سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » ئیما دۆنۆگیو:سه‌ركه‌وتن له‌ شكست قورستره‌

ئیما دۆنۆگیو:سه‌ركه‌وتن له‌ شكست قورستره‌

ئیما دۆنۆگیو (Emma Donoghue)، رۆماننووس و شانۆنامه‌نووس و مێژوونووسی ئه‌ده‌ب كه‌ (24/11/1969) له‌ دبلن له‌ دایكبووه‌ و له‌ كه‌نه‌دا نیشته‌جێیه‌، به‌ حه‌وته‌مین رۆمانی یانی (ژوور) دنیای ئه‌ده‌بیاتی خافڵگیر كرد، ئیما رۆمانه‌ (350) لاپه‌ڕه‌ییه‌كه‌ی له‌ فه‌زایه‌كی دیاریكراودا، واته‌ له‌ یه‌ك (ژوور)دا ته‌نیا به‌ دوو كاره‌كته‌ری (دایكێك و كوڕه‌ پێنج ساڵه‌كه‌ی) به‌ شێوه‌یه‌ك گێڕایه‌وه‌ كه‌ سه‌راپای خوێنه‌رانی سه‌رسام كرد. ئه‌م رۆمانه‌ كاتێ له‌ ساڵی 2010دا بڵاوكرایه‌وه‌، كۆمه‌ڵێ خه‌ڵات و ستایشی به‌ نسیب بوو، له‌وانیش كتێبی ساڵی نیۆیۆرك تایمز، كتێبی ساڵی ئه‌نجومه‌نی كتێبخانه‌كانی ئه‌مریكا (ALA)، كتێبی ساڵی ئێرله‌ندا، خه‌ڵاتی ئۆرنج، بۆكه‌ر و خه‌ڵاتی نێوده‌وڵه‌تیی دبلن. ساڵی (2015) فیلمێكی سه‌ركه‌وتووی لێ دروستكراوه‌، ئه‌م رۆمانه‌ له‌ لایه‌ن شه‌ش وه‌رگێڕه‌وه‌ كراوه‌ به‌ فارسی. رۆمانی گرنگی دیكه‌ی ئیما دۆنۆگیو رۆمانی (سه‌رسامیی)‌ە كه‌ ئه‌ویش له‌ فه‌زایه‌كی دیاریكراودا ده‌گێڕرێته‌وه‌ و وه‌كو رۆمانی (ژوور) توانی مایه‌ی سه‌رنجی گه‌لێ بڵاوكراوه‌ و ره‌خنه‌گر و رۆژنامه‌نووسان و خوێنه‌رانی سه‌راپای جیهان بێت. رۆمانی (سه‌رسامیی)یش كراوه‌ به‌ فارسی ئه‌وه‌ی لێره‌دا ده‌یخوێنینه‌وه‌ گفتوگۆیه‌كه‌ له‌گه‌ڵ ئیما دۆنۆگیو سه‌باره‌ت به‌م دوو رۆمانه‌ی.

له‌ فارسییه‌وه‌: محه‌مه‌د كه‌ریم

2-2

*(ژوور) رۆمانێكی سه‌رسوڕهێنه‌ره‌. من سه‌باره‌ت به‌وه‌ی هه‌ندێ له‌ دیمه‌نه‌كان له‌ روانگه‌ی شێوه‌ی پیشاندانی جاك و دایكییه‌وه‌ له‌ میدیاكانه‌وه‌ ره‌خنه‌ی لێ گیرا سه‌رم سوڕما. ئایا تۆ بیرت له‌وه‌ كردبۆوه‌ ئه‌و شێوازه‌ی تۆ سه‌رنجی خه‌ڵكی به‌لای خێزامی فریتزلدا رابكێشێت؟ ئایا پێشوازیی له‌وه‌ ده‌كه‌یت كه‌ به‌شێكی رۆمانه‌كه‌ت ره‌خنه‌ی لێ گیراوه‌؟

من خۆشحاڵ بووم كه‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ باسكرا. ئه‌گه‌رچی له‌ روانگه‌ی ویژدانییه‌وه‌ خه‌یاڵم ته‌خته‌ كه‌ رۆمانه‌كه‌ی من كاریگه‌ریی هیچ مه‌سه‌له‌ و چیرۆكێكی تایبه‌تی به‌سه‌ره‌وه‌ نییه‌. هه‌ڵبه‌ته‌ من ئاگام له‌وه‌بوو كه‌ رۆمانه‌كه‌م به‌ ده‌ربڕینی ئه‌و جۆره‌ بۆچوونانه‌، ده‌كه‌وێته‌ داوی وه‌زعی خه‌ته‌ری مزایه‌ده‌ و هه‌ست و هه‌ستیارییه‌وه‌.

