سەرەکی » زانست (پەڕە 13)

زانست

سه‌راب (تراویلكه‌) چییه‌ و چۆن دروست ده‌بێت؟

ئا: هێدی جه‌مال عه‌بدوڵڵا سه‌راب یه‌كێكه‌ له‌و دیاردانه‌ی كه‌ زۆربه‌مان بینیومانه‌ به‌تایبه‌ت له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان له‌ وه‌رزی هاوین دا ! كاتێك شێوه‌ی گۆمه‌ ئاو له‌دووری ڕێگاكه‌ ده‌بینرێت و به‌ نزیكبووه‌نه‌وه‌ لێی دیارنامێنێت یاخود دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌له‌ له‌ ڕووی زانستیه‌وه‌ به‌ چه‌وتبینی پێناسه‌ ده‌كرێت كه‌ هه‌ر له‌كۆنه‌وه‌ مێژوویه‌كی دوورودرێژی هه‌ڵه‌ له‌ نێو دانیشتوانی بیابانه‌كان به‌تایبه‌تی و رێبوارانی سه‌ر شه‌قامه‌كان به‌گشتیی دروست بووه‌ . ...

زیاتر »

به‌ریتانییه‌كان ئاسمان و ئه‌ستێره‌ نابینن

پیسبوون به‌هۆی ڕووناكیی كاریگه‌ریی خراپی هه‌یه‌ و به‌ریتانییه‌كان به‌ هۆی ئه‌و دۆخه‌وه‌ ئاسمان به‌ سروشتیی نابینن. به‌پێی نوێترین توێژینه‌وه‌ كه‌ له‌چوارچێوه‌ی هه‌ڵمه‌تێكدایه‌ به‌ ناوی (star count) كه‌ كۆمكاری گه‌ردوونناسانی به‌ریتانیی پشتیوانیی ده‌كات به‌ مه‌به‌ستی دابینكردنی پاراستن بۆ ناوچه‌ گوندنشینه‌كانی ئینگلته‌را، ده‌ركه‌وتووه‌ زیاتر له‌نیوه‌ی دانیشتوانی شانشینی یه‌كگرتوو ( به‌ریتانیا) بێبه‌شن له‌چێژی بینینی دیمه‌نی ئه‌ستێره‌كان له‌ شه‌وانی ساماڵدا ئه‌ویش به‌ هۆی ئه‌و ...

زیاتر »

په‌یكه‌ره‌كانی بودا دروست ده‌كاتەوە

تیمێكی هاوبه‌شی نێوده‌وڵه‌تیی و ئه‌فغانیی سه‌رقاڵی چاككردنه‌وه‌‌و نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی په‌یكه‌ره‌كانی بودان له‌ ئه‌فغانستان كه‌ له‌سه‌رده‌می تاڵیباندا تێكشكێنران و له‌ ناوبران. كاتێك بزووتنه‌وه‌ی تاڵیبان له‌ ساڵی 1996دا له‌ ئه‌فغانستان ده‌سه‌ڵاتی گرته‌ده‌ست، حوكمێكی ئاینیی توندڕه‌وی له‌ سه‌رانسه‌ری ئه‌و وڵاته‌دا په‌یڕه‌وكرد و هه‌وڵیدا هه‌موو شوێنه‌وارێكی مێژوویی به‌ر له‌ ئیسلام له‌و وڵاته‌دا بسڕێته‌وه‌. له‌و چوارچێوه‌یه‌دا ئه‌و ڕژێمه‌ فه‌رمانیكرد هه‌موو په‌یكه‌ره‌ مێژوویی و شوێنه‌وارییه‌كان له‌ناوبه‌رێت كه‌ ...

زیاتر »

حاڵه‌ته‌ ده‌رونییه‌كان و ناوه‌كانیان له‌ كۆن و ئێستادا

هه‌سته‌ مرۆییه‌كان‌و چۆنیه‌تی ڕه‌فتاركرد‌و ده‌ربڕینی هه‌سته‌كان جێگیر و جیهانیی نین، به‌ڵكو به‌ تێپه‌ڕبوونی كات و له‌ شوێنێكه‌وه‌ بۆ شوێنێكی تر ده‌گۆردرێن. زۆر كه‌س له‌و بڕوایه‌دایه‌ كه‌ ڕه‌فتار‌و هه‌سته‌كانی مرۆڤ و شێوازی ده‌ربرینیان شتێكی جیهانییه‌ و له‌هه‌موو شوێنێك وه‌ك یه‌كه‌ و گۆڕانكاریی به‌سه‌ردا نه‌هاتووه‌، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا و به‌ تێپه‌ڕبوونی ڕۆژگار و سه‌رده‌مه‌كان هه‌موو ئه‌و هه‌ستانه‌ گۆڕاون و ته‌نانه‌ت ناونانی هه‌ندێك ...

زیاتر »

ووزه‌ و دەسەڵات پێگەی ڤێنزوێللا لە نێوان شەڕی زلهێزەکاندا

د. مه‌دیحه‌ سۆفی* به‌شی یەکەم ووزه‌ دەسەڵاتە، بزوێنه‌ری هه‌موو بواره‌کانی ژیانه‌، شاده‌ماری ته‌کنه‌لۆژیا و پێشکه‌وتن و داهێنانه‌‌، داینه‌مۆی هه‌موو ده‌ستپێکێکی نوێیه بۆ وڵاته‌ پیشه‌سازی و پێشکه‌وتوو و خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌کان، بناغه‌ی په‌ره‌پێدانی زانست و نوێخوازیه‌‌، ووزه‌ ده‌سه‌ڵاته‌، ده‌سه‌ڵاتی ئابووری و پاشتر ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، ووزه‌ بناغه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئابووریه‌، به‌ردئه‌ستی شه‌ڕو خامۆشکه‌ره‌وه‌ی دیموکراتی و ده‌ستوری په‌یڕه‌وکردنی سیاسه‌تی دیکتاتۆریشه‌‌ بۆ ئه‌و وڵاتانه‌ی خاوه‌ن وزه‌ن ...

