دەرگا

نیچە و مانگا

لەوەتەی مێژووی مرۆڤایەتی هەیە، لە هەر وێستگەیەكدا پیاو دەسەڵاتی هەبێ‌ (هەڵبەت مەبەست لە پیاوی بێ مۆراڵ و دەروون نەخۆشە) توندوتیژی بەرانبەر رەگەزی مێ‌ كردووە، جا ئەم توندوتیژییە راستەوخۆبێ‌ یان ناڕاستەوخۆ لەگەڵ مەحرەم بێ‌ یان نامەحرەم. توندوتیژی بەتوانج دەستپێدەكات و بەلاقەی جەستەی گەوهەری ژن كۆتایی دێ‌. پێناسەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ توندوتیژی لەمبارەیەوە (هەر كردەوەیەك ببێتە مایەی ئازاری جەستەیی یان دەروونی و سێكسی بەرانبەر بە ژن بەتوندوتیژی دادەنرێت گەر كەسی بەرانبەر مێرد بێت یان هاوڕێ‌ یان هەر پیاوێكیتر، هەروەها هەر هەڕەشەیەك بەشێوەیەك لە شێوەكان سنوور بۆ ئازادی ژن دابنێ‌ لە ژیانی تایبەتی یان ژیانی گشتی دووبارە بە توندوتیژی دژی ژن هەژماردەكرێت) . دەفەرموون نەتەوەیەكگرتووەكان دواكارەسات لەم دەڤەرەدا ببینن كە ویژدانی مرۆڤایەتی بەسوێدێنێت، رووداوی لاقەكردنی ژنێكی كوردی خاوەن پێداویستی تایبەت، لەلایەن چەكدارێكی بێ مۆڕاڵی توركمان بەهاوكاری چەتەكانی حەشدی ناشەعبی مشەخۆر، ئەم كردە قێزەونە دەچێتە خانەی چ تاوانێكەوە لە ویژدانی مرۆڤایەتی و لە رۆحی یاساكاندا؟

توندوتیژی بەرانبەر رەگەزی مێ‌ رەگ و رەچەڵەكێكی پشتاوپشتی هەیە، نەك تەنیا لە كۆمەڵگەی كوردیدا، بگرە لە كۆمەڵگە پێشكەوتووەكانی رۆژئاواش كەم تا زۆر ژنان بەم دەردەوە دەناڵێنن. سەدان شۆڕشی جۆراوجۆر و بەدیاریكراویش شۆڕشی سەدەی پانزەی ژنان لە فەرەنسا، لەپێناو یەكسانی جێندەری و ناڕەزایی بەرانبەر بزوتنەوەی رقبوون لە ژنان مسیوجینی (Misogyny) لە ئاكامدا دەرچوواندنی چەندەها یاسای نیودەوڵەتی و نێوخۆیی، لەپێناوی بەدەستهێنانی ماف وئازادی رەها، هێشتا ژنان نەبوونەتە خاوەن سایە و سێبەرێ‌ كە بتوانن بەتەواوی ئازادییەكان بگەن، ئامارەكان لەمبارەیەوە پێمان دەڵێن لێدان و دەستدرێژی سێكسی، ترساندن، تۆقاندن و سووكایەتی پێكردنی ژنان بەڕێژەیەكی زۆربوونی هەیە. ئاشكرایە زۆربەی فەیلەسوفەكان سەربەكۆمەڵگەی رۆژئاوایین و ژمارەیەكی زۆریان لایەنگیری بزووتنەوەی مسیوجینی بوون و هەندێكیشیان بە دوژمنی مێژوویی ژنان ناسراون لە نێوان دووكەوانەدا (بیروبۆچونەكانیان سەبارەت بەژن لە ئەزموونە تاڵەكانیان لەگەڵ ژن لە ژیانی تایبەتی خۆیانەوە سەرچاوەی گرتووە) ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ سەدەكانی پێش زایین و دەبینین ئەفڵاتوون و ئەرستۆ و سوقرات، هەمووان كە لە قووڵایی شارستانییەتی یۆنانییەوە دەركەوتوون كە بەبنەمای شارستانییەتی جیهان دادەنرێ‌ دوور لە بەهای مرۆڤایەتی بۆ ئەوكاتی سەردەمی خۆیان بەتیۆرە و لێكدانەوەكانیان سوكایەتییان بەژن كردووە.

سوقرات دەڵێت: (ژنان بەجەستە لە دایك دەبن و فەیلەسووفەكانیش بە روح)

ئەرستۆش دەڵێت: ( جیاوازی ئاژەڵ ومرۆڤ تەنیا ژیرییە ژنیش ئەوتوانا ئەقڵییەی نییە كە پیاو هەیەتی ).

لە سەدەكانی هەژدەدا و دوای زیاتر لە دووسەد ساڵ ئەرتورشۆپنهاوەر پشتگیری لە قسەكانی ئەرستۆ دەكات بەهۆی ناڕەزایی لە شێوازی ژیانی دایكی شۆپنهاوەر و فردریك نیچە و تاڕادەیەكیش جان جاك رۆسۆ بەفەیلەسوفەكانی دوژمنانی ژن ناسراون،

نیچە دەڵێت: ( ژن چییە لەوانەیە پشیلەبێت یان چۆلەكە و لەوپەڕی باشیدا دەبێتە مانگا) دوای نزیكەی سێ‌ سەدە لەم وتە بێبەهایەی نیچە كورد لە ریكلامدا ژن دەكاتە مانگا تەنها لەبەر زیادكردنی فرۆشی بەرهەمی كۆمپانیایەك، لەمبارەیەوە چالاكوانانی ژنان و ئازادیخوازان ساڵانێكە هاواردەكەن بە یاسا رێگری لەم دیاردەیە بكرێ‌ و چیتر ژن نەكرێتە كاڵاو لە ریكلامی تیڤی و سایت و پەیجەكاندا مامەڵەی كڕین و فرۆشتنی پێوەبكرێ‌.

