سەرەکی » کەلتوور » دنیای ئەمڕۆ و سیستەمێکی سەیر

روانینئ دوێنێ و خوێندنەوەی ئەمڕۆ

دنیای ئەمڕۆ و سیستەمێکی سەیر

عەبدوڵڵا عەباس

نەك هەر لای ئێمە، بەڵكو لەهەموو دنیادا و وەك سەلماندنی سەرتاپا جیهانگیری (بەبێ‌ خۆخەریككردن بە رادەی هوشیاری زیاتری نێوان خۆرهەڵات و خۆرئاوا یان باكوورو باشوور كە لە زەمانی جەنگی ساردا دابەشكردنی دنیا وابوو )، رووداوە بەپەلە پڕوزێكان و رایكردنی هەموو شتێ‌ لەماوەیدا، بێ‌ جیاوازی بۆتە ناونیشانی زەق و دیاری ژیانی سەردەم، حساب لەم خووی هەڵپەیەدا بەنیازی لێكدانەوەو تاوتوێ، بۆ بایەخی جیاوازی بەینی جەوهەری كارێ، یان رووداوێ‌ و بێ‌ ئەهمیەتی كارێكی دی نەماوە، كەچی ئەو ئاژاوەیەی لەڕێی‌ میدیاكانی لەم پەڕ بۆ ئەوە پەڕی دنیاوە هەموو شتەكان بەڕەنگاورەنگی و تەماویكردنی لەبەر چاودا وەك یەك، بە تێرو تەسەلەكان و بە كڵۆڵ و برسیەكانیشی ئەگەیەنن، بۆ ئەوەی سەرئەنجام دنیایەك ببینین هەموومان لە شەڕێكی یەخەگیری گشتیداین، لەشەڕی عەسكەر بەتۆپ و تەیارەو موشەك چڕتر بە بێ‌ ئەوەی ئەو چەكە ترسناكانەیش بەكاربێنن!

دروستكردنی ئەم دۆخە جیهانییە، لە كاتێكدایە كە راپۆرت و زانیاریی لایەنە نێودەوڵەتییەكان، هەر ماوەیەك و زەنگی مەترسیدار لێ دەدەن بەناونیشانی (مەترسی بێكاری و هەژاری ) لە دنیادا، دوا راپۆرتی رێكخراوی كاری نێودەوڵەتی دەڵێ‌: دنیا لە م قۆناغەدا بەرەو بەرزبوونەوەی ژمارەی بێكار و لە ئەنجامیدا هەژاری ئەچێت و مەترسی ئەم هەڵكشانی بێكارییە كە ئەنجامەكەی زیادبوونی هەژارەكان ئەبێت، تیایدا بەشی زۆریان لەوانە ئەبن لەتەمەنی لاویدا ئەبن! پرسیارێكی ترسناك نییە دەربارەی چارەنووسی بەشەریەت، كە زۆربەی بێكار و هەژارەكان لە لاوان بن لە دنیایەكدا کە (هیچ و پووچەكان) بەڕێوەی بەرن!

سەرهەڵدانی ئەو دیاردەیەی لە سەرەتا ئیشارەتمان پێدا و گوتمان ئەو بێ‌ مەڵامەتیەی دنیای گرتۆتەوە و بووە بە خوو، رەنگدانەوەی سیستەمێكە لەدنیادا، ناوی (هیچ و پوچ) یان (میدیقراتی) لێنراوە، فەلسەفەی سیاسەتێكی نوێیە لەساڵی 2015 دا، فەیلەسوفی زانستی سیاسی كەندەی (ئالان دۆنۆ) لە كتێبی (میدیقراتی) پێشبینی سەرهەڵدانی ئەو دیاردەیەی راگەیاند و بەدوای ئەوەدا و لە كتێبی دووەمیدا (سیستەمی هیچ و پوچ)ی بڵاوكردەوە (لەسەر مەسئولیەتی خۆی!) هیچ و پوچ ئەم سەردەمەیە كە بەشەریەت سەد لەسەد تا ئیستا تێیدا دەژی!

