سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » خوێندنه‌وه‌ی ده‌قی شیعری- لاوكی هه‌ڵه‌بجه‌

خوێندنه‌وه‌ی ده‌قی شیعری- لاوكی هه‌ڵه‌بجه‌

گۆریان هه‌ڵه‌بجه‌یی

1-2

ئێمه‌ چه‌ند روتین له‌به‌رده‌م
تۆفانی گازی ژه‌هراوی و
بێڕه‌وشتی ئه‌م چه‌رخه‌دا؟!

ده‌سپێك:
ئه‌م ده‌قه‌ی مامۆستا به‌پێی دیوانه‌كه‌ی له‌ لاپه‌ڕه‌ (525) ده‌ستپێده‌كات و له‌ لاپه‌ره‌ (576) كۆتایی دێت، واته‌ (51) لاپه‌ڕه‌یه‌، هاوكات بێجگه‌ له‌ ناونیشانی ده‌قه‌كه‌ (567) سه‌ردێڕ یان به‌جۆرێكی تر بڵێم نیو رسته‌ی كورته‌ .

ئه‌م ده‌قه‌ یه‌كێك له‌جیاوازییه‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی له‌گه‌ڵ كۆی ئه‌و ده‌قانه‌ی كه‌ بۆ هه‌ڵه‌بجه‌ نووسراوه‌ بریتییه‌ له‌وه‌ی كه‌ بێجگه‌ له‌ وشه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌ ناوی هیچ شوێنێكی جوگرافی … به‌روار و مێژووی كه‌سایه‌تی و رووداوه‌كان و… هتد تێدانه‌ هاتووه‌.

شاعیره‌كانی تر كه‌م تا زۆر ئاوێته‌ی رووداو و كاره‌سات و شوێن ومێژووی هه‌ڵه‌بجه‌ بوون، ده‌توانین بڵێین ئه‌مه‌ خاڵی جیاوازییه‌ له‌گه‌ڵ كۆی ئه‌زموونه‌كانی تر.

به‌بڕوای من ئه‌م حاڵه‌ته‌ نه‌ك نه‌رێنی نییه‌ تێیدا، به‌ڵكو زۆر به‌جوانی ته‌وزیفكراوه‌ و وه‌ك شاعیرێكی باڵانما و جاویدانێكی ئه‌فسوناوی به‌سه‌ر كێوی هه‌زار به‌هه‌زاردا سه‌ركه‌وتووه‌ و ده‌قێكی نووسیوه‌ له‌ ئاسمانی هه‌ڵه‌بجه‌دا وه‌ك مانگی تابان خه‌رمانه‌ی داوه‌ .

ماوه‌ته‌وه‌ بڵێم كه‌ خودی ده‌قه‌كه‌م له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌قێكی دوور و درێژه‌ جارێكیتر نه‌منووسیوه‌ته‌وه‌، خوێنه‌ر ده‌توانێت له‌و سه‌ره‌ دێڕانه‌ی كه‌ دیاریم كردووه‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ بۆ كۆتایی و به‌ژماره‌ دیاریكراوه‌ له‌رێگه‌ی دیوانه‌كه‌وه‌ بیخوێنێته‌وه‌.

لاوكی هه‌ڵه‌بجه‌:
له‌سه‌ره‌تادا ده‌مه‌وێت بڵێم زه‌مه‌نی نووسینی ئه‌م ده‌قه‌ تێپه‌ڕبوونی كاتێكی زۆر كه‌مه‌ به‌ سه‌ر كاره‌ساتی كیمیاباراندا، ده‌توانم بڵێم له‌رووی شیعریه‌ت و له‌حزه‌ی نووسینی ئه‌م قه‌سیده‌یه‌ هاوته‌مه‌نی چه‌ند ده‌قێكی تره‌ وه‌ك ده‌قه‌ شیعرییه‌كانی مامۆستا شێركۆ بێكه‌س و مامۆستا حه‌سیب قه‌ره‌داغی.

كاتێك له‌گه‌ڵ ئه‌م ده‌قه‌ شیعرییه‌ ئاوێزان ده‌بین و له‌گه‌ڵیدا رێده‌كه‌ین زمان و گه‌مه‌ی شیعر به‌دیدێكی دیسۆسۆریانه‌ هێڵكاری بۆ بكه‌ین ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و به‌رئه‌نجامه‌ی كه‌ زمان تیایدا گه‌مه‌ كردنه‌ له‌نێوان زمانی خودی شیعر كه‌ لێره‌دا ره‌فیق سابیر نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات، له‌نێوان ئه‌بسكراتبوونی ده‌ق و زمانی گشتی و هاوكات په‌روازكردنی بۆ ریالیستبوونی ده‌ق.

