سەرەکی » ئەدەب و هونەر » تایلۆر له‌ ڤێرجینیا وۆڵف ئه‌ترسێ

سینەما

تایلۆر له‌ ڤێرجینیا وۆڵف ئه‌ترسێ

رەوەز جەبار

ئه‌لیزابێس تایلۆر ئه‌و خانمه‌ شۆخوشه‌نگه‌ به‌ڕه‌گه‌ز جووله‌كه‌یه‌ی جیهانی سینه‌مایه‌، خاوه‌نی دووچاوی شینی ئاسمانی بوو. خانمێكی جوان و نازه‌نینی سه‌رده‌مه‌كه‌ی خۆی بووه‌. له‌ پاڵ ئه‌و جوانییه‌دا ئه‌كته‌رێكی دیار و ناسراوی جیهانی سینه‌مابوو. له‌ ئه‌زموونی سینه‌مادا توانا‌یه‌كی باشی هه‌بووه‌. به‌و رۆڵه‌ی له‌ فیلمی كلیۆپاترادا بینی له‌ ساڵی 1963 ناوبانگێكی باشی په‌یداكرد و بوو به‌ ئه‌ستێره‌یه‌كی گه‌شی جیهانی سینه‌ما.

ئه‌م خانمه‌ جوانه‌ له‌ منداڵیه‌وه‌ خولیای هونه‌ربووه‌ و هه‌ر زوو چووته‌ بواره‌كه‌وه‌ و كاری كردووه‌ و توانیوێتی ببێت به‌ یه‌كێ له‌ به‌ ناوبانگترین هونه‌رمه‌نده‌كانی چاخی ئاڵتونی هۆڵیوود. به‌ تایبه‌ت له‌ دوای رۆڵگێڕانی له‌ فیلمی» Whos Afraid of Virginia Woolf Butterfield 8 « خه‌ڵاتی ئۆسكاری بۆ باشترین هونه‌رمه‌ند له‌و فیلمه‌دا پێبه‌خشراوه‌. لێره‌ به‌ دواوه‌ ئه‌وه‌نده‌ی تر ناوبانگی ده‌ركردووه‌. تایلۆر دووجار خه‌ڵاتی ئۆسكاری وه‌رگرتووه‌. چه‌ند خه‌ڵاتێكی دیكه‌شی وه‌رگرتووه‌ ئه‌مه‌ش وای كرد وه‌ك ئه‌ستێره‌یه‌كی گه‌شاوه‌ی جیهانی سینه‌ما بناسرێ.

ئه‌لیزابێس تایلۆر كه‌ به‌ پشیله‌ به‌ نازه‌كه‌ی هۆلیۆد ناسراوه‌، له‌ ساڵی 1932 له‌ خێزانێكی ده‌وڵه‌مه‌ند له‌ له‌نده‌ن له‌دایكبووه‌. له‌ ساڵی 1939 له‌ دوای هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕی جیهانی دووه‌م له‌ ئه‌مریكا نیشته‌جێ بووه‌. باوكی به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ك به‌ریتانی بووه‌ و دایكی ئه‌مریكی بووه‌. به‌ هۆی ئه‌وه‌وه‌ تایلۆر توانیوێتی ببێت به‌ خاوه‌نی ره‌گه‌زنامه‌ی به‌ریتانی و ئه‌مریكی. له‌ ته‌مه‌نی 12 ساڵیدا بۆ یه‌كه‌م جار له‌ فیلمی ناشیۆناڵ فیلیفیت له‌سه‌ر شاشه‌ ده‌ركه‌وتووه‌، له‌ ته‌مه‌نی 15 ساڵیدا به‌شداری له‌ فیلمی سینیتا كردووه‌. له‌ ته‌مه‌نی 19 ساڵیشدا له‌ فیلمی جێگایه‌ك له‌ژێر خۆردا رۆڵی بینیوه‌. به‌ڵام وێستگه‌ی سه‌ركه‌وتنی ئه‌و به‌شداری كردنی بوو له‌ فیلمی كلیۆپاترا. ئه‌و فیلمه‌ و رۆڵه‌كه‌ی ناوبانگی تایلۆری گه‌یانده‌ چڵه‌پۆپه‌. توانی ملیۆنێك دۆلاری به‌ هۆی ئه‌و فیلمه‌وه‌ به‌ده‌ستبهێنێ.

