سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » زه‌مه‌نی رابردوو، زه‌مه‌نی ئێستا له‌ چیرۆكداپەڕە 22

زه‌مه‌نی رابردوو، زه‌مه‌نی ئێستا له‌ چیرۆكدا

عباس عبدی

له‌ فارسییه‌وه‌: محه‌مه‌د كه‌ریم

«نیوه‌ شه‌و بوو، میتیا كۆڵدارۆڤ، به‌شڵه‌ژاویی و هه‌ژاوییه‌وه‌، به‌په‌له‌ خۆی كرد به‌ ماڵی خۆیاندا و ده‌ستیكرد به‌ سه‌ركردن به‌ ژووره‌كاندا، دایك و باوكی ده‌یانویست بخه‌ون، خوشكه‌كه‌ی له‌سه‌ر قه‌ره‌وێڵه‌كه‌ی بوو دوالاپه‌ڕه‌كانی رۆمانێكی ده‌خوێنده‌وه‌، برا خوێندكاره‌كانی خه‌وتبوون، دایك و باوكی به‌ سه‌رسوڕمانه‌وه‌ لێیان پرسی:
-تا ئێستا له‌ كوێ بووی؟ چیته‌؟»(1)
«به‌یانییه‌، هێشتا سه‌عات حه‌وت نه‌بووه‌، به‌ڵام دوكانه‌كه‌ی (ماكار كوزیمیچ بلیستكین)ی سه‌رتاش كراوه‌ته‌وه‌. گه‌نجێكی ته‌مه‌ن بیست و سێ ساڵ، به‌ سه‌ر و سه‌كوتی نه‌شۆراو و پیسه‌وه‌، له‌ كاتێكدا (ماكار)، به‌ جلوبه‌رگێكی شیك و جوانه‌وه‌، سه‌رقاڵی رێكخستنی دوكانه‌كه‌یه‌. گه‌رچی له‌ڕاستیدا شتێك بۆ رێخكستن له‌ ئارادا نییه‌ وێڕای ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌نده‌ سه‌رقاڵی رێكخستنه‌وه‌ی شته‌كانه‌ تیایدا نغرۆ بووه‌.» (2)
«پیاوێكی قه‌ڵه‌و و سپی پێست، له‌ناو هه‌ڵمی حه‌مامه‌كه‌دا هه‌ر كه‌ چاوی به‌ پیاوێكی له‌ڕو لاواز و باڵابه‌رز كه‌وت كه‌ ریشێكی ته‌نكی هه‌بوو و خاچێكی مسی گه‌وره‌ی كردبووه‌ ملی هاواری كرد:
-هێی زه‌به‌لاح! كوا هه‌ڵم!
-قوربان من سه‌رتاشم نه‌ك حه‌مامچی. هه‌ڵمدان ئیشی من نییه‌. رێگه‌م پێده‌ده‌ی شووشه‌ی كه‌ڵه‌شاخ له‌سه‌ر پشتی جه‌نابت دابنێم؟»(3)

ده‌ستپێكی چیرۆكی یه‌كه‌م، ماوه‌ی كورت یان درێژی زه‌مه‌نی چیرۆكه‌كه‌ ده‌ستنیشان ده‌كات، چه‌ند ده‌قه‌ یان چه‌ند سه‌عاتێكه‌. به‌م پێیه‌ ئه‌گه‌رچی چیرۆكه‌كه‌ له‌ كاتی رابردوودا روویداوه‌، به‌ڵام له‌ رووی كاتی چیرۆكه‌وه‌، تا راده‌یه‌ك ته‌ڕ و تازه‌یی كاتی ئێستاشی پێوه‌ دیاره‌.