به‌تێڕامانمان له‌ناونیشانی ده‌قه‌كه‌ تێده‌گه‌ین كه‌ شاعیر هه‌ڵه‌بجه‌ی به‌ یه‌كێك له‌ ره‌كیزه‌ هونه‌ریه‌كانه‌وه‌ به‌ستۆته‌وه‌، ئه‌م موفره‌ده‌یه‌ له‌زاكیره‌ی هه‌ڵه‌بجه‌وه‌ نزیك نییه‌، به‌ڵكو به‌ستنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌یه‌ به‌ یه‌كێك له‌كاره‌ هونه‌رییه‌كانه‌وه‌، به‌مه‌به‌ستی هارمۆنیبوونی ئه‌م شاره‌ به‌ دیدێكی فراوانتر، چونكه‌ هه‌ڵه‌بجه‌ وه‌ك خودی خۆی به‌هۆره‌ و سیاچه‌مانه‌وه‌ ئاشنایه‌، كه‌چی شاعیر دێت ئه‌م سنووره‌ مه‌ئلوفه‌ تێكده‌شكێنێت و ئه‌یبه‌ستێته‌وه‌ به‌جوگرافیایه‌كی تره‌وه‌ كه‌ له‌ڕاستیدا سنوورێكی وه‌همیه‌ و ئه‌گه‌ر سیاسه‌ت له‌توانایدا نییه‌ ئه‌م سنووره‌ تێكبشكێنێت ئه‌وا شیعر به‌ئاسانی و وه‌ك مه‌لێك ئازادی خۆی له‌ده‌ست نادات و گشت كێو و به‌نده‌نه‌كان ده‌گه‌ڕێت.

سه‌ره‌تای ده‌قه‌كه‌ به‌كێشی حه‌وت بڕگه‌ ده‌ستپێده‌كات واته‌ كێش و سه‌رواداره‌، جوگرافیای ده‌ق له‌سه‌ره‌تادا دیاره‌، مۆسیقای شیعری و تۆنه‌كانی ره‌گ دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌، ده‌ق وێنای چه‌ندین وێنه‌ی سوریالیه‌ له‌هه‌ناوی كاره‌ساتێك سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌، ئه‌م حاڵه‌ته‌ له‌ ساته‌وه‌ختی یه‌كه‌مه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات واته‌:

به‌ته‌نیا جێی مه‌‌هێڵن
ئه‌مشه‌و زریان ئه‌یچێنێت

كه‌ تا نیوه‌ دێڕی بیست و هه‌شته‌مین ده‌ڕوات.

ته‌قینه‌وه‌ی ئه‌م ده‌قه‌ له‌ناو چه‌قی كاره‌ساته‌كه‌وه‌یه‌، هه‌ژانێكی گه‌وره‌ ئه‌خاته‌ سه‌ر هه‌موو مه‌وداكان، ئه‌م سه‌ره‌تایه‌ سه‌ندنه‌وه‌ی ئیدراكی خوێنه‌ره‌ بۆ ناو ده‌قه‌كه‌، زۆر به‌ساده‌یی ده‌سپێكردنێكی شیعریانه‌ی به‌هێزه‌ وا له‌خوێنه‌ر ده‌كات كه‌ له‌نێو شه‌پۆلێكی بێ ئامانی كاره‌ساتباردایه‌.

واده‌كات له‌خوێنه‌ری ده‌قه‌كه‌ی كه‌ زریان و ته‌م و مژ و مانگه‌شه‌و خه‌سڵه‌ته‌ مه‌ئلوفه‌كه‌ی خۆیان له‌ده‌ستداوه‌، خۆی راسته‌وخۆ ده‌بێته‌ كاره‌كته‌رێكی فریادڕه‌س و گه‌رووی وشك ته‌ڕده‌كات گۆرانی بۆ ژیان ده‌ڵێت، باڵا له‌هه‌ور ده‌گرێت و خودی خۆی ده‌بێته‌ بگۆیه‌كی فریادڕه‌س، شاعیر چیرۆكی ژیان ده‌باته‌وه‌ سه‌ر شۆڕه‌سوار و ئه‌سپی ئه‌فسوناوی زین ده‌كات ئیتر له‌وێوه‌ شاعیر زمانی شیعر ئه‌بێته‌ گوڵ یاخود په‌لكه‌زێڕینه‌.

