سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » عه‌رشی غوربه‌تی عه‌باس ساڵح، سه‌مای پاكبوونه‌وه‌ی رۆح و كه‌رنه‌ڤاڵی خۆشه‌ویستییپەڕە 3

عه‌رشی غوربه‌تی عه‌باس ساڵح، سه‌مای پاكبوونه‌وه‌ی رۆح و كه‌رنه‌ڤاڵی خۆشه‌ویستیی

زمانی غوربه‌ت له‌ شیعری د. عه‌باس ساڵح عه‌بدوڵڵادا هه‌میشه‌ له‌ كۆچكردنێكی به‌رده‌وامدایه‌، كه‌ من ناوی ده‌نێم (كۆچی مه‌زن) شاعیر تیایدا داوای پاكبوونه‌وه‌ی رۆح ده‌كات و دوایش داوای گه‌ڕانه‌وه‌مان بۆ ناو بوون و جه‌وهه‌ره‌ ئینسانییه‌كه‌ی خۆمان لێده‌كات و بانگمان ده‌كاته‌ سه‌ر عه‌رشی غوربه‌تی خۆی بۆ به‌شداریكردن له‌و كه‌رنه‌ڤاڵی خۆشه‌ویستییه‌ی كه‌ رۆحه‌ پاكبۆوه‌كان سازی ده‌ده‌ن! دیاره‌ ئه‌وه‌ش، په‌یامی ژیانێكی شیعرییانه‌یه‌ كه‌ مارتن هایدگه‌ر له‌ كۆپله‌ شیعریكی ( فریدریش هوڵده‌رین) ی خواستووه‌ و به‌ هۆیه‌وه‌ لێكدانه‌وه‌كانی بۆ شیعر كردووه‌، هایدگه‌ر كه‌ له‌ هه‌موو فه‌یله‌سوفه‌كان زیاتر له‌ شیعره‌وه‌ نزیك بووه‌ په‌یامی شیعری به‌ په‌یامی رزگاركردنی ئینسان له‌ م جیهانه‌ جه‌نجاڵه‌ بێ به‌زه‌ییه‌ی ئه‌وسا و ئێستا ئاماژه‌ پێكردووه‌.

به‌كر حه‌سه‌ن

2-2

بیره‌وه‌رییه‌كان وه‌ك كانگای ئاماده‌كردنی فكر له‌ناو زماندا
ته‌ماشا ئه‌و كاتانه‌ی شاعیر قسه‌ له‌گه‌ڵ سه‌گێكدا ده‌كات كه‌ له‌ بیره‌وه‌رییه‌كانیدا ده‌ژی:
(مه‌نو، من له‌ یادگاره‌كان ده‌ته‌رێنی
مه‌نو، بنوی هه‌ناسه‌ سوار ده‌بم و گه‌روم
به‌ یه‌كدا دێت و دوا هه‌ناسه‌م قه‌تیس ده‌بێت
مه‌نو، توخوا مه‌نو، ئه‌م ته‌نیایه‌
سێداره‌ی بۆ هه‌ڵخستووم.
مه‌نو بنوی ئه‌م هه‌موو غه‌دره‌ ده‌مكوژێ
غه‌دری به‌درۆ هه‌ڵزنان به‌ سیاسه‌تا
غه‌دری به‌ درۆ دڵداری له‌گه‌ڵ جوانیدا
غه‌دری دڵنیایی نه‌بون له‌ خود
مه‌نو قروسكه‌ت بێت بمبه‌ره‌وه‌ بۆ ئه‌و خواره‌
بۆ كه‌لاوه‌ قوڕه‌كه‌ی جاران. (ته‌نیایم له‌ تنۆكێ باران ده‌چێت لا 15)
بیره‌وه‌رییه‌كانی شاعیر له‌ناو ئه‌م كۆپله‌ شیعریه‌ دا ئه‌و بیره‌وه‌رییانه‌ یان ئه‌و یادگارییانه‌ نییه‌ كه‌ زمانی ئاسایی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كات، له‌ڕاستیدا شاعیر له‌م كۆپله‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌دا بیره‌وه‌رییه‌كان ناگێڕیته‌وه‌، به‌ڵكو بیره‌وه‌رییه‌كان بانگ ده‌كات، ده‌یانجوڵێنێت و پاڵیان پێوه‌ ده‌نێت كه‌ له‌ ئه‌مرۆدا قسه‌یان هه‌بێت، وایان لێده‌كات له‌ناو خۆیانه‌وه‌ په‌یامیان بۆ ده‌ره‌وه‌ هه‌بێت، دواییش له‌ناو غه‌دره‌كانی ئێستادا له‌ناو دڵدارییه‌ درۆییه‌نه‌كاندا له‌ به‌رده‌م سێداره‌كاندا قسه‌یان هه‌بێت. ئه‌وه‌ تایبه‌مه‌ندیه‌كی ئاماده‌بوونی زمانی شاعیری شاعیره‌، قروسكه‌ی سه‌گێك رێك له‌ مه‌قامی ئه‌و (ده‌نگه‌ ئه‌زه‌لیه‌ له‌ غه‌یبه‌وه‌ هاتووه‌)وه‌ دایه‌، كه‌ له‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌م پێدا، هایدگه‌ر پێی وایه‌ بیره‌وه‌ریی، ئه‌و یاده‌وه‌رییه‌ كۆكراوانه‌یه‌ كه‌ پێویسته‌ بیری پێبكرێته‌وه‌ له‌و زه‌مه‌نه‌دا و له‌و شوێنه‌دا كه‌ ئینسان تیایدا ژیان ده‌كات به‌ مانا ببن به‌ ماتریال بۆ بیركردنه‌وه‌ی نوێ، بۆ به‌رده‌وامبوونی ژیان، كاتێكیش كه‌ شاعیرێكی گه‌وره‌ی وه‌ك چسواو میوش ده‌ڵێت ئه‌و هه‌سته‌ ده‌خه‌مه‌ ئه‌ولاوه‌ كه‌ به‌رامبه‌ر به‌ مردن و فه‌نا بوون هه‌مه‌، ئه‌وه‌ ره‌تكردنه‌وه‌ی مردنه‌ و به‌رده‌وامبوونه‌ به‌ گه‌یشتن به‌ راستیه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی ژیانی ئینسانی: (له‌و كاتانه‌دا كه‌ هه‌ست ده‌كه‌م جه‌سته‌ی من هی فه‌نابوونه‌. ده‌ست ده‌به‌م بۆ مێزه‌كه‌ی به‌رده‌ستم بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌سته‌م بیربچێته‌وه‌ ئه‌ویش له‌ پێناوی به‌رجه‌سته‌كردنی راستییه‌ بناغه‌ییه‌كانی ژیاندا.) كه‌واته‌ ئه‌و راستییه‌ بناغه‌یانه‌یه‌ كه‌ ده‌بێته‌ زه‌مینه‌یه‌ك و ماهیه‌تی شیعری لێهه‌ڵده‌قوڵێت، له‌ناو بیردا(فكر) جێگیر بووه‌، به‌وه‌ش