سەرەکی » ئابووری » تووتنی هاوردە زیان بە جووتیارانی كوردستان دەگەیەنێتپەڕە 26

«گەڕانەوە بۆ تووتن و پێچانەوەی جگەرە»

تووتنی هاوردە زیان بە جووتیارانی كوردستان دەگەیەنێت

ئا: تەها عەبدوڵڵا – هەولێر

هەرچەندە بەراورد بە ساڵانی پێشوو، ئێستا فرۆشتن و بەكارهێنانی تووتن لە هەرێمی كوردستان كەمبۆتەوە، بەڵام بەوتەی بەشێك لە گەنجانی شاری هەولێر، بەهۆی خراپی بەشێك لەو جگەرانەی هاوردە دەكرێن، ئەوان پەنا بۆ تووتنی ناوخۆی كوردستان و پێچانەوەی جگەرە بە دەستی خۆیان دەبەن.

ئەو گەنجانە پێیانوایە، لە رووی نرخ و تاموچێژەوە، تووتن باشترە لە جگەرەی ناوپاكەت، كە بەشێكی زۆری بەكوالێتییەكی نزم بەرهەمهێنراوە و دەهێنرێتە هەرێمەوە.

فرۆشیارانی تووتنیش رایدەگەیەنن، جگە لە جگەرە، تووتنیش لە وڵاتانی دراوسێوە هاوردە دەكرێت، ئەمەش وایكردووە جووتیارانی كوردستان كەمتر تووتن بچێنن و سوود لە زەوییەكانیان وەربگرن.

نرخەكەی هەرزانترە
حاجی رەسوڵ، كە لە بەردەم دوكانێكی تووتن فرۆشتندا لە شاری هەولێر سەرقاڵی پێچانەوەی جگەرەكەی بوو، بۆ كوردستانی نوێ وتی: «زیاتر لە 30 ساڵە جگەرە دەكێشم و هیچ كاتێك «پاكەتم» بەكارنەهێناوە، بەڵكو تووتن بە كیلۆ دەكڕم و بە دەستی خۆم دەیپێچمەوە، چونكە ئەو جۆرە جگەرەیە سروشتییە و هیچ مادەیەكی دیكەی تێناكرێت، هەروەها زووتر حەزوو ئارەزووەكانمان بۆ جگەرە كێشان تێر دەكات».

وتیشی: «لەبازاڕەكاندا تووتنی ناوخۆی كوردستان و تووتنی هاوردە هەیە، بەڵام من زیاتر تووتنی ناوچەكانی كوردستان بەكاردەهێنم، چونكە تازەن و شارەزاییم لەبارەیەوە هەیە، نرخەكەشی هەرزانترە بەراورد بە تووتنی وڵاتانی دراوسێ».

كوالێتیان نزمە و سانسۆریان كەمترە
لەبارەی هۆكاری كەمی خواست لەسەر تووتن، عەبدولڕەحمان حەمەئەمین (71 ساڵ) وتی: «لە سەردەمی ئێمەدا (شەستەكان و حەفتاكان) رێژەیەكی كەم پاكەتی جگەرە هەبوو كە بە پەنجەی دەست دەژمێردران، بۆیە ئەوكاتە زۆربەی جگەرەكێشەکان (كیسە و تووتن)یان هەبوو، تووتنەكانیش بەرهەمی خۆماڵی بوون».

ئاماژەی بەوەشدا، نرخی ئەوكاتی تووتن زۆر هەرزان بوو كە نرخی كیلۆیەك كەمتر بوو لە دینارێك، بەڵام لەهەر بارودۆخێكدا نرخەكەی گۆڕانكاری بەسەردا دەهات، بۆ نمونە لە ساڵانی نەوەدەكاندا نرخی تووتن هاوشێوەی شمەكەكانی دیكە گرانبوو، بەشێوەیەك نرخەكەی گەیشتە زیاتر لە 45 دیناری سویسری، بەڵام ئەوكاتیش نرخەكەی لە «پاكەتی جگەرە» هەرزانتر بوو.