ده‌ستپێكی چیرۆكی دووه‌م، به‌ به‌كارهێنانی كاتی ئێستا (حاڵی حازر)، ئه‌و ماوه‌ زه‌مه‌نییه‌، ده‌گه‌یه‌نێته‌ سفر. به‌م پێیه‌ خوێنه‌ر ده‌خاته‌ پێگه‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ سات به‌ سات ته‌ماشای رووداوه‌كانی چیرۆكه‌كه‌ بكات. دروستكردن و خستنه‌ڕووی پێگه‌یه‌كی ئاوا ده‌توانێت ببێته‌ هۆی به‌هێزكردنی دواخستنی لووتكه‌ی ده‌ق. ئه‌مه‌ش شتێكه‌ خۆی له‌ خۆیدا به‌ قازانجی چیرۆكه‌كه‌یه‌، به‌ڵام وه‌دیهێنانی ئه‌مه‌ به‌م رێگه‌یه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌نجامی خراپی لاوه‌كیشی لێبكه‌وێته‌وه‌ كه‌ دواتر باسی ده‌كه‌م.
ده‌ستپێكی چیرۆكی سێیه‌میش، وه‌كو چیرۆكی یه‌كه‌م، باسی كاتی رابردووه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌و جیاوازییه‌دا كه‌ ماوه‌ی كاتی رووداوه‌كه‌ به‌وردیی ده‌ستنیشان نه‌كراوه‌ و له‌م رووه‌وه‌، كاتی چیرۆكه‌كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆرتر ده‌گرێته‌وه‌. ئه‌م خاسیه‌ته‌، له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژاردنی گێڕه‌ره‌وه‌ی هه‌مووشتزاندا، ده‌توانێت خوێنه‌ر له‌ روانگه‌یه‌كی به‌رزتر و دوورتره‌وه‌ دابنێ و بارێكی جێگیرتر به‌ چیرۆكه‌كه‌ ببه‌خشێت. له‌م حاڵه‌ته‌دا ئه‌گه‌ر نووسه‌ر نه‌توانێ به‌ به‌كارهێنانی توانا و سه‌لیقه‌ و ده‌سه‌ڵاتی ته‌كنیكی خۆی، حاڵه‌تێكی ئاوا، به‌ قازانجی هێنانه‌ئارای دواخستنی پێویستی لووتكه‌ی چیرۆكه‌كه‌ بگۆڕێت، له‌وانه‌یه‌ چیرۆكه‌كه‌ له‌ به‌رچاوی خوێنه‌ر بكه‌وێت.
به‌ڵام چیخۆفی شاره‌زا و به‌ توانا، له‌ ساڵانی سه‌ره‌تای چیرۆكنووسینییه‌وه‌ (ده‌وربه‌ری 1882) ئاگای له‌و مه‌ترسییانه‌ بووه‌ كه‌ ره‌نگه‌ رووبه‌ڕووی چیرۆكه‌كه‌ی ببنه‌وه‌. هه‌روه‌كو ده‌بینین له‌ چیرۆكی یه‌كه‌مدا، زۆر زوو، كاریگه‌ریی خاوكه‌ره‌وه‌ی زه‌مه‌نی رابردووی گێڕانه‌وه‌ی راویی هه‌مووشتزان، به‌ دیالۆگی پرسیارێكی كورت و چه‌ند روو (به‌لای كه‌مه‌وه‌ دوو) ده‌وه‌ستێنێت. ده‌ڵێی خوێنه‌ر رێك له‌و ساته‌دا كه‌ گه‌یشتۆته‌ به‌رده‌رگایه‌ك كه‌ به‌فه‌زای (رابردوو)ی بێ چه‌ند و چوون ده‌كرێته‌وه‌، یه‌خه‌ی ده‌گرن و ده‌یگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ (كاتی ئێستا)ی كه‌ دواخراوه‌!
