئەو پەیوەندیە عزویانە كرد كە لەنێوان فەلسەفەو فەیسبووك هەیە لەسەر ئاستە گشتیەكەی لەسەر ئاستی دونیا چونكە فەیسبووك كۆمەڵێك ئەركی جیاوازی هەیە تەنها ئەوە نیە كە لای ئێمەوە دەبینرێت، بەپێی كۆمەڵگاكان كۆمەڵگای دواكەوتوو هەڵبەتە فەیسبووك تیایدا لەئاستی دواكەوتووی كۆمەڵگایە كۆمەڵگایەكی پێش كەوتوو بە شێوەیەكی ترە بەم شێوەیە نیە قسەی لەسەر بكرێت لەلای ئێمە من پێم وایە قسەكردن ئاوا بەگشتی تۆزێك یان زیاتری دەوێت، قسەكردن لەو مەوزوعە، بۆ نموونە فەیسبووك ئێستا یەكێكە لە سەكۆكانی راگەیاندنە، من خۆم چەندجار وتارم لەزۆربەی رۆژنامەو بڵاوكراوە بەناوبانگەكانی ئەم وڵاتە بڵاوكردوەتەوە لەئاوێنە، لەلڤین، لەكوردستانی نوێ‌، پێش هەمویانەوە بەڵام كاتێك لەپەیجەكەی خۆم بڵاومكردوەتەوە زۆرترین دەنگی هەبووە لەو بڵاوكراوانە، كەواتە ئێستا سەكۆیەكی راگەیاندنیشە لەچەندین رووی ترەوە، فەیسبووك لای ئێمە لایەنە سلبێكەی زاڵە، بەڵام لایەنی ئیجابیشی هەیە ئێستا خەریكە دەبێتە سەكۆیەك بۆ ئەوەی كەلەهەموو سەكۆكانی تری دیموكراسیترە ئەو قسەی بۆچوونی خۆی دەكات راستە خەڵكی نەخوێندەوار زۆر هاتوەتە ناوە، بەدیوێكی ترا ئەتوانم بڵێم فەیسبووك كۆمەڵێك خەڵكی نەخوێندەواری فێری خوێندەواری كرد، هەندێك خەڵك ناچار بوە بۆ ئەوەی بوونی هەبێت قسە دەكات، بۆنموونە لەمەجالی حیزبایەتیا لەمەجالی رێكخستندا ئێستا قسەلەسەر ئەوە دەكەیت كەفەیسبووك بەدیلێكی ئەو رێكخستنە كلاسیكێیە كە جاران لەحیزب هەبووە ئێستا هەلێكی تر رەخساوە ئەم هەلە هەم دیموكراسی ترە هەم زۆر واقعی ترە بۆیە هیوادارم كاك نەوزاد لەئایندەدا زیاتر قوڵ بێتەوە لەناو ئەم مەوزوعە ئەو لایەنانەی كەباسی نەكردوە باسی بكات دەست خۆش.

