سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » خوێندنەوەی فیلمی سالۆ یان 120 رۆژ له‌ سۆدۆم

خوێندنەوەی فیلمی سالۆ یان 120 رۆژ له‌ سۆدۆم

بێهزاد قادری

«سالۆ یان 120 رۆژ له‌ سەدووم « (SALO)، فیلمێك به‌ ده‌رهێنه‌ریی «پیر پاولۆ پازۆلینی»، ده‌رهێنه‌ری ئیتالیایی و به‌رهه‌می ساڵی 1975 فیلمه‌كه‌ به‌پێی كتێبی «120 رۆژ له‌ سەدووم»، له‌ نووسینی «ماركی دۆساد» ساز كراوه‌. ئه‌م فیلمه‌ به‌هۆی توندوتیژیی «سادیزم»ی رووت، له‌ كاتی بڵاوبوونه‌وه‌یه‌وه‌ تا به‌ ئێستا، قشقه‌ڕه‌قی ناوه‌ته‌وه‌. ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ندێك له‌ وڵاتاندا بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌م فیلمه‌ هێشتا رێگه‌ پێنه‌دراوه‌.
«سالۆ» جێگای سه‌رنجی زۆرێك له‌ ره‌خنه‌گران و مێژووناسانی سینه‌ما بووه‌ و به‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی ره‌خنه‌گرانی فیلمی «شیكاگۆ»، به‌ (65)ه‌مین فیلمی ترسناكی مێژوو ناسێندراوه‌.
«پیر پاولۆ پازۆلینی»، ده‌رهێنه‌ری ئه‌م فیلمه‌، پاش 3 هه‌فته‌ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م سالۆ، كوژرا. هه‌ندێك كه‌س كوشتنی ناوبراو به‌ قه‌تڵی سیاسی و په‌یوه‌ندیدار به‌م فیلمه‌وه‌ ده‌زانن، چونكه‌ «پازۆلینی» باوه‌ڕی وه‌ها بووه‌ كه‌ «سادیزم» له‌ رێگای «فاشیزم»ه‌وه‌ ده‌گاته‌ «كاپیتاڵیزمی نوێ».

پێكهاته‌ی فیلمه‌كه‌ چۆنه‌؟
له‌ پێكهاته‌ی سالۆ، پازۆلینی بازنه‌كانی جه‌هه‌نده‌م – به‌و جۆره‌ی كه‌ له‌ «دۆزه‌خی دانتێ» به‌وردی باس كراوه‌ – شی ده‌كاته‌وه‌، به‌م هۆیه‌وه‌ له‌م فیلمه‌ به‌ ناوی «دۆزه‌خی چاوه‌ڕوان» (ANTINFERNO) یان «ژووری چاوه‌ڕوانیی جه‌هه‌نده‌م»یش باسی لێوه‌ ده‌كرێت.
كاتێك ده‌چنه‌ نێو كۆشكه‌كه‌وه‌، بازنه‌ی «مانیا»(circle of obsessions) ده‌ست پێده‌كات. بازنه‌، له‌ژێر ركێفی گێڕانه‌وه‌ی ئه‌زموونه‌ جینسییه‌ به‌لاڕێداچووه‌كاندایه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ به‌شگه‌لێكی ئاژ، نه‌خۆشیی جنسی دیاریكراوه‌. بازنه‌ی دوایی، بازنه‌ی «گوو»ه‌ (circle of shit)؛ ئه‌م بازنه‌یه‌ بریتییه‌ له‌ دیمه‌نی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پیسیی خۆیان واته‌ گووی خۆیان ده‌خۆن. فیلم به‌ بازنه‌ی «خوێن» (circle of blood) كۆتایی پێ دێت كه‌ پڕه‌ له‌ دیمه‌نی ئه‌شكه‌نجه‌ و مه‌رگ. هه‌ر كام له‌م بازنه‌گه‌له‌ له‌لایه‌ن سۆزانییه‌كه‌وه‌ ده‌ناسێنرێت كه‌ ژیانی خۆی بۆ خزمه‌ت به‌ دڵچه‌ڕانه‌كان ته‌رخان كردووه‌.