له‌ چیرۆكی سێیه‌میشدا ئه‌و ده‌سپێكه‌ به‌كارهێنراوه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌و جیاوازییه‌دا كه‌ له‌ جیاتی سه‌رسوڕمان و ده‌سته‌پاچه‌یی تژی له‌ پرسیاری دایك و باوكی (میتیا)، ریتمی خێرای خیتابی و ته‌نزی ئاشكرای « پیاوێكی قه‌ڵه‌و و سپی پێیست» كه‌ له‌ناو هه‌ڵمی حه‌مامه‌كه‌دا وه‌ستاوه‌، داده‌نێ و یه‌كسه‌ر له‌گه‌ڵ وه‌ڵامێكدا له‌ هه‌مان ره‌گه‌ز كابرای له‌ڕو لاوازی سه‌رتاش، كاریگه‌ریی وه‌ستانی زه‌مه‌نی رابردووی گێڕانه‌وه‌ی راویی هه‌مووشتزان ته‌واو ده‌كات.
با وردتر، سه‌یری چیرۆكی دووه‌م بكه‌ین:
ده‌بینین به‌كارهێنانی كاتی ئێستا بۆ گێڕانه‌وه‌، له‌ پاڵ دروستكرنی دواخستنی دڵخوازی نووسه‌ردا كه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بنیاتنراوه‌ نابێت خوێنه‌ر بزانێت دواتر له‌ چیرۆكه‌كه‌دا چی رووده‌دات، چیرۆكه‌كه‌ رووبه‌ڕووی كێشه‌ی دیكه‌ ده‌کاته‌وه‌. له‌وێوه‌ كه‌ به‌رده‌وام له‌لایه‌ن خوێنه‌ره‌وه‌ زه‌مه‌نی گێڕانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ زه‌مه‌نی واقیعیدا به‌راود ده‌كرێت و نووسه‌ریش به‌هۆی سنووردارێتی زه‌مه‌نی ئێستای گێڕانه‌وه‌وه‌ ناتوانێت به‌سه‌ر ماوه‌ زه‌مه‌نییه‌ كورت و درێژه‌كاندا بازد بدات یان خێرایی گێڕانه‌وه‌ زیاد بكات جگه‌له‌ هه‌ندێ حاڵه‌تی تایبه‌ت، بۆیه‌ خوێندنه‌وه‌ی چیرۆكه‌كه‌ رووبه‌ڕووی مه‌ترسی بێزاربوون ده‌بێته‌وه‌. چونكه‌ سروشتی زه‌مه‌نی ئێستای گێڕانه‌وه‌، نووسه‌ر بۆ باسكردنی هه‌ندێ ورده‌كاریی په‌لكێش ده‌كات كه‌ زۆرجار زیادن و كاریگه‌رییه‌كی ئه‌وتۆیان له‌سه‌ر به‌ره‌وپێشه‌وه‌چوونی چیرۆكه‌كه‌ نییه‌. ئه‌گه‌ر گێڕه‌ره‌وه‌ كه‌سی یه‌كه‌می تاك بێت ئه‌وا ئه‌و سنووردارێتییه‌ ده‌بێته‌ دوو ئه‌وه‌نده‌ و له‌ زۆربه‌ی دیمه‌نه‌كاندا نووسه‌ر ده‌بێته‌ چاودێرێكی هه‌ڵچوو كه‌ بارودۆخی شته‌كانی ده‌وروبه‌ر و ته‌نانه‌ت رووكه‌شی بێبایه‌خی هه‌موو شته‌كان و كاره‌كته‌ره‌ لاوه‌كییه‌كانیش روون ده‌كاته‌وه‌، ئه‌م مه‌سه‌لانه‌ش له‌ زه‌مه‌نه‌كانی تری گێڕانه‌وه‌دا ده‌توانرێت نادیده‌ بگیرێن یان باس نه‌كرێن و بازدان به‌سه‌ریاندا نه‌ك ته‌نیا ریتمی گێڕانه‌وه‌ خێرا ده‌كات به‌ڵكو بواری به‌شداریی خوێنه‌ریش له‌ فه‌زای چیرۆكه‌كه‌دا ده‌دات و بواری فڕینی خه‌یاڵیش ده‌بێت.