مامۆستا نیازی:
سەرەتا دەست خۆش كاك نەوزاد دوور لەموجامەلە زۆر بە موسەیتری ناساندنەكەت كرد، دوو پرسیار، پرسیاری یەكەم: ئایا تەنها لەهەرێمی كوردستان و عیراق فەیسبووك بەم شێوازە بەكاردەهێنرێت كەخۆمان بەكاری دەهێنین؟ پرسیاری دووەم: ئایا فەیسبووك لەهەرێمی كوردستان‌و وڵاتانی دەرو دراوسێ‌ بە شێوازێك لەشێوازەكان دەزگا هەواڵ گریەكان بەكاریناهێنن؟ دەكرێت نمونەیەكی بەپەلە بڵێم: لە 48 كات ژمێری رابردوو من لەیەكێك لە وڵاتانی دەرو دراوسێ‌ گەڕامەوە بۆ ماوەی 3 كاتژمێر رایانگرتم وتیان ئەوە تۆ وێنەیەكت بڵاوكردووەتەوە لە فەیسبووكەكەی خۆت ساڵ و نیوێك پێش ئێستا ئەو وێنە چۆن لەگەڵ ئەو كەسە بوەوتم پرسەمان هەبوە هاتوە بۆپرسە. مەبەستم وڵاتانی دەرودراوسێ‌ لەڕووی هەواڵ گریەوە زۆر زۆر ئیستفادە لەفەیسبووك دەكەن تاكی كورد بەكاتژمێر وەكو جەنابت ئاماژەت پێ‌ كرد چی دەكات چۆن دەیكات لەكوێ‌ دەیكات لەگەڵ كێ‌ دەیكات چی وترا چۆن وترا هەمووی بڵاو دەكاتەوە بێئاگا لەوەی رەنگە دەزگا هەواڵ گریەكان بەڕاستی موتابەعەی بكەن جانازانم ئەوە بەس بۆچوونی منە یان قسەی جەنابیشتان زۆر سوپاس.

حەمید جاف:
ئەم كاتەتان باش زۆرسوپاس كاك نەوزاد بابەتێكی زۆر هەستیارت وروژاند، كتێبەكەت جێگای رەنگە خوێندنەوەی زۆركەس بێت لەوانەی كەلەبواری فەلسەفەو لەبواری فەیسبووكدا گرنگی پێدانیان هەیە، باسی زۆر لایەنت كرد لەفەیسبووك بەڵام لایەنە خراپەكانی بەكارهێنانی خراپی فەیسبووك لەكوردستان زۆر زۆرترە لەوەی كە چاك بەكاردەهێنرێت، ئێمە ئێستا لەكۆمەڵگەی كوردستان چی بكەین بۆ ئەوەی خەڵك باش فەیسبووك بەكار بهێنێت و واز لەو خراپ بەكارهێنانە بێنن؟ چی بكەین بۆ ئەوەی خەڵك فێر بكەین فەیسبووك باش بەكاربێنێت باسی یاپراختان زۆر كرد پیشان دەدرێت شتی كەش پیشان دراوە من ئەوەندە شتم بینیوە لەوەی كەدەڵێت: ئێستا بەردەم ماڵی خۆمان، ئێستا لەباخەكەی خۆمان، ئێستا لەباخەكەی فڵان كەس، ئێستا خەریكم نان دەخۆم، یەك شتم نەبینیوە تا ئێستا بڵێت ئێستا لە توالیتم بەس ئەمەم نەبینیوە، هەموو شتەكانی كەم بینیوە رەنگە لەوڵاتەكانی كە هەبێت ئێمە چی بكەین بۆ ئەوەی فەیسبووك بەباشی بەكاربهێنرێت؟ پەیوەندی بێت لەنێوان كۆمەڵگا بۆ رۆشنبیركردنی تاكەكانی كۆمەڵ فەیسبووك بریتیی بێت لەوەی رۆشنبیری تەندروستی رۆشنبیری گشتی هەر رۆشنبیریەكی تر ئێستا ئێمە پێویستمان پێیەتی لەم قۆناغەی كەكۆمەڵگای ئێمەی تیایە چی بكەین بۆ ئەوەی ئەم خەڵكە وا لێ‌ بكەین زۆر سوپاس.