له‌سه‌ردێری 29 تا 38 كاتی تێڕامانمان له‌م حاڵه‌ته‌ی سه‌ره‌وه‌ كه‌ ئاماژه‌م بۆكرد پشت راست ده‌بێته‌وه‌، ئه‌وه‌تا شاعیر خودی خۆی ده‌بێته‌ ئه‌و كاره‌كته‌ره‌ و له‌ناو كاره‌ساته‌كه‌دا ئاماده‌یی هه‌یه‌.

به‌ناو شارێكی سووتماك و خۆڵه‌مێشیدا گوزه‌ر ده‌كات، له‌نێو قووڵایی شكستدا شه‌پۆل ده‌چنێته‌وه‌ ده‌بێته‌ سووتان و سرودێك ده‌نووسێته‌وه‌.

شاعیر باس له‌ سایكۆلۆجیا و كه‌ینوونه‌ی كه‌سی ناو رۆژی كاره‌ساته‌كه‌ ده‌كات، كه‌ مه‌رج نییه‌ ئه‌و كه‌سانه‌بن كه‌ به‌واقیع تارماییه‌كان به‌ره‌ولایان دێن و بوونه‌ته‌ كاره‌كته‌ر له‌ناو رووداوه‌كه‌دا، ئه‌كرێت ئه‌ویش خودی شاعیربێت یان هه‌ر كه‌سێكی خوازراوی تر، ئیتر ئه‌وه‌ جه‌نگه‌ ئاڕاسته‌ی جوانی و بیركردنه‌وه‌كان ده‌كات.

له‌سه‌ردێڕی 39 تا 55 كه‌سی ناو ئه‌م په‌ره‌گرافه‌ خاوه‌ن ده‌روونێكن له‌تارماییه‌كانی ئاسمان سڵده‌كه‌ن رۆحیان نه‌ ئه‌شكه‌وتی پیاوكوژانه‌ و جێ نزرگه‌ و سێداره‌، بنار هێشتا بۆنی خوێنی لێدێت ته‌نانه‌ت گولله‌یه‌كیش له‌ئامێزی ناگرێت تا رزگاری ببێت له‌و دیمه‌نه‌ وه‌حشه‌تناكه‌.

وشه‌ی بنار یه‌كێكه‌ له‌و وشانه‌ی له‌م ده‌قه‌دا چه‌ند جارێك دووباره‌ ده‌بێه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌ش دیارده‌یه‌كه‌ له‌گه‌ڵ چه‌ند وشه‌یه‌كی تردا دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌، به‌ڵام له‌ رۆحی شیعریه‌ت و ئاوێته‌بوونی خوێنه‌ر له‌گه‌ڵ شیعره‌كه‌ هیچ كه‌م ناكاته‌وه‌، چونكه‌ به‌هه‌میشه‌یی هه‌ست ده‌كه‌یت به‌رده‌كه‌ی سیزیف له‌ لووتكه‌وه‌ بۆ بنار گلۆرده‌بێته‌وه‌، بنارێك بۆنی مه‌رگی لێدێت.

له‌سه‌ردێڕی 56 تا 73 حه‌شرێكمان پیشانده‌دات كه‌ هه‌نگاونانه‌ به‌ناو ژیله‌مۆدا، وه‌ك چیایه‌ك به‌سه‌ر خودی خۆیدا هه‌ره‌س دێنێت، له‌ناو ته‌مدا قاچه‌كان ده‌توێنه‌وه‌، به‌وێنه‌ مه‌ئلوفه‌كه‌ قاچه‌كانم له‌گاڵ ئه‌وانی تردا ونده‌بن.

قۆڵه‌كانم له‌ دره‌ختی خۆڵ ده‌ئاڵێن
شاعیر ناتوانێت كه‌سی كاره‌ستباری ناو ئه‌م ده‌قه‌ نه‌باته‌وه‌ بۆناو ره‌هه‌نده‌ مێژووییه‌كه‌ی نه‌ته‌وه‌كه‌ی، ئه‌وه‌تا جارێكی تر به‌ناو توناوتونوكانی مێژوودا سنگی… قۆڵه‌كانی ده‌بنه‌ ده‌ربه‌ند بۆ له‌شكری داگیركه‌ران.