ده‌رباره‌ی كه‌سی یه‌كه‌می گێڕه‌ره‌وه‌ به‌هۆی بچووكی گۆشه‌نیگایه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ دۆخ و پێگه‌ی كاره‌كته‌ره‌كانی دیكه‌ و ئه‌و ته‌ركیزه‌ی له‌سه‌ر كاره‌كته‌ری خۆی هه‌یه‌تی، ده‌قه‌كه‌ به‌ره‌و جۆرێك له‌ درێژدادڕیی ده‌چێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌به‌ر چه‌ند هۆیه‌ك حه‌زی هه‌ندێ له‌ نووسه‌ران بۆ به‌كارهێنانی ئه‌م گێڕه‌ره‌وه‌یه‌ و ئه‌م زه‌مه‌نه‌ بۆ گێڕانه‌وه‌ له‌م ساڵانه‌ی دواییدا زیادی كردووه‌. یه‌كه‌م بیانووی ئه‌م نووسه‌رانه‌ كه‌ ورد نییه‌، بایه‌خدانه‌ به‌ ورده‌كاریی كه‌ له‌ زۆر حاڵه‌تدا له‌گه‌ڵ نووسینی به‌ش به‌شدا لێیان تێكچووه‌. نووسه‌ر ته‌نیا له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌توانێت به‌بێ هیچ جۆره‌ خه‌یاڵێك چه‌ندان لاپه‌ڕه‌ باسی ورده‌كاریی بكات كه‌ (ئاسایی كاریگه‌ریی نییه‌) ده‌بێته‌ چیرۆكنووس.
بۆ نموونه‌ سه‌باره‌ت به‌م جۆره‌ درێژدادڕییه‌ با سه‌یری ئه‌م ده‌قه‌ بكه‌ین: (تكایه‌ ئاگاداری ئه‌وه‌بن ئه‌م ئاماژه‌یه‌ به‌ هیچ جۆرێك به‌و مانایه‌ نییه‌ ئه‌و كتێبانه‌ی ئاماژه‌یان بۆ ده‌كه‌م هه‌موو به‌ها پێویسته‌كانی ده‌قی
باشیان له‌ ده‌ستداوه‌.)

«توخوا… به‌ڕاست كلیله‌كانم له‌ كوێن؟ دوێنێ له‌ناو به‌رماڵه‌كه‌دا نه‌بوو… ئایدا هه‌میشه‌ سه‌رده‌كاته‌ سه‌رم. ده‌ڵێت: «چییه‌، دیسان دڵت ته‌نگ بوو، بوویته‌ باوه‌ڕدار؟» وه‌ڵامی ناده‌مه‌وه‌. قسه‌ بكه‌م خراپتر خه‌فه‌ت ده‌خۆم. دیسان سوپاس بۆ خوا زۆر درێژه‌ی ناداتێ كه‌ بێتاقه‌تم بكات. ده‌چێته‌ سه‌ر مێزه‌كه‌ی و به‌ كۆمپیوته‌ره‌وه‌ خۆی سه‌رقاڵ ده‌كات. تێناگه‌م چی ده‌وێت له‌و كۆمپیوته‌ره‌ كه‌ ناچێته‌ كه‌لله‌مه‌وه‌. وێنه‌ی چوار دانه‌ هه‌یكه‌لی جل و به‌رگیش وه‌رناگرێت تا بزانم چی بووه‌ به‌ مۆدێل. ئێستا مرۆڤ یان ده‌یكڕێت، یان پارچه‌ قوماشێكی ده‌داتێ. بیرم نه‌چێت ئه‌و پارچه‌ وه‌نه‌وشه‌ییه‌ كه‌ له‌ كۆمه‌دییه‌كه‌دا ماوه‌ته‌وه‌، ببه‌م بۆ هه‌مه‌دان و دایكم بۆم بدورێت. حه‌زم له‌ مانتۆیه‌كی فش و قۆڵ كیمۆنۆیه‌. به‌ڵام قوماشه‌كه‌ی له‌ تریكۆ ده‌چێت. باش ده‌بێت؟ نازانم. ده‌بێت له‌ دایكم بپرسم. بۆ نیوه‌ڕۆ چی لێ بنێم؟ ژه‌هره‌مار له‌ ماڵه‌كه‌دا نییه‌. ده‌نگی كلیل دێت. روئیایه‌؟ هاتۆته‌ خواره‌وه‌؟ نا، ئایدایه‌؟» (4)
نموونه‌یه‌كی تر:
«كۆڵانێكی چۆڵ و هۆڵ، له‌ بێده‌نگیی به‌یانیدا، كات به‌ره‌به‌یانه‌. چاوه‌ڕێ نیم. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ چه‌ندین رۆژه‌ هه‌مان سه‌عات لێره‌دا ده‌وه‌ستم و له‌ په‌نجه‌ره‌كه‌وه‌ سه‌یری كۆڵان ده‌كه‌م، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ هه‌موو رۆژێك له‌م سه‌عاته‌دا كه‌ هه‌مووان له‌ شیرین خه‌ودان من به‌ چاوانی كراوه‌وه‌ لێره‌دا ده‌وه‌ستم و چاو له‌ شۆسته‌ سپی و چۆڵه‌كه‌ ده‌بڕم. ده‌زانم چاوانم بۆ هه‌میشه‌ داده‌خرێن، بێگومان ده‌بێت رێگایه‌ك هه‌بێت، به‌ڵام نا، هیچ. دواجار كه‌ ئه‌و به‌ شۆسته‌كه‌دا ره‌ت بوو، ده‌موچاوی دابوو به‌یه‌كدا و ئاوڕی نه‌دایه‌وه‌ سه‌یر بكات. له‌و كاته‌وه‌ هه‌تا ئێستا هیچ كه‌سێك به‌و شۆسته‌یه‌دا ره‌ت نه‌بووه‌. یانی به‌ڕاستی له‌ ده‌ رۆژ پێش ئێستاوه‌ تا ئێستا كه‌س به‌و كۆڵانه‌دا ره‌ت نه‌بووه‌؟ یان من خه‌ریكم دیسان زۆر شاعیرانه‌ بیرده‌كه‌مه‌وه‌؟ به‌جۆرێك كه‌ ئه‌و پێی ناخۆش بوو. به‌ڵێ، رێك وابووم و وا خوڵقابووم كه‌ ئه‌و رقی لێی بوو. به‌ڵام بۆچی ئێستا كه‌ ده‌ رۆژ تێپه‌ڕیوه‌ و من ته‌واو ورد و خاش بووم و له‌بیرم كردووه‌ ئه‌م شۆسته‌یه‌ به‌م شێوه‌یه‌ ئازارم ده‌دات. ئه‌ی بۆچی به‌ردرێژه‌كه‌ی ئه‌وه‌نده‌ سپییه‌؟ بۆچی كاتی به‌ره‌به‌یان ئاوا رووناكیی سارد و پاك ده‌كه‌وێته‌ سه‌ری؟ ده‌ڵێی توێژاڵێ به‌فری له‌سه‌ر نیشتووه‌. یان ته‌ڕه‌. یان وه‌كو چه‌قۆیه‌ك وایه‌ كه‌ بریسكه‌ بدات. ناتوانم چاوی له‌سه‌ر هه‌ڵگرم. خودایه‌ بۆچی سه‌عات به‌ خێرایی ناڕوات؟ بۆچی كۆڵانه‌كه‌ قه‌ره‌باڵغ نابێت؟ هیچ نه‌بێت ئه‌و كه‌ناسه‌ی كه‌ ده‌بێت بێت. یان…» (5)
هه‌روه‌كو ده‌بینین نموونه‌كان پڕن له‌ درێژدادڕیی و روونكردنه‌وه‌ی ناپێویست و كه‌مبایه‌خ، به‌داخه‌وه‌ له‌م نموونانه‌ له‌ناو باقی چیرۆكه‌كانی ئه‌م دواییه‌دا به‌ ئاسانی ده‌ستده‌كه‌ون. به‌ڵام سووربوونی هه‌ندێ له‌ نووسه‌ران له‌سه‌ر به‌كارهێنانی زه‌مه‌نی ئێستای گێڕانه‌وه‌، له‌و مه‌یل و تێگه‌یشتنه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ كه‌ سه‌باره‌ت به‌ مۆدێرنكردنی چیرۆكه‌كانیان هه‌یانه‌. زه‌مه‌نی ئێستا، له‌ پاڵ گێڕه‌ره‌وه‌ی كه‌سی یه‌كه‌م و باسكردنی ورده‌كاریی سه‌باره‌ت به‌ ژیانی رۆژانه‌ و ناوهێنانی ئه‌و شتانه‌ی به‌ واقیعی له‌ ده‌وروبه‌ر هه‌ن، باسكردنی شوێن، زاراوه‌كان، ئاماژه‌كردنی راسته‌وخۆ بۆ ناو و كه‌سه‌كان یان… به‌شێوه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تی ده‌بێت ببێته‌ هۆی فه‌راهه‌مكردنی ده‌قێك كه‌ خوێنه‌ر تیایدا هه‌ست بكات ده‌قێكی به‌هێز ده‌خوێنێته‌وه‌.
