سەرەکی » ئەدەب – سێبەر و سایە (پەڕە 3)

ئەدەب – سێبەر و سایە

حەریق؛ئاوێزانی ئەدەب و ئایین !

خەلیل عەبدوڵڵا حەریق شاعیرێكی دیاری كوردستانە‌و لەرێی شیعرە بەرزەكانییەوە خزمەتێكی زۆری بەكاروانی ئەدەبی‌و روناكبیری كوردستان كردووە. مەلا ساڵح مەلا نەسروڵڵا ناوی رەسمی ئەو شاعیرەیە، (حەریق) نازناوی شاعیری ئەوە‌و لە بواری ئەدەبدا بەو ناوە ناسراوە. ئەم شاعیرە پایە بەرزە ساڵی 1856 لەگوندی زێوێی ئامێزی چیای پیرەمەگرون لەدایك بووە‌و لەباوەشی خانەوادەیەكی ئاینی‌و خوێنەواردا پەروەردە بووە. لەسلێمانی‌و قەرەداغ‌و بیارە‌و مەهاباد دەرسە ئاینیەكانی خوێندووە‌و ...

زیاتر »

خوداداد عەلی،دەنگێك لە ئەڵوەنەوە

خەلیل عەبدوڵڵا خوداداد عەلی هونەرمەندێكی دیاری كوردستانە‌و لەرشتەكانی گۆرانی ‌و مەقام‌و هۆرەدا خزمەتی زۆری پێشكەش بەكاروانی هونەریی كوردی كردووە. ئەم هونەرمەندە مەزنە ساڵی 1912 لەگەڕەكی (ئاغا‌و خەلیفە)ی شاری خانەقین لەدایك بووە. لەئامێزی خانەوادەیەكی هەژاردا پەروەردە بووە‌و چۆتە حوجرە‌و خوێندنی ئاینی تەواو كردووە‌و بۆتە مامۆستای ئاینی لە حوجرە‌و مزگەوتەكاندا خزمەتی كردووە. مامۆستا خوداداد عەلی بەهۆی نەخۆشییەوە چاوێكی لەدەست ئەدات‌و بەهۆی ئەوەوە ...

زیاتر »

ستراتیژە كۆزمانەوانییەكان لە فێربوونی زمانی دووەمدا

د. ژینۆ عەبدوڵـڵا * لە ماوەی ڕابردودا، بەسەرپەرشتی پ.ی.د.شاخەوان جەلال حاجی فەرەج، یاریدەری ڕاگری كۆلێژی زمان، تێزی دكتۆرای خوێندكاری خوێندنی باڵا ئاسۆ عەبدولرەحمان كەریم، بە نێوی « ستراتیژە كۆزمانەوانییەكان لەفێربوونی زمانی دووەمدا» لە كۆلێژی زمان لە زانكۆی سلێمانی سەركەوتوانەو بە پلەی نایاب، وەرگیرا. لێكۆڵینەوەكە بۆ (ستراتیژە كۆزمانەوانییەكان لەفێربوونی زمانی دووەمدا)تەرخانكراوە. هەڵە زمانییەكانی فێرخواز لە فێربوونی زمانی دووەمدا لە ڕوانگەی كۆزمانەوانییەوە ...

زیاتر »

ته‌یب جه‌بار: من له‌گه‌ڵ خۆم و خوێنه‌ردا راستگۆم

ته‌یب جه‌بار شاعیر و نووسه‌ر و ئه‌ندازیار، ناوێكی‌ دیاره‌ له‌ نێوه‌ندی‌ ئه‌ده‌بی كوردیدا. هه‌ر له‌ گه‌نجییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ شیعردا ئاشنابووه‌، له‌ سه‌ره‌تای 1970 ده‌ستی به‌ شیعرنووسین كردووه‌. له‌ پاڵ كاره‌كه‌ی خۆیدا وه‌ك شاعیر له‌ حه‌فتاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردووه‌وه‌ چالاكانه‌ ده‌نووسێ و تا ئه‌مڕۆش به‌رده‌وامه‌ له‌ نووسین، دواین به‌رهه‌میشی وه‌رگێڕانی‌ دیوانه‌ شیعری‌ مشتێك په‌پووله‌-ی‌ شاعیری‌ عیراقی عه‌بدولعه‌زیم فنجانه‌، كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌م ئه‌زموونی‌ وه‌رگێڕانی‌ ...

زیاتر »

رۆمانی شه‌ربه‌تی ترس وچه‌ند سه‌رنجێك

سه‌دیق سه‌عید رواندزی دیارده‌ی ژن كوشتن، به‌ پاساوی كڕینه‌وه‌ی شه‌ره‌ف و گێڕانه‌وه‌ی شكۆی كه‌سی و خێزانی بۆ بنه‌ماڵه‌، بووه‌ته‌ نه‌ریتێك له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ و ره‌گێكی مێژوویی درێژی هه‌یه‌، كه‌ وه‌ك به‌شێك له‌ سیمایه‌كی میللی و خێڵه‌كی، نێو به‌شێكی كۆمه‌لگه‌ ده‌بینرێت. دیارده‌یه‌ك كه‌ تیایدا زۆرجار له‌ په‌نای خۆشه‌ویستی به‌ ناو راسته‌قینه‌، ره‌گه‌زی مێ تیایدا ده‌بێته‌ قوربانی و به‌ مه‌رگی ئه‌و كۆتایی ...