نەوزاد جەمال:
سوپاس بۆ سەرنج وتێبینێكانتان بەڕاستی من زۆر زۆر سودی لێ‌ وەردەگرم ئامانجیش لەم بابەتە ئەوەیە كە وتووێژ دروست ببێت و بابەتەكە زیاتر دەوڵەمەندبێت، هەڵبەت وتم فەیسبووك بۆخۆی دنیایەكی زۆر زۆرگەورەیە سەربەخۆ دروست بووەو هاتوەتە ناو دنیای ئێمەوە، بەڵام ئێستا سەیر دەكەیت دنیای ئێمە چوەتە ناو فەیسبووك بەپێچەوانەی لێ‌ هاتووە ئەوەندەی ئێمە لەناو فەیسبووكدا دەژین بابڵێن تۆرێكی كۆمەڵایەتیە ئەوەندە لەناو واقعەكەدا ناژین ڕاستەوخۆ، چونكە هەموو شتەكانمان وەكو وتم لەڕێی فەیسبووك و تۆرەكۆمەڵایەتییەكانەوە لەناو ئەو تەكنەلۆجیا نوێیەی كەهاتوە سەبارەت بەو بۆچونەی كاك ستران زۆر تەواوە بەڵام، من لەكتێبەكەدا باسم نەكردووە بەڵام لەشوێنیكی تردا لەوتارێكی تردا نوسیومە دوو بۆچونی هەڵە هەیە لەسەر فەیسبووك وتۆرەكۆمەڵایەتێكان چیتر فەیسبووك تۆری كۆمەڵایەتی نیە خۆی ڕاستە مارك زوكربێرگ كوڕێك بووە لەزانكۆیەكی هارفادی ئەمریكی نەیتوانیوە پەیوەندی لەگەڵ خۆشەویستەكەیدا بكات كەمێك گۆشەگیربووە لەكۆمەڵگەكەیەوە جێی نەبوەتەوە، هاتووە ئەوكۆمەڵگای دروست كردووەتەوە ئەمە بیركردنەوەیەكی زۆر بلیمەتانەیە زیرەكانەیە دواجار ئێستا هەموو دنیا خەریكی فەیسبووكە مارك زوكربێرگ وەكو ئیمپراتۆر قسە دەكات پێی وایە كۆمەڵگایەكە كۆمەڵێك رێسای خۆی هەیە پێوەری خۆی هەیە بابەتەكانی دەفرۆشێتەوە بەڵام، فەیسبووك شتی سەیر سەیریش دەكات بابڵێن لەم ماوەی پێشودا بڵاوبووە كەنزیكەی 50 ملیۆن زانیاری تایبەتی ئەكاونتەكان ئەژماری فەیسبووكی خەڵكی فرۆشتووە بەلایەنی سێیەم، ئینجا كۆمپانیای بازرگانیە، دەزگا هەواڵ گێریەكانە، دڵنیابە لەهەموو جیهاندا دەزگا هەواڵ گیریەكان پۆلیس بەردەوام بەدواداچوون بۆ تۆرە كۆمەڵایەتییەكان دەكات، بۆدۆزینەوەی تاوانبارەكان خۆی فەیسبووك شوێنی دانپێدانانە، من لەكتێبەكەدا باسم كردووە ئەودیو كردن جاران ئەودیو كردن چی بوو؟ ئێستا هەموو شتێك ئێمە ئەودیو دەكەین ئەودیو بۆر كوێ‌ واتە ئەو دیوەی كە ناوی فەیسبووكە دانپێدانان واتە ئێستا لە فڵان شوێنم ئەمانە هەمووی زانیاری گرنگ نین شتی سادەی رۆژانە بەڵام، زۆر كەس هەبوە بۆنموونە ئێستا ئەوەتام لە فرۆكەخانەی پاریس ماڵەكەت چۆڵ كردوە ماڵێكی خۆشت هەیە خۆت ئیعترافت كردوە زانیارێكەت كەشف كردوە ئەم شتانە زۆرە و زۆر شت روی داوە