ئەوەی ئێستا لە كوردستان مایەی دڵخۆشییە هاوكاتە لەگەڵ هەنگاوە بوێرانەكانی ژنان یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی ژمارە(8) ساڵی(2011) هەرێمی كوردستان. كە لەگەڵ بوونی هەندێ‌ كەموكورتی، بەڵام تەواو بۆتە پشتوپەنای ژنان، هاوكات ئەوەش راستە كە یاسا ناتوانێ‌ بەر لە توندوتیژی بگرێ‌، بەڵام دەتوانێ‌ سنوور بۆ دەسەڵاتی تاك دابنێ‌، لە كۆمەڵگەی كوردیدا پیاو بە نموونە دەسەڵاتی لە چەند شتێ‌ وەرگرتووە، لەوانە دابونەریت كە وەك سێبەر بەسەرسەری تاك بە تاكەوەیە و زادەی كۆمەڵگەی پاتریاركییە (patriarchy) هەر ئەمەشە هێزی داوەتە پیاو و ژنی لاواز كردووە بەپێچەوانەی یاسای توندوتیژی خێزانی كە ژنی بەهێزكردووە و دەسەڵاتی پیاوانیشی سنووردار كردووە. لەمبارەیەوە پیاوان دەستی تۆمەت بۆ رێكخراوەكانی ژنان رادەكێشن پێیان وایە ئەوان ژنیان هاركردووە. لەلایەكی ترەوە ئەمڕۆ ژنان هاتوونەتە مەیدان وخۆشبەختانە هەموو تیۆرە بێبەهاكانی نیچە و سوقرات و ئەرستۆ بەدرۆ دەخەنەوە، بەتایبەتی جان جاك رۆسۆ كە دەڵێت (ژن دەبێ‌ لەچوارچێوەی ماڵدا بمێنێتەوە).

ئەوەتا ژن توانای ژیری لە پیاو كەمترنییە و گەر سیاسەت رێبدات ژنان باشتر لەم جەنگەڵی ژیانەدا هەنگاودەنێن نموونەش ئەو وڵاتانەن كە سەرۆكەكانیان ژنن، توانییان لە رووبەڕوونەوەی پەتای جیهانی سەردەمدا (كۆرۆنا) سەركەوتنی باش بۆ مێژوو تۆمار بكەن بەواتایەكی دی ژن جگەلەوەی دەتوانێ‌ دایكێكی باش بێ‌ دەتوانێ‌ لە بواری تەندروستی و پەروەردە و یاسا و تەنانەت سیاسەتیش كادرێكی بەتوانا و لێهاتووبێت و هەموو تیۆرە چەوتەكانی رابردووی دوور و نزیك بەدرۆ بخاتەوە هەروەها كاتێ‌ ژن توانی كار بكات دەبێتە خاوەنی ئابووری سەربەخۆ و چیتر پیاو بە ناوی بەخێوكردنەوە نایچەوسێنێتەوە، هەر بۆیە دەبینین پیاوان لە ژنان تووڕە و پڕن، چونكە یاسا رێگرە تاهێزی جەستەیی لەبەرانبەر ژن بەكار بخەن و نە لایەنی ئابووریشیان هێندە بەهێزە تا لەو رووەوە هەڕەشە لە ژن بكەن، هەر بۆیە پیاوێك دەڵێت (حكومەت هەقی چییە من لە ژنی خۆم دەدەم و ئاقڵی دەكەم ) ئەو ناهەقی نییە لە یاسای سزادانی عیراقیدا هاتووە پیاو دەتوانێ‌ تا ئاستی ئاقڵكردن (تأدیب) لە ژنەكەی بدات. بەگشتی دەتوانین بڵێین رەوشی ژن لە سایەی حكومەتی كوردیدا بەرەوپێشچوونی بەخۆوە دیوە، هەرچەند ئەمە ناكاتە ئەوەی بڵێین خەباتی ژن گەیشتۆتە ئامانج نەخێر، ئێستاش لە تەواوی جیهاندا هیچ كاتێ‌ خۆرئاوا نابێ‌ گەر هەزاران ژن توندوتیژی و بەتایبەتی دەستدرێژی سێكسی نەكرێتە سەر. بۆیە لێرەوە داواكارین لە نەتەوە یەكگرتووەكان یان لە حكومەتی هەرێم وەكچۆن توانیمان ئامارەكانی كۆرۆنا چركە بە چركە لە چوارچێوەی پڕۆگرامێك و بەئایكۆنێ‌ لەسەر شاشەی مۆبایلەكانمان ببینین، دەكرێ‌ بەهەمان میكانیزم بزانین لەچ كونجێكی ئەم جیهانەدا یان ئەم هەرێمەدا ژنێ‌ ئازار دەدرێ‌، دەرفڕێندرێ‌، دەكوژرێ‌، دەسووتێنرێ‌.

print

 427 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*