فڕۆكه‌ له‌ناو ئه‌م ده‌قه‌دا كاره‌كته‌رێكی ئه‌هریمه‌نانه‌ی هه‌یه‌، ئێستاشی له‌گه‌ڵبێت زاكیره‌ی جڤاتی كوردی بۆ فرۆكه‌ له‌گه‌ڵ ده‌قه‌ شیعریه‌كه‌ی مامۆستا هاواتایه‌، چونكه‌ فڕۆكه‌ له‌ نۆستالیژیای گه‌لی كوردا ئه‌وه‌نده‌ی دروستكراوێكی شه‌ڕئامێزه‌ هیچ ئه‌وه‌نده‌ خزمه‌تگوزار نییه‌، ئه‌و كه‌ باڵی ره‌شی به‌سه‌ر شاردا ده‌كێشێت ئێمه‌ بێ فریادڕه‌سین، دێت و خواست و ئامانجی له‌شكری داگیركه‌ران جێبه‌جێ ده‌كات.

له‌سه‌ردێڕی 74 تا 91 ئه‌و كه‌ دێت (فڕۆكه‌) شاخ و سروشت په‌ناگه‌ و فریادڕه‌سمانه‌ وهیچ كائینێكی تربوونی نییه‌، كه‌ دێت ئاسمان چ وه‌ك مانا ساده‌كه‌ی كه‌ خودی ئاسمانه‌ و چ وه‌ك ده‌لاله‌تێكی میتافیزیكیانه‌ ته‌نها و ته‌نها ئاسمان و له‌پی ده‌ستی خۆمان ده‌مانشارێته‌وه‌.

سه‌رباری هه‌موو ئه‌و راستیانه‌ ئێمه‌ هه‌ر رووتین، كه‌ گرۆهی غه‌در دێته‌ سه‌رمان به‌ساچمه‌ و بارووت دامان ده‌پۆشێت هه‌ر رووتین.

له‌په‌ره‌گرافه‌كانی پێشوو وتم ئه‌م ده‌قه‌ قسه‌كردنی كه‌سی یه‌كه‌می تاكه‌ له‌كۆژانی كه‌سی دووه‌می كۆ، چ وه‌ك خودی شاعیربێت یان وه‌ك دایه‌لۆگی كه‌سێك كه‌ به‌نموونه‌ وه‌رگیراوه‌ و پێمان ده‌ڵێت ئه‌م تارمایی مه‌رگه‌م لێ دوورخه‌نه‌وه‌.

چه‌ند جارێك له‌م ده‌قه‌دا هه‌ندێك وشه‌ دووباره‌بوونه‌ته‌وه‌ وه‌ك شاخ و هه‌ور و تاشه‌به‌رد و فڕۆكه‌ و بنار و لووتكه‌ و دارستان و چه‌م و مه‌رگ… هتد، راستییه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ ئه‌م گوزارشتانه‌ هه‌مان ئه‌و موفره‌دانه‌ن كه‌ له‌واقیعی روداوه‌كه‌دا هه‌ن، به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌موو گێڕانه‌وه‌كاندا و له‌فه‌زایه‌كی گشتیدا ئه‌م موفره‌دانه‌ دووباره‌ ده‌بنه‌وه‌، كه‌چی كه‌ دێنه‌ ناو بونیادی شیعرییه‌وه‌ مه‌دلوولی تریان هه‌یه‌، هۆكه‌شی بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌راپای ئه‌م ده‌قه‌ وه‌ك ده‌قێكی فۆرمالیستیانه‌ ده‌رده‌كه‌وێت، به‌جۆرێكی تر بڵێم له‌فۆرمه‌وه‌ ده‌ڕواته‌ ناو ئه‌وه‌ی كه‌ پێویسته‌ بیڵێیت.