له‌ حه‌وت شوو نه‌حه‌سایه‌وه‌
سه‌رباری ئه‌و هه‌موو ناوبانگ و ده‌وڵه‌مه‌ندییه‌ی، به‌و جوانییه‌وه‌ له‌ ژیانی خێزانیدا سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو. له‌ مێرد نه‌حه‌ساوه‌ته‌وه‌. خانمێكی شكستخواردووبووه‌. له‌ ژیانیدا حه‌وت جار شووی كردووه‌، به‌ڵام خۆشبه‌خت نه‌بووه‌. هه‌ر بۆیه‌ ساڵانێكی زۆری ژیانی به‌ مه‌ستی به‌سه‌ربردووه‌ و ئالووده‌ی ماده‌ی هۆشبه‌ربوو. له‌ كات و ساتی وێنه‌گرتنی زۆربه‌ی فیلمه‌كانیدا مه‌ست و سه‌رخۆشبووه‌. تایلۆر حه‌وت شووی كردووه‌ و له‌ هیچیاندا سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌. سه‌ره‌تا و یه‌كه‌م جار شووی به‌ «نیك هیلتۆن»ی ملیۆنێر كردووه‌. دواتر شووی به‌ هونه‌رمه‌ندی ناوداری به‌ریتانی « مایكڵ وایڵدنجی» كردووه‌ و له‌ته‌ك ئه‌ویشدا ئاسووده‌ نه‌بووه‌. پاشان شوو به‌ ده‌رهێنه‌ری ئه‌مریكی «مایك توود» ده‌كات، ئه‌و مێرده‌شی له‌ رووداوی كه‌وت نه‌خواره‌وه‌ی فڕۆكه‌ گیانی له‌ ده‌ستداوه‌. پاش ئه‌و شوو به‌ « ئیدی فیشه‌ر»ی گۆرانیبێژی جووله‌كه‌ ده‌كات. پاش ئه‌ویش شوو به‌ ئه‌ستێره‌ی هۆلیۆد « ریچارد بیرتۆن» ده‌كات. له‌م ژیانه‌یدا دووجار له‌ ریچارد جیابووته‌وه‌ و گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ لای. ریچار ئه‌و پیاوه‌ی له‌ فیلمی كێ له‌ ڤێرجینیا وۆڵف ده‌ترسێ رۆڵی له‌ ته‌كدا ده‌بینێ. ژیانی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ ناوداره‌ له‌ ساڵی 2011 و له‌ ته‌مه‌نی 79 ساڵیدا كۆتایی دێت، له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا كۆچی دوایی ده‌كات.

خه‌ڵاته‌كانی
ئه‌لیزابێس تایلۆر له‌به‌رانبه‌ر ئه‌و رۆڵانه‌ی كه‌ بینیویه‌تی چه‌ند خه‌ڵاتێكی به‌ده‌ستهێناوه‌، له‌وانه‌ خه‌ڵاتی ماریان ئه‌ندرسۆن ساڵی 2000، خه‌ڵاتی سه‌ندیكای ئه‌كته‌رانی شاشه‌ ساڵی 1998، خه‌ڵاتی كریستاڵ ساڵی 1985، خه‌ڵاتی سیسیل بی دۆمیل ساڵی 1984، خه‌ڵاتی تایبه‌ت به‌ شانۆی جیهانی ساڵی 1981، خه‌ڵاتی ورچی زیوین بۆ باشترین ئه‌كته‌ر ساڵی 1972، خه‌ڵاتی ئۆسكار بۆ باشترین رۆڵ له‌ فیلمی كێ ئه‌ترسێ له‌ ڤێرجینیا وۆڵف. خه‌ڵاتی گۆڵدن گڵۆپ ساڵی 1966 و چه‌ندین خه‌ڵاتی دیكه‌.

رۆڵی ئه‌لیزابێس تایلۆر له‌ فیلمه‌كاندا
ئه‌لیزابێس تایلۆر له‌ ژیانی هونه‌ری خۆیدا له‌ چه‌ند فیلمدا رۆڵی بینیوه‌. له‌وانه‌ فیلمی ناشیونال فیلفیت. فیلمی كچه‌ بچووكه‌كان. فیلمی جێگایه‌ك له‌ خۆر. فیلمی ئیفانهۆی. فیلمی كلیۆپاترا. فیلمی بترفیلد 8. كورته‌ فیلمی شه‌وێكی مۆسیقی. فیلمی ئوتێل و چه‌ندین فیلمی دیكه‌.