چیرۆكی فیلمه‌كه‌ باسی چی ده‌كات؟
چیرۆكه‌كه‌ له‌ ویلایه‌تی داگیركراو له‌ به‌شی ئاڵمانیایی ئیتالیا، له‌ ساڵی1944دا روو ده‌دات. فیلمه‌كه‌ به‌ لاساییكردنه‌وه‌ی «كۆمێدیای ئیلاهی دانتێ»، به‌ چوار به‌شی «سه‌رده‌ری جه‌هه‌نده‌م، بازنه‌ی سه‌ودا، بازنه‌ی گوو و بازنه‌ی خوێن» دابه‌شكراوه‌.
چوار پیاوی سه‌ره‌كیی چیرۆكه‌كه‌، به‌ ریز: «دۆك، قه‌شه‌، خاوه‌ن شكۆ و سه‌ركۆمار» ناو ده‌برێن. ئه‌وان له‌ سه‌ره‌تادا رێك ده‌كه‌ون كه‌ له‌گه‌ڵ كچه‌كانی یه‌ك تردا زه‌ماوه‌ند بكه‌ن. ئه‌وان به‌ یارمه‌تی پیاوه‌كانی خۆیان، هه‌شت كچ و هه‌شت كوڕی جوان و گه‌نج ده‌فڕێنن و ده‌یانبه‌نه‌ ناوچه‌ی «مارزابۆتۆ». له‌وێدا ئه‌وان به‌ كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌وكچ و كوڕانه‌ و به‌ یارمه‌تیی 4 سۆزانیی كۆنه‌كار و به‌ ئه‌نجامدانی كارگه‌لێكی سه‌رسووڕهێنه‌ر، خۆیان له‌ بواری جنسییه‌وه‌ ڕاحه‌ت ده‌كه‌ن.

ناوی فیلمه‌كه‌ له‌ كوێوه‌ هاتووه‌؟
له‌ كتێبی «ته‌ورات»، وه‌رزی «خولقان» هاتووه‌ كه‌ «سەدووم» شارێك بووه‌ له‌ دۆڵی ئۆردۆن و حه‌زره‌تی «لووت» له‌وێدا نیشته‌جێ بووه‌.

– «ساد»، نووسه‌ری ئه‌م چیرۆكه‌ كێیه‌؟
«مارك ئالفۆنز فرانسوا دۆساد» (Sade)، نووسه‌ر و فه‌یله‌سووفی فه‌ره‌نسی بووه‌ (1740 – 1814). ناوبراو له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی ده‌وڵه‌مه‌ند له‌دایك بووه‌. له‌ ته‌مه‌نی 14 ساڵیدا چووه‌ته‌ قوتابخانه‌ی ئه‌رته‌شی كه‌ بنه‌ماڵه‌ ئه‌شرافییه‌كان له‌وێدا ناویان ده‌نووسی. له‌ 17 ساڵیدا چووه‌ته‌ جه‌نگ دژی «پروس». له‌ ساڵی 1763دا پله‌ی نیزامی وه‌رگرتووه‌. «ساد» له‌گه‌ڵ ئه‌كته‌رانی شانۆ په‌یوه‌ندیی سێكسیی هه‌بووه‌، بۆیه‌ بنه‌ماڵه‌كه‌ی بۆ كۆتاییهێنان به‌م كاره‌ی، ناچاریان كردووه‌ كه‌ زه‌ماوه‌ند بكات. چه‌ندین جار به‌ تۆمه‌تی «نێربازی» خراوه‌ته‌ زیندانه‌وه‌ و دوو جار له‌ ئیعدام ڕزگاری بووه‌. 30 ساڵ له‌ ژیانی له‌ زینداندا تێپه‌ڕاندووه‌ و له‌ ته‌مه‌نی 74 ساڵیدا مردووه‌.
«ساد» كتێبگه‌لێكی زۆری نووسیوه‌ كه‌ رۆمانی «جۆستین» له‌ به‌رهه‌مه‌ به‌ناوبانگه‌كانیه‌تی. وشه‌ی «سادیزم» له‌ ناوی ئه‌م نووسه‌ره‌وه‌ وه‌رگیراوه‌ (له‌ درێژه‌دا باسی سادیزم ده‌كه‌ین). له‌ ڕاستیدا فه‌لسه‌فه‌ی «ساد» باس له‌ «په‌یوه‌ندیی جنسی ئازاد و حه‌زكردن له‌ ئازاری جنسی» ده‌كات. روانگه‌ی ئه‌و له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌توندی ره‌خنه‌ی له‌سه‌ر بووه‌.
رۆمانه‌كانی «ساد» بوارگه‌لی وه‌ك «سێكس، توندوتیژی، ده‌ستدرێژی و مردووخوازی» له‌خۆ ده‌گرێت. له‌ ئه‌مڕۆدا له‌ سادیزم وه‌كو تایبه‌تمه‌ندییه‌كی كه‌سێتی ناوی لێ ده‌برێت. سادیزم جگه‌ له‌ ئازاری جنسی، ئازاری جه‌سته‌یی و ده‌روونیش له‌خۆ ده‌گرێت.
قسه‌كردن له‌باره‌ی «ساد» پێویستی بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی زیاتره‌ تا ئه‌وه‌ی كه‌ بڵێین ئه‌و «زیناحی» پێ خۆشتره‌ تا په‌یوه‌ندییه‌كی پاك. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ ده‌بێ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م. له‌و سه‌رده‌مه‌دا گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سروشت و هه‌ڵاتن له‌ دابونه‌ریت جۆرێك فه‌لسه‌فه‌ بوو كه‌ له‌ «ژان ژاك رۆسۆ» به‌ شێوازێكی نه‌رم و له‌ «ماركی دۆساد» به‌ شێوازێكی توند خۆی ده‌نواند.
«ساد» بۆ تێكشكاندنی ئایین، هێرشی ده‌كرده‌ سه‌ر پاكی و كه‌چكانی، ئه‌م هه‌ڵسوكه‌وته‌ی له‌ كتێبی «فه‌لسه‌فه‌ له‌ ژووری نووستن» كه‌ له‌ ساڵی 1795دا نووسراوه‌، به‌ ڕوونی ده‌بینین. ئه‌و دژی عه‌شقه‌ تا هه‌ر جۆره‌ به‌ستراوه‌یی تێكبشكێنێت و حه‌زی جینسی سه‌رووتر له‌ عه‌شق ده‌زانێت.

