سەرەکی » دۆسێ » هەوڵێك هەبوو بۆ پەرەدان بە وەبەرهێنان لە رۆژئاوا، بەڵام رووداوەكانی ئەو دواییە رێگربوو

خاكی رەش

هەوڵێك هەبوو بۆ پەرەدان بە وەبەرهێنان لە رۆژئاوا، بەڵام رووداوەكانی ئەو دواییە رێگربوو

*ئەگەر فەرمانبەران لە رۆژئاوا پەیوەندیان لەگەڵ حزبەكاندا هەبێت، رژێم فەسڵیان دەكات

سەرتیپ جەوهەر – بەشی شەشەم

شەو درەنگێك خەوتین، دانیشتنی شەوانە لەگەڵ هاوڕێ و دۆستانی لەمێژینە درێژە دەكێشێ‌، میوان دۆستیی خەڵكی رۆژئاوا دانیشتن و گفتوگۆ و شەونخونیی زۆر بەتام دەكات. ماندوو نابن لە خزمەتكردنی میوان، هەندێكجار هەست بە جۆرێك لە شەرمەزاریی دەكەیت لە ئاست لوتفی میواندارییان.
بەیانی درەنگانێك بەخەبەر هاتین، نانێكی بەیانی شاهانە، ماست و هێلكە و نڤیشك یان كەرە و پەنیری سوێری كوردی زەعتەر و زەیتی زەیتون و هەندێك خواردنی دیكە كە لای ئێمە نییە.

من بۆخۆم زۆرم حەز لە زەیتی زەیتون و زەعتەر و ماستە. ئەوان حەزیان لە خواردنی گرانە، نۆكی هاڕاو و حمس بە تەحین و فەتێ و.. هتد، منی سروشت لادێیی زۆر حەزم لە ماستە، ئەگەر ماست ببینم هەر بەڕەنگدا دەزانم ماستی مەڕە یان مانگا (چێڵ)، خۆ ئەگەر فیڵی لەگەڵ كرابێت، هەروەك ئێستا لە هەولێر باوە، ئەوا زۆر خێرا پێی دەزانم.

بەهەرحاڵ، بەشێك لەو خواردنانەی بەیانیانی ئەوێ‌، لای ئێمە یان نییە یان نایخۆین. بۆ نموونە (فەتێ‌) خواردنێكە لە سوریا دەكرێت، نۆك و حمس بەتەحین لەگەڵ زەیتی زەیتون و نان تێكەڵ دەكرێت، هەندێكجار سیریشی لەگەڵ تێكەڵ دەكرێت. لەوێ‌ بەخواردنی هەژاران ناوبانگی دەركردووە، خواردنێكی بەلەزەتە، بەڵام زۆر گرانە لەسەر گەدە، بۆیە كورد وتەنی “پیاوی خۆی دەوێ‌ بیخوات” یان لە كرمانجی دەڵێن “ئالیكا مێرانە”.
هەروەها پاقلە بە تەحین ئەویش هەر خواردنێكی گرانی بەیانیانە، ئەوان دەیانخوارد و حەزیان لێ دەكرد، بەڵام ئێمە هەم نیمانە ئەو جۆرە خواردنەو هەمیش زۆر گرانە لەسەر گەدە.

بۆ نیوەڕۆ دەبوو بچمە میوانخانەكەی رێڤەبەری خۆسەر لە عامودا، كە گەیشتمو دوای چا خواردنەوەیەكو هەڤاڵ دڵبەر كە راوێژكاری رێڤەبەری خۆسەر بوو سەردانی كردم، ئەمە وەك گرنگیدانێك بە سەردانەكەم و هەواڵ پرسین، ئەگینا من مەوعیدم لەگەڵیدا نەبوو.
دڵبەر كچێكی رێكوپێكی هێمن بوو، ئاگاداری رەوشی رێڤەبەری خۆسەر بوو. من یەكەمجارم بوو ئەو ببینم، بەشێوەیەك پێشوازیی لێكردم وەك ئەوەی دەمێك بێت یەكتر بناسین.

لە گفتوگۆو تێگەیشتن لەبارەی دۆخی رۆژئاوای كوردستان لەگەلێك بواردا هاوڕابووین. ئەوەی بیرم بێت من چەند تێبینیەكم دا لەبارەی داهاتووی رۆژئاوا كە گرنگە رێڤەبەر و لێپرسراوان بایەخی پێبدەن، بەتایبەتی دۆخی سیاسی و ئابووریی و سروشتی دیمۆگرافیی، یان پێكهاتەی دانیشتووانی رۆژئاوا جیاوازە.
من پێموابوو پێویستە رێڤەبەری خۆسەر رێگا خۆش بكات بۆ وەبەرهێنەران تا سەرمایەكانیان لە رۆژئاوا بخەنە گەڕو لەڕێی كەرتی تایبەتەوە ئاوەدانیی دەستپێبكەن، بەڵام ئەوان دەستبارییان بكەن و ئاسانكارییان بۆ بكەن بەشێوەیەك قازانج و رێخۆشكەرییەكان ببێتە هاندەر بۆ وەبەرهێنەران تا پارەكانیان بخەنەگەڕ.