مه‌خلوقه‌ شیعرییه‌كان ده‌بنه‌ مه‌خلوقی فكری و كاریگه‌ر. هایدگه‌ر له‌ تێڕامانینه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانیدا ده‌رباره‌ی شیعر وتویه‌تی شیعر گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ شته‌ جه‌وهه‌رییه‌كان و ئه‌و هێزه‌یه‌ كه‌ ئینسان له‌ناویدا ده‌ژی، كه‌واته‌ ئینسان له‌ناو ماڵی بوونی خۆیدا ده‌ژی. جگه‌ له‌وه‌ش هایدگه‌ر پێی وایه‌ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ یاده‌وه‌رییه‌كانی ئێمه‌ی تیا كۆكراوه‌ته‌وه‌ بۆ ده‌قی شیعری ته‌نیا هۆكارێكی تاقانه‌ نییه‌ بۆ بیرهاتنه‌وه‌، به‌ڵكو یاده‌وه‌رییه‌كان هێزێكه‌ بۆ پاڵپێوه‌نانی بیره‌وه‌رییه‌كان بۆ هێنان و راكێشانی زمان له‌ پێناوی ئه‌و شته‌ی كه‌ پێویسته‌ بیری لێبكرێته‌وه‌. ئه‌وه‌ش ئه‌و جۆره‌ ژیانه‌ شیعرییانه‌یه‌ كه‌ شیعر له‌ جیهادا به‌ ڕێوه‌ی ده‌بات، كه‌واته‌ بیره‌وه‌رییه‌كانی شاعیر بریتییه‌ له‌ شوێنێك بۆ جێگاكردنه‌وه‌ و گرنگی پێدان و ئاگاداداربوون و بوژاندنه‌وه‌ و چاكردنه‌وه‌ی بیره‌وه‌رییه‌كان و خه‌لقكردنی بوونه‌وه‌ری نوێ له‌ بونه‌وه‌ری ناو بیره‌وه‌رییه‌كان، هایدگه‌ر ئه‌و كارانه‌ به‌ وه‌زیفه‌ی زمانی شیعری ئه‌ژمار ده‌كات ئه‌و كارانه‌ش هه‌ر هه‌مووی له‌ زماندا به‌ ڕێوه‌ده‌چیت، ئه‌وه‌ش ته‌نیا ئاماده‌كرنه‌وه‌یه‌كی نوستالیژیانه‌ نییه‌ بۆ وه‌ختێكی دیاركراو و بوژاندنه‌وه‌ی رۆح بۆ زه‌مه‌نێكی دیاركراو و دوایش ته‌واو بۆ دۆخی پێش گه‌ڕانه‌وه‌ نوستالیژیا ده‌روونییه‌كه‌، به‌ڵكو زمانی شاعیر بیره‌وه‌رییه‌كان ده‌كات به‌ مه‌خلوق و له‌ناو پڕۆژه‌یه‌كدا كه‌ زمان به‌ڕێوه‌یان ده‌بات ده‌یكات به‌ لێكدانه‌وه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تی بۆ بیركردنه‌وه‌كان و ژیانكردن، كه‌واته‌ زمانی شاعیر له‌ یادكردنه‌وه‌ی ده‌نگی قورسكه‌ی سه‌گێكدا ته‌جاوزی بیره‌وه‌رییه‌كان وه‌ك بیره‌وه‌رییه‌كی دامه‌زراو هه‌ڵگیراو ده‌كات و ده‌یانكات به‌ فكرێك كه‌ له‌ ئاست دڵنیاكردنه‌وه‌ی شاعیردا بێت تا بۆی ده‌ربكه‌وێ هێشتا ئه‌و خودی خۆیه‌تی و یه‌كێكی تر نییه‌، هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌یه‌ له‌ قورسكه‌ی سه‌گێك ده‌نگدانه‌وه‌ی پاڵه‌وانێكی ئینسانی شیعری ئاماده‌ ده‌بێت، دیاره‌ به‌وه‌ش كه‌ فریادڕه‌سه‌كه‌ له‌ توخمی ئینسان نییه‌ شاعیر توانیویه‌تی ته‌واوی نیشتمان نغرۆی گوناهو بێوه‌فایی بكات، هه‌روه‌ها پرسیاره‌كانی بوون لێره‌دا ده‌رده‌كه‌ون، كاتێك كه‌ هیچ متمانه‌یه‌كی بۆ رزگاربوون به‌ ده‌وروبه‌ر نامێنێت، ئه‌ی ئینسان چی بكات؟ بێگومان ئینسان ده‌سته‌وەستان دانانیشێت و له‌ بوونی خۆیدا و بوونه‌وه‌رێكی نوستوو ده‌دۆزێته‌وه‌ و زیندووی ده‌كاته‌وه‌ دیدگایه‌كی ترو فۆرمێكی تری گونجاوی پێده‌به‌خشێت و ده‌یكات به‌ فریادڕه‌سێك بۆ خۆی. ئه‌وه‌ش دوپاتكردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بیره‌وه‌رییه‌كان له‌ شیعری ئه‌م شاعیره‌دا ته‌نیا پانتایه‌ك نییه‌ بۆ گوزارشت و ته‌نیا هۆكارێك نیه‌ بۆ ده‌ربڕین و بۆ ئاماده‌كردنه‌وه‌ی رابوردوه‌كان، به‌ڵكو گوزارشته‌ بۆ كاركردن له‌گه‌ڵ فكردا تا له‌ناو تاقیگه‌ی بووندا مه‌خلوقێكی سه‌رده‌می منداڵی بگۆڕێت به‌ مه‌خلوقێكی تر له‌ناو ئه‌م شوێن و زه‌مه‌نه‌ی ئێستادا به‌ وه‌زیفه‌یه‌كی ترو فۆرمێكی تری ئینسانیه‌وه‌ خه‌لق بكات! ئه‌وه‌ش راستییه‌كه‌ شاعیر ناتوانێت به‌ مه‌خلوقی بیروه‌رییه‌كانی خۆی به‌ره‌نگاری غه‌در و سێداره‌و درۆی سیاسه‌تمه‌داران ببێته‌وه‌، كه‌واته‌ قروسكه‌ی سه‌گ له‌ناو فكری ئێستای عه‌باسدا بوه‌ به‌ مه‌خلوقێكی ته‌واو جیاواز له‌ سه‌رده‌می منداڵی، دوایش بوه‌ به‌ ده‌نگدانه‌وه‌یه‌كی ئینسانی له‌ لایه‌ك گۆرانی لاوانه‌وه‌ ده‌چڕیت و له‌ لایه‌ك سرودی به‌ره‌نگاری ده‌ڵێته‌وه‌ و له‌ لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ مژده‌ی به‌رده‌وامبوونی ژیان ده‌به‌خشێته‌وه‌.
