سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » ئاماژه‌ی به‌ (په‌تا)كه‌ی چین و حوسییه‌كانی یه‌مه‌ن و به‌رخودانی كوردستانی رۆژئاوای كردووه‌

به‌شیعر پێشبینی رووداوه‌كانی كردووه‌

ئاماژه‌ی به‌ (په‌تا)كه‌ی چین و حوسییه‌كانی یه‌مه‌ن و به‌رخودانی كوردستانی رۆژئاوای كردووه‌

سه‌ید رێناس گۆمه‌تاڵی كه‌ ناوی راسته‌قینه‌ی (موحسین)ه‌، ساڵی 2009 كتێبی‌ پێشبینییه‌كانی چاپكردوو تیایدا پێشبینی چه‌ندان رووداوی گرنگی جیهانی و ناوچه‌یی و ته‌نانه‌ت كوردستانیشی كردووه‌، له‌ هه‌ندێكیاندا به‌ ره‌هایی قسه‌ده‌كات و جه‌خت له‌ روودانیان ده‌كاته‌وه‌.
ئه‌م دیداره‌ ده‌رفه‌تێكه‌ بۆئه‌و تا روونكردنه‌وه‌ی زیاتر له‌وباره‌یه‌وه‌ بدات و خوێنه‌رانیش له‌ كتێب و بۆچوونه‌كانی، ئاگاداربن.

*ئه‌گه‌رچی تۆ له‌ ساڵی 2009 دا كتێبی پێشبینییه‌كانت چاپ كردووه‌، به‌ڵام دیاره‌ پێشتر پێشبینییه‌كانت نووسیوه‌، ده‌كرێ بزانین له‌ كه‌یه‌وه‌ سه‌رقاڵی ئه‌م بابه‌ته‌ی؟
-پێشبینییه‌كانم له‌ ساڵی 2004وه‌ تۆمار كردوه‌، دواتر له‌ دوو به‌رگی كتێبێكدا چاپم كردن، یه‌كه‌م 2009 و دووه‌م 2010.
به‌ڵام هه‌ر له‌ مناڵیمه‌وه‌ ئه‌و نیشانانه‌م لێ دیار بوو، سه‌ید ئه‌نوه‌ری برام له‌ وته‌یه‌كیدا له‌ به‌رگی یه‌كه‌م به‌ وردی باسی كردووه‌ كه‌ چه‌ندین جار به‌یه‌كه‌وه‌ بوین و ده‌مانویست بچینه‌ ماڵه‌ خزمێك پێش گه‌یشتنمان ده‌رگای ماڵه‌كه‌م ده‌بینی كه‌ قفڵه‌و كه‌سی له‌ماڵ نیه‌، چه‌ندینجار ئه‌وه‌ دوباره‌ ده‌بۆوه‌.

*ئه‌و بابه‌تانه‌ی باسی ڕوودانیت كردووه‌، ئایا به‌چ جۆرێك پێشبینیت كردووه‌، لۆژیك یان خه‌ون یاخود هه‌ر شتێكی تر؟
-سه‌باره‌ت به‌ پێشبینیكردن، من هه‌ست ده‌كه‌م دوو ڕێگا هه‌یه‌، یان ئه‌وه‌تا مێشك و ڕۆحی مرۆڤ وه‌ك ئه‌له‌مپی سه‌ته‌لایت كاتێ ده‌یسوڕێنی به‌ گه‌ردوندا سیگناڵه‌كه‌ی شتێ له‌ ڕوداوه‌كانی داهاتوو ده‌بینێ، یان ئه‌وه‌تا ڕۆح و مێشكی ئه‌م مرۆڤه‌ هێنده‌ به‌هێزه‌ ده‌توانێ ئه‌م ڕوداوانه‌ بێنێته‌ پێش و ڕووبده‌ن.