به‌كارهێنانی زه‌مه‌نی رابردوو (به‌تایبه‌تی له‌ گێڕانه‌وه‌دا به‌ كه‌سی یه‌كه‌م) به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی ده‌توانێت خوێنه‌ر رووبه‌ڕووی ئه‌و گریمانه‌ سه‌ره‌تاییه‌ بكاته‌وه‌، كه‌واته‌ دواجار هه‌موو شتێك به‌خێر و خۆشی ته‌واو ده‌بێت، جگه‌ له‌م حاڵه‌ته‌ گێڕه‌ره‌وه‌ به‌ زیندوویی و هۆشیاری نامێنێته‌وه‌ كه‌ دابنیشێت و ئه‌م به‌سه‌رهاتانه‌مان به‌ دوورودرێژیی بۆ بگێڕێته‌وه‌!
ئه‌م ئه‌نجامه‌ ئاشكرا و حه‌تمییه‌ و له‌وه‌ش بترازێت، بێتوانایی نووسه‌ر له‌ نووسینی چیرۆكێكی به‌قوه‌تدا، وه‌كو ئه‌و نقوومبووه‌ی لێدێت كه‌ ده‌ست بۆ هه‌ر پارچه‌ ته‌خته‌یه‌ك ده‌بات و ئومێدی له‌سه‌ر هه‌ڵده‌چنێت، ئه‌وسا ناچار ده‌بێت روو له‌ به‌كارهێنانی زه‌مه‌نی ئێستا بكات. به‌ڵام زه‌مه‌نی ئێستاش به‌ شێوه‌یه‌كی دیكه‌ ئه‌نجامی پێشوو دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌ و به‌رجه‌سته‌تریشی ده‌كات: چونكه‌ گێڕه‌ره‌وه‌ حازر و زرت و زیندووه‌. هه‌رچی رووبدات، دواجار ئه‌وه‌نده‌ حاڵی باشه‌ و وه‌زعه‌كه‌ به‌كامی دڵێتی كه‌ داده‌نیشێت و به‌ كاوه‌خۆ هه‌موو به‌سه‌رهاته‌كان ده‌گێڕێته‌وه‌!
ئێستا دیسان ده‌می تۆڕه‌كه‌ به‌ستراوه‌ و نووسه‌ر خۆی وه‌كو دیل ده‌بینێ. له‌وانه‌یه‌ هه‌مان مه‌سه‌له‌ و ئه‌و ره‌گ و ریشه‌ بڕینه‌ی ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی چاوه‌ چاوی ئه‌وه‌ی بێت پارچه‌ ته‌خته‌یه‌ك بدۆزێته‌وه‌ و خۆی پێوه‌ بگرێت. لێره‌دایه‌ كه‌ هه‌ندێ جار ده‌بینین ته‌نانه‌ت هه‌ندێ له‌ نووسه‌ره‌ ناسراو و به‌ئه‌زموونه‌كانیش شێوازی گێڕانه‌وه‌ی سواو به‌كارده‌هێنن ئاماژه‌ بۆ ئه‌مه‌ش ده‌كه‌م.