ئه‌م شیعره‌ی شاعیر كه‌ بۆ نموونه‌ هێناومه‌ته‌وه‌، ده‌سه‌ڵاتێكی حه‌كیمانه‌ی زمانی شاعیر له‌ناو بوونی عه‌باسدا ده‌رده‌خات كه‌ چۆن له‌ ده‌یان شیعری تریدا به‌رجه‌سته‌ بوه‌، ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت كه‌ شاعیر چه‌ند به‌ وریایه‌وه‌ ده‌ست بۆ یاده‌وه‌رییه‌كانی ده‌بات و شته‌كانی ناو بوونی خۆی ده‌خوێنێته‌وه‌ و لێكدانه‌وه‌یان بۆ ده‌كات و ده‌یانكات به‌ فكر له‌م زه‌مه‌ن و شوێنه‌ی كه‌ ئێستا تیایدا ده‌ژی. دوایش به‌ هوشیارییه‌كی زۆر خالقانه‌وه‌ ده‌یانكاته‌ مه‌خلوقێكی شیعری به‌ ڕۆحێكی نوێ و به‌ جه‌سته‌یه‌كی نوێوه‌، كه‌ هه‌ر ناناسڕێنه‌وه‌، له‌كوێوه‌ هاتوون و له‌ كام زه‌مه‌ندا ژیاون چونكه‌ ته‌واو ده‌یانكاته‌ مه‌خلوقی ئه‌م زه‌مه‌نه‌! ئه‌وه‌ش به‌ ته‌نیا له‌ناو بوونه‌ ره‌سه‌نه‌كه‌ی شاعیردا به‌ ڕێوه‌ده‌چێت. كه‌واته‌ بوونی ره‌سه‌ن ئه‌و تاقیگایه‌یه‌، له‌و تاقیگایه‌دا زمان هه‌ر مه‌خلوقێكی بوێت و پێویستی بێت ده‌توانێ تیایدا خه‌لق بكات! ئه‌وه‌ دووپاتكردنه‌وه‌ی ئه‌و خولقكردنه‌یه‌ كه‌ زمان به‌ هۆی ئینسانه‌وه‌ ده‌یكات نه‌ك ئینسان به‌ هۆی زمانه‌وه‌ بیكات، یان باشتره‌ بڵێم زمان له‌بری عه‌باس قسه‌ ده‌كات چونكه‌ زمان بوونه‌ جه‌وهه‌ریه‌كه‌ی ئینسانی شاعیرو داهێنه‌ره‌. ئه‌وه‌ش به‌ هیچ جۆرێك له‌ جۆره‌كان له‌گه‌ڵ هوشیاری ئینسانیدا له‌ یه‌كتری دانابڕێن، هه‌ر بۆ زیاتر رونكردنه‌وه‌ی زمان و هوشیارییه‌كان و شوێن و زه‌مه‌ن كه‌ بریتیه‌ له‌ جه‌وهه‌ری ئینسان، هایدیگه‌ر له‌ خوێندنه‌وه‌یدا بۆ شیعر بۆ ئه‌و بوونه‌ جه‌وهه‌رییه‌ كاتێك كه‌ ده‌سته‌واژه‌ی (دا زاین/ Dasein)ی ئه‌ڵمانی به‌ كار ده‌هێنێت، باس له‌ هه‌ر سێ توخمه‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ی بوون ده‌كات: زاكیره‌و فكرو زمان، ئه‌گه‌ر غه‌دری لێنه‌كه‌م ده‌توانم بڵێم دەزانم دوو وشه‌ی لێكدراوه‌ كه‌ له‌ ئه‌ڵمانیدا به‌ یه‌كه‌وه‌ ده‌نوسرێت(بوون لێره‌/وجود لێره‌)یان هه‌بوو به‌ڵام لێره‌ ده‌گرێته‌وه‌ و ده‌شتوانرێت بوترێت وجودێكی ئاماده‌ و هه‌بوو له‌ ئێره‌دا به‌ڵام به‌ هه‌موو ماناكانی بوونه‌وه‌ وه‌ك زه‌مه‌ن و شوێن و خه‌ڵك و خه‌ڵكیتر! به‌ مانا وجودی من و تۆ و ئێمه‌و ئه‌وان لێره‌ له‌م شوێنی ژیان و له‌م زه‌مه‌نی ژیانه‌دا! باشتر بڵێم، بوون لێره‌ له‌م جیهانه‌دا، له‌م نیشتمانه‌دا، له‌م شاره‌دا، هه‌روه‌ها بوون له‌م زه‌مه‌نه‌دا، یان بوون له‌م شوێنه‌دا كه‌ ئه‌وه‌ش له‌ بناغه‌دا مانای تێگه‌یشتنی ئینسانه‌ له‌ هه‌بوونی یان له‌ بوونی، چونكه‌ هه‌ر ئه‌و تێگه‌یشتنه‌یه‌ كه‌ ئینسان والێده‌كات بتوانێت بوونی خۆی به‌و جۆره‌ بناسێت كه‌ به‌ هیچ جۆرێك نه‌ وه‌ك بابه‌ت و نه‌ وه‌ك جه‌وهه‌ر له‌گه‌ڵ هوشیارییه‌ ئینسانییه‌كان جیا ناكرێته‌وه‌، دیاره‌ هه‌ر ئه‌م تێگه‌یشتنه‌ی هایدگه‌ر بوو كه‌ توانی كۆتایی به‌ میتافیزقیا بێنێت و فینۆمینۆلۆجیا له‌ دایك بێت، به‌ڵام دیاره‌ ئه‌وه‌ش به‌ په‌ره‌ پێدان و پێشخستنی ئه‌و كارانه‌ بوو كه‌ هوسرل پیشتر به‌ ئه‌نجامی گه‌یاندوه‌، هه‌روه‌ها له‌ روانگه‌ی تێگه‌یشتنی Daseinه‌وه‌ بوو كه‌ هایدگه‌ر وتی زمان ماڵی شاعیرانه‌ و ئه‌وان پاسه‌وانی ئه‌و ماڵه‌ن.