زیاتر »

جانتاكه‌ی باوكم

سواره‌ نه‌جمه‌دین پێرار جانتایه‌كه‌م لێ ون بوو، له‌ بۆداپۆسته‌وه‌ ده‌گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ ئیستانبوڵ، بیرمه‌ هه‌رچیم پێبوو خستبوومه‌ جانتاكه‌وه‌، ته‌نانه‌ت مۆبایل و لاپتۆپه‌كه‌شم، له‌ فڕۆكه‌كه‌ دابه‌زیم بێ دواكه‌وتن چوومه‌ به‌رده‌م پلێته‌كه‌، لێ جانتاكه‌م نه‌هاتبوو، چه‌ندم كرد و كۆشام هیچ ئاسه‌واری نه‌بوو، له‌ بنكه‌ی هێڵی فڕۆكه‌وانییه‌كه‌ سكاڵام تۆمار كرد، ناو و ئه‌درێسی ته‌واوم جێهێشت، ئیمه‌یڵ و ژماره‌ ته‌له‌فۆن، وتیان بۆت ره‌وانه‌ده‌كه‌ینه‌وه‌ بۆ شاره‌كه‌ی ...

زیاتر »

گۆرانی و موزیكی كوردی به‌ره‌و كوێ؟

جه‌مال نوری بۆ شیكار و سه‌لماندنی ئه‌م تێزه‌ له‌ گۆرانی و هونه‌ری موزیك، پێویستی به‌ شاره‌زایی و قووڵبوونه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌ناو كلتوور و مێژووی شارستانیه‌تی گه‌لانی ناوچه‌كه‌دا به‌تایبه‌تی كورد، واته‌ چ گۆرانی بێژ و چ موزیكسیانه‌كان پێویستیان به‌ جۆرێك له‌ شاره‌زاییه‌ له‌ چۆنێتی به‌كارهێنانی ئامێره‌ رۆژهه‌ڵاتییه‌كان به‌چه‌شنێ كه‌ رۆحی ئه‌و گۆرانییه‌ له‌گه‌ڵ موزیكه‌كه‌دا هارمۆنی بێت و بتوانێت له‌ رێگای نمایشێكی هونه‌ری ...

زیاتر »

خوێندنه‌وه‌ی رۆمانی نیشتمانی‌ سارا

ئەدەب و هونەر مێژووی‌ جوله‌كه‌ به‌تایبه‌ت له‌ سه‌ره‌تای‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوودا مێژوویه‌كی‌ خوێناوییه‌ به‌ ئه‌شكه‌نجه‌ و ئازار و كوشت و بڕ و قه‌تڵ و عام، ده‌ستپێكی‌ ئه‌و قه‌تڵ و عام و جوله‌كه‌ كوژییه‌ نازییه‌كانی‌ ئه‌ڵمانیا به‌پشتیوانی‌ هیتله‌ر بوو، كه‌ مێژوو شاهیده‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌سه‌ر جوله‌كه‌دا هێنراوه‌ مه‌گه‌ر به‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌كی‌ به‌ش مه‌ینه‌ت و سته‌م دیده‌ی‌ وه‌كو كورد هێنرابێ، یان ژاپۆن به‌سه‌ر میلله‌تی‌ چیندا ...

زیاتر »

قۆپی قەرەداخ،گەردنکێلی نیشتمان

كه‌مال ئه‌حمه‌د ڕکــان، یان زنجیرەیەک شاخی دیوارئاسایە. سنگیان تەخت‌و لووتیان قنجە. وەک کێل چەقیون. ناوە ناوە لە نۆ شوێندا نۆ دەربەندی تێکەوتووە‌. بە گشتیان ئێژن (قۆپیەکانی قەرەداخ). ئەمبەرو ئەوبەری هەر دەربەندێک بەرە.. بەرە لێویان نەوی کردووە بۆ یەکتر. بە قەدپاڵی لایەکی یەکێک لەو دەربەندانەوە لە ڕووی تاشە بەرد نەخشێک هەڵکۆڵراوە، شوێنەوارێکی مێژووییە، خەڵک پێیانوابووە وێنەی کەسێکی (بێ ئیمان = کافر ...

زیاتر »

مێژووی سەد ساڵەی عیراق و ناوچەکە لە دیدی عەلی بەدرەوە

ئەردەڵان عەبدوڵڵا هەمیشە لە عیراقدا شاعیری بەهێز و بەتوانای تێدابووە، هەربۆیە بە وڵاتی شاعیرە مەزنەکان دادەنرێت، بەڵام لە رووی رۆمانەوە، بەو شێوەیە نەبووە. راستە لە سەرەتادا کەسانی وەکو غائب توعمە فەرمانی تێدابووە،کە بە یەکێک لە رۆمان نووسە ناودارەکانی مێژووی ئەدەبی عیراقیی و عەرەبی دادەنرێت، لێ هێشتا وەکو شیعر پێشەنگ نەبووە. بەڵام لەم چەند ساڵەی پێشوودا کۆمەڵێک نووسەری بەتوانا دەرکەوتون، کە ...

زیاتر »