كێشەكە ئەوەیە یەكێك لەو شتانەی دنیای فەیسبوك تەكنەلۆجیا پێش كەوتوە ئەو شتانەی كە پێی دەوترێت تایبەت مەندیەتی كەسێتی یەكێكە لەچەمكە زۆر بەناوبانگەكانی كۆمەڵگەی مۆدێری لیبرال كە ئیشی لەسەر كراوە تاك ریتیە لە پرایفسی واتە تۆ هەمیشە زۆنێكت هەیە پەرژینێكت هەیە ئەو پەرژینە تایبەتەی كەس بۆی نیە بێتە ناوە، بەڵام ئێستا خەڵك هەیە قسە لەسەر جۆری پێڵاوەكەت دەكات لەسەر ژنەكەت لەسەر هاورێكەت دەكات خواردنەكەت زانكۆكەت خۆت وات لەخۆت كردوە رێگا ئەدەیت هەڵەكە ئەوە نیە كە فەیسبووكە بەڵام، فەیسبووك ئەو زەمینەی ساز كردوە كە ئێمە بەو جۆرە كارلێك دروست كەین كارلێكە وای لێ‌ هاتوە ئیتر هەموومان قسە لەسەر هەموو شتێكی یەكتری دەكەین شتی تایبەتی نەماوە هەموو شتەكانمان ئیعتراف پێ‌ كردوە و قسەمان لەسەری كردووە، ئەو تێبینیەی كاك موعتەسەم سەبارەت بەپەیوەندی فەلسەفەو فەیسبوك من لەپێشەكیدا باسم كردووە ئایا فەلسەفەو فەیسبوك چی پەیوەندیەكی هەیە؟ بەیەكەوە هیچ پەیوەندیەكی هەیە یان نا؟ هەڵبەت كەمن باسی ئەوەم كردوە مەبەستم ئەوەنیە فەلسەفە لەناو فەیسبوكدا رەنگ دەداتەوە كۆمەڵێك فەیلەسوفی گەورەمان هەیە قوتابخانەو گروپی فەلسەفی زۆرمان هەیە هیگڵی مان هەیە كانتیمان هەیە …….هتد، هەموو لەناو فەیسبەكدا ئەكتیڤن بیرو بۆچونەكان بەڵام ، ئەوەی كە روخسارە گشتیە زاڵەكە ئەوە فەلسەفە نیە فەلسەفە ئەوەندەزەق نیە بەگوێرەی ئەوەی تۆ سەیری تویتێكی ترامپ كە چی گێژەلوكەیەك لەگەڵ خۆیدا دروست دەكات یان كەسێكی ناوداری هونەری ئەستێرەیەكی هونەریە یان سینەماییە بابەتێك دەكات شتێك ئەڵێت قسەیەك دەكات چی دروست دەكات بەو ئەندازەیە من باسیی ئەوەم كردوە ئەو پەیوەندیە ئایا فەلسەفەلەناو فەیسبوكدا جێی دەبێتەوە یان نا، بەڵام ئەوەی بەلای منەوە گرنگە چۆن فەلسەفیانە لەڕووی فەلسەفیەوە قسە لەسەر كۆمەڵێك شت بكەین كەلە دنیای فەیسبوكدا گۆڕاوە یەكێك لەوانە چەمكی واقیعە ناسنامەیە كاتە، كەسێتیە، زەمەن، دەگۆڕێت جوڵە دەگۆڕێت، بوونی ئێمە چیە؟ بونی ئێمە دەگۆڕێت جاران ئێمە ئەو چەمكە فەلسەفیەی كەهەبووە لە فەلسەفەی كۆندا بابڵێن دیكارد قسەیەكی هەیە دەڵێت: من بیردەكەمەوە كەواتە هەم، بەڵام لەدنیای فەیسبوكدا من لەسەر هێڵی فەیسبوكم لە تۆرەكانام ئینجا هەم، كۆمەڵێك چەمكن من هاتوم ئیشم لەسەر ئەوە كردوەبەڵام من نەهاتوم زۆر زۆر ئەوەندە وردی كەمەوە لەڕووی فەلسەفێكەوە وای لێ‌ بكەم كە خوێنەر تێنەگات هەڵبەت من هەندی بەشیش لەو بەشانە زیاتریشم خستوەتە سەری دەستكاریم كردوە و بەشێكی زۆری ئەو سەرچاوانەی كۆمەڵێك فەیلەسفوی گەورە كە قسەیان لەسەر ئەم بابەتانە كردوە یەكێك لەوانە میشیل فۆگۆ قسەم لەسەر كردوە كۆمەڵگەی ئەرتەرناتیڤ یان دەرەكۆمەڵگە كۆمەڵگەیەكی جیاوازترە كە چۆن هەموو شتێك ئیحترافی تێدا دەكرێت چاوپێكەوتن و چاودێری ئەم شتانە هەمووی تێدا روو دەدات سەبارەت بەوە، فەیسبوكیش بۆ نمونە من باسی چەند ساڵێك لەمەوپێش كە موبایل دروست بوو موبایل خراپ بەكارهێنرا ئەمە ئەگەرێتەوە سەر ئاستی بەكاربەر بەڕاستی كەمن ئەم شتانە باس دەكەم لایلانی نەرینیانە لایەنی ئەرێنیش هەیە وەكو مامۆستا موعتەسەم باسی كرد فەیسبوك ئێمە ناڵێن بە رەش وسپی سەیری فەیسبوك بكەین بەڵكو دنیای فەیسبوك و دیاردەیەك هەموو لایەنەكانی ژیان دەگرێتوە ژیان كۆپی دەبێتەوە بەڵام بەجۆرێكی تر تێیدا ئێمە ساڵانی زوو پێشوتر موبایلمان بەخراپ بەكاردەهێنا ئێستا وردە وردە خەڵك تێر بوە لەو شتانە وردو خەڵك وریا دەبێتەوە رۆشنبیر دەبێتەوە هەڵبەت فەیسبوك تەنها لەكوردستان بەو جۆرە بەكارناهێنرێت لەشارێكی وەك ئیگڵباو لەبریكستا دەرچونی بەریتانتیا لەیەكێتی ئەوروپا خەڵكانێكی زۆر چەوێشە كران لەرێگای فەیسبوكەوە دەنگەكان لەسەر بنەمای ئەوە كرا رۆژنامەنوسێكی بەریتانی باسی شاری ئیگڵباو دەكات شارێكی بچوكە لەبەریتانیا لەباشور دەڵێت ئەم شارە بەدرێژای مێژوو یەك پەنابەری تێدا نەبوە یەك كەسی بیانی تێدایە ئەویش پۆڵۆنیە خەڵكی بیانی تێدا نیە بەڵام ،لەڕێی فەیسبوكەوە ئەو گروپانەی كە راستڕەون و نەتەوە پەرستەكانن كەپێیان وایە بەریتانیا جیاوازە دەبێت بێتە دەرەوە لەیەكێتی ئەوروپا بیرو بۆچونێكییان لەناو فەیسبوكدا بڵاو كردەوە ئێمە ئەگەر ئێمە ئاوابین لەئەورپا توركەكەیان یەن داگیرمان دەكەن و یەنە وڵاتەكەی ئێمەوە پیرەژنێك لەچاو پێكەوتنێكدا دەڵێن تۆ لەكوێوە ئەم شتانەت زانیوە دەڵێت لەرێی فەیسبوكەوە تۆ لەشارەكەی خۆتان یەكێتی ئەوروپا ئەو هەموو قوتابخانەو خزمەت گوزاریەی كرد ئەیزانیت ؟ نەخێر نایزانم یەكێك لەوشتانەشی كە باس كرا وەك ستاندالێك وەك ئابرچونێكی سیاسی هەم میدیایش كە دەنگۆی ئەوە هەیە دەزگای سیخوڕی روسی تەسیری هەبووە لەسەر هەڵبژاردنی ترامپ لەرێگەی فەیسبوكەوە لەرێی تۆرەكۆمەڵایەتێكانەوە كەدەنگ دەر ئاراستە بكرێت بێگومان فەیسبوك ئامرازێكە ئامرازەكە خراپ بەكار ئەهێنریت یاخود بەباش كەوتۆتە سەر ئێمە بۆ نموەنە ئێمە بەردەوام لەماڵەوە ئەبینی تۆ پێت خۆشە مناڵەكەت خەریكی ئەنترنێتە پێت وایە مناڵەكەت لەو ژورە دانیشتوە سەلامەتە بەڵام سەلامەت نیەلە ڕاستیدا نەپارێزراوە چونكە ناو تۆرەكان خەڵكی نێربازی تێدایە مناڵ بازی تێدایە مافیای تیایە خەڵكی تێدایە دەرمان دەفرۆشێت دزی تێدایە چەتەی تێدایە پیاوی چاكی تێدایە زانای تێدایە مامۆستای زانكۆ هونەرمەند هەمووی تێدایە فەیسبوك كۆمەڵگایەكە ئەم كۆمەڵگاش هەموو ئەمانەی تیایە لەباش و لەخراپ كەواتە ئێمە چی بكەین بۆ ئەوەی رۆشنبیر بین لە مناڵەكانمان بەردەوام ئاگاداریان بین لەقوتابخانەكانمان ئاشنایان بكەین فەیسبوك چیە دنیای تۆرە كۆمەڵایەتیكان و خۆڕایش نیە، چونكە تۆپارەت داوەچونكە ناتوانیت بچیتە سەر ئەنتەرنێت ئەگەر تۆ كارتی ئەنتەنێت نەبێت كەواتە شتەكە خۆرای نیە چەندان كۆمپانیای گەورە لە فەیس بووكدا تۆ پێت وایە خۆڕاییە ریكلام دەكەن بەبۆنەی ئەوەوە هەزاران ملیونەها قازانج دەكەن زۆر تێكەڵاوە ئەم دنیایە كەبەم جۆرە بێت

دكتۆر شۆرش:
زۆر سوپاس هەڵبەتە من پرسیارو سەرنجیشم هەیە، یەكێك لەوانەپێمخۆشە فەیسبووك ئێستا بوەتە سەكۆی ریكلام خەریكە وای لێ‌ دێت خەڵك بەهەزاران دینارو دۆلار دەدات لەوڵاتانیش بۆ ریكلام كەچی دەبینی فەیسبوك ئەو شوێنەش خەریكە پر دەكاتەوە ئەوەتا گروپی خانوو فرۆشتن هەیە، ئۆتۆمبیل هەیە، كاڵا هەیە، ئەوانە عەرز دەكەن بەبێ‌ ئەوەی ئەو كەسە ریكلامەكەی هەیە پارەش بدات بڵاوی دەكاتەوە وشتەكانی خۆشی دەفرۆشێت هەڵبەتە من زۆرتر باسی واقیعی ئوسترالیا دەكەم چونكە خۆم لەوێ‌ دەژیم، زۆر كەس دەبینی پێت دەڵێن: ماڵەكەت لەكوێیە؟ من شتەكەت لێ‌ دەكڕم نرخەكەی لەسەر دادەنێت، موناقەشەی دەكەی ئەوەشی بریوەتەوە، لایەنێكی كە لایەنی مێژووی زۆر شت هەبووە ئێمە نەمانزانیوە تەنانەت لەسەر مێژووی خۆمان وئاینەكانیش دەبینیت ئێستا باسی زانیاری چەند هەزار ساڵ لەمەوپێش دەكات ئەوەش دنیایەكی كراوەی كەی دروست كردووە بۆخەڵك ئەوەی تریان خەریكە جێگای رۆژنامەو راگەیاندنیش دەگرێتەوە، چونكە ئێمە لەرۆژنامە هەموو قوتابی بووین و خوێندومانە دەڵێ‌ تۆمارێكی رۆژانەیە دەچێتە