قۆناغی پێش بڵاوبوونه‌وه‌ی رۆمانی (ژوور) بێزاركه‌ر بوو، چونكه‌ هه‌موو خه‌ڵك له‌ هه‌ندێ حاڵه‌تدا وایان ده‌زانی من ئیلهامم له‌ به‌سه‌رهاته‌كه‌ی خێزانی فریتزل وه‌رگرتووه‌، ئه‌وان چیرۆكه‌كه‌یان ده‌زانی و من نه‌مده‌توانی له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و گریمانانه‌دا داكۆكی له‌ خۆم بكه‌م، چونكه‌ هێشتا رۆمانه‌كه‌ بڵاونه‌ببۆوه‌ و كه‌س نه‌یخوێندبۆوه‌. هه‌موو شتێك دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی رۆمانه‌كه‌ ئاشكرابوو، یه‌كسه‌ر خه‌ڵك بینییان رۆمانه‌كه‌ی من چۆنه‌. به‌ڵام له‌ وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌ی تۆدا سه‌روه‌ختێ كه‌ من سه‌باره‌ت به‌ به‌ڵگه‌كانی حوكمدان لێكۆڵینه‌وه‌م كرد (نزیكه‌ی نیوه‌ی ئه‌و خه‌ڵكه‌ نه‌ك ته‌نیا بنه‌ماڵه‌كه‌ی فریتزل) بوومه‌ جێگه‌ی بایه‌خپێدانی چه‌ند كه‌ناڵێك بۆ چاوپێكه‌تنی ته‌له‌فزیۆنی و په‌یامی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌بردن و …هتد و خودی به‌ڵگه‌كان بوونه‌ جێی بایه‌خ به‌تایبه‌تی گیراوه‌ یان شه‌كری (ساخارین). وا دیاره‌ ئێمه‌ ئه‌م كچه‌ قوڕبه‌سه‌رانه‌مان دروستكردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ژێر پێی ئه‌و جۆره‌ پیاوانه‌ ده‌ریان بێنین، به‌م پێیه‌، به‌ڵێ، له‌ نووسینی ئه‌م رۆمانه‌دا زۆر ئاگادار بووم كه‌ لایه‌نی بێزاركه‌ر سه‌رهه‌ڵده‌دات. من پێم وابوو ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ وه‌كو قسه‌ و باس سه‌باره‌ت به‌ نیشاندانی میدیاكان له‌ رۆمانه‌كه‌دا به‌ ره‌چاوكردنی بنه‌ما ئیتیكییه‌كان له‌ ئاستێكی به‌رز و باڵادایه‌، بۆ نموونه‌ بۆ رێگرتن له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی دیمه‌نه‌ ناخۆشه‌كان.

*تۆ له‌م رۆمانه‌دا سه‌ركه‌وتنێكی گه‌وره‌ت به‌ ده‌ستهێنا. ئایا به‌لاته‌وه‌ قورسه‌ كه‌ لێی تێپه‌ڕیت و كاتێكی گونجاو بۆ به‌رهه‌می داهاتووت بدۆزیته‌وه‌؟