وتم سێ‌ هەنگاوی سەرەكی هەیە پێویستە ئێوە وەك رێڤەبەری بیهاوێژن: یەكەم؛ ئاسایش و گرەنتی ژیان بۆ وەبەرهێنەران دابین بكەن، ئەگەر پێتانوایە وەبەرهێنەرانی بیانیی روو لە رۆژئاوای كوردستان ناكەن، ئەوا دەكرێت یەكەمجار هانی وەبەرهێنەرانی ناوخۆی سوریا بەتایبەتی ئەوانەی لە دیمەشق و ناوچەكانی دیكەن كە پارەیان هەیە و دەشێت بێن، ئینجا بیر لەوەبەرهێنەرانی باشووری كوردستان بكەنەوە كە پارەیەكی زۆر هەیە و دەكرێت ئەوانیش بێن.

دووەم؛ ئاسانكاریی مانەوە و پێدانی زەوی و راكێشانی خزمەتگوزاریی و پێویستییەكانی دیكەی وەبەرهێنان بەپێی توانا دابین بكەن، ئەگەر وەبەرهێن بزانێت بەپارەیەكی كەم قازانجێكی زۆر دەكات، بەدڵنیاییەوە ریسك بە پارەكەی دەكات، چونكە لەم دۆخە ئاڵۆزو گرژەی سوریادا ئاسان نییە پارەداران پارەی خۆیان بخەنە پڕۆژەوە تەنها ئەگەر قازانجی زۆر بكەن.
سێیەمیش؛ پێویستە گرەنتی قانونی بۆ وەبەرهێن دابین بكەن تا دڵنیابێت لەوەی كێشەی قانونی بۆ سەرمایەكەی دروست نابێت و ئەو پارەیەی دەیخاتە پڕۆژەكەوە وەك موڵكی ئەو دەمێنێتەوە و لەگەڵ گۆڕانی بارودۆخدا هیچی بەسەرنایەت.
ئەویش هەمان بۆچوونی منی هەبوو، بەڵام كورد وتەنی ئەو وتی: ئێمە باشتر شارەزای دۆخی خۆمانین، هێشتا پێویستمان بەكات هەیە تا بتوانین كەمێك دۆخەكە بسازێنین و راشیگەیاند كە ئاوەدانی هەیە، بەڵام ئاستەنگەكان كەم نین، نەخاسمە رۆژئاوای كوردستان دەورە دراوە و دراوسێكانی هاوكارنین بۆ گەشەكردنی.

دەتوانین بڵێین بەرلە هێرشەكانی ئەو دواییەی توركیا بۆسەر سەرێكانی و گرێ سپی، جۆرێك لە سەقامگیریی هەبوو، هەوڵێك لەلایەن رێڤەبەری خۆسەر درا بۆ پەرەپێدانی وەبەرهێنان لە كەرتی نیشتەجێبوون. رێگا بەژمارەیەك پارەدار درا لە رۆژئاوای قامیشلۆ پڕۆژەی نیشتەجێبوون جێبەجێ بكەن، بەڵام بەقسەی ئەوانەی لەنزیكەوە ئاگاداربوون، پرۆژەكان سەركەوتوو نەبوون و ژمارەیەك خانوبەرەو ڤێلا كە بڕیاربوو ئەو پارەدارانە دروستی بكەن، تەواو نەكراوە. بەناتەواوی ماوەتەوە و كاتێكی زۆر بەسەر وادەی تەواوكردنی تێپەڕیووە، بۆیە رێڤەبەری خۆسەر دەستبەرداری مۆڵەت پێدانی زیاتر بوو.
دوای گفتوگۆیەكی گەرمو هەڤاڵ دلبەر خاتری خواست و رۆیشت. وەخت لەنیوەڕۆ لایدا و هەڤاڵ فۆزا یوسف یان فۆزا زاخۆ پەیدابوو. دوای چاك و خۆشی و هەواڵپرسین، بەخێرهاتنی گەرمی كردم و دەستمان كرد بە گفتوگۆو باسوخواسی باشوور و رۆژئاوای كوردستان.