بواری مێژوییەوە بەڵام،ئێستا فەیسبوك خەریكە ئەوەش دەكات رۆژانە هەواڵ بڵاودەكاتەوە خەڵك ئاگادارە، ئەوەش دەبێتە تۆمارێك زۆر شتی لەو بارەوەكردووە، من لەقسەیەكی ئەو بەڕێزانە باسم لەوەكردووە زۆر پێمخۆشە كەباسی كوردستان دەكات، ئیمە بەراستی هەموو ئەو پێش كەوتنانەی بەحسی لەسەر دەكەین قسە دەكەین بۆچیمانە ئێمە تەركیزەكەمان لەسەر كۆمەڵگای كوردییە، من ئەمەوێ زانیاریەكان بۆ كوردستان بێت كۆمەڵگەو خەڵكی كوردستان هۆشیاربكەینەوە لە لایەنە باش ‌و خراپەكانی، پرسیارێك من تیبینم كردووە لە وڵاتان زیاتر سیاسیەكان فەیسبووك بەكاردەهێنن، بەڵام بۆ لێرە سیاسیەكان فەیسبووك بەكارناهێنن؟ بۆچی سیاسیەكان لیی دەترسن یان تویتەر بەكاری دەهێنن؟ ئەمە لێترساندنە كەسیاسییەكان شتی خۆیان بڵاوناكەنەوە، یان بەكەمی دەزانن، لەتویتەر شت بڵاودەكەنەوە یان لەشوێنێكی تر بڵاوی دەكەنەوە، ئەوە لە ئینستەگرام هەربڵاوی ناكەنەوە، نابینیت سیاسییەك لەئینستە گرام شت بڵاوبكاتەوە بۆ؟ بۆچی ئەم جیاوازییە دەكەن ئەوان؟.

كاروان ئەنوەر:
دەستخۆشی لە كاك نەوزاد دەكەم كتێبخانەی كوردی پێویستی بەوەیە فەیس بووك سەوداكەی لە چییەوە هاتووە خەڵك ئیدمان بووە لێرە، من پێشنیارێكم هەیە نازانم تۆ هاوڕای لەگەڵم ئێمەی كورد لە شەقامی كوردیا رای گشتیمان نییە ئەو بۆشایەمان هەیە رای گشتی لە 27 سالی رابردووە لە 1992 تا ئێستا دروست نەبوو رای گشتی لە ئەورپا لەسەر یەك كۆڵۆمی رۆژنامەیەك سەد هەزار كەس دێتە سەر جادە بەڵام لای ئێمە ئەوەمان نەبوو خەڵك ئیدمان بوو لەفەیس بووك سێبەرێكی رای گشتی دروست بووە لە فەیس بووكدا بەڵام سەقەت هیچ ستاندارێكی نییە مەزڵوم عەبدی لە 24 سەعاتدا دەبێتە كارێزمایەكی نیونەتەوەیی هەفتەیەك پێش ئەوە كەس ناوی نەبیستووە، كەسێك خێزانەكەی خۆی ئینتیحار دەكات كەسێك بە رای گشتی تێدەكەوێـت بەیاننامەی لەسەر دەرئەكات بە بێ ئەوەی بزانێت چییە،كاڵای توركی ئێستا لە فەیس بووكە موقاتەعەی دەوڵەتێك دەكرێت بەڵام نازانی تەبیعەتی باشە یان خراپە، رایەكم هەیە رای گشتی لەناو ئێمەیا لەم كوردستانی باشورا ئەم فەیس بووكە پڕی كرد‌وتەوە، بەڵام زۆر خەتەرە لەبەر ئەوەی هەندێك كارێزمایشی دروستكردووە، چەند كەسێكی نەخۆشی دروست بووە، ئەوە زۆر خەتەرە بەراستی فەیس بووك هی ئەوە نییە كورد ژیانی خۆی پێوە مەشغوڵكردووە.