ئەو رای وایە ئەم سەردەمە لە ماوەی دیاردەی ئەو داڕوخانە ترسناكەی لایەنی سیاسی و هونەری و ئەدەبی گرتۆتەوە سیستەمی (هیچ و پوچ) رابەریی دەكات و رای وایە هەرەسەكە لە سیاسەتەوە رێگەی گرتەبەر و هاتنە مەیدانی كاریگەری كەسانی (هیچ و پوچی) وەك ترامپ لە ئەمەریكا و و پۆرس جۆنسۆن لەبەریتانیا كە هەردووكیان بوونە (رابەری دیمەنی سیاسی كەونیی) رەمزەكانی سەرهەڵدانی بوون.

(ئالان دۆنۆ ) رای وایە هیچ و پۆچەكان دەستیان بەسەر زۆربەی سەرچاوەكانی بڕیاردا گرتووە و ئەوانە بەبێ‌ ئەوەی راپەڕینێكی وەك هەڵمەتەكەی سەر باستیل كە شۆڕشی فەرەنسای هەڵگیرسان و بەبێ‌ ئەوەی ئاگر بەربدەنە ( رایخشتاغ – پەرلەمانی ئەڵمانیا ) گرەوی خۆسەپاندن و بوون بە ساحیب بڕیاریان بردەوە، لەسایەی خۆسەپاندنی ئەو (هیچ و پوچانەدا) لەقاڵبدان جێگەی تێفكرینی قوڵی گرتۆتەوە، ئەو، بە شێوەیەكی گاڵتە جاری خەڵك بانگ دەكات خۆیان هیلاك نەكەن بۆ مێشك گوشین بۆ داهێنانێكی بەری بیرقوڵیی بیناكردن، لەسایەی بڕیار بەدەستە هیچ و پوچەكاندا هەمووشتێكی لەقاڵب دراو لەبەردەستە ..!!

خوێندنەوەی ئەم دیمەنەی (ئالان دۆنۆ) رەسمی كردووە و بەدەر لە تەنیا بیركردنەوەی ورووژانی سۆز بخوێندرێتەوە پێمان دەڵێ‌ : ئێستا رۆژئاوا كە لە سەرەتای سەدەی بیستەمی ژیانی بەشەریەت رابەری ئاڕاستەی بینای فیكری دەكرد بە ناونیشانی (دیموكراتی) و سەربەستی بیروڕاو گۆڕینەوەی لەسوودی زامنی پاشەرۆژی ئەمن و ئاسایشی ئینسانی، دوای رەت بوون بە سەردەمی ناوبراو بە (دادگاكانی تەفتیش) كە بەگژداچوونی هەستانەوەی ئەوروپای زامنكرد، ئیستا ئەو ئەوروپایە نییە!

لە هەرەسی ئەو سیستەمەی دنیای تا دواگرێكانی سەدەی بیستەمی بە ئاراستەی بیناكاری بەڕێوە دەبرد، ئێستا، كەسانی بوودەڵە و هەڵتۆقیوی بێ‌ فیكرو پێداگر لەسەر هەڵپەی بەپەلە وەك (گەمژەیەك) یاری بەچارەنووسی دنیا بكات رابەری ئەكات. تۆ بڵێی قۆناغەكانی داهاتووی ئەو (هیچ و پۆچانە) چیان بۆ هەڵگرتبێ‌؟! پرسیارێكە هەڵوەستەی دەوێ‌، زەنگێكە چاو دەكاتەوە: هیچ و پوچ رابەری هێزی كەونی بكات ئێمە چارەنووسمان چی دەبێ‌؟! ئاخری خێربێ‌ ….

•دوا قسە :
(ئێستا دەورێكە درۆی وا ئەكرێ‌
ئاسمانیلیە و بەباڵ ئەفڕێ‌
خوا موسا بۆسەر فیرعەون ئەنێرێ‌
كەچی جار جار مەڕ بەگورگ ئەسپێرێ‌
ئەوەی كە وەفای بۆ دوای خۆی نەبێ‌
ئیتر تۆ دەبێ‌ هیوای چیت پێی بێ‌؟
سیاسەت پیشەی ئاغای بێ‌ ریشە
بۆیە گەلێ‌ پیاو بێ‌ ئیش و ریشە!)

پیرەمێرد

 229 جار بینراوە