زیاتر »

پلاستیك و نایلۆن به‌ڵای ئه‌م سه‌رده‌مه‌ن

ئاماده‌کردنی: سه‌ربه‌ست عه‌بدولره‌حمان نایلۆن و پلاستیك له‌و پێكهاته‌ كیمیایه‌ نامۆیانه‌ن، كه‌ ئێستا له‌ درووستكردنی زۆرینه‌ی كه‌لوپه‌ل و جل وئامێره‌كانی ئاماده‌ كردن و هه‌ڵگرتنی خوارده‌مه‌نیدا به‌كاری دێنین . نیوه‌ی ته‌واوی ئه‌و پلاستیكه‌ی له‌ جیهاندا به‌رهه‌م دێت ته‌نها بۆیه‌كجار به‌كار دێت و دواتر فڕێ ده‌درێت . ئه‌م مادانه‌ گه‌رچی سه‌ره‌تای دۆزینه‌وه‌و به‌كارهێنانی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی 1868، كاتێك زانایه‌ك به‌ناوی (جون هیسلی هیوت) ...

زیاتر »

گرنگیی رووناكیی له‌ ژیانماندا

خۆدانه‌ به‌ ڕوناكیی سوودێكی زۆری هه‌یه‌ بۆ هه‌ردوو لایه‌نی جه‌سته‌یی و ده‌روونی و كاریگه‌ریی له‌سه‌ر مێشك و هه‌سته‌كانیش داده‌نێت. گه‌ر كه‌سێك له‌ ناوچه‌یه‌كدا بژی كه‌ سه‌عاته‌كانی ڕۆژی زۆرتره‌ له‌ شه‌و و یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌وا تیشكی خۆر و ڕووناكیی به‌ ئاستی جیاواز كاریگه‌ریی ده‌بێت له‌سه‌ری، هه‌ندێك كه‌سیش له‌ دوای كۆتایی هاتنی وه‌رزی زستان چالاكیی زیاتر ده‌بێت‌و دڵشادتر ده‌بێت‌و به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ...

زیاتر »

دۆزینه‌وه‌ی شوێنه‌وارێكی دێرین له‌ ئەمازۆن

تیمێكی نێوده‌وڵه‌تیی له‌نزیك ڕوباری ئامازۆن شوێنه‌وارێكی دێرینیان دۆزییه‌وه‌ كه‌ مێژووه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌دان ساڵ پێش ئێستا. تیمێكی زانستی شوێنه‌وار له‌كاتی هه‌ڵمه‌تێكی كنه‌ و پشكنینی له‌ سێ دورگه‌ی ( دیل تیسورو و لاشاكرا و سان پاپلۆ) له‌ باكوری پۆڵیڤیا و نزیك له‌ ڕووباری ئامازۆن شوێنه‌وارێكی دێرینیان دۆزییه‌وه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ شوێنه‌واری شارستانیه‌تێكی گه‌شه‌كردوو. به‌ پێی ئه‌و تیمه‌ له‌و ناوچانه‌دا مرۆڤ نیشته‌جی ...

زیاتر »

چین به‌ره‌و ده‌سه‌ڵاتێكی ره‌ها!

د. مه‌دیحه‌ سۆفی* به‌شی پێنجەم دەرئەنجامەکان ئەم گەشە و پێشکەوتنه‌ی چین، هەراسانی و نائارامی ئەمریکای لێ کەوتووەتەوە، ئێستا چێن لە هەموو بوارەکانی سیاسی و ئابووری و سەربازیدا ڕکابەری ئەمریکایە و هەردوکیان لە جەنگێکی به‌رچاوی ئابووریدان دەسەڵاتدارانی چین دەڵێن، هەر ڕوبەڕووبوونەوەیەكی ئەمریکا لەگەڵ ئێمەدا، سەربازی یا ئابووری بێت، کاردانەوە و زیانێکی قەبەی دەبێت ئەمەش جۆرێکە لە هۆشداریدان بە ئەمریکا. ئەگەر بەراوردی ...

زیاتر »

با تۆو بڕاو نه‌بن به‌ده‌ردی سالمه‌ نه‌چن

ئاماده‌کردنی:سه‌ربه‌ست عه‌بدولره‌حمان له‌كۆنه‌وه‌ هه‌ندێ له‌ ڕووه‌كه‌ خۆڕسكه‌كان ، خۆراكی خه‌ڵك بوون ، كنگر ، ڕێواس ، گۆزه‌روان ، كاردۆ ، لوشه‌ ، پاڕه‌زا وپیچك و تۆڵه‌كه‌ ……هتد ، جاران هه‌ركه‌س ده‌چوو بۆ كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌وڕووه‌كانه‌ ، ته‌نها بۆ خواردنی خۆی و خێزانی بوو . وه‌هه‌ركه‌س له‌ سنورێكی جوگرافی دیاری كراودا ، له‌نزیك ئه‌و گوندو شارۆچكه‌یه‌یی لێ ده‌ژیا ، بۆیه‌ بۆ پاراستنی ...

زیاتر »