سەرەکی » دۆسێ » عیراق، هێزە سیاسییەكان ناوی خۆیان دەگۆڕن

بۆ بەشداریكردنە لە هەڵبژاردندا

عیراق، هێزە سیاسییەكان ناوی خۆیان دەگۆڕن

چەند رۆژێكی كەم لە راگەیاندنی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان لە عیراق بۆ كردنەوەی دەرگای ناوتۆماركردن بۆ حزبەكان و ئەو هاوپەیمانییە سیاسیانەی دەیانەوێت لە هەڵبژاردنی پێشوەختە بەشداریی بكەن كە وابڕیارە لە شەشی حوزەیرانی داهاتوو سازبكرێت، سەرچاوەكان لەنێو ئەنجومەنی ئەمیندارانی كۆمسیۆنەكەوە دەڵێن، چەندان هێزی سیاسی دەركەوتوو بە ناو و ناونیشانی نوێوە هاتوونەتەپێش كە حزبەكان و فراكسیۆنی ئاینی دەستڕۆیشتوو لە وڵاتدا لەخۆدەگرن، ئەمەش بۆتە مایەی ترس و دڵەڕاوكێ‌ لەوەی هەڵبژاردنی داهاتوو ببێتە هەڵگێڕانەوەی هەمان ئەو روخسارانەی پێشتر حوكمڕانی وڵاتیان كردووە.

هەرچەندە ئەو هەڵبژاردنە پێشوەختەەی عیراق رووی تێكردووە لەژێر گوشاری میللیدا بوو، لە ئاكامی خۆپیشاندانەكان كە تێیدا زیاتر لە 700 كەس كوژران و زیاتر لە 27 هەزاری تر برینداربوون، بەڵام سیاسەتوانەكان پێیانوایە، هەڵبژادنەكان لە حاڵەتی ئەنجامدانی لە وادەی دیاریكراوی خۆی، ئەوا دەبێتە هیوابڕان بۆ خواستەكانی گەلی عیراق، بە هەمان شێوە بریتیی دەبێت لە هاتنەكایەی مەترسی و تەنگژەی نوێ‌ لەگەڵ هەوڵی هێزە دەستڕۆیشتووەكان كە بە هەموو رێگەیەك دەیانەوێت سەرلەنوێ‌ دەستییان لە دەسەڵات گیرببێتەوە.

بە وتەی ئەندامێكی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان كە بە رۆژنامەی (العربی الجدید)ی قەتەری راگەیاندووە»زۆربەی هێزە سیاسییەكان كە لەئێستادا ناوی خۆیان تۆماردەكەن بۆ بەشداریی لە هەڵبژاردنی پێشوەختە، ناوەكانی خۆیان گۆڕیوە و ناوی نوێیان لەخۆیان ناوە، تا بەشداریی لەو هەڵبژاردنەدا بكەن، بە جۆرێك كە هاوپەیمانی عیراقیون بەسەرۆكایەتی عەممار حەكیم، ناوی خۆی ناوە (تصحیح) راستكردنەوە، فالح فەیاز سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی ناوی قراكسیۆنەی گۆڕیوە بۆ (حقیقیون) واتا راستییەكان، محەمەد شیاع سودانی سەركردە لە حزبی دەعوە و وەزیری پێشووی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی فراكسیۆنێكی بە ناوی (الفراتین) پێكهێناوە، بەیان جەبر سۆڵاخ پەرلەمانتاری پێشوو و سەركردە لە ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی، فراكسیۆنێكەی بە ناوی (انجاز) دەستكەوتەوە پێكهێناوە، عەبدولحسێن عەبتان پەرلەمانتاری پێشوو فراكسیۆنێكی بە ناوی (الوعی) هۆشیاریی پێكهێناوە، هەندێك لە ئەندامانی رەوتی حیكمە كە لەلایەن عەممار حەكیمەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، فراكسیۆنێكیان بە ناوی (المستقبل)ەوە پێكهێناوە.

ئاماژەی بە خواستی هەریەك لە هاوپەیمانییەكانی «مالیكی و عامری و سەدر كرد كە بەنیازن ناوی تر لەخۆیان بنێن، زۆربەی هێزە سیاسییەكان رەتیدەكەنەوە بە ناوەكانی پێشوویانەوە بەشداریی لە هەڵبژاردندا بكەن».