*تۆ به‌شیعر پێشبینییه‌كانت بڵاوكردۆته‌وه‌، بۆچی به‌ شێوه‌ی په‌خشان یان ده‌قێكی نووسین نه‌بووه‌، وه‌ك چۆن پێشبینیكه‌ری جیهانی (نۆسترادامۆس) كردوویه‌تی؟
-گرنگ ئه‌وه‌یه‌ په‌یامه‌كه‌ بگات، چ كێشه‌یه‌ك نابێ به‌ شیعر یان هه‌ر داڕشتنێكی تر. كتێبه‌كانی من زیاتر له‌ هونه‌رێكیان تیدایه‌، چه‌ند هونه‌رێك له‌ناو ئه‌و كتێبانه‌دا یه‌كیان گرتووه‌ (شیعره‌، په‌خشانه‌، قسه‌ی نه‌سته‌ق، پاراسایكۆلۆژیا، سۆفیگه‌ری) جا سه‌باره‌ت به‌ نۆسترادامۆس كه‌ باست كرد، من دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر پێمزانی كه‌ ئه‌و حه‌كیمی جه‌سته‌ناس و گژوگیاناسیش بووه‌ و چاره‌سه‌ری نه‌خۆشیشی كردووه‌ به‌ گژوگیا، سه‌یره‌كه‌ له‌وه‌ دایه‌ من له‌ ته‌مه‌نی 12 ساڵیمه‌وه‌ ده‌رمانی شه‌كره‌م له‌ گژوگیا بۆ دایكم درووستده‌كرد و ئێستا كه‌ ته‌مه‌نم 50ساڵه‌، ماوه‌ی 20 ساڵ ده‌بێ چاره‌سه‌ری نه‌خۆش ده‌كه‌م به‌ ئامۆژگاریی ڕۆحی و ده‌رونی و گژوگیا، جیاوازی منیش له‌گه‌ڵ نۆسترادامۆس ئه‌وه‌یه‌ من كوردم و ئه‌و بێگانه‌یه‌، ده‌نا پیشبینییه‌كانی من زۆر له‌ هی ئه‌و به‌ هێزتره‌، چونكه‌ زۆر به‌ ئاشكرا ناوی شوێنم بردووه‌، له‌ حه‌كیمایه‌تییه‌كه‌ش به‌هێز ترم، چونكه‌ من كاتێ سه‌یری نه‌خۆش ده‌كه‌م بێ ئه‌وه‌ی یه‌ك قسه‌ش بكات ده‌زانم چه‌ند نه‌خۆشی هه‌یه‌.

*چه‌ند رووداوێك له‌ ئێستادا باسی رۆژه‌، وه‌ك په‌تای كۆرۆنا له‌ چین، به‌رخۆدانی كوردستانی رۆژئاوا، هه‌روه‌ها ده‌ركه‌وتنی زه‌قی حوسییه‌كانی یه‌مه‌ن و چالاكییه‌كانیان، تۆ ساڵانێكی زۆر به‌ر له‌و رووداوانه‌ له‌ كتێبه‌كه‌تدا به‌ ئاماژه‌ ناوت هێناون، ئه‌مانه‌ت چۆن بینی؟
-سه‌باره‌ت به‌ په‌تای چین، سوریا و حوسی، پێش روودانیان هه‌مویم وه‌ك وێنه‌ بینیوه‌، له‌ پێشه‌كی به‌رگی یه‌كه‌م زۆر به‌ ڕاشكاوی ده‌ڵێم (ئه‌وه‌ی وتم ده‌بێ ببێ‌ مه‌ڵێ شێته‌، ڕێناس چرای ده‌ستی تۆیه‌ شه‌وێ وێته‌) واته‌ ئه‌وه‌ ئه‌گه‌رو مه‌گه‌رو گریمانه‌ هه‌ڵناگرێ.
سه‌باره‌ت به‌ هه‌ڵوه‌شانی سوریا ده‌ڵێم: (شه‌ڕده‌بێ ده‌ڤه‌ر به‌ده‌ڤه‌ر، ماندوو ده‌بن نوكی نه‌شته‌ر، ئه‌م وێنانه‌م هه‌موو دیون، ته‌واون نه‌ك نیواو نیون، تیشكی ئه‌م وێنه‌و ڕوداوه‌ له‌ سۆمای چاوم چه‌قیون).
ئایا ئه‌م قسانه‌ ئه‌گه‌رو گریمانه‌ن؟ له‌ كاتێكدا له‌ پێشه‌كییه‌كه‌ی به‌رگی یه‌كه‌م نووسیومه‌ (ئه‌وه‌ی نوسرا، ڕۆیی كرا، به‌چاو بینرا، له‌ ڕابردو بۆ ئێوه‌ ده‌بن به‌ چرا، هه‌موو دنیاش ئینگلیزو چینی، سود له‌ پێشبینیم ده‌بینی).
ئینجا سه‌باره‌ت به‌ حوسی له‌م دوسێ ڕۆژه‌دا هاوڕێیه‌كم وتی: (محه‌مه‌د حه‌سه‌نێن هه‌یكه‌ل وتویه‌تی سعودیه‌ هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر یه‌مه‌ن و ده‌دۆڕێ، ده‌ڵێ ئه‌گه‌ر نه‌دۆڕا مه‌یته‌كه‌م له‌ قه‌بر بێننه‌ ده‌ر و بیسوتێنن).
لێمان كۆڵیه‌وه‌ محه‌مه‌د حه‌سه‌نێن هه‌یكه‌ل مانگی حه‌وتی ساڵی 2015 وای فه‌رمووه‌، واته‌ ساڵێك پێش كۆچی دوایی كردنی، به‌ڵام من له‌ ساڵی 2008 زۆر به‌ڕونی ده‌ڵێم: (به‌ره‌ به‌ره‌ ده‌ڕوا زه‌مه‌ن، حوسی ده‌گرن هه‌موو یه‌مه‌ن، حوسی به‌عه‌ره‌بان ناچن، حوسی عه‌ره‌ب نین شتی كه‌ن، حوسی ده‌گرن ته‌نگی عه‌ده‌ن، پێشبینیه‌كه‌م ده‌ست لێ مه‌ده‌ن).
هه‌ر له‌وێدا ده‌ڵێم ده‌بێته‌ شه‌ڕی سعودیه‌و حوسیان، سعودیه‌ شكست ده‌خوا حوسی سعودیاش ده‌گرن.
به‌ڕێز ئارام عه‌لی نوسه‌رو لیكۆلیارو شاره‌زا له‌ بارودۆخی توركیا، ئاگاداره‌و له‌ ساڵی 2010 له‌ سلێمانی دوو میوانی ڕۆژنامه‌نوسی میسری لابوو، من به‌رگی یه‌كه‌م و دووه‌می پێشبینیه‌كانم پێشكه‌شكردن، پێنج ساڵ دوای ئه‌وه‌ ئینجا هه‌یكه‌ل وای فه‌رموو بوو، به‌ڵام من كوردم ئاخر چۆن ده‌بێ من عاقڵ بم؟! حه‌تمه‌ن بێگانه‌ له‌ من ئاقڵ تره‌!.