به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی وه‌هم
ئه‌مه‌ ژیانه‌ یان مردن
له‌ناوه‌ڕاستی گۆڕێكدا وه‌ستاوی ناو ژیانین
هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی ماوه‌ خۆڵ بكه‌ن به‌ سه‌رماندا (ئه‌ندێشه‌كانی شه‌و لا 143)
ته‌ماشا، ئێستا كه‌ جیهان له‌ دره‌وشاوه‌ترین زه‌مه‌نی ته‌كنیكیدایه‌ و ئینسان به‌ تاكوكۆمه‌ڵ به‌و په‌ڕی خۆشحاڵیه‌وه‌ ئامێزی بۆ ده‌گرنه‌وه‌ و هه‌رچی خۆشبه‌ختیه‌كانیان هه‌یه‌ له‌وێدا ده‌یبیننه‌وه‌، چۆنچۆنی له‌ناو لاساری زمانی شیعردا ده‌بێت به‌ گۆڕستانێك بۆ ژیانكردن، ئه‌م شیعره‌ به‌ ئاگامان دێنێته‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ له‌ناو خۆشبه‌ختیه‌كانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ تاریكه‌دا كه‌ سه‌رده‌می ته‌كنیكه‌ وه‌ستاوین و بێ ئه‌وه‌ی به‌ خۆمان بزانین بووین به‌ موڵكی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ كه‌ له‌ڕاستیدا ده‌بێت ئه‌و موڵكی ئێمه‌ بێت، هه‌روه‌ها له‌ناوه‌ڕاستی گۆڕێكدا ئاماده‌ كراوین بۆ مردن، له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ فه‌نابوونی ئێمه‌ی ئینسان له‌ناو خۆماندایه‌و له‌ناو جیهاندا نیه‌، به‌ڵام ژیانكردنمان له‌ناو جیهاندایه‌. له‌ناو نیشتماندایه‌، فه‌نابوون و مردنی ئێمه‌ ته‌نیا په‌یوه‌ندی به‌ بوونی خۆمانه‌وه‌یه‌ كاتێك بۆ نموونه‌ كه‌ من ده‌مرم ئه‌وه‌ هه‌ر منم مردوم، كاتێكیش كه‌ تۆ ده‌مریت ئه‌وه‌ هه‌ر خۆتیت كه‌ مردویت كه‌سێكی تر له‌گه‌ڵ تۆدا نامرێت، یان كه‌سێكیتر له‌گه‌ڵ من و شاعیردا نامرێت، به‌ڵام ئێمه‌ هه‌موومان به‌ یه‌كه‌وه‌ به‌ مناڵ و گه‌نج و پیره‌وه‌ به‌ یه‌كه‌وه‌ ده‌ژین و به‌ یه‌كه‌وه‌ ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ین، مردن ئه‌و نهێنییه‌یه‌ كه‌ له‌ بوونی ئێمه‌دا خۆی حه‌شار داوه‌، ئێمه‌ هه‌ر یه‌كه‌مان به‌ جیا ده‌مرین و به‌ڵام هه‌موومان به‌ یه‌كه‌وه‌ ده‌ژین! پاشانیش مقاوه‌مه‌ت له‌وه‌دا نییه‌ ئێمه‌ باس له‌ دڕه‌نده‌یی سه‌رده‌می تاریك بكه‌ین، چونكه‌ ئه‌و ئه‌وه‌ی لا گرنگ نیه‌، تۆ باسی بكه‌یت یان نا!ئه‌و له‌ كاری خۆی به‌رده‌وامه‌ و شانازیشی پێوه‌ ده‌كات، به‌ڵكو شتی بنه‌ڕه‌تی و گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ گیانی مقاوه‌ت دروست ده‌كات شیعر و ده‌قه‌ كه‌ به‌ مه‌خلوقه‌كانی مقاوه‌ت به‌رهه‌م ده‌هێنێت، مقاوه‌مه‌ته‌كه‌ بریتیه‌ له‌ لاساریكردن خۆ به‌ده‌سته‌وه‌ نه‌دان وه‌ك كرده‌یه‌كی به‌رگری. به‌ تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی حه‌قیقه‌ته‌كان و نیشتمان و قوربانیدان ناتوانن داڵده‌ی رۆحی ئێمه ‌و شاعیر بده‌ن، ناتوانن شاعیر له‌ خۆشبه‌ختیه‌كان نزیك بكه‌نه‌وه‌، ئه‌وه‌تا لاساریكردنه‌كانی زمانی شیعر ده‌بن به‌ ئه‌داتێك بۆ مقاوه‌مه‌ت به‌رامبه‌ر جیهانی تاریك وبه‌ گۆڕستان بوو، ئه‌ویش به‌ گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ لای مه‌خلوقاته‌كانی ناو ده‌ق كه‌ تیایدا شاعیر به‌ هۆیانه‌وه‌ مه‌ست ده‌بێت و دوور له‌ جیهانی جه‌نجاڵ له‌گه‌ڵ باڵنده‌كان ده‌فڕێت و له‌گه‌ڵ ئه‌ستێره‌كان ئاوێزانی یه‌كتر ده‌بن.