فیلمی «قه‌ڵه‌مه‌كانی په‌ر» (Quills)، باس له‌ ژیاننامه‌ی «ماركی دۆساد» ده‌كات.
– «سادیزم» كه‌ له‌ ناوی «ساد» وه‌رگیراوه‌ و له‌ فیلمی «سالۆ» خۆی ده‌نوێنێت، چییه‌؟
سادیزم (Sadism) بریتییه‌ له‌ حه‌زكردن له‌ ئازارگه‌یاندن به‌ خه‌ڵك، به‌ شێوازی «جنسی، ده‌روونی و جه‌سته‌یی»، به‌ شێوازێك كه‌ ئه‌م ئازارگه‌یاندنه‌ زه‌وق و هووت و ئارامی به‌ كه‌سی ئازارگه‌یه‌نه‌ر بدات. ئه‌و كه‌سانه‌، له‌ گاڵته‌ پێكردن، سووككردن و ئازاری رۆحی، جه‌سته‌یی یان جنسی خه‌ڵك، به‌تایبه‌تی له‌نێو كۆمه‌ڵدا، زه‌وق ده‌كه‌ن و هه‌ندێكجار هه‌ڵسوكه‌وتی نه‌شیاو یان تاوانكارانه‌ ده‌كه‌ن.
سادیزمی ده‌روونی ئه‌مانه‌ له‌خۆ ده‌گرێت: «جنێودان، گاڵته‌ پێكردن، سووككردن و…». سادیزمی جه‌سته‌یی ئه‌مانه‌ له‌خۆ ده‌گرێت: «شه‌ڕكردن، ته‌مێ كردن، قامچی لێدان و…». سادیزمی جینسی ئه‌مانه‌ له‌خۆ ده‌گرێت: «ده‌ستدرێژی، توندوتیژی له‌ كاتی سێكسدا، به‌كارهێنانی ئامرازی ئازارگه‌یاندن له‌ كاتی سێكسدا و…».
له‌ زانستی «ده‌روونناسی»دا، ده‌سته‌واژه‌ی «سادومازۆخیزم»، له‌ جێی هه‌ر دوو ده‌سته‌واژه‌ی «خه‌ڵك ئازاری» و «خۆئازاری» دانراوه‌ و به‌گشتی كه‌ڵكی لێ وه‌رده‌گیرێت.

– كۆتایی:
دیتنی فیلمی «سالۆ» بۆ زۆر كه‌س خۆڕاگرییه‌كی زۆری ده‌وێت، به‌ڵام باوه‌ڕكردن به‌م بابه‌ته‌ كه‌ له‌ هه‌ر گۆشه‌یه‌كی ئه‌م جیهانه‌دا حكومه‌تی «سالۆ» هه‌یه‌، بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ خۆڕاگرییه‌كی زۆرتری ده‌وێت. «پازۆلینی» به‌ شێوازێك راستییه‌كانمان پێ پیشان ده‌دات كه‌ به‌باشی هه‌ست به‌ هه‌ست و ئازاره‌كانی ده‌كه‌ین. ره‌نگه‌ هه‌ندێك كه‌س ئاوا ئه‌وه‌ فیلمه‌ ببینن كه‌ «پیسایی له‌ سه‌ر و رووخساری ده‌بارێت، پیساییه‌ك كه‌ له‌ نزیكیی ئێمه‌دایه‌، ئه‌وه‌نده‌ نزیكه‌ كه‌ به‌ بۆنه‌ پیسه‌كه‌ی ڕاهاتووین، به‌ بۆنی پیس و حه‌یوانیی مرۆڤ».
له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ حاڵی زۆر كه‌س له‌ «سالۆ»دا تێك ده‌دات، هه‌نووكه‌ له‌ جیهاندا لایه‌نگرانێكی زۆری هه‌یه‌ و هێدی هێدی ئاسایی ده‌بێته‌وه‌، هه‌روه‌ها لایه‌نگرانی مافی مرۆڤ و ئازادی، ئه‌مه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كانی حه‌زی جنسیی زۆرێك له‌ مرۆڤه‌كان ده‌زانن، ئه‌گه‌رچی هه‌ندێكیش به‌ دیتنی ئه‌و فیلمه‌ ده‌ڕشێنه‌وه‌ یان ته‌نانه‌ت ده‌بوورێنه‌وه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*