*هه‌ندێكیش له‌ پێشبینییه‌كان له‌ په‌یوه‌ندی وڵاتان و ململانێی هێزه‌كان ده‌دوێ، واتا زیاتر له‌ خوێندنه‌وه‌یه‌كی سیاسی ده‌چێت نه‌ك پێشبینی.
-دووباره‌ ده‌بێ بچیت پێشه‌كییه‌كه‌ بخوێنیته‌وه‌، كه‌ ده‌ڵێم ئه‌وه‌ی نوسیم ڕۆیی و بۆته‌ ڕابردوو له‌ لای من، لای به‌ڕێزتان و خه‌ڵكی هێشتا نه‌هاتووه‌، ئه‌و چه‌مكه‌ هیچ مانایه‌ك بۆ گریمانه‌ و ئه‌گه‌ر ناهێڵێته‌وه‌، لیوا موحسین عوسمان كه‌ به‌ڕێوه‌به‌ری من بووه‌ له‌ سه‌رده‌مێكدا، له‌ په‌یام و پاڵپشتییه‌كه‌ی خۆیدا له‌ به‌رگی یه‌كه‌می كتێبه‌كه‌مدا، ده‌ڵێ: (ڕێناس كاتێ بابه‌تێكی بۆمن ده‌نارد ده‌ینوسی (بابه‌ت/ پێشبینی، هه‌رچی بیگوتبا وه‌ك خۆی ده‌هاته‌ جێ).
خۆشبه‌ختانه‌ مامۆستا موحسین ئیستا له‌ ژیاندایه‌ و ته‌ندروستی باشه‌، ده‌شڵێت: (كاتێ سه‌ید ڕێناس ده‌ینوسی بابه‌ت پێشبینی، هیچ مه‌جاڵێكی بۆ ئه‌گه‌ر و گریمانه‌ نه‌ده‌هێشته‌وه‌.
كه‌واته‌ نه‌خێر به‌ڕێز ئه‌و پێشبینیانه‌ هیچ په‌یوه‌ندی به‌ لێكدانه‌وه‌ی بارو دۆخه‌وه‌ نیه‌.