فرین و ئاوێزان بوونی ئه‌ستێره‌كان مقاوه‌مه‌ت ده‌به‌خشن به‌ شاعیر. ئه‌و لێره‌دا وه‌ك رۆمانسستێك مه‌خلوقاته‌كانی خۆی ده‌خاته‌ په‌رستگای سروشته‌وه‌ و له‌وێدا مه‌ستیان ده‌كات ده‌كات، ئه‌م ده‌قه‌ شیعریه‌ ده‌قێكی لاساره‌ و خۆی نادات به‌ ده‌سته‌وه‌، دیاره‌ ئه‌و مه‌ستبوونه‌، راكردنه‌ له‌و نیشتمانه‌ی كه‌ نه‌ خۆی توانیویه‌تی داڵده‌ی بوونمان بدات و نه‌ حه‌قیقه‌ته‌كانیشی توانیویه‌تی به‌رگریمان لێبكات، ئه‌وه‌ راكردنێكی لاساریانه‌ی شاعیره‌ كاتێك نیشتمان و ڕاستیه‌كان نابنه‌ ویستگه‌ی حه‌وانه‌وه‌، شاعیر تیایدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شوێنی مقاوه‌مه‌ت و ڕزگاری كه‌ ئه‌ویش ئه‌و زاكیره‌یه‌یه‌ كه‌ مه‌خلوقه‌ خه‌یاڵیه‌كانی هه‌ست و ئه‌ودیو هه‌ستی تیا هه‌ڵگیراوه‌، ته‌ماشا:
شوێنێ نه‌بوو بۆ گه‌مه‌كردن
شوێنێ نه‌بوو بۆ پیاسه‌ كردن
كه‌سێ نه‌بوو بۆ گوێگرتن
دڵی نه‌بوو بۆ داڵده‌دان
ئه‌وه‌ی داڵده‌ی ئێمه‌ی دا
ئه‌ی حه‌قیقه‌ت تۆ نه‌بووی
ئه‌ی نیشتمان تۆ نه‌بووی
ئه‌وه‌ی داڵده‌ی ئێمه‌ی دا
خه‌بات و تێكۆشان نه‌بوو
ئه‌وه‌ی داڵده‌ی ئێمه‌ی دا
خه‌یاڵه‌ سه‌ركه‌شه‌كانمان بوو
له‌ مه‌ستیه‌كه‌وه‌ ده‌یبردین بۆ مه‌ستیه‌كی تر
ئه‌وه‌ی داڵده‌ی ئێمه‌ی دا
حزوری مه‌ستی نه‌بوو
مه‌ستی بوو له‌گه‌ڵ باڵنده‌دا!
له‌ شه‌قه‌ی باڵمان ئه‌دا
له‌گه‌ڵ ئه‌ستێره‌كانی ئاسماندا
ئاوێزانی یه‌كدی ده‌بووین
مه‌ستی بوو ده‌یبردینه‌وه‌ بۆ ناو خه‌ونه‌ خۆشه‌كان
مه‌ستی بوو قین و بوغزی توانه‌وه‌
مه‌ستی بوو كه‌ ئێمه‌ی گه‌شانه‌وه‌ (ته‌نیایم له‌ تنۆكێ باران ده‌چێت لا 114)
***
تۆبڵێی پێكه‌نین مابێ
جریوه‌ی چۆله‌كه‌وگمه‌ی كۆتر و قاسپه‌ی كه‌و مابێ
بڵیی ئاسمان واڵا بێت به‌ ئاسانی هه‌وای پیا تێپه‌ڕی
بڵێی هه‌وره‌كان ببارێن
یا هه‌موو ده‌رگاكان داخراون
ئێمه‌ له‌مدیوه‌وه‌ به‌ هه‌ناسه‌ سواری
به‌ ناچاری چاوه‌ڕوانی مردن ئه‌كه‌ین.(ئه‌ندێشه‌كانی شه‌و لا 145)

گه‌ڕانه‌وه‌ نوستالیژیه‌كان*
بۆ زیاتر نزیكبونه‌وه‌ له‌ نوستالیژیا، به‌ پێویستی ده‌زانم كه‌ بۆ جارێكی تر پێكه‌وه‌ شیعره‌ جوانه‌كه‌ی شێخ ڕه‌زا بێنینه‌وه‌ یاد:
له‌ بیرم دێ سلێمانی كه‌ دارولموڵكی بابان بوو
نه‌ مه‌حكومی عه‌جه‌م نه‌ سوخره‌كێشی ئالی عوسمان بوو
دیاره‌ ئه‌وكاته‌، ئه‌و كاتانه‌یه‌ كه‌ شێخ ته‌مه‌نی پێنچ شه‌ش ساڵانێك بوه‌، كه‌ هه‌ر خۆی له‌ كۆتایی شیعره‌كه‌دا ئاماژه‌ی به‌و مێژووه‌ داوه‌، شێخ له‌م شیعره‌دا به‌ره‌نگاری ئه‌و واقیعه‌ نوێه‌ی شاری سلێمانی بۆته‌وه‌، بۆ مه‌خلوقێك ده‌گه‌ڕیت كه‌ بتوانێت به‌ره‌نگاری بكات و سلێمانی بگێرێنێته‌وه‌ دۆخی باڵاده‌ستی خۆی له‌سه‌ر خۆی، به‌ڵام كاتێك نایدۆزێته‌وه‌ ئیتر په‌نا ده‌باته‌ به‌ر زاكیره‌ی بوونی خۆی و له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی نوستالیژیانه‌دا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ناو خۆی ناو زه‌مه‌نی منداڵی خۆی. له‌وێدا و له‌ گه‌ڕانێكی ئاركۆلیجیانه‌ هه‌ندێك پاڵه‌وانی نه‌ته‌وه‌یی ده‌دۆزێته‌وه‌ ئیتر شه‌ڕی مقاوه‌مه‌ته‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كه‌ له‌ پێناوی سلێمانیدا به‌وان ده‌كات، له‌وێدا هه‌ندێ له‌ مه‌خلوقه‌كانی ئه‌و زه‌مه‌نه‌ له‌ زماندا به‌رهه‌م دێنێته‌وه‌، ئه‌وه‌ش وه‌ك هه‌وڵدانێك له‌ پێناو گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌روه‌رییه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كاندا، به‌ هیوای