پێش ئه‌وه‌ی بچمه‌ سه‌ر شرۆڤه‌ی (92) هه‌مین سه‌ردێڕ، پێموایه‌ له‌حزه‌ی نووسینی ده‌قه‌كه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ تا ئێره‌ به‌ یه‌ك ساته‌وه‌ختی له‌حزه‌ی شیعری و یه‌ك كه‌شوهه‌وا نووسراوه‌، ئه‌وه‌ بۆ من ساغ نابێته‌وه‌ ماوه‌ی ئه‌و دابڕانه‌ و هۆكاره‌كه‌ی چییه‌ و دوای ئه‌وه‌ چۆن ده‌ڕواته‌وه‌ سه‌رهه‌مان نووسینی ده‌قێك، وه‌ڵام ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م پرسیاره‌ ته‌نها خودی نووسه‌ری ده‌قه‌كه‌یه‌، ئه‌وه‌م له‌لا روونه‌ ئه‌وه‌شم لا روونه‌ شیعرییه‌ت له‌پێش و پاشی ئه‌م سه‌ره‌ دێره‌ جیاوازیان هه‌یه‌ و ئه‌و جیاوازیه‌ش ده‌گێرمه‌وه‌ بۆ حاڵه‌تی ئاسایی ژیانی هه‌موو ده‌قێك.

ئه‌وه‌ له‌ لایه‌ك و له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ سه‌رتاپای ئه‌م ده‌قه‌ جوگرافیایه‌كی دیار و سه‌پاوی نییه‌، ئه‌و خودی خۆی داوه‌ته‌به‌ر شه‌پۆل و شیعر به‌باڵی ئه‌فسووناوی خۆی ده‌یبات و له‌كوێ كه‌ناری پئده‌گرێت ئاواده‌كات، واته‌ جوگرافیای ده‌ق به‌شێوه‌ی پێشبینیكراو سپێتیه‌كانی ره‌ش نه‌كردۆته‌وه‌.

له‌سه‌ردێڕی 92 تا 102 له‌م په‌ره‌گرافه‌ ئه‌وه‌ خودی شاعیره‌ یان كاره‌كته‌رێكی دی خه‌یاڵ ئامێزو دروستكراوه‌، پێ به‌پێ له‌ تووله‌ رێگه‌كاندا شوێنپێی تریفه‌ هه‌ڵده‌گرێت و پرچی باراناوی بۆن ئه‌كات، دره‌خته‌كان سه‌ر و مل ده‌ته‌كێنن و مانایه‌كی تر به‌زیهن و ژیان ئه‌ده‌نه‌وه‌.

له‌سه‌ردێری 103 تا 156 ئه‌م 53 سه‌ردێڕه‌ بوونی ئه‌و دوالیزمه‌ مێژووییه‌ كه‌ ئێمه‌ وه‌ك نه‌ته‌وه‌یه‌ك به‌هه‌میشه‌یی له‌ناو شكستدا رووناكی هه‌ڵده‌خه‌ین، له‌ناو شه‌خته‌ و زوقمدا دره‌خته‌كان وه‌ك دارێكی به‌كاهێنراو چرۆ ده‌كه‌ن، له‌م ساته‌وه‌خته‌دا شاعیر شه‌هیده‌كان و ئاواته‌كان و دره‌خته‌كان و خاكی سووتاوی وڵات به‌شێوه‌ی فلاشباك ئه‌باته‌وه‌ بۆ سه‌ره‌داوی رابردوویه‌ك كه‌ به‌هه‌میشه‌ خۆی دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌، ئه‌و پێان ده‌ڵێت ئه‌وانه‌ی ئه‌مڕۆ دێن هه‌ر به‌ره‌باب و میراتگری هه‌مان فه‌رهه‌نگ و كه‌لتوورن، هه‌ر جاره‌ و به‌ناوێك كچه‌كانمان ئه‌كه‌ن به‌جاریه‌ و ( فدیه‌)مان لێده‌سێنن، ئه‌وان كه‌ دێن له‌ناو قۆزاخه‌ی ده‌نگدانه‌وه‌ گه‌وره‌كانه‌وه‌ دێن.

راشكاوانه‌ پێمان ده‌ڵێت ئه‌وانه‌ خۆیانن به‌نێو هاواردا دێن و له‌ پاشكۆی خۆیان هه‌ناسه‌ و عاره‌قه‌ی خۆیان جێده‌هێلێن.

له‌سه‌ردێڕی 157 تا 165 ده‌ڵێت به‌ گوزه‌ركردن به‌م رابردووه‌دا كارلێكی ده‌روونی خراپی خستۆته‌ سه‌رم هاوكات ئه‌م كارلێكردنه‌ش ده‌رئه‌نجامه‌ نه‌رێنیاكانیشی گه‌یشتۆته‌ حاڵه‌تی فیزیكی و ئه‌وه‌ی ئێستا ده‌یبینم ئه‌مباته‌وه‌ بۆ ناو رووداوه‌ مێژووییه‌كان.