له‌وانه‌یه‌ به‌كارهێنانی هۆشیارانه‌ی ته‌نز بتوانێت له‌ زۆر حاڵه‌تدا، ئه‌م ده‌قانه‌ له‌ مه‌ترسی بێزاربوون و درێژدادڕیی رزگار بكات (هه‌روه‌كو چۆن چیخۆف به‌ توانا و شاره‌زایی خۆی لێی ده‌وه‌شایه‌وه‌.) به‌ڵام من ده‌ڵێم كه‌ ئیتر پێشه‌كی یان سه‌ره‌تای ئاسایی و باو، ناتوانێت نقوومبوویه‌ك له‌ خنكان رزگار بكات.

یه‌كێك له‌و پێشه‌كییانه‌، كه‌ وه‌كو په‌تایه‌ك تووشی به‌رهه‌می زۆر له‌ نووسه‌رانمان بووه‌ و به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ قاڵبی گشتیی ئه‌م باسه‌دا جێی ده‌بێته‌وه‌، بریتییه‌ له‌ خوڵقاندنی یه‌ك دوو كاره‌كته‌ری نه‌خۆشی ده‌روونپه‌رێشان له‌ هه‌موو چیرۆكێك یان رۆمانێكدا. ئه‌مه‌ش له‌و كاته‌وه‌ لای ئێمه‌ بوو به‌ مۆدێلی نووسین كه‌ هه‌ڵسه‌نگێنه‌رانی خه‌ڵاتی ئه‌ده‌بی و ده‌زگاكانی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی كتێبی زه‌رد به‌ پیاو و ژنه‌وه‌، ده‌می ئه‌و نووسه‌ره‌ گه‌نجانه شیرین دەکەن كه‌ كتێبی له‌م بابه‌ته‌ ده‌نووسن. له‌وانه‌یه‌ نووسه‌رێكی باشیش (به‌ رێنمایی هه‌ندێ مامۆستای كڵاسی چیرۆكنووسینی باو كه‌ سه‌رقاڵی زیادكردنی نووسه‌ری له‌و بابه‌ته‌ن) یان به‌ پێی (داهێنان)ی! خۆی كه‌ پێش هه‌موو كه‌سێ ئاگای له‌ لاوازیی ده‌قه‌كه‌ی خۆیه‌تی بۆ هه‌ڵاتن له‌ كه‌وتنی حه‌تمی خۆی بیری له‌و جۆره‌ پێشه‌كییه‌ كردبێته‌وه‌: واته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ش به‌ش هه‌موو شتێك روون ده‌كاته‌وه‌ و هه‌تا ده‌توانێت له‌ خه‌تی سه‌ره‌كی گێڕانه‌وه‌كه‌ دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌ (كه‌ زۆرجار ته‌نیا بۆ درێژكردنه‌وه‌ی ده‌قه‌كه‌یه‌ و وه‌كو لاستیك رایده‌كێشێت بۆ ئه‌وه‌ی بگاته‌ قاڵبێك كه‌ به‌ ناو ببێته‌ ئه‌و شته‌ی ئه‌و پێی ده‌ڵێت رۆمان) ئه‌مه‌ش بخاته‌ ئه‌ستۆی یه‌ك دوو به‌ ناو كاره‌كته‌ری ده‌روونپه‌رێشان یان شێت كه‌ به‌رده‌وام خوێنه‌ری قوڕبه‌سه‌ر به‌ ده‌وری خه‌یاڵه‌ تێكه‌ڵ و پێكه‌ڵ و بێسه‌ر و به‌ره‌كانیاندا بخولێته‌وه‌.