نەوزاد جەمال:
سەبارەت بۆچی سیاسیەكانی ئێمە بەكاری ناهێنن لەبەر ئەوەی خۆمان ئەزانین سیاسیەكانی ئێمە وەك و سیاسیەكی وڵاتێكی كە نیە بەپاسكیل بروات بۆ و ئۆتۆمبیلەكەی خۆی لێبخوڕێت یان بچێتە ژیانێكی رۆژانە هەمیشە سكرتیرو كۆمەڵێك دەستور پەیوەندی خۆی هەیە ئەوان بەڕێ`وەی دەبەن من زۆر جار لە تویتەر و لەهەندێ‌ شوێن كۆمێنتم نوسیوە بۆ ئەو شتانە لەوانەیە سكرتێرەكەی بیخوێنێتەوە لەوانەیە بۆچونەكەی تۆش بەهەڵە بگەیەنێت یان بلۆكت كات یەكێك لەو شتانەی لە وڵاتە دیموكراسیانەدا هەیە شەفافێتە، یەكێك لەوشتانەی كە هەیە شەفافێتە تایبەت مەندی نامێنی شەفافێت دروست دەبێت ئەگەر سەیری بكەیت كۆمەڵگای كوردەواری لە فەیس بووكدا بەڕوتی دەبینی تەواو داماڵراوە بەڵام سیاسیەكان خۆیان نایەن ئەو بوارەوە فێرنەبوون یان شارەزانین ئەترسن لەخۆیان یان باوەڕیان بەخۆیان نییە وە زۆربەی بەكارهینرانی فەیس بووكیش لە سیاسیەكان بێزاربوون، بەڵام لەوڵاتانە دەستكەوتی گەورەیە كۆمێنتێك دەنوسی سەرۆكێك وەڵامت دەداتەوە لێرە دیالۆك نییە، وەكاك كاروان باسی دەكات ئەو رای گشتییە نییە، ئێمە ئەوەندەی قسە لەسەر ئەوە دەكەین شتەكان وروژێنەربێت و لایكمان بۆ درویست بكات ئەوەندە بە خەمی پرسەكەبێت وەك و قەزێیەك شوێنی بكەوین، بتوانین بیكەین بەرنامەیەكی سیاسی‌و فشاری پێ دروست بكەین ئەوەی كە هەیە لە دەورو پشتمان، وەك باسی بایكۆتی كاڵای توركیمان كرد لە سۆپەرماركێتەكە هەر هەیەو دەفرۆشرێت، بەڵام بڕێك لە ئاگایی دروستكردووە ئەو ئاگایەش پێیویستی بە ئیشكردن هەیە ئەگەر تۆ بتەوێت فەیس بووك ئاراستە بكەین پێویستی بە كۆمەڵێك توێژینەوە هەیە لەسەر فەیس بووك خەڵك ئاراستەی بەكارهێنەری فەیس بووك بگۆڕین، وەك‌و چۆن داعش هاتووە لە فەیس بووك بۆ ریكلام بۆ خۆی دەكات تۆ دەبێت پێچەوانەكەشی هەبێت كەسێكی ئاشتی خواز بێت باسی ئارامی كۆمەڵگا بكات ئەو بێت زەمینەی بۆ ساز بكەیت خەڵكی لەدەور كۆببێتەوە بانگەشە بۆ ئاشتی خوازی بكات، بەڵام كێشەكە ئەوەیە زۆرجار شتە زەقە ناخۆشەكان ئەو شتانەی كە پێی دەوترێت ماییەی شەڕو ناخۆشییە زۆرر سەرنج راكێشترە لەو شتانەی كە راستییە ئەمە كیشەكەیە لەونەیە بەشێك لە تەبیعەتی مرۆڤ وابێت وە بەشێكیشی پەیوەندی بەم دونیای دیجیتاڵیەی ئێمەوە هەبێت كە هەیە هەمیشە شتە دزێووە ناحەزە ناشرینەكان بەردەوام لە دنیای فەیس بووك‌و تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان سەرنج راكێشترە‌و خەڵك لایكی بۆ دەكات.

print

 105 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*