له‌سه‌ردێڕی 166 تا 172 ئه‌م په‌ره‌گرافه‌ فۆرمه‌ڵه‌ بوونێكی جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ په‌ره‌گرافه‌كانی تر و ئه‌وانه‌ش كه‌ به‌دوایدا دێن، چونكه‌ وێنه‌ سوریالییه‌كانی په‌ره‌گرافه‌كانی تر و ریالیستی ئه‌م په‌ره‌گرافانه‌ كه‌ دێت دوو پێكهاته‌ی جیاوازن، له‌كوێدا گه‌ڕایه‌وه‌ سه‌ر حاڵه‌ته‌ سوریالییه‌كه‌ی خۆی ئه‌وكات به‌ئاگاییه‌وه‌ قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌كه‌م.

له‌سه‌ردێڕی 173 تا 220 ئه‌م 47 سه‌ردێڕه‌ لێوانڕێژه‌ له‌وێنه‌ی جیاواز وگواستنه‌وه‌ی بۆ دنیایه‌كی ریالیستیانه‌، كه‌ له‌نیوه‌ی دووه‌می حه‌فتاكان تا هه‌شتاكان ئۆخژنی ئایدیایه‌كی ناسۆلیستیانه‌بوو، ئاخر خۆ به‌خۆ ده‌سپێكێك هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و رۆحه‌ به‌رهه‌ڵستكاریانه‌ له‌شه‌وێكی وادا، ته‌مه‌ن له‌نێو خاكی سووته‌مه‌رۆدا، له‌به‌رباراندا ده‌بریسكێته‌وه‌، كه‌چی بوون و ماهیه‌تمان وه‌ك نه‌مامێكی به‌رلافاوه‌.

ببینن چۆن رۆحی به‌رخۆدان له‌خاپوور و قه‌ندیل ده‌ڕسكێت، ئیتر گێڕانه‌وه‌كه‌ (هه‌ر وه‌ك وتم ئه‌گه‌ر شاعیر خودی خۆیه‌تی یا كاره‌كته‌رێكی خه‌یاڵی) پێیوایه‌ شمشێریان له‌ رۆحیان هه‌ڵكێشاوه‌، مه‌غزای ئه‌م چه‌ند دێڕه‌ هه‌مووی جۆشدان و رۆحی رووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ و ماناوه‌یه‌ له‌سه‌ر بیر و هۆشی ناسۆلیستیانه‌.

هه‌رچه‌نده‌ هێزی فشار بناره‌كان به‌رته‌سكتر ده‌كات، كه‌چی له‌ ئاسۆوه‌ به‌ره‌و بنار گلۆر ده‌بینه‌وه‌، ئێمه‌ش هه‌ر سه‌رزه‌نشتی سیستمی نوێی جیهانی ده‌كه‌ین كه‌ به‌رمه‌ بنای جاڕی گه‌ردوونی مافی مرۆڤه‌.

شاعیرله‌ده‌لاقه‌ی ئه‌و بێهیواییه‌وه‌ جاڕێكی گشتگیر ده‌دات و پێمانده‌ڵێت بڕیار نه‌بوو ژیان و ئاینده‌ی ژن و منداڵه‌كانمان به‌و جۆره‌ی ئێستابن، له‌كاتێكدا ژن و منداڵ به‌شێك نین له‌ جه‌نگ.

ئه‌وه‌تا له‌سه‌ردێڕی 221 تا 250 باسی ئه‌و ته‌نیایی و ئاسته‌نگانه‌ ده‌كات كه‌ نه‌ته‌وه‌كه‌ی په‌راوێز و فه‌رامۆشركراوه‌ .

ئه‌و ده‌مانگه‌رێنێته‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تای فتوحات و ئه‌یبه‌ستێته‌وه‌ به‌هه‌لومه‌رجی سه‌رده‌م و گه‌له‌كۆمه‌ی دیموكراسیخوازان و كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی، به‌ ئاستێك له‌ ئاو تینوترین، وه‌ك ته‌رمی دارستان قه‌وانی سواوهه‌ر ده‌ڵێین و هه‌ر هاوار ده‌كه‌ین كه‌چی هه‌ر ته‌نیاییمان لێ ده‌چۆڕێت.