فۆزا یەكێكە لە كادرو كاربەدەستە دەستڕۆیشتووەكانی رۆژئاوای كوردستان، من پێموایە یەكێكە لە كاربەدەستە كەمێك رادیكاڵەكان و عەرەب وتەنی لە (صقور)ەكانە. كاریگەریی لەسەر بڕیارەكانی رۆژئاوا هەیە. پێنج ساڵێكە یەكتر دەناسین و یەكەمجار لە رۆژئاوای كوردستان لە 2016 بینیم. ئەو جارجار هاتۆتە باشووری كوردستان، بەڵام من نەمتوانیووە لە باشوور بیبینم، چونكە دێتە سلێمانی و منیش لە هەولێر نیشتەجێم، بۆیە ئەو چەند جارەش كە هاتوووە، وا رێكەوتووە من نەمتوانیووە بچمە سلێمانی، بۆیە هەربە تەلەفۆن هەواڵم پرسیووە.
بێگومان زۆرباش شارەزای باشووری كوردستانە، كچێكی وریایە و خزمی لە سلێمانی هەیە، ئەوە رەنگە هاندەربێت بۆئەوەی باشتر شارەزای سلێمانی بێت.

لەگەڵ فۆزا خان گفتوگۆی گەرممان كرد، حەزی دەكرد لەبارەی باشووری كوردستانەوە قسەی بۆ بكەم، من حەزم دەكرد تێبینی و سەرنج و رەخنەی خۆم لەبارەی رێڤەبەریی خۆسەر بخەمەڕوو. ئینجا چاوپێكەوتنێكی رۆژنامەوانیم لەگەڵیدا كرد لەبارەی دوایین پێشهات و ئەگەرو گۆڕانەكانی ناوچەكە.
لەوێ‌ كارەكانم تەواوكرد، دوای خواحافیزیی لەگەڵ شۆفێرەكەم پیاسەیەكی ناو عامودام كرد. بارانێكی زۆر باریبوو، هەموو دونیا ئاو بوو. لەبەرئەوەی خزمەتگوزایی رێگاوبان باش نییە و ئەو وڵاتە لەماوەی 70 ساڵی رابردوو هیچ پڕۆژەیەكی خزمەتگوزاریی ئەوتۆی لێ‌ جێبەجێ نەكراوە، شارەكان بە ژمارەو فراوانی شارن، بەڵام لەڕووی خزمەتگوزارییەوە زۆر هەژارن، بۆیە ناوبازاڕ و شەقامەكان قوڕو ئاوی باران كۆ ببۆوە.

پێشتر دووجار لە دووكاتی جیاواز عامودام بینیووە، لە سەرەتای 2016 و كۆتاییەكەی، هەستم بە گۆڕانێكی ئەوتۆی خزمەتگوزاریی و پێشكەوتنی شارەوانیی نەكرد. هۆكارەكەی ئەو دۆخە نەخوازراوەی سوریایە بەشێوەیەكی گشتیی كە رێگا بەرەو ئاوەدانیی نییە، نەخاسمە رۆژئاوای كوردستان كە لەلایەك شەڕی داعش و لەلایەكی دیكە شەڕی توركیا و تیرۆرستانی بەناو موعارەزە و گیرانی سنوورەكان دەرفەتی ئاوەدانیی زەحمەتكردووە، بەڵام دیسان ئەوە مانای ئەوەنییە ناتوانرێت هەوڵی ئاوەدانی بدرێت بەتایبەت رۆژئاوای كوردستان بڕێك نەوت لەڕێی باشووری كوردستانەوە دەفرۆشێت كە دواتر دەرفەت دەبێت بێینەسەری و زانیاریی نوێ‌ لەوبارەیەوە بخەینەڕوو.

بۆ درەنگانێك بەرەو قامیشلۆ ملی رێگەمان گرت. بارانێكی زۆر باریبوو، كەشوهەوا زۆر خاوێن بوو، لەڕێگە چەند خولەكێك لاماندا، ئەو دەشت و دەرەی نێوان عامودا و قامیشلۆ بۆنێكی زۆر خۆشی لێدەهات. نێوانی ئەو دوو شارە هەر 20 دەقەیەك دەبێت. پرسیاری زۆرم لەرێڤانی شۆفێر دەكرد. گەنجێكی تازە پێگەیشتووی لەسەرخۆ بوو، باوكی رێڤان فەرمانبەری دەوڵەت بوو لە كۆمپانیای نەوت لە رمێلان لەلایەن رژێمی بەعسەوە فەسڵكرابوو بەتۆمەتی ئەوەی پەیوەندیی بە رێكخستنەكانی پارتی یەكێتیی دیموكرات (پەیەدە)ەوە هەیە.