ئه‌وه‌ی ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌و جۆره‌ پاڵه‌وانانه‌ ده‌ربكه‌ونه‌وه‌ و سلێمانی له‌و نه‌هامه‌تی به‌ كۆیله‌بون و پاشكۆیه‌تییه‌ رزگار بكه‌ن! هه‌روه‌ها وه‌ك دیاره‌ ئه‌و گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ یان كۆچكردنی شێخ ڕه‌زا بۆ ئه‌و زه‌مه‌نه‌ ته‌نیا له‌ناو زاكیره‌ی منداڵیه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی وه‌رگرنه‌گرتوه‌، چونكه‌ زاكیره‌ بێ هوشیاری هیچ كاتێك كێڵگه‌یه‌كی به‌ پیت نییه‌ بۆ به‌رهه‌م هێنانی ده‌ق، هه‌ردوولا زاكیره‌ و هوشیاری له‌ دوو زه‌مه‌نی جیاوازدا و له‌ یه‌ك شوێندا كه‌ جوگرفیای شاری سلێمانیه‌ كار ده‌كه‌ن، مه‌به‌ست له‌وه‌ نیه‌ كه‌ شوێن له‌گه‌ڵ زه‌مه‌ندا ناگۆڕێت، به‌ڵكو شوێن له‌ مه‌عریفه‌ی شاعیردا ده‌بێته‌ زاكیره‌یه‌ك بۆ خوێندنه‌وه‌ی زه‌مه‌ن یان بۆ ئاماده‌كردنه‌وه‌ی زه‌مه‌نی ڕابوردوو له‌ناو ده‌ق و شیعردا. ته‌ماشا با بزانین عه‌باس ساڵح له‌ یه‌كێك له‌و شیعرانه‌ی كه‌ بۆ گه‌ره‌كی كانێسكانی سلێمانی ووتوه‌ چۆن ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ناو كانێسكان:
ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ لای تۆ
به‌ دڵێكی پڕ له‌ حوزن و
دوو چاوی پڕ ماته‌مه‌وه‌
تۆ گه‌وره‌ت كردم
له‌ ژێر سێبه‌ری دره‌خته‌كانی تۆدا
من هه‌ناسه‌مدا
گمه‌ی كۆتری سه‌ر گومه‌زه‌كان و
جریوه‌ی چۆله‌كه‌ی گوێسه‌بانه‌كان
فێریان كردم
تۆم خۆش بوێت (ته‌نیایم له‌ تنۆكێ باران ده‌چێت لا11)
گه‌ڕانه‌وه‌ به‌ دڵێكی پڕ حوزن و دوو چاوی ماته‌وه‌، گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی نوستالیژیی شیعریانه‌یه‌، نه‌ك ده‌رونی و پاش ماوه‌یه‌كی زه‌مه‌نی كۆتایی بێت،گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ به‌ مه‌به‌ستی حه‌وانه‌وه‌ش و به‌رده‌وان بوون. به‌ڵام پڕه‌ له‌ په‌شیمانی، په‌شیمانی بۆ زه‌مه‌نی پیشوو، زه‌مه‌نی پێشوو. ژیان بووه‌ له‌ ژێر سێبه‌ری دره‌خته‌كانی گه‌ڕه‌كی كانیئاسكانی سلێمانی هه‌روه‌ها شاعیر هه‌رله‌و شوێنه‌وه‌ له‌ ده‌نگی گمه‌ی كۆتری سه‌رگومه‌زه‌كان و جریوه‌ی چۆله‌كه‌ی گوێسه‌بانه‌كانه‌وه‌ یه‌كه‌م وانه‌ی خۆشه‌ویستی گوێ لێبوه‌ و كانئیاسكانی خۆش ویستوه‌،(ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ لای تۆ،به‌دڵێكی پڕ حوزن و دووچاوی ماته‌وه‌) گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كه‌ پڕه‌ له‌ په‌شیمانی، شاعیر به‌ داوای لێبوردنه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌ كانێسكان ده‌ڵێت (تۆ گه‌وره‌ت كردم!) وه‌ك ئه‌وه‌ی بیه‌وێت بڵێت من هه‌ڵه‌م كرد چوومه‌ ناو دنیایه‌كی دیكه‌وه‌ كه‌ هه‌رگیز هی من نه‌بوو پڕ بوو له‌ وه‌هم. كه‌واته‌ شاعیر له‌ مه‌مله‌كه‌تی وه‌همی سه‌رده‌مه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كانێسكان، ئه‌و گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ خۆ دۆزینه‌وه‌یه‌ی شاعیر خۆڕزگاركردنه‌ له‌و دۆخه‌ وه‌همیه‌ی كه‌ مارتین هایدگه‌ر باسی ده‌كات، مه‌به‌ست ئه‌و دۆخه‌یه‌ كه‌ ئینسان تیایدا ده‌بێت به‌ موڵكی شته‌كانی جیهان و ئه‌وه‌ش رێك به‌ پێچه‌وانه‌ی راستیه‌ ره‌سه‌نه‌كه‌ی بوونی ئینسانیه‌وه‌یه‌ و تیایدا ته‌سلیم به‌ سه‌رده‌م و ته‌كنیك و شته‌كانی جیهان نابێت.