وشه‌ی (zeitgeist-تارمایی رۆژگار) كه‌ من به‌ پارێزه‌ره‌ ناله‌باره‌كه‌ی دایكه‌كه‌م وت بووه‌ مایه‌ی سه‌رنجی میدیاكان، له‌ راستیدا جۆره‌ گاڵته‌یه‌كی تایبه‌ته‌ كه‌ له‌ وه‌سفه‌كانی سه‌ره‌تای ناشره‌كه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ رۆمانه‌كه‌ له‌ بیرم ماوه‌، رێك وه‌كو ئه‌ندامانی كتێبخانه‌ی دایه‌گه‌وره‌ كه‌ هه‌ندێك له‌وانه‌ وه‌كو قیر و زفت به‌ ئارامیی و ئاسایشی دێره‌كه‌وه‌ نووسابوون. من پێشبینیم ده‌كرد كه‌ هه‌ندێ له‌ خوێنه‌ران له‌وانه‌یه‌ رۆمانه‌كه‌ وه‌كو شیوه‌نێك بۆ خانه‌نشینان لێك بده‌نه‌وه‌. پێم وایه‌ سه‌ركه‌وتن له‌ شكست زیاتر كات ده‌بات. «هاوڕێكانم هه‌میشه‌ ده‌ڵێن كێشه‌كە! كێشه‌! فه‌رمانڕه‌وایی چاو ده‌كات.» بۆیه‌ پێم وایه‌ هیچ پرسیارێك نه‌ماوه‌ ‌سه‌باره‌ت به‌ چه‌ند به‌شێكی رۆمانه‌كه‌م كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ رۆتینی رۆژانه‌وه‌ هه‌یه‌ من وه‌ڵامم نه‌دابێته‌وه‌. خۆشبه‌خاته‌ هه‌میشه‌ له‌ پڕۆژه‌كانمدا به‌ یه‌ك ئاراسته‌ی هاوشانی یه‌ك ئیش ده‌كه‌م، به‌م پێیه‌، به‌ڵێ، من بۆ رۆمانی دواترم (سانفرانسیسكۆی 1870) گرێبه‌ستم كردووه‌ و چه‌ند به‌رنامه‌یه‌كیشم بۆ شانۆنامه‌ و فیلمنامه‌ له‌سه‌ر رۆمانی (ژوور) هه‌یه‌. به‌م پێیه‌، رۆمانی (ژوور) ته‌نیا مناڵێكه‌ سه‌ره‌ڕای ده‌نگی زلی له‌و ساته‌وه‌خته‌دا سه‌رنجم راده‌كێشێت. با ئه‌وه‌ش بڵێم، كاتێ رۆمانه‌كه‌م ته‌واو كرد هه‌وڵم دا وه‌كو فیلمنامه‌یه‌ك بیهێنمه‌ به‌رچاوی خۆم. فیلمه‌كه‌ به‌ دیمه‌نی قسه‌كردنی جاك بۆ ده‌روونناسێك ده‌ستپێده‌كات و پاشان له‌ ژووره‌كه‌دا ده‌نگدانه‌وه‌ی بیرو بۆچوونه‌وه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانیمان دێته‌گوێ، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م ده‌ستپێكه‌ ئاماژه‌ی سه‌ره‌تایی زانینی چیرۆكه‌كه‌ ئاشكرا ده‌كات.

سه‌باره‌ت به‌ رۆمانی سەرسامیی

*رۆمانی (سەرسامیی) رۆمانێكی دیكه‌ی تۆیه‌، به‌ جۆرێك (ژوور)ێكی تره‌، له‌گه‌ڵ ئه‌و جیاوازییه‌دا كه‌ لێره‌دا تۆ كاریگه‌ریی كچۆڵه‌ به‌ڕۆژووه‌كانی سه‌رده‌می ڤیكتۆریات له‌سه‌ره‌ كه‌ زۆریان مناڵ بوون و باوه‌ڕیان وابووه‌ به‌بێ ئاو و خواردنیش ده‌توانن بژین و خۆیان له‌ خۆیاندا مه‌زهه‌بی بوون…