ئەم پرسەش حیكایەتێكی سەیرە ! لە رۆژئاوای كوردستان دوو جۆر فەرمانبەری میریی هەیە، یەكەمیان ئەوانەن كە لە دام و دەزگاكانی دەوڵەت كە سەربە رژێمی بەعسن دەوام دەكەن. لەلایەن دیمەشقەوە مووچەیان بۆ دابین دەكرێت و بەو فەرمانگانە دەڵێن (دوائر الدولە) ئەوانی دیكەش ئەو فەرمانبەرانەن كە لە دام و دەزگا و فەرمانگەكانی رێڤەبەری خۆسەر دەوام دەكەن و لەلایەن ئیدارەی رۆژئاواوە مووچەیان بۆ دابین دەكرێت.

ئەوانەی لە دامودەزگا خزمەتگوزارییە گشتییەكانی دەوڵەت دەوام دەكەن، لەلایەن لایەنگرانی رژێمی بەعسەوە چاودێریی دەكرێن تا بزانن سەربە چ هێزو لایەنێكی سیاسین، جگە لە لایەنگری بۆ حزبی بەعس، ئیش بۆ هەر حزبێك بكات ئەوا لەلایەن رژێمی بەعسەوە دووردەخرێنەوە و مووچەكەی دەبڕدرێت. باوكی رێڤانیش 25 ساڵ بوو فەرمانبەر بووە لە كۆمپانیای نەوت و دوای فەسڵكردنی مووچەكەی بڕابوو و خانەنشینیشی بۆ نەبڕدرابۆوە. دەركردنی باوكی و بڕینی مووچەكەی لەلایەن حزبی بەعسەوە كاریگەریی خراپی لەسەر بژێویی خانەوادەكەی دروستكردبوو.

لە رۆژئاوای كوردستان بەڕێوبەرانی فەرمانگەكانی دەوڵەت، واتە ئەو فەرمانگانەی رژێمی بەعس، پێویستە ئەندامی حزبی بەعس بن، وەك پێشوتریش باسمكرد لە شاری قامیشلۆ دەتوانین بڵێین زۆربەی فەرمانگەكانی دەوڵەت لەشوێنێكی دیاریكراو كۆكراونەتەوە و ئەو ناوچەیە پێی دەوترێت (مربع الامنی).
ئێوارە گەیشتینە قامیشلۆ و لەگەڵ ئەمجەد و عەبدوجەباری هاوڕێم یەكترگیر بووینەوە، بەپیاسە چەند شوێنێكی قامیشلۆمان كرد و پێموتن: حەزدەكەم سەردانێكی ماڵی مامۆستا حەمید دەروێش بكەم.

مامۆستا حەمید دەروێش زۆر لەمێژ نەبوو كۆچی دوایی كردبوو، پەیوەندییەكی چەند ساڵەم لەگەڵ خۆی و بەشێك لە سەركردایەتییەكەی هەبوو، لەتەمەنی 83 ساڵیدا لە 24ی ئۆكتۆبەری 2019 لە قامیشلۆ كۆچی دواییكرد. من بەشداریی پرسەكەیم نەكردبوو، بۆیە حەزمكرد سەردانێكی خانەوادەكەی بكەم و لە هەواڵیان بپرسم و وەك رێزێك بۆ خەباتی درێژخایەنی ئەو پیاوە، خێزانەكەی بەسەربكەمەوە.
حەمید دەروێش لە دایكبوی 1936 بوو، هاوڕێیەكی دێرینی سەرۆك مام جەلال بوو. ماوەیەكی درێژ لە باشووری كوردستان مابۆوەو سۆرانییەكی باشی دەزانی. هەرجارێك هاتبایەوە سلێمانی، سەرێكم لێ دەداو لەبارەی رەوشی سوریاو باشووری كوردستان گفتوگۆمان دەكرد.

ئەو پیاوێكی زۆر بەڕێز بوو، لەژێر كاریگەریی مام جەلالدا بوو، لە بیركردنەوەی حزبیی، خۆی بە هاوڕێی تەمەنی مام جەلال دەزانیی. ناو و ناوبانگێكی زۆری هەیە لە رۆژئاوای كوردستان و لەسەرەتای شەستەكانی سەدەی رابردوەوە چۆتە ناو كاری سیاسی. لە رۆژئاوای كوردستان ئەگەر بڵێی حەمید حاجی دەروێش كەس نییە نەیناسێت. ئەو لەماوەی دەیان ساڵی رابردووی كاری حزبیدا وەك سەرۆكی پارتی دیموكراتی پێشكەوتنخوازی كورد لە سوریا رۆڵی گرنگی بینیوە و جۆرێك لە پەیوەندیٍشی لەگەڵ رژێم هەبوو، زۆرجار لەگرژیی و ناخۆشییەكانی نێوان كورد و رژێمدا رۆڵی گرنگی گێڕاوە، بۆ خۆیشی لە خانەوادەیەكی ئەرستۆكرات بووە، بۆیە ناوبانگیان هەبوو.

print

 67 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*