دۆخی وه‌هم هه‌ر له‌ خۆوه‌ دروست نابێت، هۆكاری یه‌كه‌می كه‌وتنه‌ ناو ئه‌م دۆخه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ سروشتی ئینسان وایه‌ ده‌خوازێت له‌ خه‌ڵكیتر باشتر بێت و بۆ ئه‌و ئامانجه‌ش هه‌وڵێكی زۆر ده‌دات، به‌ڵام هێشتا له‌ پێویستیه‌ك رزگاری نه‌بووه‌ په‌نا بۆ په‌یداكردنی پێویستییه‌كی تر ده‌بات و هه‌وڵ ده‌دات په‌یدای بكات، به‌وه‌ش ده‌كه‌وێته‌ په‌یڕه‌وكردنی جۆرێك له‌ دیكتاتۆریه‌ت له‌ناو خۆیدا به‌ڵام به‌ بێ دیكتاتۆر، یان ده‌سه‌ڵاتێكی شاراوه‌ بۆ به‌ ده‌ستخستنی شته‌كانی ده‌وروبه‌ر له‌ناو خۆیدا دروست ده‌كات بۆ ئیجباركردنی خۆی تا له‌و رێیه‌وه‌ ته‌واوی ئامانجه‌كانی به‌ ده‌ست بێنێت، ئه‌وه‌ش وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ دیكتاتۆرێك له‌ناو خۆیدا دروست بكات، به‌ڵام دیكتاتۆرێكی بێدیكتاتۆر. هایدگه‌ر پێی وایه‌ ئه‌و هێزه‌ شاراوه‌یه‌یه‌ هه‌موو بیره‌وه‌رییه‌ كه‌ڵه‌كه‌بووه‌كان و هه‌موو هیواو ئامانج وخه‌ونه‌كان و بیروباوه‌ڕو وه‌همه‌كانی ئینسان له‌ خۆ ده‌گرێت ده‌بێته‌ هێزێكی پراگماتیك و به‌رژه‌وه‌ندخواز له‌ناو بوونه‌ ره‌سه‌نه‌كه‌ی ئینساندا ئه‌وه‌ش وا له‌ ئینسان ده‌كات كه‌ لێپرسراوێتی به‌رامبه‌ر به‌ خۆی و بوونی وه‌ك ئینسان ون بكات و هیچ به‌رپرسیارێتییه‌كیش به‌رامبه‌ر خۆی و ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی هه‌ڵنه‌گرێت به‌وه‌ش هه‌موو ئازادیه‌كان له‌ ده‌ستده‌دات و ئیتر ناتوانێت موڵكی خۆی بێت! هه‌ر له‌ پێناوی ئه‌و ئازادیه‌دا شاعیر ئیعتراف به‌ گیرۆده‌بوونی خۆی له‌ دۆخی وه‌همیدا ده‌كات و به‌ كانیئاسكان ده‌ڵێت:
وه‌ره‌وه‌ بۆ لام من پاشماوه‌ی كاره‌ساتم
له‌پی ده‌ستم پره‌ له‌ برینی په‌شیمانی
چاوه‌كانم پڕه‌ له‌ فرمێسكی په‌نهانی
وه‌ره‌ بڕۆینه‌وه‌. بۆ كانێسكان
ئێستاش دیواره‌ نزمه‌كان به‌ پێوه‌ ماون
ئێستاش یادگاریه‌كان
له‌ناو درزی دیوار و به‌رحه‌وشه‌ و كۆڵانه‌كاندا ماون (ته‌نیاییم له‌ تنۆكێ باران ده‌چێت لا48)
ته‌ماشا چۆن دۆخه‌ وه‌همیه‌كه‌ی بوون شاعیری كردوه‌ به‌ پاشماوه‌یه‌ك له‌ كاره‌ساته‌كانی سه‌رده‌م، هه‌موو كاره‌ساته‌كان له‌و دۆخه‌وه‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ كه‌ ئینسان تیایدا خۆی له‌ بیر ده‌كات، ناتوانێت پرسیار له‌ خۆی بكات و بڵێ: من چیم، من كێم، من بۆ له‌م جیهانه‌دام؟
دواجار ته‌نیا دوو شت ده‌توانێت ئینسان له‌و دۆخه‌ وه‌همیه‌ چڵێسه‌ رزگار بكات، یه‌كه‌م: زمانی شیعره‌ چونكه‌ وه‌هم به‌ ته‌نیا هه‌ر له‌ به‌ر ده‌م زاكیره‌ و هوشیاری و بیره‌وه‌رییه‌كانی شاعیردا هه‌ره‌س دێنێت و مه‌خلوقه‌كانی شیعر به‌ره‌نگاری ده‌بێته‌وه‌ و ده‌یڕوخێنێت و ئینسان به‌لوتكه‌ی ئازادی ده‌گات! دوهه‌میش مه‌رگه‌، راسته‌ مه‌رگه‌ دوا وێستگه‌ی ژیانه‌، به‌ڵام مه‌رگ یه‌كه‌م وێستگه‌و دواهه‌مین ویستگه‌ی گه‌یشتنه‌ به‌ لوتكه‌ی ئازادیه‌كان. مارتین هایدگه‌ر ده‌رباره‌ی مردن ده‌ڵێت:( ئه‌گه‌ر له‌ ژیانمدا مردنم قبوڵ كردو بۆ خۆم به‌ ره‌وام زانی و ئیعترافم پێكرد و راسته‌وخۆ رووبه‌ڕووی بوومه‌وه‌، ئه‌وه‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خۆم له‌ دڵه‌ڕاوكێی مردن و گێچه‌ڵه‌كانی رزگار ده‌كه‌م، ئیتر هه‌ر ئه‌و وه‌خته‌ من ئازادم و ئه‌بم به‌ خۆم!). ئه‌وه‌تا عه‌باسی شاعیر هێشتا ده‌ژی و له‌ ژیاندا به‌و ئازادیانه‌ گه‌یشتوه‌ به‌ڵام له‌ناو شیعردا نه‌ك له‌ نیشتمانه‌كه‌یدا، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ وه‌ك پاشماوه‌ی كاره‌ساته‌كان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ناو نیشتمانه‌ بچكۆله‌كه‌ی كه‌ كانێسكانی شاری سلێمانیه‌، به‌ڵێ ئه‌و به‌و دۆخه‌دا رۆێشتوه‌ به‌ڵام پاشتر به‌ په‌شیمانیه‌كی زۆره‌وه‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌، یه‌كه‌م شوێنێش بۆ كانیئاسكانی شاری سلیمانی گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌، ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ تیایدا له‌ دایكبووه‌ و تیایدا گه‌وره‌ بوه‌ و هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌شه‌ كه‌ كانێسكان وه‌ك شوێن پانتایه‌كی گه‌وره‌ی له‌ زاكیره‌ ئینسانیه‌كه‌ی شاعیردا داگیركردوه‌ و دوایش بوه‌ته‌ زاكیره‌یه‌ك بۆ زمانی شیعرو فكر و مه‌خلوقاته‌ جوانه‌كانی! به‌ڵام خۆ ده‌بێت بپرسێن ئه‌و گه‌ڕانه‌وه‌ ی شاعیر له‌و دۆخه‌ی وه‌همه‌وه‌ كه‌ی ڕووی داوه‌؟ له‌ وه‌ڵامدا من ده‌ڵێم، دوای ئه‌وه‌ی زمانی شیعری عه‌باس توانیویه‌تی بنكۆڵی بیروه‌ریه‌كانی له‌ بوونه‌ ڕه‌سه‌نه‌كه‌ی خۆیدا بكات و هه‌موو مه‌خلوقه‌ كانێسكانیه‌كان بدۆزێته‌وه‌ ته‌پۆتۆزی زه‌مه‌ن له‌سه‌ر جه‌سته‌یان بته‌كێنێت!