ئاماده‌گی وه‌خت و ناوه‌ختی كوڕی خاوه‌ن خانووه‌كه‌ی «شه‌یدا» له‌ به‌رهه‌مێكی تازه‌ی شیوا ئه‌رستۆیی(6) نووسه‌ری به‌ ئه‌زمووندا كه‌ گه‌لێ چیرۆكی باشی ئه‌ومان له‌ یاده‌ و به‌سه‌رهاته‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كان كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌یه‌كه‌وه‌ نییه‌ وه‌كو ده‌نگی فانی سپلیت و ئاو و كاره‌با و ته‌له‌فۆن بڕان و … كه‌ به‌قسه‌ی نووسه‌ر ده‌بنه‌ هۆی ترسێكی قووڵ له‌م جۆره‌ پێشه‌كییانه‌یه‌.
بریا كه‌سێك وه‌ڵامی ده‌دایه‌وه‌ و ده‌یوت ئاخر ئه‌وه‌ چ مرۆڤێكی تۆقیوی گیرۆده‌یه‌ كه‌ هه‌ركاتێك بیه‌وێت و بچێت بۆ هه‌ر شوێنێك (له‌وانیش سه‌فه‌ر بكات بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات) و سه‌باره‌ت به‌ مه‌سه‌له‌ی كه‌لتووری (له‌سه‌ر ئاستی جیهانیش) گاڵته‌، به‌ جدی وه‌رده‌گرێت و چه‌ندین ساڵیش كڵاسی فێربوونی نووسه‌ریی به‌جێده‌هێڵێت و… ئه‌وسا چاوه‌ڕێی مه‌ئمورێكی په‌ڕپووتی زۆربڵێیه‌ كه‌ هه‌ركاتێ حه‌زبكات دێت و ئاو و كاره‌با و ته‌له‌فۆنی ماڵه‌كه‌ی ده‌بڕێت و ده‌ رۆژ ده‌ رۆژ له‌ناو تاریكیی و ته‌نیایی (به‌ناو ترسدا) به‌جێی ده‌هێڵێت؟ ئه‌وه‌نده‌ كه‌ ئه‌وی (گێڕه‌ره‌وه‌ یان نووسه‌ر؟) بتوانێت ورد ورد وه‌سفی چكه‌ چكی ئاو و چركه‌ چركی سه‌عات، تاریكیی و ترس و وه‌هم، بێخه‌ویی و ده‌نگی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ بكات، به‌و شێوه‌یه‌ ده‌قه‌كه‌ درێژ بكاته‌وه‌ و به‌سه‌ر خوێنه‌ردا بیسه‌پێنێت.
ئایا ته‌نیا گێڕانه‌وه‌ی به‌شی بیست و دوو له‌ زمانی كاوه‌وه‌ كه‌ له‌ناكاو وه‌كو (ئاگاسا كریستی) هه‌موو ده‌قه‌كه‌ به‌ زاده‌ی وێناكردن و تێگه‌یشتنه‌ بێ بنه‌ماكان خۆی له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات، وه‌ڵامی بۆچییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی ئه‌م شێوازه‌ی سه‌راپای ده‌قه‌كه‌ ده‌داته‌وه‌؟ ئایا ئیتر كاتی ئه‌وه‌ نه‌هاتووه‌ كه‌ زیاتر خوێنه‌ر به‌جدی وه‌ربگرین و له‌ مه‌یدانی بڵاوكردنه‌وه‌ی كتێبی زه‌رددا ئه‌وه‌نده‌ جریتبازی نه‌كه‌ین؟

په‌راوێزه‌كان:
-1 داستان كوتاه‌ «خوشحالی» جلد اول مجموعه‌ اثار چخوف. ص340.
-2 داستان كوتاه‌ «نزد سلمانی» جلد اول مجموعه‌ اثار چخوف. ص335.
-3 داستان كوتاه‌ «در حمام» جلد اول مجموعه‌ اثار چخوف. ص349.
-4 این نرسیده‌ به‌ پل، ققنوس، انیتا یار محمدی.ص 41.
-5 بت دوره‌گرد، ققنوس، مرجان بصیری.ص53.
-6 خوف، انتشارات روزبه‌. شیوا ارسطویی.
سه‌رچاوه‌: abdi.blogsky.com

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*