فیلمی كێ له‌ ڤێرجینیا وۆڵف ئه‌ترسێ
ئه‌م فیلمه‌ یه‌كێكه‌ له‌ به‌رهه‌مه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی جیهانی سینه‌ما. سیناریۆی فیلمه‌كه‌ له‌ شانۆگه‌رییه‌كی «ئه‌دوارد ئه‌لبی» یه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌. ئه‌دوارد ئه‌لبی نووسه‌ری ئه‌مریكی له‌ ساڵی 1928 له‌ واشنتن له‌دایكبووه‌. چه‌ندین شانۆگه‌ری نووسیوه‌. له‌پای ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی چه‌ندین خه‌ڵاتی وه‌رگرتووه‌. به‌ یه‌كێ له‌ نووسه‌ره‌ ناودار و سه‌ركه‌وتووه‌كانی شانۆنامه‌ داده‌نرێ له‌ ئه‌مریكای سه‌ده‌ی بیستدا. زیاتر له‌ سی به‌رهه‌می نووسیوه‌. له‌وانه‌ چیرۆكی باخچه‌ی ئاژه‌ڵان، سندوقی لم، مردنی بیس سمیت، بارتلیبی، گۆرانییه‌ك له‌ قاوه‌خانه‌یه‌كی خه‌مگین، مالكۆم، كۆتایی، دیمه‌نی ده‌ریا، كێ له‌ ڤێرجینیا وۆڵف ئه‌ترسێ و چه‌ند شانۆیه‌كی دیكه‌. ساڵی 1966 و 1975 و 1994 سێجار خه‌ڵاتی پۆلیتزری وه‌رگرتووه‌. خه‌ڵاتی سه‌نته‌ری كینیدی رۆشنبیریی له‌ ساڵی 1996 وه‌رگراتووه‌. ساڵی 2005 خه‌ڵاتی تۆنی ئوورد.

چیرۆكی فیلمه‌كه‌
فیلمی كێ له‌ ڤێرجینیا وۆڵف ئه‌ترسێ « Who›s Afraid of Virginia Woolf « ئه‌م به‌رهه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌و فیلمانه‌ی كه‌ ئه‌لیزابێس تایلۆر رۆڵی تێدابینیوه‌. ئێمه‌ لێره‌دا له‌سه‌ر ئه‌م فیلمه‌ ئه‌دوێین، كه‌ فیلمێكه‌ ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ی كۆمیدیای ره‌شه‌وه‌. له‌ ده‌رهێنانی مایك نیكۆلزه‌. سیناریۆی فیلمه‌كه‌ ئه‌رنست لیمان نووسیوێتی. ساڵی 1966 به‌رهه‌م هێنراوه‌ و 131 خوله‌كه‌ و زمانی فیلمه‌كه‌ ئینگلیزییه‌. جگه‌ له‌ ئه‌لیزابێس تایلۆر ریچارد بیرتۆن و جۆرج سیجال و ساندی دنیس رۆڵیان تێدا بینیوه‌. وه‌ك له‌سه‌ره‌وه‌ باسمان كرد بیرۆكه‌ و سیناریۆی فیلمه‌كه‌ به‌ هه‌مان ناونیشانه‌وه‌ له‌ شانۆگه‌رییه‌كی ئه‌دوارد ئه‌لبییه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌ و سه‌رچاوه‌ی ئیلهامی فیلمه‌كه‌یه‌. تایلۆر له‌گه‌ڵ مێرده‌كه‌ی ریچارد بیرتۆن دا له‌ فیلمه‌كه‌دا رۆڵیان بینیوه‌. فیلمه‌كه‌ ره‌شوسپییه‌. پاڵێورا بۆ خه‌ڵاتی ئۆسكار و توانی سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌ به‌ده‌ست بهێنێ كه‌ پێنج خه‌ڵاتی وه‌رگرتووه‌. ته‌كنیك یان شێوازی فیلمه‌كه‌ به‌و جۆره‌یه‌ كه‌ زۆرتر گرنگی به‌ زمان و فیكر دراوه‌. وه‌ك له‌وه‌ی رووداوی درامی بێت. به‌شی زۆری فیلمه‌كه‌ دیالۆگی ئه‌و چوار ئه‌كته‌ره‌یه‌ كه‌ رۆڵی تێدا ده‌بینن. چیرۆكی فیلمه‌كه‌ ژن و مێردێكن له‌ ماڵێكدا. «جۆرج» مامۆستای مێژووه‌ له‌ زانكۆ. كه‌ «ریچارد بیرتۆن» رۆڵه‌كه‌ی ده‌بینێ. له‌گه‌ڵ مارسای ژنی كه‌ «ئه‌لیزابێس تایلۆر» رۆڵه‌كه‌ی ده‌بینێ.

