سەرەکی » وتار » خەڵەف غەفور‌ » دەستووری عیراق لە سێبەری سیستانیدا

کەمین پۆڵەتیک

دەستووری عیراق لە سێبەری سیستانیدا

عیراق و دیموكراسی، بەتایبەت لە سەردەمی حوكمی شیعەكاندا، عیراقێكی سەقامگیر نابێت، ئەمە هەر وەكو عیراقی سەردەمی حوكمی عەرەبی سوننەیە كە سەدام حسێن رێبەرایەتی دەكرد، دوو قۆناغی جیاوازن و دوو هێزی كونسەرڤاتیڤی مەزهەبی دەیان ئاژوو، بۆیە دەرەئەنجامەكانیش ئاساییە لەیەكەوە نزیك بن و ناسەقامگیری بەرهەم بێت.
لە وڵاتانی لەم شێوەیەدا قسەكردن لە دەستوور جیاوازە لە قسەكردن لە بوونی هێزگەلێك بڕوایان بە جێبەجێكردنێتی، قسەكردن لە دیموكراسی لە سێبەری مەرجەعییەتی ئایینی و مەزهەبی هیچ نییە جگە لە خۆهەڵواسین بە هێزێكی یاساییدا كە توانای پاراستنی مرۆڤ و بەهاكانی نییە.
دەستووری عیراق، كەوا دڵمەندی زۆرینەی عیراقییەكان بوو، ئێستا كەمینەیەك، هێزێكی ئایینی، سێبەری پیاوێكی مەزهەبی رۆڵی سفر كردۆتەوە و ئەو بۆتە دەستوور، خەڵك و ناڕەزاییەكانی و سەدان كوژراو و برینداری خۆپیشاندانەكانی عیراق نەیانتوانی تەجاوزی هێز و هەیمەنەكەی بكەن، بەڵكو بۆ (جێبەجێكردن، هەمواركردنەوە، پاراستنی كەرامەتیان) هانایان بۆ بردەوە و وتیان تۆ لە دەستوور گەورەتری.
دیموكراسی و مەرجەعی ئایینی دووانەیەكی پێچەوانەن، دوالیزمی ژینگەیەكی سیاسین كە توانای گۆڕانكاری خۆكردەكییان نییە، توانای تەوزیفكردنی تواناكانی یەكیان نییە، بەڵكو كێبڕكێ لەسەر بە مەرجەع بوون دەكەن و روونیشە دیموكراسی دۆڕاوە و بەئاسانیش ناكەوێتەوە سەرپێ.
لەدوای 2003ەوە مەرجەعی ئایینی سەرەتەقەی رەگ داكوتانێتی، سێ هۆكار رێگربوون لەو ویستە مەزهەبییە:
یەكەم: عیراقی دوای سەدام بۆ چەند ساڵێك لەژێر هەیمەنەی سیاسەت و حاكمیەتی ئەمریكی بوو، ناوە ناوە مانۆڕی دەكرد، بەڵام كاریگەرییەكەی بەئەندازەی پێویست نەبوو، لەو قۆناغەدا ئەمریكا هەم موجامەلە و هەم رێگری دەكرد، بەڵام دەرئەنجام مەرجەع دوا بڕیاری نەدەدا.
دووەم: ململانێی ئەمریكی- ئێرانی بۆ كۆنترۆڵكردنی شەقامی سیاسی بوو، جێگیركردنی یاساكان وەكو ئەوەی هەرلایەكیان دەیانویست، مەرجەع سەنتەری ئیش لەسەركردن نەبوو، بەڵكو وەكو كارتێك بەكاردەهێنرا، لەو قۆناغەدا مەرجەعی ئایینی و مەزهەبی مژوڵی خۆڕێكخستنەوە بوو، ئێران لەمەیاندا هاوكار بوو.
سێیەم: بوونی كاركتەری سیاسی كاریگەر كەوا توانای چارەسەركردنی كێشە سیاسییەكانی هەبوو، لەو قۆناغەدا مام جەلال بوونی هەیە، مەرجەعی ئایینی بەكاردەهێنا لە وێنەی رۆڵگێڕانی ئەرێنی بۆ چارەسەر نەك ئەوەی دوا قسە بكات. تەنانەت مەرجەعی ئایینی مام جەلالی وەكو (صمام الامان)ی عیراق دەبینی، لەو قۆناغەدا كۆشكی سەلام مەرجەع بوو نەك نەجەف و سیستانی.
سێ هۆكاری دیكەش هەن كە وایانكرد عیراق ناسەقەمگیر بێ و مەرجەعی ئایینی كلیلی چارەسەر بێت نەك دەستوور:
یەكەم: خراپ بەكارهێنانی دەسەڵات و بوونی گەندەڵییەكی زۆر كە رێژەی بێكاریی بەرزكردەوە، خزمەتگوزاری لەئاستی خواستەكانی خەڵكدا نەبوو، سیاسییەكان دەوڵەمەند و خەڵكی هەژارتر بوون.
دووەم: هەیمەنەی سیاسەتی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی و یەكلاكردنەوەی كێشەكانیان لەسەر خاكی عیراق، نەمانی سەروەریی وڵات و سەربەخۆبوونی بڕیاری سیاسی، قوڵتركردنەوەی ململانێكانی نێوان هێزە سیاسی و مەزهەبییەكان.
سێیەم: نەبوونی كارەكتەری سیاسی خاوەن روئیای نیشتمانی بۆ چارەسەر لە وێنەی مام جەلال، پاشەكشەی هێزە سیاسییە مەدەنی و عەلمانییەكان، لەم قۆناغەدا هێزی كوردیش لە بەغدا لە پاشەكشەدایە، بۆیە مەرجەع دەبێتە خاڵی یەكلاكردنەوەی كێشەكان.
بە سەنتەربوونی مەرجەعییەتی ئایینی لە عیراق هەڕەشەیە بۆ سەر دیموكراسی و دەستوور، بۆ سەر داهاتووی سیاسی كوردستان لە عیراقی دوای سەدام و هیچ ئاسۆیەكیش بۆ چارەسەر نییە و تادێت مەترسییەكان گەورەتر دەبن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*