له‌سه‌ردێڕی 251 تا باڵكێشانی به‌سه‌ر سه‌ردێڕی 299، سه‌ره‌تا دالێكی كه‌لتووریانه‌ی به‌كارهێناوه‌ كه‌ سیمبوله‌ بۆ وڵاتی جه‌نگ و هه‌رێمی پڕشه‌ڕ و ئاژاوه‌، ئه‌ویش گوزارشتی (خۆڵه‌مه‌ش)ه‌، ئه‌و دێت له‌م ساته‌وه‌خته‌ بینینێكی فه‌نتازیمان بۆ دروست ده‌كات و كه‌ژاوه‌ له‌ تریفه‌ نه‌خش ده‌كات، له‌كاتێكدا و هه‌ر به‌ راستی بنار هێشتا به‌رامه‌ی مه‌رگ ده‌دات.

تۆدۆرۆف وایده‌بینێت كه‌ تیئۆری ده‌ق له‌سه‌ر دوو بنه‌ما وه‌ستاوه‌ یه‌كه‌م خودی ده‌قه‌كه‌یه‌ وه‌ك بونیاد، دووه‌م ئه‌و په‌یوه‌ستییه‌ شیكارییه‌ كۆماڵناسیه‌یه‌ كه‌ ده‌ق شۆڕده‌بێته‌وه‌ باناویدا.

كاتێك ئه‌م ده‌قه‌ به‌م جۆره‌ روانینه‌ به‌راورد ده‌كه‌ین ده‌بینین له‌ لووتكه‌دا گۆرانی بۆ مه‌زرا و كێڵگه‌ ده‌ڵێت، رۆح به‌ شه‌ونم ته‌ڕده‌كات، تینوێتی به‌گوڵه‌گه‌نم، له‌وێوه‌ به‌ره‌و ئاسۆ ده‌ڕوات و دوانه‌ی عاشق و شه‌هید به‌دیار ته‌نیایه‌وه‌ دانامێنێت، چوون بریسكه‌ی سه‌رنووكی خه‌نجه‌ر بێدارین و شه‌و راده‌ژه‌نین.

له‌وێوه‌ شاعیر هه‌نگاوی هه‌ڵزنانه‌ به‌ره‌و لووتكه‌، كه‌ به‌ روونی حاڵه‌ته‌ ریالیستییه‌كه‌ی ده‌رده‌كه‌وێت و هوتافی راچه‌نین و راپه‌رین ئه‌دات و خه‌یاڵی دیدێكی سۆشیالیزمیانه‌ی له‌یه‌ككاتدا شۆڕشگێڕانه‌ و كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ی به‌ئامانج گیراوی یه‌كسانی ده‌دات، ئه‌مه‌ش روئیایه‌كی په‌رشی كوردیانه‌یه‌ كه‌ بیری ناسیۆنالیست و سۆشیالیزم پێكه‌وه‌ گرێ ده‌دات.

سه‌خته‌ شرۆڤه‌ی شیعری هه‌ر شاعیرێك بكرێت و هه‌ل ومه‌رج و كاریگه‌رییه‌ نێگه‌تڤه‌كانی سیستمی حوكمڕانی و سیاسی و فه‌رهه‌نگی و كه‌لتووری له‌به‌رچاو نه‌گیرێت، چونكه‌ سه‌رباری خه‌سڵه‌تی شاعیربوون و گیانبازی به‌ها نموونه‌ییه‌ پیرۆزه‌كان و دانیشتن له‌سه‌ر ته‌ختی پاشایه‌تی شیعر، له‌هه‌مان كاتدا شاعیر مه‌خلوقێكه‌ ئاوێته‌ی گۆڕانكارییه‌ هه‌نووكه‌یی و سه‌رده‌مه‌كان ده‌بێت و ژیانی له‌حزه‌یه‌ك ساده‌ ده‌بێته‌وه‌، وه‌لێ له‌ناو كوان و ئاگردانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ئه‌بێته‌ ئه‌و شاعیره‌ی نه‌وتراوه‌كانت ئه‌كاته‌ وتراو و چییه‌تی وتن و چۆنیه‌تی وتن له‌ زاخاو ده‌دات.

 108 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*