ئەو ئەندامەی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژدنەكان دەڵێت»كۆمسیۆن بەشێوەیەكی ئاسایی مامەڵە لەگەڵ ئەو ناوە نوێیانەدا دەكات، بە تایبەت كە هیچ سەرپێچییەكی یاساییان تێدا نییە، بەڵام مشتومڕی سیاسی لەبارەی ئەو ناوانەوە، ناچێتە چوارچێوەی كاریی كۆمسیۆنەوە».

ناوە نوێیەكان بەشێوەیەكی روون گوزارشت لە نزیكبوونەوە و هەڵكردن دەكەن لەگەڵ داواكارییەكانی شەقام و خۆپیشاندانەكانی تشرین كە داوای دەوڵەتی مەدەنی و یەكسانی و گۆڕنی روخسارەكانیان دەكرد لە پاش شكستخواردنییان لەماوەی حەڤدە ساڵی رابردوو لە رزگاركردنی عیراق لەم نەهامەتی و رەوشە ناهەموارەی تێیدا دەژی.

حامید موتڵەگ پەرلەمانتاری پێشوو پێیوایە، ئەم هەنگاوەی هێزە سیاسییەكان، پرۆسەیەكی ساختەكاریی نوێ‌ و فێڵكردنە لە خواستی گەل، لەڕێی گۆڕینی ناوەكان، موتڵەگ بە رۆژنامەی (العربی الجدید)ی قەتەری رایگەیاندووە»گەندەڵی و ساختەكاریی دروشمی ئەو لایەنانەیە، بۆیە هەموو شێوازێك بەكاردەهێنن لەپێناو مانەوە لەسەر گۆڕەپانی سیاسی عیراق و لەنێو جومگەكانی دەوڵەت، تا بە ئارەزووی خۆیان جزیی بكەن و ئەجێندا و پرۆژە تایبەتییەكانی خۆیان جێبەجێ‌ بكەن، هەموو ئەو شێوازانە بەكاردەهێنن كە دەكرێت بەكاربهێنرێن، لەوانەش گۆڕینی ناوەكانیان و دابەزین بە یەك پرۆژە، تا فێڵ لە داوا رەواكانی گەلی عیراق بكەن لەو رێگەیەوە رێگە لەبەردەم گەیشتن بە حكومەتێك بگرن كە گەلی هەڵیدەبژێرێت».

موتڵەگ مەترسی خۆی دەردەبڕێت لەوەی «ئەوانە سنورەكان ببەزێنن، و یاریی بە سندوقەكانی دەنگدانەوە بكەن، ساختەكاریی بكەن و خواستی خۆیان بسەپێنن»÷ هیوابڕانی خۆشی دەربڕی بەرانبەر بە «گۆڕانكاریی لە سیمای پرۆسەی سیاسی عیراقیدا بكرێت. هەڵبژاردن تەنیا خۆی لە هەڵگەڕانەوەی هەمان روخسارەكانی پێشوودا دەبینێتەوە، بە تایبەت كە ئاستەنگێكی زۆر لەبەردەم ئەنجامدانی هەڵبژاردندا هەیە، لەوانەش ئاستەنگی ئاسایی وەك یاسای دادگای فیدراڵی كە هێشتا پەسەندنەكراوە».

بە بۆچوونی حامید موتڵەگ»گۆڕینی ئەو روخسارانەی كە زیانیان بە عیراق گەیاند، كارێكی زۆر گرنگە، بەڵام قوسە بهێنرێتەدی لە سایەی ئەم فێڵ و تەڵەكەبازییەدا، ساختەكارێكی زۆر هەن كە خۆیان لە خاوەن بڕوانامە ساختەكتن و گەندەڵكارانی تر گەر لێپێچینەوەیان لەگەڵدا نەكرێت، ئەمانەش بە دڵنیاییەوە لە سایەی ئەم رەوشەدا سەرلەنوێ‌ بەشداریی لە هەڵبژاردندا دەكەن»، نیگەرانی خۆشی دەربڕی بەرانبەر بەوەی كە «خوێنی خۆپیشاندەران بەهەدەر رۆیشت».

ئاڵا تاڵەبانی پەرلەمانتاری یەكێتی نیشتمانی كوردستان گوزارشتی لە هیوابڕانی خۆی كرد بەرانبەر بە رەوشەكە و بە (العربی الجدید)ی رایگەیاندووە»ئەو گۆڕانكارییەی چاوەڕواندەكرا لە هەڵبژاردنی داهاتوودا كارێكە قورسە بهێنرێتەدی، و پێویستی بە ئیرادەیەكی بەهێزە، هاتنەناوەوەی ئ ئەو هێزە سیاسیانەی لە ناو و ناونیشانی نوێوە دێنەوە پێش، كارێكی ئاساییە، بە تایبەت كە ئەو هێزانە بنكەی جەماوەرییان لەدەستداوە و دڵنیایە لەوەی لە هەڵبژاردنەكەدا دەدۆڕێت، هەر ئەمەش وایكردووە ناوەكانیان بگۆڕن».