سه‌ره‌تای فیلمه‌كه‌ ژن و مێرده‌كه‌«جۆرج و مارسا» گفتوگۆیه‌كی توند و به‌رده‌وام و پڕ له‌ ئینكه‌به‌ری و له‌ پێناوی خۆشه‌ویستیدا دەکەن. گفتۆگۆیه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن ئاسووده‌ بن. به‌ڵام كۆتایی فیلمه‌كه‌ خه‌م و په‌ژاره‌ی جۆرج و مارسایه‌. به‌شی زۆری فیلمه‌كه‌ له‌ ماڵه‌كه‌دایه‌. ئه‌وان له‌و گفتوگۆ تونده‌دان و میوانیان دێت. ئه‌و دوو میوانه‌ی سه‌ردانیان ده‌كه‌ن دیالۆگه‌كه‌ فراوانتر ده‌كه‌ن. ته‌واوی فیلمه‌كه‌ گفتوگۆی ئه‌و چوار كه‌سه‌یه‌. له‌ سه‌ره‌تادا فیلمه‌كه‌ به‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات كه‌ جۆرج و مارسا له‌ یه‌كێ له‌ ئاهه‌نگه‌كانی زانكۆوه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ماڵ و چاوه‌ڕوانی هاتنی ژن و مێردێكن بڕیار وایه‌ سه‌ردانیان بكه‌ن. ئه‌وانیش مامۆستای زانكۆ « نیك» ه‌ كه‌ «جۆرج سیجال» رۆڵه‌كه‌ی ده‌بینێ و ژنه‌كه‌ی «هونی» كه‌ «ساندی دینس» رۆڵه‌كه‌ی ده‌بینێ. چیرۆكی ئه‌م فیلمه‌ ژیانی جۆرج و مارسایه‌ كه‌ ئینكاری له‌گه‌ڵ یه‌ك ده‌كه‌ن و هاوكات خۆشه‌ویستییه‌كی به‌هێز له‌نێوانیاندا هه‌یه‌. چیرۆكی ئه‌وین و غیره‌یه‌.

ناونیشانی فیلمه‌كه‌ و شانۆگه‌رییه‌كه‌ش ناوی نووسه‌ری ناوداری به‌ریتانی ڤێرجینیا وۆڵف به‌كارهاتووه‌. ئه‌و رۆماننووسه‌ ره‌شبینه‌ی ژیانێكی ناخۆش و سه‌ختی هه‌بوو، له‌ كۆتاییدا خۆی كوشت. لێره‌دا ئه‌م به‌رهه‌مه‌ سوودی له‌ ئازار و سه‌ختییه‌كانی ژیانی ئه‌و نووسه‌ره‌ وه‌رگرتووه‌ چونكه‌ چیرۆكی ئه‌م فیلمه‌ ژیانی ژن و مێردێكه‌ یه‌كتریان خۆشده‌وێت و ژیانیان پڕه‌ له‌ ناخۆشی و ئازار. به‌ درێژایی ژیانی پێكه‌وبوونیان به‌رگه‌ی سه‌ختییه‌كانی ژیان ده‌گرن. بیرۆكه‌ی شانۆگه‌رییه‌كه‌ و فیلمه‌كه‌ ترسه‌ له‌ ژیانێك به‌بێ وه‌هه‌م. ئه‌وه‌ی له‌ نێوان جۆرج و مارسایه‌ دیالۆگێكی تونده‌ بۆ گه‌یشتن به‌ خۆشه‌ویستی. به‌رده‌وام مه‌ی ئه‌خۆنه‌وه‌ و گفتوگۆ ئه‌كه‌ن. میوانه‌كانیشیان كه‌ دێن به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌كه‌ونه‌ ئه‌و دیالۆگه‌ تونده‌وه‌. كه‌ هه‌ڵچوون و ترسی تێدا به‌دی ده‌كرێ.

چەند گرتەیەک لە فیلمی کێ لە ڤێرجینیا وۆڵف ئەترسێ

 347 جار بینراوە