راسته‌. نزیكه‌ی بیست ساڵ پێش ئێستا به‌ یه‌كێ له‌ سه‌رچاوه‌ زۆر و زه‌وه‌نده‌كان سه‌باره‌ت به‌ كیژۆڵه‌ به‌ڕۆژووه‌كان ئاشنا بووم. ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ زۆر كاری تێكردم و به‌لامه‌وه‌ په‌سه‌ندبوو. زۆر به‌ختیان هه‌بووه‌ كه‌ ده‌ركه‌وتوون و خراونه‌ته‌ ژێر چاودێریی ته‌ندروستییه‌وه‌- یه‌كێ له‌وانه‌ گه‌یه‌نراوه‌ته‌ خه‌سته‌خانه‌ و یه‌كێكی تریان مردووه‌. به‌هه‌رحاڵ كۆمه‌ڵێ دۆسێی زۆر مایه‌ی خه‌فه‌ت بوون. ئه‌وانه‌ كاتێ ده‌خرێنه‌ ژێر چاودێریی ته‌ندروستییه‌وه‌ زۆرجار به‌ربه‌ره‌كانێی چارەسەر ده‌كه‌ن و ده‌مرن. چه‌ند ساڵێ پێش ئێستا، ده‌رفه‌تێكم بۆ ره‌خسا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ بخه‌مه‌وه‌ قاڵبی رۆمانه‌وه‌، بۆ هه‌ڵبژاردنی شوێنی گێڕانه‌وه‌ش ئێرله‌ندام ده‌ستنیشان كرد. بیست ساڵێكه‌ له‌ ئێرله‌ندا دابڕاوم به‌ڵام هێشتا په‌یوه‌ستم به‌ نیشتمانه‌كه‌مه‌وه‌. له‌ رۆمانه‌كه‌دا باسی جیاوازییه‌كیشم كردووه‌ له‌ نێوان ئه‌وانه‌دا كه‌ به‌ ویستی خۆیان هیچ ناخۆن له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌كی زۆری خه‌ڵك كه‌ هیچیان ده‌ست ناكه‌وێت بیخۆن.
*تۆ ئه‌م جۆره‌ چیرۆكانه‌ت له‌ كوێوه‌ ده‌ست ده‌كه‌وێت؟ وا دیاره‌ ئه‌م چیرۆكانه‌ت له‌ رۆژنامه‌ كۆنه‌كانه‌وه‌ چنگ كه‌وتووه‌، ئه‌ویش به‌ شێوه‌ی په‌راوێز یان به‌شێوه‌ی بابه‌تێك كه‌ له‌ په‌راوێزدا نووسرابن و ده‌ستكه‌وتنیشیان ته‌نیا له‌ رێگه‌ی ئه‌رشیفی هه‌ندێ له‌ رۆژنامه‌ كۆنه‌كانه‌وه‌ كاری كرده‌یه‌.

زۆرجار من به‌رهه‌می نووسه‌رانی دیكه‌ له‌ بواره‌كانی دیكه‌دا ده‌خوێنمه‌وه‌، وه‌كو مێژوو. گریمان بابه‌تێكی تایبه‌تی له‌ كتێبێكی مێژووییدا ده‌خوێنمه‌وه‌، پاشان ده‌چم كۆمه‌ڵێ وتار به‌ تایبه‌تی سه‌باره‌ت به‌و سه‌رده‌مه‌ ده‌خوێنمه‌وه‌. پێم وایه‌ توانایه‌كی تایبه‌تیم هه‌یه‌ له‌وه‌دا كه‌ هه‌ندێ بابه‌ت بكه‌م به‌ چیرۆك و رۆمان كه‌ مێژوونووسان له‌ ده‌ربڕینیاندا ده‌سته‌وه‌ستان بوون. هه‌ڵبه‌ته‌ ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم كه‌ من یاده‌وه‌رییه‌كی به‌قوه‌تم هه‌یه‌ و زۆربه‌ی ئه‌و شتانه‌ی به‌ مناڵیی بیستوومن له‌بیرم ماون. بیرمه‌ ده‌خیله‌یه‌كم هه‌بوو له‌سه‌ر شێوازی دایكی تێریزا، هه‌ركاتێ شوكولاته‌یه‌كم له‌ كه‌سێك وه‌رده‌گرت ده‌مكرده‌ ناو ده‌خیله‌كه‌مه‌وه‌!

*ته‌قریبه‌ن وه‌كو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ (ئانا-كاره‌كته‌رێكی رۆمانی سەرسامییه‌) له‌ سندوقی ناو ژووره‌كه‌یدا هه‌ڵیانده‌گرێت-وه‌كو مۆره‌كانی گۆڵه‌باخ و كارته‌ پیرۆزه‌كان- ئایا ره‌گ و ریشه‌ی ئێرله‌ندیت لێكۆڵینه‌وه‌ی بۆ ئاسانتر كردی؟