*به‌ڕای تۆ پێشبینی چییه‌، زانسته‌ یان ئیلهام یاخود خه‌ون بینین، یاخود ئه‌وه‌ی ده‌ڵێن هه‌ستی شه‌شه‌م؟
-به‌ڕای من ڕوداوه‌كان له‌ ڕێگه‌ی هاتندان و پێشبینیكار ده‌یانبینێ، یان ئه‌وه‌تا بونیان نیه‌و پێشبینیكار ده‌یانهێنێته‌ بوون، ئه‌گه‌ری زۆری هه‌یه‌ كه‌ ڕای دووه‌مم ته‌واو تربێ، چونكه‌ جاری وابووه‌ وێنه‌ی شتم دیووه‌ كه‌ زۆر زۆرم پێناخۆش بووه‌ هه‌وڵمداوه‌ ڕوو نه‌دات.
ڕه‌نگه‌ ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵێ كه‌سی وا هه‌بن به‌یه‌كه‌وه‌ كار بكه‌ن، ده‌شێ بتوانن ئه‌و ڕوداوانه‌ی زیانبه‌خشن ڕایان بگرن، له‌ سه‌رده‌مه‌ كۆنه‌كانیش خه‌ڵكی واهه‌بون ئه‌و توانایه‌یان هه‌بووه‌، پێیان وتراوه‌ (كه‌شف، یان كه‌رامه‌ت، یان فیراسه‌ت).

*نمونه‌ت هه‌یه‌ له‌سه‌ر پێشبینییه‌كت كه‌ هاتۆته‌ دی،ئه‌گه‌ر وایه‌ كه‌س هه‌یه‌ پشتڕاستی بكاته‌وه‌؟
-به‌رگی یه‌كه‌م بخۆێنه‌وه‌، نووسینی هه‌موو ئه‌وانه‌ی تێدایه‌ كه‌ شاهێدی ده‌ده‌ن به‌و پێشینیانه‌ی له‌ منیان بیستووه‌، یه‌ك و دوو نین، زۆرن.
كاتێ به‌ڕێز ئۆجه‌لان گیرا، خه‌ڵك مات و غه‌مبار بوون ده‌یانگوت ده‌یكوژن، من پێشبینیم بۆ به‌ڕێوه‌به‌ره‌كه‌م نوسی ئۆجه‌لان نه‌ك له‌ سێداره‌ نادرێ، به‌ڵكوو په‌كه‌كه‌ش ده‌خزنه‌ ناو په‌ڕله‌مانی توركیاوه‌.
هه‌روه‌ها ساڵی 1998یش بۆ به‌ڕێوه‌به‌ره‌كه‌مم نوسی (وێنه‌ ده‌بینم عیراق ده‌ڕوخێ به‌ڵام پێش ئه‌وه‌ سوپای ئه‌مریكا له‌ هه‌ڵه‌بجه‌و ده‌وروبه‌ری ده‌بینم).

*به‌رنامه‌ی چاپكردنی به‌رگی سێیه‌می پێشبینییه‌كانت هه‌یه‌؟
-هیچ به‌رنامه‌یه‌كی نوسینم نیه‌، له‌وه‌ باش حاڵیبووم هیچ كه‌سێك گرنگی به‌و بواره‌ نادات له‌م وڵاته‌دا، به‌رپرسان خه‌ریكی كه‌سابه‌تی خۆیانن، له‌م وڵاته‌ی ئێمه‌ پاراستنی ئه‌منی قه‌ومی به‌قه‌د چڵه‌ پوشێك سودی نییه‌ و هیچ حزبێك په‌رۆشی نیه‌.
زۆبه‌ی سه‌ركرده‌كان دووبه‌رگی پێشبینییه‌كانمی خوێندۆته‌وه‌، سه‌ره‌تای ساڵی 2012 بوو، به‌ڕێز (شێخ سه‌دره‌دینی سندۆڵان) كه‌ كه‌سایه‌تییه‌كی دیاری ناوچه‌ی پشده‌رو بتوێن و مه‌رگه‌یه‌، ته‌له‌فونی بۆكردم، وتی: دكتۆر به‌رهه‌م ساڵح میوانم ده‌بێت پێم خۆشه‌ بێیت و كتێبه‌كانیشتی بۆ بێنه‌، یه‌ك دوو مانگێگ بوو دكتۆر به‌رهه‌م سه‌رۆكی حكومه‌ت نه‌مابوو، چووم و شێخ سه‌دره‌دین خۆی گوێی لێبوو به‌ دكتۆر به‌رهه‌مم وت راسته‌ تۆ سه‌رۆك وه‌زیرانی كوردستان نه‌ماوی، به‌ڵام ده‌بینم تۆ ده‌بیته‌ سه‌رۆكی عیراق و سود له‌و كتێبانه‌م ده‌بینی.
دواتر له‌ پێشه‌كیه‌كه‌دا ده‌ڵێم (ئه‌وه‌ی لێره‌ دامڕشتوه‌، له‌مێشك ودڵ و ده‌رونم سه‌دان هێنده‌ چین له‌سه‌ر چین وانیشتوه‌، پێت وانه‌بێ هه‌ر كاتی خۆم پێ كوشتووه‌).