بە وتەی ئاڵا تاڵەبانی»ئەو ناڕەزاییانەی داوای چاكسازییان دەكرد، جگە لە گۆڕینی یاسای هەڵبژاردن و یاسای كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان، و هەنگاونان بەرەو هەڵبژاردنی پێشوەختە، هیچی ترییان نەهێنایەدی، ئەم كاروبارانە ئەرێنیین، بەڵام گۆڕانكاریی و چاكسازیی نەهاتەدی، ئەمەش بە یەك هەنگاو نایەتەدی، پێویستی بەوەیە ئیدارەی دەوڵەت لەدەستی خەڵكی كارامەدا بێت و هەوڵ بۆ هێنانەدی بەرژەوەندییەكانی گەل بكەن، بەڵام دووبارەبوونەوە و هەڵگەڕاندنەوەی روخسارەكان، ئەوا كاریگەریی نەرێنییان لەسەر عیراق دەبێت».

بە بۆچوونی ئاڵا تاڵەبانی»هێزە دەرەكییەكان كاریگەریی گەورەیان لەسەر عیراق هەیە، لەڕێی پشتیوانی لە هێزەكانی ناوخۆ بۆ سەرلەنوی گەیشتن بە كورسی خوكم لە وڵات، ئەمەش بە ڕوونی لە عیراقدا دەردەكەوێت، بۆیە قەوارەیەكی زۆر ناوی بە ناو و ناونیشانی جیاجیاوا، ناوی خۆیان بۆ بەشداریی لە هەڵبژاردنەكەدا تۆماردەكەن».

سوربوونی ئەو هێزە دەستڕۆیشتوانە لە وڵاتدا بۆ بەشداریی لە هەڵبژاردن، و بەكارهێنانی هەموو رێڕەوێك لەپێناو هێنانەدی ئەو ئامانجە، دەرگای لەبەردەم زۆرێك لە ئەگەرەكان واڵاكردووە سەبارەت بە كاردانەوەی لەسەر دۆسێی ئەمنی و سیاسی لە وڵات.

ئیخڵاس دلێمی، پەرلەمانتار لە پارێزگەی نەینەوا پێیوایە»ئەنجامی هەڵبژاردنەكتن ئەگەر ئەنجام بدرێت، ئەوا لە ئەنجامی هەڵبژاردنەكانی 2018 خراپتر دەبێت، بەو پێیەی لە نەینەوا ململانێیەكی نائاسایی هەیە لەنێوان حزبەكان، ئەگەر هەڵبژاردن لە وادەی دیاریكراوی خۆیدا بكرێت، بە تایبەت لەگەڵ جێبەجێنەكردنی حكومەت بۆ كارنامەكەی، و دەستنەگرتنی بەسەر دۆسێی چەكی لەدەستدەرچوو و دوورخستنەوەی كاریگەریی لەسەر سندوقەكانی دەنگدان، وێڕای نەگڕاندنەوەی ئاوارەكان بۆ ناوچەكانیان».

بەپێی سەرچاوە نارەسمییەكان، ژمارەی ئەو حزب و فراكسیۆنە سیاسیانەی ناوییان تۆماركردووە و سیڤییان بەشێوەیەكی رەسمی بۆ بەشداریی لە هەڵبژاردندا پێشكەش كردووە، گەیشتۆتە زیاتر لە 400 حزب و فراكسیۆنی سیاسی و نزیكەی 250یان مۆڵەتییان وەرگرتووە و پاشماوەكەی تر لەئێستادا خەریكی تەواوكردنی رێكارە یاساییەكانن بۆ ناوتۆماركردن، هەموو ئەوانە خۆیان ئامادەكردووە تا خۆیان لە لیستی ئەو فراكسیۆنانەدا تۆماربكەن كە بەشداریی هەڵبژاردنەكاندا دەكەن، بەو شێوەیە دەبنە دوو هێندەی ئەو حزب و فراكسیۆنانەی لە هەڵبژاردنی 2018دا تۆماركرابوون كە بەشداریی 204 حزب و فراكسۆنی سیاسی بەخۆوەبینی.

 221 جار بینراوە