به‌ڵێ بۆ خوڵقاندنی شێوه‌زاری رۆمانه‌كه‌، زۆر كه‌ڵكم لێ وه‌رگرت چونكه‌ ئێشێكی وا بۆ توێژه‌ر زۆر زه‌حمه‌ته‌. ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستم بوایه‌ رۆمانێك سه‌باره‌ت به‌ جامایكا بنووسم نه‌مده‌توانی به‌ ئاسانیی به‌سه‌ر ئه‌و كێشانه‌دا زاڵ بم. كاتێ قسه‌ و باسی ورده‌كاریی كه‌لتووری ده‌هاته‌ پێشه‌وه‌ ناچاربووم كۆمه‌ڵێ لێكۆڵینه‌وه‌ بكه‌م. وێڕای ئه‌وه‌ی من له‌ حه‌فتاكانی سه‌ده‌ی بیستدا له‌ ئێرله‌ندا گه‌وره‌ بووم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا شێوه‌زاری زاڵ زۆر گۆڕانكاریی به‌سه‌ردا هاتووه‌. ته‌نانه‌ت بیروبۆچوون و بیروباوه‌ڕی كاسۆلیكی ئێرله‌نداش گۆڕانكاریی به‌سه‌ردا هاتووه‌ و به‌نیسبه‌ت ئه‌و كاته‌وه‌ زۆر نه‌رمتر و لۆجیكی تر بووه‌.

*خاڵێكی دیكه‌ له‌ به‌رهه‌مه‌كانی تۆدا كه‌ پێویسته‌ قسه‌ی له‌سه‌ر بكرێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ ئاسانی ده‌توانیت له‌ رووبه‌رێكی دیاریكراو و داخراودا فه‌زایه‌كی دڵگیر و سه‌رنجڕاكێش به‌ده‌سته‌وه‌ بده‌یت. رێك وه‌كو ئه‌وه‌ی له‌ رۆمانی (ژوور)دا به‌ باشترین شێوه‌ كردووته‌.

كاتێ ئاوا قسه‌ ده‌كه‌یت وام به‌ خه‌یاڵدا دێت كه‌ ده‌ته‌وێ بڵێیت رۆمانی (سەرسامیی) له‌ رۆمانی (ژوور) ده‌چێت كه‌ ده‌بێت بڵێم به‌ڕای من له‌ بێخه‌وه‌ وانییه‌. به‌ڵام به‌گشتی ده‌بێت بڵێم راسته‌، له‌ فه‌زایه‌كی سنووردار و بچووكدا حه‌ز به‌ گێڕانه‌وه‌ی رۆمان ده‌كه‌م. له‌ یه‌كه‌م سه‌رنجدا وا دێته‌به‌رچاو كه‌ گێڕانه‌وه‌ی رۆمان له‌ فه‌زایه‌كی گه‌وره‌دا وه‌كو نیویۆرك ئیشێكی ئاسانتره‌، به‌ڵام راستییه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئیشێكی وا رێك وه‌كو ئه‌وه‌ وایه‌ به‌ چه‌قۆ خۆت بریندار بكه‌یت! چونكه‌ رووبه‌ڕووی دنیایه‌ك بژارده‌ ده‌بیته‌وه‌ نازانیت كامیان هه‌ڵبژێریت. به‌ هه‌مانشێوه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤێكی سه‌د ساڵه‌ بخوڵقێنیت ده‌بێت بیر له‌و خاڵه‌ش بكه‌یته‌وه‌ كه‌ ئه‌م مرۆڤه‌ یه‌ك دنیا یاده‌وه‌ریی له‌ مێشكدایه‌. له‌م رۆمانه‌دا، (ئانا) ژماره‌یه‌كی كه‌م شار و رووباری دیوه‌، هه‌ر بۆیه‌ تێگه‌یشتن و هه‌ستكردن پێی ئاسانتره‌. له‌وانه‌یه‌ كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌ بێت كه‌ من وه‌كو نووسه‌رانی تر به‌رزه‌فڕ نیم، به‌ڵام له‌ بنه‌ڕه‌تدا به‌ره‌و پێشه‌وه‌بردنی ئه‌م خه‌تی گێڕانه‌وه‌ سنووردار و بچووكه‌م به‌لاوه‌ باش و په‌سه‌نده‌، چونكه‌ دروستكردنی فشار و سترێس له‌م زه‌مینه‌یه‌دا باشتر ده‌بینم. رێك وه‌كو دیلی ژووری ده‌رگا قوفڵدراوی مرۆڤێكی تاوانبار و بكوژ كه‌ ئاگای له‌ نهێنی ئه‌و ماڵه‌ نییه‌كه‌ كه‌ تیایدا دیله‌ و نازانێ چی ده‌گوزه‌رێ! به‌ رای تۆ ئه‌و كه‌سه‌ چی ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی نه‌مرێت؟

 

سه‌رچاوه‌: madomeh.com

print

 201 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*