ئەوەشی خستەڕوو، تێبینی دەكەم گەنجان جارێكی دیكە روو لە پێچانەوەی توتن دەكەنەوە، بەڵام ئێستا نرخی تووتن بەراورد بە هەندێك جۆری جگەرە زۆر گرانترە، لەگەڵ ئەوەشدا تاموچێژی تووتنی پێچراو خۆشترە، بەتایبەتی ئێستا كە بەشێكی زۆری ئەو پاكەتە جگەرانەی دەهێنرێنە كوردستانەوە، كوالێتیان نزمە و سانسۆریان كەمتر لەسەرە.

40 بۆ 60 هەزار دینار
لای خۆیەوە، كارزان خالید وەك گەنجێك وتی: «ئێستا هاتوومەتە بازاڕ بۆ كڕینی تووتن، چونكە ئەو تاموچێژەی لە تووتندا وەرەیدەگرم، لە پاكەتی جگەرەی هاوردەدا نییە، بۆیە ئێستا گەڕاومەتەوە سەر كیسە و تووتن».
روونیشیكردەوە، نرخی كیلۆیەك تووتن لە نێوان 40 بۆ 60 هەزار دینارە كە بەشی یەك مانگم دەكات.

هەژار سەلاح گەنجێكی دیكەی شاری هەولێر دەڵێت: «هەست دەكەم جگەرەی هاوردە زیانی زیاترە لە تووتنی خۆماڵی، چونكە دەركەوتووە كاتێك جگەرەی بیانی دەكێشی ئالودەی ئەو جۆرەیان دەبیت و هەست دەكەیت كە مادەیەكی تێكراوە بۆ ئالودەبوون، بەڵام تووتنی خۆماڵی سادەیە و هیچ گۆڕانكارییەكی تێدا نەكراوە».

ئاماژەی بەوەشكرد، جگە لە خراپی كوالێتی «پاكەتی جگەرە» شێوازی پێچانەوەی توتن تاموچێژێكی تری هەیە و باب و باپیرانمان بیر دەهێنێتەوە، بۆیە حەز دەكەین وەك كەلتورێك بمێنێتەوە، هەرچەندە هەردوو جۆرەكەی بۆ تەندروستی باش نییە و خراپە.

داواكاریی گەنجانی لەسەرە
جاسم مەغدید، وەكو تاكە فرۆشیاری تووتن لە بازاڕی دەڵاڵخانە (مەزادخانە) كۆنەكەی شاری هەولێر، كە پێشتر بازاڕێكی تایبەت بوو بە تووتن فرۆشتن، بۆ كوردستانی نوێ وتی: «ئەو تووتنانەی لای من دەستدەكەوێت، جگە لە تووتنی ناوچەكانی كوردستان، تووتن لە وڵاتانی ئێران و توركیاوە هاوردە دەكرێت، بە جۆرێك بەرهەمی ئەو وڵاتانە كاریگەری زۆری كردۆتە سەر كەمبوونەوەی بەرهەمی ناوخۆ و سەرقاڵبوونی جووتیاران بە چاندنی تووتن لە كوردستاندا».

وتیشی: «پێشتر ئەوانەی داوای تووتنیان دەكرد كەسانی بە تەمەن بوون، بەڵام ئێستا هەست دەكەین گەنجان زۆر داواكارییان لەسەر تووتن هەیە و رۆژانە سەردانمان دەكەن، ئەوەش بۆ خراپی بەشێك لەو پاكەتە جگەرانە دەگڕێتەوە كە هاوردەی كوردستان دەكرێت».

لەبارەی نرخی كیلۆیەك تووتن، ئەو فرۆشیارە وتی: «نرخی كیلۆیەك تووتنی جۆری توركی دەگاتە 200 هەزار دینار، بەڵام نرخی تووتنی ناوخۆیی نزیكەی 60 هەزار دینارە، هاوكات بەهۆی كەمبوونەوەی خواست لەسەر تووتن، زۆربەی دوكانەكانی تووتن فرۆشتن داخران، كە پێشتر بازاڕێكی تایبەت بوو لە «مەزادخانە» كۆنەكەی هەولێر».

 299 جار بینراوە