*خۆت ده‌ته‌وێ چی بڵێی له‌سه‌ر ئه‌م باسه‌؟
-پێم وایه‌ به‌ر له‌وه‌ی مێشك بیر بكاته‌وه‌ ڕۆح بیر ده‌كاته‌وه‌، ئه‌و جیهانه‌ی تۆ ده‌یبینی بریتیه‌ له‌ بیر (فكر) تۆ بیر له‌چی ده‌كه‌یته‌وه‌ چی وێنه‌یه‌ك ده‌بینی ڕێك ئه‌وه‌ڕاسته‌، ده‌یانجار له‌ ماڵه‌وه‌ بیرت له‌ كه‌سێ كردۆته‌وه‌ بیست ساڵ ده‌بێ نه‌تدیووه‌ ئه‌وڕۆژی ده‌یبینی، ئایائه‌وه‌ چیه‌؟ ئه‌وه‌ بیری تۆیه‌ ئه‌و كه‌سه‌ په‌لكێش ده‌كاته‌ به‌رده‌مت، كه‌واته‌ من بیر ده‌كه‌مه‌وه‌ تۆش بیر بكه‌وه‌ ئه‌وی تریش بیر ده‌كاته‌وه‌ بیری هه‌موشمان به‌ بیری هه‌مووه‌كی به‌ستراوه‌ته‌وه‌، بیری هه‌موه‌كی زاتی خودایه‌، وه‌ك شه‌به‌كه‌ی ئینته‌رنێت بیری هه‌موومان به‌ بیری هه‌موه‌كی به‌ستراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام بیری هه‌موان وه‌ك یه‌ك به‌هێز نیه‌، مرۆڤی واهه‌یه‌ هه‌ر له‌ منداڵیه‌وه‌ وا به‌هێزه‌، مرۆڤی به‌هێزی واش هه‌یه‌ له‌ ڕێگای پاسایكۆلۆژیاو ته‌سه‌وف خۆی به‌هێز ده‌كات، حه‌تمه‌ن كاتێ هه‌ر مرۆڤێك توانی سۆفیه‌كی نازدار بێ ئه‌وكاته‌ عیشقی خودا به‌ ته‌واوی ده‌ڕژێته‌ دڵی.
تۆش ئه‌ی مرۆڤ تاچه‌ند خودات خۆش ده‌وێ، چه‌ند زۆرتر زاتی خودات خۆش بوێ بیرت و ڕۆحت به‌هێز تر ده‌بن و بیری تۆو بیری هه‌موه‌كی كه‌ بیری زاتی خودایه‌ له‌ هێڵێك لێك نزیك ده‌بنه‌وه‌.
به‌ داخم زۆر له‌و وڵاته‌ی ئێمه‌ ده‌بایه‌ ئه‌نجومه‌نێكی ڕوحانی هه‌بێ، له‌ مه‌كسیك و ئه‌مریكاو ئیتالیاو ئه‌ڵمان و به‌ریتانیاو ڕوسیا و فه‌رنسا هه‌یه‌، كار بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی وڵاتی خۆیان ده‌كه‌ن، به‌ڵام له‌ كوردستان ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی وا هه‌بێ بیری به‌هێز بێ كه‌س پێی ناڵی ئه‌و توره‌ قوڕاویه‌شت به‌ چه‌ند!، چونكه‌ چۆن ده‌بێ تۆ كورد بیت و بیرت واتیژ بێ؟!.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*