به‌و شیوه‌یه‌ شاعیر له‌ داوی جیهانه‌ سیحراویه‌ وه‌همیه‌كه‌ی سه‌رده‌می درۆكان و سه‌رده‌می تاریك و هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌ر به‌ ئاگا هاتۆته‌وه‌، تا له‌و دیو دیواره‌ ئاسنینه‌كانه‌وه‌، شته‌ جوانه‌كانی خۆی بدۆزێته‌وه‌. تا دوایی ئه‌لته‌رناتیفێكیش بۆ ئالوده‌بوونی به‌ وه‌هم ده‌دۆزێته‌وه‌، ئه‌ویش ئالوده‌بوونه‌ به‌ عه‌شق و جوانی و خۆشه‌ویستییه‌وه‌.
ته‌ماشا چۆن له‌م كۆپله‌یه‌دا رۆحمان ئالوده‌ی عه‌شق ده‌كات، تا بتوانین له‌ بری ئه‌وه‌ی ئالوده‌ی ئه‌م جیهانی وه‌هم و جه‌نجاڵه‌ ببین، بانگی ڕۆحمان ده‌كات بۆ ئالوده‌بوون عه‌شقی ئه‌و خودایه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ خۆماندا له‌ دایك بوه‌ و له‌ناو بوونی ئینسانی خۆماندا هه‌ناسه‌ ده‌دات:
چ رۆحێكی ئالوده‌م هه‌یه‌
له‌ تاریكی سڵ ده‌كاته‌وه‌
له‌ جه‌هل سڵ ده‌كاته‌وه‌
له‌ ناته‌بایی و خۆ به‌ گه‌وره‌بوون
سڵ ده‌كاته‌وه‌
رۆحێكی ئالوده‌ به‌ عه‌شق
عه‌شقی خودایی.

مردن؟!
مردن پانتاییه‌كی گه‌وره‌ی له‌ زاكیره‌ی زمانی شیعری عه‌باس ساڵحدا داگیركردوه‌، به‌ڵام من نامه‌وێت باسی بكه‌م و بۆ كه‌سێكی تری به‌ جێده‌هێڵم؟!
*نوستالیژیا وشه‌یه‌كی لێكدراوی یۆنانیه‌، نوستوس به‌ مانای گه‌ڕانه‌وه‌ و ئه‌لگوس به‌ مانای غه‌موئازار دێت و له‌ یه‌كێك له‌ كۆنترین داستانی گریكیه‌كاندا ده‌بینرێت، كه‌ هومیروس له‌ داستانه‌ به‌ ناوبانگه‌ شیعریه‌كه‌ی ئۆدیسه‌دا ئاماژه‌ی پێده‌دات و باس له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی مه‌لیك ئودیسیوس له‌ شه‌ڕێكی گه‌وره‌ و گران كه‌ تیایدا مه‌لیك به‌ره‌نگاری چه‌نده‌ها بونه‌وه‌ری خه‌رافی و توڕه‌بوونی خودایی بۆته‌وه‌ و خۆزگه‌ ده‌خوازێت بگه‌ڕیته‌وه‌ بۆ نیشتمانه‌كه‌ی بۆ سه‌ر ته‌ختوتاراج و ده‌سه‌ڵاته‌ به‌ جێماوه‌كه‌ی. دوایش Nstos له‌سه‌ر ده‌ستی پزیشكێكی سویسری به‌ ناوی (د.یوهانس هوفر) له‌ زانكۆیه‌كی سویسری وه‌ك ناو بۆ نه‌خۆشیه‌كی ده‌رونی به‌ كاریهێنراوه‌ كه‌ توشی ئه‌و سه‌ربازانه‌ ده‌بوو له‌ به‌ره‌كانی شه‌ڕ بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر جه‌نگابون و بیری نیشتمانیان كردوه‌ به‌ڵام رێگای گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ نیشتمان نه‌بووه‌، وه‌ك لاتینیه‌كه‌ی مانای كۆچ بۆ ناو رابردووه‌ ده‌گه‌یه‌نێت. یان گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ڕابوردوه‌كان دێت.به‌ڵام له‌و دوایانه‌ی سه‌ده‌ی بیستدا ده‌سته‌واژه‌كه‌ جگه‌ له‌ لێكدانه‌وه‌ه‌ ده‌رونیه‌كه‌ی بوه‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌كی شیعری یان ئه‌ده‌بی بۆ به‌رهه‌م هێنانه‌وه‌ی ڕابوردوه‌كان له‌ ده‌قی شیعری و ئه‌ده‌بیدا بۆ خوێندنه‌وه‌ی ئێستاكان.
سه‌رچاوه‌كان:
1. Was ist denn der Ursprung und Sinn unseres Daseins? Von Martin M. Luder.
2. Dasein und Sprache- _Mensch und Dasein in Heideggers Sein und Zeit. Dennis Johannen
3. Martin Heidegger und seine Ansichten zur Technik- Von Stefan Hoffmeister
3./ الفكر والشعر والذاكرة‌، أو الانتما‌ء الاصیل إلی الكینونة‌. عبدالعزیز بومسهولي
4. سایتی المكتبة‌/ صیغ الوجود عند مارتن هیدجر
5.دیوانی (ته‌نیایم له‌ تنۆكێ باران ده‌چێ/ گوڵه‌ په‌مه‌یه‌كانی ڕۆح/ ئه‌ندیشه‌كانی شه‌و)ی عه‌باس ساڵح عه‌بدوڵڵا

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*